I FSK 29/09

Naczelny Sąd Administracyjny2010-02-26
NSApodatkoweWysokansa
VATrozpoczęcie działalności gospodarczejdata rozpoczęcia działalnościobowiązek podatkowyzwolnienie podmiotowezaliczkasprzedażNSAprawo podatkowe

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą daty rozpoczęcia działalności gospodarczej i obowiązku podatkowego w VAT, uznając, że przyjęcie zaliczki nie jest równoznaczne z rozpoczęciem sprzedaży.

Sprawa dotyczyła ustalenia daty rozpoczęcia działalności gospodarczej przez A. G. i konsekwencji w zakresie podatku od towarów i usług. Podatnik twierdził, że rozpoczął działalność 16 października 2002 r., co skutkowałoby innym limitem zwolnienia z VAT. Organy podatkowe i WSA uznały, że działalność rozpoczęto 22 października 2002 r., opierając się na zgłoszeniu rejestracyjnym i oświadczeniach podatnika. NSA oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że przyjęcie zaliczki nie jest równoznaczne z rozpoczęciem sprzedaży, a sąd kasacyjny jest związany ustaleniami faktycznymi sądu niższej instancji, jeśli nie podniesiono zarzutów proceduralnych.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. G. od wyroku WSA w Rzeszowie, który oddalił skargi podatnika na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. dotyczące podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. oraz luty i październik 2003 r. Spór dotyczył daty rozpoczęcia działalności gospodarczej przez A. G. Organy podatkowe ustaliły, że działalność rozpoczęto 22 października 2002 r., opierając się na zgłoszeniu rejestracyjnym NIP-1 i oświadczeniu podatnika złożonym podczas kontroli. W konsekwencji, limit zwolnienia z VAT za 2002 r. został przekroczony w grudniu 2002 r., co skutkowało obowiązkiem zapłaty podatku. Podatnik twierdził, że działalność rozpoczął 16 października 2002 r., kiedy to pobrał zaliczkę na poczet przyszłych prac remontowych. WSA w Rzeszowie oddalił skargi, uznając, że organy prawidłowo ustaliły datę rozpoczęcia działalności na 22 października 2002 r., a samo przyjęcie zaliczki nie jest równoznaczne z rozpoczęciem działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o VAT, zwłaszcza gdy nie stanowiło co najmniej połowy ceny usługi i nie było związane z podjęciem faktycznych czynności. NSA, związany granicami skargi kasacyjnej, oddalił skargę, ponieważ opierała się ona wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego (błędna wykładnia art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT z 1993 r.), a nie naruszenia przepisów postępowania. Sąd kasacyjny podkreślił, że ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, w tym dotyczące daty rozpoczęcia działalności, są wiążące, gdy nie podniesiono zarzutów proceduralnych. NSA odrzucił również argumentację skarżącego o możliwości stosowania cywilistycznego znaczenia sprzedaży, wskazując na konieczność stosowania definicji ustawowej zawartej w ustawie o VAT.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo przyjęcie zaliczki nie jest równoznaczne z rozpoczęciem działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o VAT z 1993 r. i nie skutkuje utratą prawa do zwolnienia podmiotowego, jeśli nie wiąże się z podjęciem faktycznych czynności związanych z wykonaniem usługi.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że przyjęcie zaliczki jest zdarzeniem cywilnoprawnym, a nie podatkowym, jeśli nie stanowi co najmniej połowy ceny usługi. Kluczowe jest faktyczne rozpoczęcie wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Sąd kasacyjny jest związany ustaleniami faktycznymi sądu niższej instancji, że podatnik nie podjął faktycznych czynności związanych z wykonaniem usługi w momencie pobrania zaliczki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o. VAT z 1993 r. art. 14 § ust. 6 i 7

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o. VAT z 1993 r. art. 2

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.o. VAT z 1993 r. art. 4 § pkt 8

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.o. VAT z 1993 r. art. 15 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

u.o. VAT z 1993 r. art. 6 § ust. 8

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ordynacja podatkowa art. 190

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 200

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

k.c. art. 394

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przyjęcie zaliczki nie jest równoznaczne z rozpoczęciem działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o VAT. Sąd kasacyjny jest związany ustaleniami faktycznymi sądu niższej instancji, jeśli nie podniesiono zarzutów proceduralnych. Należy stosować definicję 'sprzedaży' zawartą w ustawie o VAT, a nie jej cywilistyczne znaczenie.

Odrzucone argumenty

Data przyjęcia zaliczki (16 października 2002 r.) powinna być uznana za datę rozpoczęcia działalności gospodarczej. Przyjęcie zaliczki było związane z podjęciem czynności faktycznych i ekonomicznych (zakup narzędzi). Naruszenie art. 190 Ordynacji podatkowej (niezawiadomienie o przesłuchaniu świadka) miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Godne uwagi sformułowania

początek działalności gospodarczej, w rozumieniu ustawy o VAT z 1993 r. należy liczyć od dnia pierwszej transakcji Sąd kasacyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (...) nie ma bowiem prawnych możliwości do uzupełniania skargi kasacyjnej o podstawy w niej nie podane

Skład orzekający

Maria Dożynkiewicz

przewodniczący

Krzysztof Stanik

sędzia

Małgorzata Niezgódka - Medek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie momentu rozpoczęcia działalności gospodarczej w kontekście VAT, znaczenie przyjęcia zaliczki, zakres kognicji NSA w postępowaniu kasacyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego ustawy o VAT z 1993 r. oraz przepisów p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym w 2010 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu interpretacyjnego w VAT – kiedy faktycznie rozpoczyna się działalność gospodarcza, zwłaszcza w kontekście zaliczek. Wyjaśnia też istotne kwestie proceduralne dotyczące postępowania kasacyjnego przed NSA.

Czy zaliczka to już początek działalności? NSA wyjaśnia kluczowe zasady VAT.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 29/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-01-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Stanik
Małgorzata Niezgódka - Medek /sprawozdawca/
Maria Dożynkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Rz 500/08 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2008-09-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174 pkt 1 i 2, art. 183 par. 1,  art. 184, art. 204 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1993 nr 11 poz 50
art. 2, art. 4 pkt 8, art. 14 ust. 6 i 7
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, Sędzia NSA Krzysztof Stanik, Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka – Medek (spr.), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 września 2008 r. sygn. akt I SA/Rz 500/08 w sprawach ze skarg A. G. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 31 marca 2008 r. nr [...], [...], [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r., luty 2003 r. i październik 2003 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w R.e kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 500/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", oddalił skargi A. G. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 31 marca 2008 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. oraz za luty i październik 2003 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił stan sprawy.
Podał, że w maju i czerwcu 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. przeprowadził u podatnika kontrolę podatkową w zakresie prawidłowości ustalenia daty powstania obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług, rozliczania tego podatku za okres od 1 października do końca 2002 r., a także za lata 2003 – 2005. W wyniku ustaleń dokonanych w toku tej kontroli zostały z urzędu wszczęte postępowania podatkowe, a po ich przeprowadzeniu organ podatkowy pierwszej instancji decyzjami z dnia 31 października 2007 r. określił skarżącemu zobowiązanie w podatku od towarów i usług za wymienione wyżej okresy rozliczeniowe.
W uzasadnieniach do tych orzeczeń Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. stwierdził, że z prowadzonej przez A. G. ewidencji przychodów wynikało, iż rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej w dniu 22 października 2002 r. Takiej treści oświadczenie złożył także w trakcie przeprowadzania kontroli podatkowej. Również składając w dniu 21 października 2002 r. zgłoszenie rejestracyjne NIP – 1 podatnik jako datę rozpoczęcia działalności gospodarczej wskazał dzień 22 października 2002 r. Na podstawie tych materiałów dowodowych organ przyjął, że rozpoczęcie działalności gospodarczej przez A. G. nastąpiło dnia 22 października 2002 r. Organ wyliczył, mając na uwadze art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o VAT z 1993 r.", limit zwolnienia przedmiotowego za 2002 r. proporcjonalnie do okresu prowadzonej w tym roku sprzedaży na kwotę 7.489,04 zł. Wartość ta została przekroczona z dniem 18 grudnia 2002 r., kiedy to podatnik wystawił rachunek z tytułu remontu pomieszczenia sklepowego na kwotę 7.000 zł. Z tej kwoty, stosownie do art. 14 ust. 7 ustawy o VAT z 1993 r. opodatkowaniu podlegała kwota 610, 96 zł, według stawki 22 %, co skutkowało określeniem zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. w wys. 110 zł. W konsekwencji utraty prawa do zwolnienia w grudniu 2002 r. całość przychodów uzyskanych w lutym i październiku 2003 r., a wynoszących odpowiednio 1800 i 7000 zł, podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wg stawki, o której była mowa w art. 18 ust. 2 ustawy o VAT z 1993 r., a wynoszącej 7 %. Na tej podstawie organ podatkowy pierwszej instancji w decyzjach dotyczących tych miesięcy określił podatnikowi zobowiązanie w wys. odpowiednio 118 zł i 458 zł.
Strona w odwołaniach od tych decyzji, domagając się ich uchylenia, zarzuciła organowi błędne ustalenia stanu faktycznego. Podniosła, że rozpoczęła działalność gospodarczą nie dnia 22 października 2002 r., jak przyjęto w orzeczeniach organu pierwszej instancji, ale dnia 16 października tegoż roku. W tym dniu bowiem podatnik zgłosił podjęcie działalności gospodarczej w Urzędzie Gminy w D.. Ponadto tego dnia pobrał zaliczkę w wys. 1000 zł na poczet prac zleconych. W ocenie strony pobranie zaliczki było elementem sprzedaży i wpływało na określenie "okresu sprzedaży", który w 2002 r. trwał nie 71 dni, ale 77 dni. Tym samym limit zwolnienia wynosił 8 121, 92
A. G. wyjaśnił również dlaczego w zgłoszeniu NIP-1 wskazał dzień 22 października 2002 r. jako dzień rozpoczęcia działalności gospodarczej. Podał, że było to efektem kategorycznego żądania urzędniczki z Urzędu Skarbowego w P., która oświadczyła, iż wyboru formy opodatkowania w podatku dochodowym musi dokonać przed dniem rozpoczęcia działalności.
Wymienionymi na wstępie decyzjami z dnia 31 marca 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w R. utrzymał w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że początek wykonywania działalności gospodarczej, o której mowa w art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT z 1993 r., należy liczyć nie od dnia wpisu do ewidencji działalności gospodarczej , ale z uwagi na art. 2 tej ustawy od pierwszej transakcji sprzedaży lub świadczenia usług. Zdaniem organu odwoławczego zebrane w sprawie dowody nie pozwalały na stwierdzenie, że działalność była prowadzona przez podatnika od dnia 16 października 2002 r. Organ uznał, że przyjęcie zaliczki w tym dniu nie oznaczało faktycznego rozpoczęcia działalności bowiem podatnik podjął prace remontowe kilka dni później, co potwierdzało datę wynikającą z dokumentacji rejestracyjnej oraz prowadzonej ewidencji.
Na powyższe orzeczenia strona złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, domagając się ich uchylenia, a także uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W skargach zarzuciła naruszenie art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT z 1993 r. oraz art. 190 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej "Ordynacją podatkową".
W uzasadnieniu strona podtrzymała swoje stanowisko w kwestii ustalenia momentu rozpoczęcia prowadzonej działalności. Ponownie jako kluczowy wskazała fakt przyjęcia zaliczki, która to została zaksięgowana i przeznaczona na zakup drobnych narzędzi. Ponadto podkreśliła, że przed dniem 22 października 2002 r., a więc dniem przystąpienia do wykonywania robót, miało miejsce wiele czynności związanych bezpośrednio z prowadzoną działalnością tj. ustalanie zakresu wykonywanych robót, ustalenie technologii, wykonywanie roboczych rysunków obiektu. W ocenie skarżącego były to niewątpliwie czynności wchodzące w skład świadczonych usług.
Uzasadniając naruszenie art. 190 Ordynacji podatkowej skarżący podniósł, że nie został zawiadomiony o terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka A. H.. Jednakże jego zdaniem nie była to okoliczność istotna do merytorycznego rozstrzygnięcia sporu.
W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej w R. wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonych decyzjach. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 190 Ordynacji podatkowej organ podniósł, że skarżący był zapoznany z materiałem dowodowym, w tym z zeznaniami świadka, zgodnie z art. 200 tej ustawy. Nie wnosił o ponowne jego przesłuchanie, ani nie domagał się konfrontacji.
Sąd pierwszej instancji połączył złożone skargi do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do kwestii materialno – prawnych Sąd dokonał analizy art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT z 1993 r. i stwierdził, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy interpretacja tych przepisów była niesporna i nie budziła wątpliwości. Sąd zauważył, że skarżący, jakkolwiek podniósł w skardze ich naruszenie, to nie kwestionował mechanizmów utraty zwolnienia, ani wysokości wartości sprzedaży, z przekroczeniem której ustawodawca wiąże utratę tegoż zwolnienia. Kwestionował natomiast ustalenia faktyczne, poczynione przez organy podatkowe obydwu instancji, co w konsekwencji miało doprowadzić do naruszenia wspomnianych przepisów ustawy.
W związku z tym Sąd stwierdził, że organy podatkowe obu instancji przeprowadziły postępowanie podatkowe w sposób prawidłowy, zgodny z obowiązującymi przepisami, w szczególności nie uchybiły art. 122 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Wprawdzie, jak słusznie zauważył skarżący, nie został on zawiadomiony o terminie przesłuchania A. H.. Stanowiło to naruszenie art. 190 Ordynacji podatkowej. Jednakże naruszenie tego przepisu nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, co zresztą w skargach przyznał sam skarżący.
Sąd stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły datę rozpoczęcia działalności przez skarżącego na dzień 22 października 2002 r. Oparły się bowiem na złożonym przez niego w dniu 21 października 2002 r. zgłoszeniu rejestracyjnym, w którym taka data została podana. Tę datę skarżący podał również w trakcie prowadzenia u niego kontroli podatkowej. Okoliczność rozpoczęcia działalności gospodarczej dnia 22 października 2002 r. potwierdzają także zeznania świadka A. H..
W tej sytuacji późniejsze twierdzenie strony odnośnie rozpoczęcia działalności gospodarczej w dniu 16 października 2002 r., które pojawiły się dopiero w toku postępowania podatkowego w piśmie z dnia 23 czerwca 2007 r., do którego dołączyła ona rachunek potwierdzający przyjęcie zaliczki, nie mogło być skuteczne.
Sąd podniósł, że argumentem za przyjęciem daty 16 października 2002 r. jako daty rozpoczęcia działalności nie może być dzień zgłoszenia podjęcia działalności do ewidencji przedsiębiorców. Wpisu do tej ewidencji nie można utożsamiać z uzyskaniem statusu podatnika podatku od towarów i usług i rozpoczęciem wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem. Podzielił przy tym stanowisko wyrażane w orzecznictwie, zgodnie z którym początek działalności gospodarczej, w rozumieniu ustawy o VAT z 1993 r. należy liczyć od dnia pierwszej transakcji (wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2002 r., sygn. akt III SA 937/01).
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie początkiem prowadzenia działalności nie mogło być pobranie zaliczki w dniu 16 października 2002 r., ponieważ faktyczne rozpoczęcie wykonania usługi, na poczet której nastąpiła wypłata zaliczki, nastąpiło kilka dni po tym fakcie, tj. po 22 października 2002 r. Okoliczność tę potwierdził sam skarżący (zgłoszenie NIP i pisemne oświadczenie), dlatego nie sposób było na tej podstawie kwestionować stanowiska organów.
Niezależnie od powyższego Sąd zaznaczył, że samo przyjęcie zaliczki stanowiło zdarzenie o charakterze cywilnoprawnym i nie pociągało za sobą bezpośrednich skutków w sferze prawa podatkowego. Zaliczka od kontrahenta wyniosła 1 000 zł., podczas gdy cena za wykonanie usługi opiewała na kwotę 7 000 zł., tym samym więc zaliczka nie stanowiła co najmniej połowy ceny, o której mowa w art. 6 ust. 8 ustawy o VAT z 1993 r. Sąd podkreślił, że w ówczesnym stanie prawnym pobranie zaliczki - wynoszącej co najmniej połowę ceny - powodowało powstanie obowiązku podatkowego, a więc pobranie przez skarżącego zaliczki w mniejszej wysokości nie było zdarzeniem prawno-podatkowym. Następnie dodał, że w istocie to podatnik decydował kiedy faktycznie podejmie działalność, a pobranie zaliczki - chociaż uwzględnionej w ostatecznym rachunku - nie przełożyło się u skarżącego na podjęcie czynności faktycznych związanych z wykonaniem usługi.
Ponadto Sąd stwierdził, że pobranie zaliczki nie powodującej powstania obowiązku podatkowego nie mogło automatycznie świadczyć o rozpoczęciu działalności, bo mogło być jedynie formą zabezpieczenia dla obu stron umowy. Pobranie takiej zaliczki o tyle mogłoby stanowić datę początkową podjęcia działalności, gdyby związane było z podjęciem czynności faktycznej np. zakupem materiałów, podjęciem prac przygotowawczych do wykonania "samej" usługi-remontu.
Poparciem argumentacji skarżącego nie mógł być również w ocenie Sądu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT z 1993 r., zgodnie z którym podstawą opodatkowania jest obrót. Obrotem, z zastrzeżeniem art. 16 i 17, była bowiem kwota należna z tytułu sprzedaży towarów, pomniejszona o kwotę należnego podatku. W przypadku gdy pobrano zaliczki, zadatki, przedpłaty lub raty, o których mowa w art. 6 ust. 8, obrotem była również kwota otrzymanych zaliczek, zadatków, przedpłat lub rat, pomniejszona o przypadającą od nich kwotę podatku. Regulacja ta dotyczyła jednak stricte podstawy opodatkowania i nie odnosiła się do daty powstania obowiązku podatkowego.
Reasumując Sąd stwierdził, że organy w sposób prawidłowy dokonały ustalenia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, z zachowaniem obowiązujących wymogów proceduralnych i zasadnie w sposób prawidłowy zastosowały normy wynikające z art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT z 1993 r.
Na powyższe orzeczenie strona, reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego, złożyła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła wyrok w części oddalającej jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 31 grudnia 2008 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. i wniosła o:
a) uchylenie w zaskarżonego części wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 31 marca 2008 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia 31 października 2007 r.;
b) w razie nieuwzględnienia powyższego, o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania;
c) zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Jako podstawę kasacyjną wskazała naruszenie prawa materialnego – art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT z 1993 r. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 października 2002 r. – poprzez ich błędną wykładnię.
W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie jest bezsporny i w związku z tym nie został zakwestionowany.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu dotyczącym oceny przyjęcia przez niego zaliczki. Podniósł, że zaliczka odmiennie od zadatku, uregulowanego w art. 394 k.c. nie stanowi zabezpieczenia wykonania umowy, lecz jest zapłatą części należności.
Po przytoczeniu treści powołanych w podstawie kasacyjnej przepisów ustawy o VAT z 1993 r., strona wywiodła, powołując się na brzmienie art. 14 ust. 7 tej ustawy, że wartości sprzedanych przez nią usług nie należy odnosić w proporcji do okresu prowadzonej działalności, lecz do okresu prowadzonej sprzedaży. Zarzuciła przy tym Sądowi, że w zaskarżonym wyroku interpretując ten przepis, zasugerował się pojęciem sprzedaży zamieszczonym w art. 4 pkt 8 słowniczka ustawowego i utożsamił odpłatne świadczenie usług ze sprzedażą lub z okresem prowadzonej sprzedaży. Skarżący zauważył, że ustawa o VAT z 1993 r. nie zawiera definicji sprzedaży, a zatem należało sięgnąć do znaczenia potocznego, które oznacza wymianę towaru (usługi) na pieniądze. Bezspornie wystawiając w dniu 16 października 2002 r. rachunek za przyjęcie zaliczki na kwotę 1000 zł podatnik dokonał pierwszej sprzedaży.
Skarżący podkreślił, że przyjęcie zaliczki oznaczało sprzedaż usług budowlanych, które miały zostać wykonane w najbliższej przyszłości. Co więcej przyjęcie jej było podyktowane koniecznością ekonomiczną i wiązało się z zakupem narzędzi, bez których wykonanie prac budowlanych nie byłoby możliwe. Podkreślił ponownie, że przyjęcie zaliczki wiązało się również z podjęciem szeregu czynności, które dotyczyły zakresu i sposobu wykonywania usług.
W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej w R., działający za pośrednictwem pełnomocnika – radcy prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów według norm przepisanych.
W uzasadnieniu organ podkreślił, że Sąd pierwszej instancji nie dokonywał wykładni art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT z 1993 r., gdyż uznał ją za niesporną i nie budzącą wątpliwości w przyjętym stanie faktycznym sprawy. Podniósł, że ustalenie okresu prowadzenia sprzedaży, w tym rozpoczęcia prowadzenia działalności należy do kategorii ustaleń faktycznych. Sąd w zaskarżonym wyroku dokonał analizy prawnopodatkowej stanu faktycznego sprawy, potwierdzając że przyjęcie zaliczki nie wiązało się z podjęciem jakichkolwiek czynności faktycznych przez podatnika. Wobec braku stosownego zarzutu w skardze kasacyjnej, odnoszenie się do twierdzeń strony, że podejmowała takie czynności bezpośrednio po otrzymaniu zaliczki jest bezprzedmiotowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie należy zauważyć, że skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj. na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT z 1993 r.
Strona nie podniosła natomiast zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co oznacza, że nie podważa ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Znalazło to również potwierdzenie w uzasadnieniu tej skargi, w którym w pierwszym zdaniu skarżący stwierdził, że stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe w trakcie postępowania podatkowego jest bezsporny i niekwestionowany przez podatnika. Wprawdzie w dalszej części uzasadnienia skarżący przedstawił swoją wersję dotyczącą ustalenia daty rozpoczęcia przez niego sprzedaży, odmienną od przyjętej przez organy i zaakceptowanej przez Sąd w zaskarżonym wyroku, jednak brak powiązania tych wywodów z wyartykułowanymi zarzutami dotyczącymi ustalania stanu faktycznego nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na ocenę ich zasadności.
Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (chyba że wystąpiła nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca) nie ma bowiem prawnych możliwości do uzupełniania skargi kasacyjnej o podstawy w niej nie podane, w oparciu o opisowe i niepowiązane z konkretnymi przepisami wywody skarżącego, nawet jeśli mają one charakter polemiczny w stosunku do stanu faktycznego, który został przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku. W przypadku braku zarzutów, o których mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest tymi ustaleniami faktycznymi, które legły u podstaw sądowej kontroli przeprowadzonej w zaskarżonym wyroku.
Dlatego też kwestia czy przyjęcie zaliczki skutkowało podjęciem innych czynności związanych z rozpoczęciem czynności opodatkowanej podatkiem od towarów i usług nie może być na obecnym etapie analizowana przez Sąd kasacyjny. Sąd administracyjny pierwszej instancji zajął w tej materii jednoznaczne stanowisko przyjmując, że pobranie zaliczki w dniu 16 października 2002 r. nie przełożyło się u podatnika na podjęcie czynności związanych z wykonaniem usługi. Skarżący nie poważył tego stanowiska, tak jak i nie podważył kluczowego do zastosowania prawa materialnego ustalenia, że rozpoczął działalność gospodarczą w dniu 22 października 2002 r.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uważa za nieusprawiedliwiony zarzut dokonania w zaskarżonym wyroku błędnej wykładni art. 14 ust. 6 i 7 ustawy o VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że interpretacja tych przepisów w istocie rzeczy nie była przedmiotem sporu w toku postępowania podatkowego, mimo że ich naruszenie podatnik podnosił w skardze do tego Sądu. Sporne były bowiem ustalenia faktyczne niezbędne do ich prawidłowego zastosowania. Podobnie przedstawia się kwestia uzasadnienia tych zarzutów w skardze kasacyjnej. Również one koncentrują się na polemice ze stanowiskiem Sądu co do określenia początku rozpoczęcia działalności opodatkowanej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też stanowiska, że przy wykładni art. 14 ust. 7 ustawy o VAT można było przyjąć cywilistyczne znaczenie sprzedaży i abstrahować od ustawowego rozumienia tego pojęcia, które nadano mu w ustawie o VAT z 1993 r. w art. 4 pkt 8, wprowadzając tzw. słowniczek ustawowy. W przypadku gdy z definicji ustawowej wynika, że wolą ustawodawcy jest nadanie innej treści określonym pojęciom niż powszechnie stosowana w systemie – w tym przypadku szerszej niż w k.c., obejmującej również dostawę, odpłatne świadczenie usług oraz wykonywanie innych czynności określonych w art. 2 ustawy o VAT, przesądzająca dla interpretowania przepisów danej ustawy jest definicja w niej zawarta, a nie cywilistyczne rozumienie sprzedaży.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI