I FSK 284/19

I FSK 284/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-02-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Mudrecki /przewodniczący/
Mariusz Golecki /sprawozdawca/
Zbigniew Łoboda
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Celne postępowanie
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 3717/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-09-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 800
art. 122, art. 187 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 15 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, Sędzia NSA Mariusz Golecki (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3717/17 w sprawie ze skargi T. z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2017 r., nr 1401-IOV-3.4103.80.2017.DB UNP : 1401-17-108267 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. i 2015 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz T. z siedzibą w J. kwotę 12.500 (dwanaście tysięcy pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 12 września 2018 r., sygn. III SA/Wa 3717/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę T. zs. w J. (dalej: "Strona", "Spółka") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "DIAS:, "Organ podatkowy") z 29 sierpnia 2017 r. nr 1401-IOV-3.4103.80.2017.DB UNP: 1401-17-108267 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. i 2015 r. i uchylił przedmiotową decyzję.
2. Z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia Sądu pierwszej instancji wynika, że po przeprowadzonym postępowaniu podatkowym Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście (dalej: "NUS") decyzją z 9 stycznia 2017 r., określił Skarżącej kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za miesiące: grudzień 2014 r., styczeń 2015 r., marzec 2015 r., kwiecień 2015 r., maj 2015 r., czerwiec 2015 r., oraz kwotę podatku do zapłaty, na podstawie art. 108 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054. z późn. zm., dalej: "u.p.t.u.", "ustawa o VAT") za grudzień 2014 r., styczeń 2015 r., marzec 2015 r., kwiecień 2015 r., maj 2015 r., czerwiec 2015 r.
W uzasadnieniu decyzji NUS stwierdził, że sposób i okoliczności przeprowadzania przez Spółkę transakcji wskazują, że nie zostały one przeprowadzone w celu gospodarczym, lecz w celu uprawdopodobnienia zrealizowania transakcji kupna-sprzedaży towaru, co skutkowało pozbawieniem Skarżącej prawa do odliczenia podatku naliczonego, wynikającego z faktur dotyczących nabycia towarów i usług na terytorium Polski, na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c u.p.t.u. Ponadto NUS określił Spółce kwotę podatku do zapłaty, na podstawie art. 108 u.p.t.u. za grudzień 2014 r., styczeń 2015 r., marzec 2015 r., kwiecień 2015 r., maj 2015 r., czerwiec 2015 r., z tytułu wykazanego podatku należnego na fakturach wystawionych na TEG, dokumentujących sprzedaż telewizorów.
NUS wskazał, że Strona 18 kwietnia 2014 r. zarejestrowała się dla potrzeb podatku VAT na terytorium Polski. Zgodnie ze stanowiskiem Spółki, jej działalność polegała na nabywaniu towarów - telewizorów LCD - od T. (dalej: "TTIP"), a następnie sprzedawaniu ich do TEG. Z wyjaśnień Spółki wynika, iż oba powyższe podmioty są z nią powiązane kapitałowo. Spółka poinformowała również, że towary będące przedmiotem ww. transakcji, były produkowane przez C. Sp. z o.o. (dalej: "CEE"). w jej zakładzie produkcyjnym w B. P., gdzie rozpoczynał się też ich transport. Jednocześnie Spółka wskazała, że dostawy towarów dokonywane na jej rzecz oraz przez nią w kontrolowanym okresie, stanowiły tzw. transakcje łańcuchowe, o których mowa w art. 7 ust. 8 u.p.t.u. Wskazane towary były przedmiotem kilku następujących po sobie dostaw, lecz były wydawane bezpośrednio przez producenta (CEE) ostatniemu podmiotowi w łańcuchu dostaw jakim była TEG. Jak wyjaśniła Spółka, towary były odbierane od CEE przez przewoźników działających na zlecenie TEG, a do dostawy towarów przez TTIP na rzecz Strony oraz dalej na rzecz TEG dochodziło w momencie ich odbioru.
Ponadto, zgodnie z przedłożonym raportem rocznym dla grupy T., Skarżąca, TTIP i TEG należą do grupy T. i są powiązane kapitałowo.
NUS podkreślił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Strona nie posiada, ani nie posiadała w Polsce własnych magazynów, nie posiada na terenie Polski oddziałów, biura, ani stałego miejsca prowadzenia działalności. Skarżąca nie zatrudnia w Polsce pracowników oraz nie prowadzi sprzedaży przez Internet. Następnie NUS wskazał, że Spółka wyjaśniła, że nie posiada dokumentacji magazynowej dotyczącej towarów będących przedmiotem sprzedaży w Polsce, jako że towary będące przedmiotem wspomnianych transakcji były transportowane bezpośrednio od producenta do ostatecznego nabywcy, a także, że zawierane umowy z kontrahentami, dotyczące zakupu i sprzedaży towarów nie były sporządzane w formie pisemnej.
Spółka złożyła odwołanie od ww. decyzji.
DIAS decyzją z 29 sierpnia 2017 r., utrzymał w mocy decyzję NUS z 9 stycznia 2017 r.
W ocenie Organu podatkowego, NUS był uprawniony do przeanalizowania treści czynności cywilnoprawnych zgodnie z zasadami wykładni prawa podatkowego i do podważenia skuteczności tych czynności z publicznoprawnego punktu widzenia.
DIAS uznał, że NUS zasadnie zakwestionował prawo Strony do odliczenia podatku naliczonego z tytułu nabycia towarów od TTIP, z uwagi na fakt, że sposób i okoliczności przeprowadzania przez Stronę transakcji wskazują, że nie zostały one przeprowadzone w celu gospodarczym.
Zgodnie z wyjaśnieniami Strony, poziom marży nałożony przez TEG powinien umożliwić jej osiągnięcie założonego rynkowego poziomu rentowności na działalności dystrybucyjnej. DIAS zauważył, że w zastosowanej sztucznej konstrukcji, poprzez manipulowanie cenami towaru, zysk miał osiągać TTIP oraz TEG, natomiast Strona występowała w łańcuchu transakcji jako podmiot generujący stratę.
Mając na uwadze powyższe, DIAS stwierdził, że sposób działania Strony nie spełniał przesłanek prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej na terytorium Polski, polegającej na wykorzystywaniu towarów w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Wobec powyższego nie można uznać transakcji sprzedaży na rzecz T. G. za dokonane przez podatnika w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
Reasumując w stanie faktycznym niniejszej sprawy DIAS nie dostrzegł w sposobie działania Strony znamion prowadzenia działalności gospodarczej. Jak bowiem wskazał Organ podatkowy – nie jest samodzielnym prowadzeniem działalności gospodarczej tworzenie sztucznych konstrukcji, w celu uzyskania korzyści podatkowej, przy jednoczesnym takim kształtowaniu sytuacji gospodarczej, aby kontrahent po stronie sprzedaży osiągnął zysk, niezależnie od własnej straty. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w ocenie DIAS wynikało, że Strona tak ustalała ceny towarów, aby to nabywca telewizorów, a nie ona sama uzyskiwała zysk. O ile bowiem cel i rezultat nie warunkują uznania danej aktywności za działalność gospodarczą, to jednak niezbędne jest istnienie celu zarobkowego. W ocenie DIAS nie jest celem zarobkowym takie kształtowanie transakcji zakupu i sprzedaży, aby umniejszając swój zarobek, umożliwiać kontrahentom maksymalizację zysku. Wszystkie bowiem podmioty występujące w łańcuchu sprzedaży kształtowały swoje ceny w celu zarobkowym, natomiast Strona kupując telewizory z marżą nadaną przez podmiot powiązany i sprzedając je innemu podmiotowi powiązanemu w znacznie obniżonych cenach, umożliwiających mu także zastosowanie marży, kształtowała swoje ceny w celu umniejszenia zarobku.
W związku z powyższym Organ podatkowy utrzymał w mocy decyzję NUS.
Na powyższe rozstrzygnięcie DIAS skargę złożyła Strona.
Odpowiadając na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.
3. Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę Strony.
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.t.u. podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. W myśl art. 15 ust. 2 u.p.t.u., działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Unormowanie to stanowi implementację art. 9 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. 2006, L 347, s. 1, dalej: "Dyrektywa 112"), w świetle którego podatnikiem jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą bez względu na cel, czy też rezultaty takiej działalności. Przepis nie wskazuje na osiąganie zysku jako kryterium działalności. Dla uznania danego podmiotu za podatnika nie ma też znaczenia rezultat prowadzonej działalności gospodarczej, czyli nie jest konieczne, aby działalność ta przyniosła jakiekolwiek efekty. Podatnikiem jest zatem również podmiot prowadzący działalność generującą straty.
Sąd pierwszej instancji przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie Lajver, C-263/15. W wyroku tym Trybunał - rozpatrując sprawę węgierskich podatników, będących "spółkami handlowymi o celu niezarobkowym", które wykonują działalność gospodarczą niemającą na celu osiągnięcia zysku i które chciały dokonać odliczenia podatku VAT od nabywanych usług związanych ze swoją aktywnością - uznał, że nie ma podstaw by ograniczać im możliwość obniżania kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, stwierdzając, że cała ich działalność powinna być traktowana jako działalność gospodarcza. Trybunał na podstawie definicji działalności gospodarczej wskazał przede wszystkim, że pod pojęciem działalności gospodarczej rozumieć należy wykorzystywanie dóbr materialnych lub niematerialnych mające cel zarobkowy, niezależnie jednak od tego, czy celem jest osiągnięcie zysku. Co istotne, w wyroku tym Trybunał uznał, że podmioty, których działalność nie może być nastawiona na osiąganie zysku, i które świadczą usługi za niewielką tylko opłatą, która nie pokrywa kosztów działalności, co oznacza, że podmioty te działają w warunkach permanentnej straty prowadzą działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów o podatku VAT. Jak wyjaśnił TSUE w pkt 35 wyroku sprawie Lajver: "(...) z samego brzmienia art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2006/112 oraz z orzecznictwa Trybunału, wykorzystywanie dóbr materialnych lub niematerialnych uznaje się za mające cel zarobkowy niezależnie od tego, czy ma to na celu osiągnięcie zysku (zob. w szczególności wyrok z dnia 20 czerwca 2013 r., Finanzamt Freistadt Rohrbach Urfahr, C-219/12, EU:C:2013:413, pkt 25)". Stałe czerpanie dochodu z danego dobra nie może być więc utożsamiane z osiąganiem zysku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że nie ma znaczenia dla bycia podatnikiem VAT efekt prowadzonej działalności, a w szczególności czy jest to działalność dochodowa, czy też przynosząca straty (por. wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z 13 października 2014 r., I FSK 1577/13) Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjnego w wyroku z 14 stycznia 2010 r., I FSK 738/09: "Zysk (przychód) jest kategorią prawa bilansowego i z punktu widzenia przyjętej w (...) definicji podatnika to, czy wykonywane czynności przyniosły zysk, jest prawnie obojętne".
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że niesporne jest, że Skarżąca dokonywała dostaw towarów w sposób ciągły (w okresach będących przedmiotem postępowania ponad 200 transakcji sprzedaży), uzyskując z tego tytułu stałą zapłatę za faktury. Towar istniał i faktycznie był dostarczany do nabywcy w ramach transakcji łańcuchowej, co także nie jest sporne. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Strona nie posiada, ani nie posiadała w Polsce własnych magazynów, nie posiada na terenie Polski oddziałów, biura, ani stałego miejsca prowadzenia działalności. Skarżąca nie zatrudnia w Polsce pracowników oraz nie prowadzi sprzedaży przez Internet.
Skarżąca uzyskiwała stałe wpływy ze sprzedaży towaru, które przynoszą jej pewne i stałe dochody, chociaż są to dochody mniejsze od oczekiwanych. Skarżąca działała na specyficznym rynku telewizorów LCD, który być może jest rynkiem bez większych perspektyw biznesowych. Nie jest sporne, że od wielu lat (2007) w tym konkretnym asortymencie można było zaobserwować erozję cen, która jest spowodowana spadającym popytem. Do wiedzy powszechnej należy, że branże technologiczne są poddane dynamicznym zmianom za sprawą rozwoju cywilizacyjnego i dostępie do nowych, tańszych technologii oraz zmian w trendach rynkowych. Wiele technologii lub produktów traci rynek. Wymienić tu należy chociażby technologie DVD, tablety. Należą też do tej grupy telewizory LCD konkurujące z technologią OLED i innymi uznawanymi za nowsze technologiami (np. 3D). Nie można nie dostrzec, że rozwój technologii komputerowych (laptopów, monitorów) też stanowi konkurencję dla telewizorów. Dla Sądu oczywistym jest, że konkurencja technologiczna jest procesem i przebiega ewolucyjnie, może trwać nawet wiele lat. Nie jest więc tak, że w momencie pojawienia się nowszej technologii lub niekorzystnego trendu rynkowego natychmiast zaprzestaje się produkcji w technologii starszej. Tak jest w przypadku telewizorów LCD produkowanych w Polsce przez wiele lat dla grupy T. mimo niekorzystnego trendu cenowego. Skarżąca nabywała telewizory i je sprzedawała mimo regresu na tym rynku. Osiąganie zysku w takiej sytuacji było mało prawdopodobne. Skarżąca podnosi, że w 2014 r. zarejestrowano Skarżącą, po to aby w ramach grupy T. kumulowała detaliczne wahania cenowe. Skarżąca była więc Spółką zadaniową, której celem było akumulowanie strat lub ewentualnych zysków związanych ze zmianami cen i popytu na towar u klienta detalicznego. Niezależnie jednak od uwarunkowań gospodarczych Skarżąca towarem handlowała ciągle i otrzymywała zapłatę za wystawione faktury.
W ocenie Sadu pierwszej instancji Organ podatkowy krytykując model biznesowy, w którym działa Skarżąca nie wskazał jednak jaka byłaby alternatywa. Towar był przecież cały czas produkowany i znajdował nabywców detalicznych, jakkolwiek po mniejszych niż oczekiwano cenach. Organ nie może odbierać podmiotowi gospodarczemu prawa do sprzedawania towaru bez zysku. Skoro towar był produkowany to musiał być sprzedawany, bez względu na to czy przyniosłoby by to zysk, czy stratę. Rozwiązaniem lepszym biznesowo nie byłoby przecież niszczenie produkowanych telewizorów lub natychmiastowe zamknięcie zakładu produkcyjnego bez uzyskania potwierdzenia stałości i nieodwracalności odwrotu klientów od telewizorów LCD.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji rozumowanie DIAS prowadziło do tego, że sprzedając towar bez zysku podmiot ryzykuje utratę statusu podatnika VAT. W konsekwencji tego organy podatkowe winny zatem weryfikować parametry ekonomiczne prowadzenia działalności gospodarczej i eliminować z systemu VAT podmioty, które nie są w stanie zyskownie sprzedać towarów. Takie rozumowanie nie ma jednak oparcia w prawie i w orzecznictwie.
W ocenie WSA o "niesamodzielności" Skarżącej można by mówić np., gdyby ceny zakupu towaru przez TEG byłyby dyktowane sztucznie, bez warunków niepewności, np. co do popytu, konkurencji, a także ostatecznego rezultatu finansowego podjętej działalności, czyli bez działania na własne ryzyko i na własny rachunek. Takich argumentów organ jednak nie podnosi. To, że wysokość wynagrodzenia Skarżącej jest - poza sytuacją rynkową – zdeterminowana również przyjętą w grupie T. polityką cen transferowych nie czyni Skarżącej podmiotem niesamodzielnym. Wbrew twierdzeniom organu, to nie Skarżąca dyktowała ceny towarów, ale była tu limitowana ofertą zakupu od TEG, która to oferta była z kolei wypadkową bieżącej sytuacji rynkowej. Zdaniem WSA trudno doszukać się zarzucanej przez DIAS "manipulacji ceną", a więc ustalenia jej w oderwaniu od uwarunkowań rynkowych. Organ myli "politykę cen" w grupie T., która polega na przypisaniu roli podmiotu akumulującego wahania cen na rynku detalicznym z cenami na rynku detalicznym kształtowanymi przez mechanizmy rynkowe. Oczywistym jest, że grupa T. nie jest w stanie dyktować cen klientowi detalicznemu, bo nie jest monopolistą w branży. Grupa T. może jedynie ustalić, kto w grupie przyjmie ryzyko wahań cenowych i w tym właśnie wyraża się polityka cenowa grupy. Grupa nie decyduje jednak, czy i w jakim rozmiarze takie wahania wystąpią. To, że Skarżąca nie ma w Polsce materialnych znamion prowadzenia działalności gospodarczej (np. magazynów i kadr) w ocenie WSA nie oznacza, że nie może być podatnikiem VAT. Specyfika działalności polegająca jedynie na zakupie i sprzedaży w ramach transakcji łańcuchowych nie wymaga istnienia takich elementów działalności gospodarczej.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wykonywane przez Spółkę w Polsce czynności polegające na nabywaniu i sprzedaży towarów (telewizorów LCD) należało uznać za działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u. oraz art. 9 i 10 Dyrektywy 112, wobec czego Spółka jest podatnikiem VAT. W ocenie WSA w Warszawie Oznacza to, że uznając w zaskarżonej decyzji, że wykonywane przez Spółkę czynności nie stanowią działalności gospodarczej, a Spółka podatnikiem nie jest, Organ podatkowy naruszył wskazane wyżej przepisy.
4. Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiódł Organ podatkowy, zaskarżając go w całości, wnosząc, o uchylenie wyroku i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.
Nadto Organ podatkowy wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1) Naruszenie prawa procesowego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018r. poz. 800, z późn. zm., dalej: "O.p.") oraz art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u. i art. 9 i 10 Dyrektywy 112, poprzez uchylenie decyzji DIAS na skutek nieprawidłowej wykładni przepisów art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u. oraz art. 9 i 10 Dyrektywy 112, a w rezultacie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego sprawy - DIAS wskazuje, że Sąd pierwszej instancji dokonał nieprawidłowego odczytania wniosków wynikających z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: "TSUE") z 2 września 2016r., C-216/15, wydanego w sprawie Lajver, w zakresie wskazania, że w stanie faktycznym sprawy działalność Spółki w zakresie dokonywanych działań dotyczących nabycia od TTIP towarów, telewizorów LCD, a następnie sprzedawaniu ich do spółki TEG stanowiła działalność podatnika podatku VAT w ramach prowadzonej działalności gospodarczej Spółki,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z 122 i art. 187 § 1 O.p. oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) ustawy o VAT, poprzez uchylenie decyzji Skarżącego w wyniku przyjęcia, że DIAS w stanie faktycznym sprawy nie wykazał aby czynności Strony w zakresie nabycia od TTIP oraz sprzedaży na rzecz TEG telewizorów LCD stanowiły czynności do których ma zastosowanie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) ustawy o VAT, w przypadku gdy dokonane przez Spółkę transakcję kupa i sprzedaży telewizorów LCD były czynnościami dokonanymi w celu uzyskania korzyści podatkowej, stanowiącymi nadużycie prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego o którym mowa w art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, do których ma zastosowanie art. 58 Kodeksu Cywilnego jako stanowiącymi czynności sprzeczną z przepisami ustawy o VAT - DIAS podnosi, że ocena dokonania czynności Spółki w celu uzyskania korzyści podatkowej, wynikająca w ocenie Skarżącego z akt sprawy, powinna być przez Sąd dokonana z uwzględnieniem wniosków wynikających z uzasadnienia wyroku TSUE w sprawie C-216/15,
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji Skarżącego ze wskazaniem, że stanowisko organu dotyczące nadużycia prawa do odliczenia przez Spółkę powinno być poparte dowodem, że bez rejestracji Spółki struktura rozliczenia VAT w grupie T., w zakresie telewizorów produkowanych w Polsce była znacząco odmienna niż po rejestracji Strony - DIAS podnosi, że w stanie faktycznym ocenie podlega działalność Spółki w zakresie nabycia i sprzedaży telewizorów LCD - DIAS podnosi, że istniejące pomiędzy Spółką a TTIP oraz TEG powiązania kapitałowe mogą wpływać na ocenę świadomości uczestników działań podejmowanych przez Spółkę w zakresie nadużycia prawa do odliczenia VAT, które to nadużycie również prawdopodobnie by wystąpiło na poziomie spółki TTIP bądź TEG, w przypadku przejęcia działań prowadzonych przez Spółkę przez podmioty uczestniczące w transakcjach, a więc właśnie TTIP bądź TEG,
2) Naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u w zw. z art. 9 i 10 Dyrektywy 112 poprzez ich nieprawidłową wykładnię, a w rezultacie nieprawidłowe zastosowanie - DIAS wskazuje, że Sąd pierwszej instancji dokonał nieprawidłowego odczytania wniosków wynikających z wyroku TSUE z 2 września 2016r., C- 216/15, wydanego w sprawie Lajver, w zakresie wskazania jakie kryteria powinien spełniać podmiot który prowadzi działalność gospodarczą jako podatnik podatku VAT,
b) art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) i art. 108 ust. 1 u.p.t.u poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy - DIAS podnosi, że Sąd w rezultacie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego uznał, że DIAS nie wykazał aby do Spółki miały mieć zastosowanie dyspozycje przepisów: art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) ustawy o VAT oraz art. 108 ustawy o VAT - w przypadku gdy w stanie faktycznym sprawy zostało ustalone, że Spółka nie miała prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez TTIP, jako dokumentujących czynności do których ma zastosowanie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) ustawy o VAT, a w konsekwencji w przypadku faktur wystawionych na rzecz TEG, kwota podatku wykazana na tych podatku stanowi kwotę podatku do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Strona wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a co za tym idzie podlega oddaleniu.
6.1. Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie.
6.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uwzględniając z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w § 2 tego artykułu. Zaskarżony wyrok nie został wydany w warunkach nieważności.
6.3. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w sytuacji, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.
6.4. Skargę kasacyjną DIAS opiera zarówno na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego, jak również na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy zatem ustosunkować się do najdalej idących zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można dokonać oceny subsumpcji, ustalonego w ramach postępowania stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego.
6.5. Jako naruszone przez Sąd pierwszej instancji przepisy procesowe DIAS wskazał w pierwszej kolejności art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 O.p. oraz art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u i art. 9 i 10 Dyrektywy 112. Uzasadnienie tych zarzutów sprowadza się do tego, że zdaniem Skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonał wadliwych ustaleń, przyjmując, iż w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia prawa w związku z zastosowaniem przez organ art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT, w szczególności zaś DIAS podnosi, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo odczytał wnioski wynikające z wyroku TSUE z dnia 2 czerwca 2016r., C-263/15, wydanego w sprawie Lajver, w zakresie wskazania, że w stanie faktycznym sprawy działalność Spółki w zakresie dokonywanych działań dotyczących nabycia od TTIP towarów, telewizorów LCD, a następnie sprzedawaniu ich do TEG, stanowiła działalność płatnika podatku VAT w ramach prowadzonej działalności gospodarczej Spółki. W tym zakresie przedmiot sporu w niniejszej sprawie stanowi przede wszystkim kwestia interpretacji orzecznictwa TSUE dotyczącego rozumienia pojęcia warunków wykonywania działalności gospodarczej przez podatnika podatku VAT.
Punkt wyjścia dla oceny tak sformułowanego zarzutu stanowi przypomnienie stanowiska zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 12 stycznia 2009 r., sygn. akt I FPS 3/08), dotyczącej określenia kryteriów samodzielnej działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "(w)yłączeniu spod opodatkowania podatkiem od towarów i usług podlegają bowiem czynności, których prawodawca zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy nie uznaje za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT, pod warunkiem że podmioty uzyskujące te przychody związane są ze zlecającym ich wykonanie więzami tworzącymi stosunek prawny co do warunków ich wykonania, wynagrodzenia oraz odpowiedzialności zlecającego za wykonanie tych czynności wobec osób trzecich. Omawiany przepis art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT stanowił implementację przepisu art. 4 ust. 4 VI Dyrektywy (obecnie art. 10 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, Dz.Urz. UE L 347 z 11 grudnia 2006 r.). Zgodnie z postanowieniami art. 4 ust. 1 VI Dyrektywy, warunkiem posiadania statusu podatnika jest prowadzenie działalności gospodarczej samodzielnie i niezależnie. Wyjaśnienie terminu "samodzielnie" znajduje się w ustępie 4 tegoż artykułu. Użycie sformułowania "samodzielnie" ma na celu wyłączenie z opodatkowania pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą przez umowę o pracę lub inny stosunek prawny tworzący więzy między pracodawcą a pracownikiem co do warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy. W oparciu o omawiany przepis z grona podatników VAT wyłączona została przede wszystkim ta grupa pracowników, dla której podstawę nawiązania stosunku prawnego z pracodawcą stanowiła umowa o pracę. Natomiast inne związki o podobnym charakterze budząc wątpliwości powodowały, że kwestie te były przedmiotem rozstrzygnięć Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w kilku sprawach. ETS w swych wyrokach sprecyzował pojęcie samodzielnej działalności gospodarczej i wynagrodzenia dotyczącego dostawy towarów i świadczenia usług jako przedmiot podatku". Ponadto w uchwale tej NSA dokonał analizy orzecznictwa TSUE, wskazując na to, że "stwierdzić należy, że w swoich orzeczeniach ETS wyznaczył dość wyraźne kryteria interpretacji pojęcia "samodzielna" działalność gospodarcza. Za taką działalność nie będzie mogła zostać uznana działalność gospodarcza, która wykonywana jest przy wykorzystaniu infrastruktury i organizacji wewnętrznej podmiotu, na rzecz którego jest prowadzona, nie powoduje żadnego ryzyka ekonomicznego po stronie usługodawcy, a nadto nie powoduje odpowiedzialności usługodawcy wobec osób trzecich za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością". W tym kontekście zauważyć należy, że kwestia kryteriów, jakie muszą zostać spełnione, by można było mówić o prowadzeniu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 u.p.t.u. nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych. Słusznie zatem analizując tą kwestię Sąd pierwszej instancji stwierdził, że dla bycia podatnikiem podatku od towarów i usług ekonomiczny skutek prowadzonej działalności nie ma znaczenia, odwołując się w tym zakresie do ugruntowanego orzecznictwa NSA, przywołując mn. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1577/13 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 738/09, w którym NSA wprost stwierdził, że "Zysk (przychód) jest kategorią prawa bilansowego i z punktu widzenia przyjętej w (...) definicji podatnika to, czy wykonywane czynności przyniosły zysk, jest prawnie obojętne". W tym zakresie słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że uchwała Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 6 grudnia 1991 r., sygn. akt III CZP 117/91, wyrażająca zasadę racjonalnego gospodarowania, nie znajduje prostego przełożenia w przypadku spraw dotyczących rozumienia działalności gospodarczej zgodnie w kontekście podatku VAT, gdyż nie odnosi się ona do wykładni pojęcia działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT ani do art. 9 i 10 Dyrektywy 112.
Przechodząc do analizy orzeczenia TSUE w sprawie z 2 czerwca 2016 r., C-263/15, wydanego w sprawie Lajver, na wstępie wypada zarysować przedmiot istoty sporu. W ocenie Organu podatkowego z orzeczenia w sprawie C-263/15 wynika, że dla uznania danej działalności za działalność podatnika niezbędne jest prowadzenie takiej działalności w sposób umożliwiający uzyskiwanie dochodu. Ponadto zdaniem Skarżącego kwoty otrzymane z takiej działalności powinny w rzeczywistości odpowiadać wartości przekazanych (sprzedanych) do TEG telewizorów LCD, zaś brak któregoś z tych elementów powoduje, że w stanie faktycznym sprawy Spółka, w ocenie DIAS nie występuje jako podatnik prowadzący samodzielną działalność gospodarczą o której mowa w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o V AT, jak również w art. 9 ust. 1 Dyrektywy 112. Tymczasem Sąd pierwszej w zaskarżonym wyroku przyjął, że z wyroku wydanego w sprawie C-263/15 wynika jedynie to, iż podmioty, których działalność nie może być nastawiona na osiąganie zysku, które świadczą swoje usługi za niewielką opłatą, nie pokrywającą kosztów działalności, a tym samym, działają w warunkach permanentnej straty, prowadzą działalność gospodarczą w rozumieniu art. 9 i 10 Dyrektywy 112. W ocenie Sądu ekonomiczny skutek prowadzonej działalności sprowadzający się do oceny tego czy jest to działalność dochodowa, nie ma znaczenia dla statusu podmiotu prowadzącego taką działalność jako podatnika VAT.
Odnosząc się do tak zarysowanego przedmiotu sporu na wstępie zauważyć należy, że wyrok TSUE w sprawie C-263/15 odczytywany powinien być w kontekście całości orzecznictwa TSUE odnoszącej się do rozumienia art. art. 9 i 10 Dyrektywy 112. Przechodząc do analizy samego wyroku TSUE w sprawie C-263/15 (pkt. 30-31) zauważyć należy na wstępie, że "świadczenia, które zostały lub mają zostać wykonane przez skarżące w postępowaniu głównym, polegają na wykorzystaniu robót inżynieryjnych na obszarach wiejskich oraz drogi publicznej, która łączy niektóre ich części, w celu zapewnienia w każdym momencie swobodnego przepływu wody, w szczególności poprzez konserwację tych robót. Świadczenia te wiążą się z uzyskaniem wynagrodzenia, ponieważ skarżące w postępowaniu głównym chcą pobierać od zainteresowanych właścicieli gruntów opłatę z tytułu eksploatacji robót inżynieryjnych na obszarach wiejskich za czas określony ośmiu lat. W takich okolicznościach należy stwierdzić, że eksploatacja tych robót jest realizowana w celu osiągnięcia dochodu". Tym samym Trybunał wyraźnie stwierdził, że sam fakt, otrzymywania jakiegokolwiek wynagrodzenia w zamian za świadczenie usług świadczy o tym, że działalności była prowadzona w celu uzyskania dochodu w rozumieniu Dyrektywy. Ponadto należy zauważyć, że w pkt. 45 TSUE przywołując obszerne orzecznictwo wprost stwierdził, że "okoliczność, iż transakcja gospodarcza została dokonana po cenie niższej lub wyższej od kosztu produkcji, a zatem po cenie wyższej lub niższej od ceny rynkowej, nie ma znaczenia dla kwalifikacji odpłatnej transakcji (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 stycznia 2005 r., Hotel Scandic Gåsabäck, C‑412/03, EU:C:2005:47, pkt 22; z dnia 9 czerwca 2011 r., Campsa Estaciones de Servicio, C‑285/10, EU:C:2011:381, pkt 25; a także z dnia 27 marca 2014 r., Le Rayon d’Or, C‑151/13, EU:C:2014:185, pkt 36, 37)". Tym samym stanowisko Sądu pierwszej instancji co do rozumienia konieczności odpłatności oraz braku wpływu kryterium efektu ekonomicznego w postaci zysku lub straty na status podatnika VAT jest prawidłowe, co znajduje także swoje potwierdzenie w orzecznictwie NSA, chociażby we wspomnianym przez Sąd pierwszej instancji wyroku z dnia 13 października 2014 r. (sygn. I FSK 1577/13), w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "nie ma przy tym żadnego znaczenia, że działalność ta nie była -jak twierdzi DIAS-prowadzona w celu uzyskania zysku, gdyż w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.p.t.u. działalnością gospodarczą na gruncie . tego podatku, jest także aktywność ukierunkowana na uzyskanie innych celów - oświatowych, zdrowotnych, kulturalnych, charytatywnych itp., czy też -jak na gruncie tej sprawy - kolekcjonerskich. Nie ma również znaczenia dla bycia podatnikiem VAT efekt prowadzonej działalności, a w szczególności czy jest to działalność dochodowa, czy też przynosząca straty". Tym samym podniesione w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za chybione.
6.6. Po drugie, DIAS wskazuje na nieprawidłowe zastosowanie wypracowanej w orzecznictwie TSUE doktryny nadużycia prawa związanej z dokonaniem przez podatnika czynności pozornej, która nie jest tożsama z rzeczywistym celem gospodarczym zakwestionowanych na gruncie ustawy o VAT oraz Dyrektywy 112 transakcji. W szczególności DIAS podnosi, że w przedmiotowej sprawie doszło do dokonania czynności do której zastosowanie znajduje art. 58 ust 3 k.c. Kwestia ta w ostatnim czasie stanowiła przedmiot wyroku TSUE w sprawie z 25 maja 2023 r. (C 114/22), w którym Trybunał rozstrzygnął, że art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c ustawy o VAT, pozbawiający podatnika prawa do odliczenia VAT z uwagi na pozorność czynności prawnej, które są stwierdzane na podstawie przepisów polskiego prawa cywilnego, jest niezgodny z Dyrektywą 112. Trybunał wskazał jednoznacznie, że przepisy prawa krajowego, które prowadzą do automatycznego pozbawienia podatnika prawa do zwrotu ze względu na to, że oceniana czynność prawna jest pozorna na gruncie przepisów prawa krajowego, nie są zgodne z Dyrektywą 112. Jednocześnie dla uznania czynności za pozorną lub nieważną musi dojść do spełnienia warunków wynikających z tejże dyrektywy, doprecyzowanych w orzecznictwie TSUE. Orzecznictwo TSUE w zakresie nadużycia prawa zostało skrupulatnie przeanalizowane w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji. Tytułem uzupełnienia należy dodać, że TSUE w orzeczeniu z 25 maja 2023 r. w wyroku w sprawie C 114/22 (pkt 49-51), dotyczącej relacji pomiędzy polskim prawem krajowym a pozornością lub nieważnością czynności na gruncie Dyrektywy 112, stwierdził w szczególności, że: ".O ile pozorny charakter, na podstawie przepisów krajowego prawa cywilnego, umowy zawartej między podatnikiem a wystawcą faktury może stanowić wskazówkę co do praktyk stanowiących oszustwo lub nadużycie w rozumieniu i przy stosowaniu dyrektywy 2006/112, o tyle taka praktyka nie może zostać wywiedziona z tej tylko okoliczności. W tych okolicznościach z całości powyższych rozważań wynika, że – przewidując, iż stwierdzenie nieważności, na podstawie normy prawa cywilnego, czynności prawnej uznanej za pozorną pociąga za sobą odmowę prawa do odliczenia VAT, bez konieczności wykazania, że spełnione zostały przesłanki pozwalające na zakwalifikowanie, w świetle prawa Unii, podlegającej opodatkowaniu transakcji gospodarczej jako czynności pozornej, lub bez konieczności wykazania, jeżeli transakcja ta została faktycznie dokonana, że owo prawo do odliczenia zostało wykonane w sposób stanowiący oszustwo lub nadużycie – przepisy krajowe takie jak będące przedmiotem postępowania głównego wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów dyrektywy 2006/112 polegających na zapewnieniu prawidłowego poboru VAT i zapobieżeniu oszustwom podatkowym. Odpowiedź na zadane pytanie brzmi zatem następująco: art. 167, art. 168 lit. a), art. 178 lit. a) i art. 273 dyrektywy 2006/112 w świetle zasad neutralności podatkowej i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, na mocy których podatnik jest pozbawiony prawa do odliczenia naliczonego VAT z tego tylko powodu, że podlegająca opodatkowaniu transakcja gospodarcza jest uważana za pozorną i dotknięta nieważnością na podstawie przepisów krajowego prawa cywilnego, bez konieczności wykazania, iż zostały spełnione przesłanki pozwalające na zakwalifikowanie, w świetle prawa Unii, tej transakcji jako pozornej lub, w przypadku gdy rzeczona transakcja została faktycznie dokonana, że jest ona wynikiem oszustwa w zakresie VAT lub nadużycia prawa. Tym samym podniesiony przez DIAS Organ argument, jakoby w przedmiotowej sprawie doszło do dokonania czynności do której zastosowanie znajduje art. 58 ust 3 k.c., w istocie rzeczy nie może być skuteczny, o ile Organ nie wykazał, że w sprawie doszło do nadużycia prawa lub pozorności ocenionej z perspektywy prawa UE. Ocena ta została jednocześnie w sposób precyzyjny dokonana przez Sąd pierwszej instancji, który zbadał wynikające z orzecznictwa TSUE (por. wyroki TSUE z dnia 21 lutego 2006 r., Halifax, C 255/02; z dnia 21 lutego 2008 r., Part Service, C-425/06; z dnia 22 maja 2008 r., Ampliscientifica i Amplifin, C-162/07; z dnia 22 grudnia 2010 r., Weald Lesing, C 103/09) przesłanki nadużycia prawa, stosując test zawierający dwa elementy, to jest warunek, aby dane transakcje, pomimo że spełniają formalne przesłanki przewidziane w odpowiednich przepisach dyrektywy VAT i ustawodawstwa krajowego, skutkowały uzyskaniem korzyści podatkowej, której przyznanie byłoby sprzeczne z celem tych przepisów oraz warunek, zgodnie z którym zasadniczym celem tych transakcji jest uzyskanie korzyści podatkowej. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że dokonane przez Spółkę transakcje sprzedaży telewizorów na rzecz TEG stanowiły czynności opodatkowane, niezależnie od wysokości stosowanych przez Spółkę cen, zaś do wykonywania tych transakcji Spółka wykorzystała towary nabyte od TTIP, co oznaczało w realiach przedmiotowej sprawy, że przyznanie Spółce prawa do odliczenia i zwrotu podatku VAT zafakturowanego przez TTIP było zgodne z celami odnośnych przepisów. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji DIAS nie udało się wykazać, że Skarżąca uzyskała korzyść finansową, której przyznanie byłoby sprzeczne z celem, któremu służą omawiane przepisy. Ocenę tą podziela Naczelny Sąd Administracyjny, wskazując, że w świetle wyroku TSUE z 25 maja 2023 w sprawie (C 114/22), że w sytuacji, gdy dana struktura, nie służy jedynie uzyskaniu korzyści podatkowej, zarzut nadużycia prawa czy pozorności nie może się ostać, zaś w przedmiotowej sprawie Spółka precyzyjnie wskazała, jakim celom związanym z reakcją na spadającą cenę oferowanych telewizorów służyło stworzenie przedmiotowej konstrukcji oraz określone ukształtowanie transakcji pomiędzy poszczególnymi spółkami grupy T.
6.7. Podniesiony na podstawie 174 pkt. 2 zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji Skarżącego ze wskazaniem, że stanowisko Organu dotyczące nadużycia prawa do odliczenia przez Spółkę powinno być poparte dowodem, iż bez rejestracji Spółki struktura rozliczenia VAT w grupie T., w zakresie telewizorów produkowanych w Polsce była znacząco odmienna niż po rejestracji Strony nie znajduje uzasadnienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że prawidłowa i kompletna argumentacja Organu w przedmiotowej sprawie musiałaby zawierać w istocie rzeczy udowodnione twierdzenie, zgodnie z którym bez rejestracji Spółki struktura rozliczenia VAT w grupie T., w zakresie telewizorów produkowanych w Polsce (od 2006 r.) była znacząco odmienna niż po rejestracji Spółki. Organy podatkowe musiałby zatem wykazać, że rejestracja Spółki oraz wprowadzenie jej do łańcucha dostaw zmieniły strukturę rozliczenia VAT w takim stopniu, że budżet państwa został ostatecznie obciążony kosztem zwrotów podatku dokonywanych w związku z zawieranymi w ramach grupy T. transakcjami, których w innej sytuacji (bez funkcjonowania Skarżącej) by nie dokonywał lub też alternatywnie, że budżet utracił dochody, które wcześniej uzyskiwał. Słusznie Sąd pierwszej instancji zauważył także, iż stawiając twierdzenie o "sztuczności konstrukcji" z udziałem Spółki Organ nie podjął w istocie rzeczy próby wykazania, że jeżeli chodzi o rozliczanie podmiotów z grupy z podatku VAT, konstrukcja prawna bez udziału Skarżącej dałaby istotnie inny wynik. Tym samym nie został spełniony podstawowy warunek dla uznania pozorności zawieranych transakcji, jaki zgodnie z orzecznictwem TSUE stanowi wykazanie korzyści podatkowej. Jak bowiem w wyroku z 25 maja 2023 r. zauważa Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sprawa C 114/22, pkt 44-45), "(w) odniesieniu do nadużycia prawa z utrwalonego orzecznictwa wynika, że stwierdzenie występowania praktyki stanowiącej nadużycie w zakresie VAT zakłada, po pierwsze, że sporne transakcje, pomimo spełnienia wymogów formalnych określonych w odpowiednich przepisach dyrektywy 2006/112 oraz we wdrażających ją przepisach krajowych, skutkują osiągnięciem korzyści podatkowej, której przyznanie byłoby sprzeczne z celem, jakiemu służą te przepisy, oraz po drugie, że z ogółu okoliczności obiektywnych wynika, iż zasadniczym celem owych transakcji było jedynie osiągnięcie omawianej korzyści podatkowej (wyroki: z dnia 21 lutego 2006 r., Halifax i in., C 255/02, EU:C:2006:121, pkt 74, 75; z dnia 17 grudnia 2015 r., WebMindLicenses, C 419/14, EU:C:2015:832, pkt 36; z dnia 15 września 2022 r., HA.EN., C 227/21, EU:C:2022:687, pkt 35). Jeżeli chodzi o kwestię, czy zasadniczym celem transakcji jest uzyskanie takiej korzyści podatkowej, należy przypomnieć, że w dziedzinie VAT Trybunał orzekł już, iż w sytuacji gdy podatnikowi przysługuje wybór pomiędzy dwiema transakcjami, nie jest on zobowiązany do dokonania wyboru tej transakcji, z którą wiąże się zapłata najwyższej kwoty VAT, lecz przeciwnie, przysługuje mu prawo do dokonania wyboru takiej struktury swojej działalności, poprzez którą ograniczy swoje zobowiązanie podatkowe. Podatnikom przysługuje co do zasady swoboda wyboru struktur organizacyjnych oraz sposobu dokonywania czynności, które uważają oni za najlepiej przystosowane do potrzeb swej działalności gospodarczej (wyrok z dnia 17 grudnia 2015 r., WebMindLicenses, C 419/14, EU:C:2015:832, pkt 42; postanowienie z dnia 9 stycznia 2023 r., A.T.S. 2003, C 289/22, EU:C:2023:26, pkt 40)". Zdaniem TSUE kluczowe elementy nadużycia prawa, w przypadku pozorności oraz sztuczności konstrukcji stanowią zatem, po pierwsze osiągnięcie korzyści podatkowej, której przyznanie byłoby sprzeczne z celem, jakiemu służą te przepisy, oraz po drugie to, że zasadniczym celem owych transakcji było jedynie osiągnięcie takiej korzyści podatkowej. Dowodzenia sztuczności konstrukcji prawnej w oderwaniu od tych przesłanek pozbawione jest skuteczności na gruncie prawa UE, a tym samym Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał na konieczność dokonania ponownej oceny materiału dowodowego pod tym kątem, czyli poprzez wykazanie, że sztuczna konstrukcja służyć miała wyłącznie osiągnięciu określonej korzyści podatkowej, gdy tymczasem Organy w przedmiotowej sprawie nie wykazały występowania tych elementów. Na marginesie zauważyć należy, że przedstawione w skardze rozumowanie Organu podatkowego nie jest w istocie rzeczy spójne. Przyjęty przez organy podatkowe sposób argumentacji i oceny możliwości zastosowania w sprawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w rzeczywistości prowadzi do wewnętrznej sprzeczności. Z jednej strony Organ twierdzi bowiem, że w przedmiotowej sprawie doszło do udokumentowania czynności, które nie zostały faktycznie dokonane, choć jednocześnie nie neguje dostaw poszczególnych elementów. Z drugiej zaś wskazuje na kwestie powiązań ekonomicznych i personalnych między poszczególnymi spółkami, zaniżoną wysokość cen. Dla zastosowania art. 108 ust. u.p.t.u. w sytuacji gdyby faktycznie dostawy nie miały miejsca, jak twierdzi DIAS, czyli faktury otrzymane przez Skarżącą byłby faktycznie puste, okoliczności przywoływane powyżej nie miałby żadnego znaczenia. Tymczasem organy podatkowe uznając, że w rzeczywistości transakcje miały miejsce, powołały się na tzw. koncepcję nadużycia prawa stwierdzając, że jedynym ich celem było osiągnięcie bliżej niesprecyzowanej korzyści podatkowej, zaś jako podstawę prawną decyzji obydwu instancji wskazano art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c u.p.t.u.
6.8. Zarzuty naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT w zw. z art. 9 i 10 Dyrektywy 112 poprzez ich nieprawidłową wykładnię, a w rezultacie nieprawidłowe zastosowanie okazały się nietrafne, stanowiąc w istocie rzeczy polemikę ze stanowiskiem TSUE oraz orzecznictwem NSA w kwestii rozumienia przepisu art. 15 ust. 1 i 2 u.p.t.u.. Sąd pierwszej instancji prawidłowo dokonał wykładni wspomnianych przepisów prawa materialnego, przyjmując, zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 20 czerwca 2013 r., Finanzamt Freistadt Rohrbach Urfahr, (sprawa C 219/12, EU:C:2013:413, pkt. 25), że dla statusu podatnika VAT efekt prowadzonej działalności, a w szczególności czy jest to działalność dochodowa, czy też przynosząca straty nie ma żadnego znaczenia.
We wspomnianej sprawie C 219/12 (pkt. 23-25 )TSUE jednoznacznie stwierdził, że: "(p)o pierwsze, w kwestii, czy energia elektryczna była dostarczana w celu uzyskania dochodu, należy stwierdzić, że pojęcie dochodu trzeba rozumieć jako wynagrodzenie z tytułu wykonywanej działalności. Jak wynika z postanowienia odsyłającego, po pierwsze, energia elektryczna produkowana przez omawiany moduł fotowoltaiczny była dostarczana do sieci, a po drugie zgodnie z umową o przyłączeniu do sieci dostawy te wiązały się z wynagrodzeniem. Jak zaś wynika z samego brzmienia art. 4 ust. 1 szóstej dyrektywy oraz z orzecznictwa Trybunału, wykorzystywanie dóbr materialnych lub niematerialnych uznaje się za mające cel zarobkowy niezależnie od tego, czy ma to na celu osiągnięcie zysku." Analogiczne stanowisko wynika z orzecznictwa NSA, co zostało już powyżej omówione w pkt 6.5.
6.9. Zarzuty dotyczące naruszenia art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) i art. 108 ust. 1 ustawy o VAT poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy nie mogły odnieść skutku, albowiem w wyniku ustalonego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, zrekonstruowanego przez pryzmat orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz TSUE, w przedmiotowej sprawie Organ podatkowy przedwcześnie uznał, że zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie tych przepisów, nie będąc jednocześnie w stanie wskazać, że zaistniała sytuacja (wystawienie faktury i rozliczenie przez kontrahenta) niesie ze sobą ryzyko uszczuplenia wpływów budżetowych z tytułu podatków i w stanie faktycznym sprawy uzasadnione jest zastosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, która uprawnia organy podatkowe do określenia kwoty podatku do zapłaty, która winna być rozliczona poza deklaracjami składanymi dla potrzeb podatku od towarów i usług. Jednocześnie Organ podatkowy nie był instancji w stanie wskazać, na jakim etapie oraz w jaki sposób w rzeczywistości doszło do uszczuplenia wpływów budżetowych, na czym zasadniczo miało polegać nadużycie prawa oraz w jaki sposób Spółka uzyskiwała jakąkolwiek korzyść podatkową.
7. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
8. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Z. Łoboda A. Mudrecki M. Golecki (spr.)
Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA