I FSK 273/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-24
NSApodatkoweWysokansa
VATzabezpieczeniedodatkowe zobowiązanie podatkoweuchwała NSAprawo procesowefakturyfikcyjne transakcjeodliczenie VAT

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję organu II instancji w sprawie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego, wskazując na niedopuszczalność objęcia nim dodatkowego zobowiązania podatkowego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki S. sp. z o.o. od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na decyzję Dyrektora IAS dotyczącą zabezpieczenia na majątku podatnika na poczet przyszłych zobowiązań w VAT. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję, opierając się na uchwale NSA stwierdzającej, że przedmiotem decyzji o zabezpieczeniu nie może być dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Sąd uznał, że organy prawidłowo uprawdopodobniły istnienie zaległości podatkowej, ale błędnie objęły zabezpieczeniem dodatkowe zobowiązanie podatkowe.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki S. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze. Decyzja ta dotyczyła zabezpieczenia na majątku podatnika na poczet wykonania przyszłych zobowiązań w podatku od towarów i usług za grudzień 2016 r. wraz z odsetkami i dodatkowym zobowiązaniem podatkowym. Spółka kwestionowała zasadność odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez SS. Sp. z o.o., uznanych za dokumentujące fikcyjne transakcje, oraz obawę organów o niewykonanie zobowiązania. Sąd pierwszej instancji uznał działania organów za prawidłowe, opierając się na ustaleniach dotyczących kontrahenta spółki i analizie jej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na uchwałę NSA z dnia 29 maja 2023 r. (sygn. akt I FPS 1/23), stwierdził, że przedmiotem decyzji o zabezpieczeniu nie może być dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Z tego powodu uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję Dyrektora IAS. Sąd podkreślił, że w postępowaniu zabezpieczającym organy muszą jedynie uprawdopodobnić istnienie zaległości, a nie udowodnić jej w sposób ostateczny. Niemniej jednak, objęcie zabezpieczeniem dodatkowego zobowiązania podatkowego było błędem proceduralnym. NSA nakazał organowi odwoławczemu ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem tej wytycznej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przedmiotem decyzji o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego na podstawie art. 33 Ordynacji podatkowej nie może być dodatkowe zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 112c ustawy o VAT.

Uzasadnienie

NSA oparł się na własnej uchwale (sygn. akt I FPS 1/23), która jednoznacznie stwierdza, że dodatkowe zobowiązanie podatkowe nie może być przedmiotem zabezpieczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

o.p. art. 33

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Przedmiotem zabezpieczenia nie może być dodatkowe zobowiązanie podatkowe.

u.p.t.u. art. 112c § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Dotyczy dodatkowego zobowiązania podatkowego, które nie może być przedmiotem zabezpieczenia.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a pkt 4 lit. a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Podstawa do odmowy prawa do odliczenia podatku naliczonego, gdy faktura dokumentuje czynności, które nie zostały dokonane.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niedopuszczalność objęcia zabezpieczeniem dodatkowego zobowiązania podatkowego na podstawie uchwały NSA I FPS 1/23.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 33 § 1 i 2 pkt 1-3, § 3 i § 4, art. 33c § 2 o.p. poprzez uznanie, że doszło do spełniania przesłanek zawartych w tych przepisach. Zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 pkt 1 i art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) o.p. w związku z art. 208 § 1 o.p. oraz art. 88 ust. 1 pkt 3a u.p.t.u. poprzez uznanie, że Spółka nie miała prawa do odliczenia podatku naliczonego. Zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt I lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p. poprzez uznanie, że organ rozpatrzył wszystkie okoliczności sprawy i dokonał oceny zebranego materiału dowodowego w sposób prawidłowy.

Godne uwagi sformułowania

przedmiotem decyzji o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego na podstawie art. 33 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (...) nie może być dodatkowe zobowiązanie podatkowe w postępowaniu zabezpieczającym organ nie jest zobowiązany do przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w celu wykazania istnienia obowiązku podatkowego oraz jego rzeczywistych rozmiarów. Obowiązany jest jedynie do uprawdopodobnienia, że zaległość w określonej w przybliżony sposób wysokości istnieje.

Skład orzekający

Jan Rudowski

przewodniczący

Marek Kołaczek

sprawozdawca

Elżbieta Olechniewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zabezpieczenia zobowiązań podatkowych, w szczególności wyłączenie z zakresu zabezpieczenia dodatkowego zobowiązania podatkowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z zabezpieczeniem i dodatkowym zobowiązaniem podatkowym w VAT. Wymaga uwzględnienia uchwały NSA I FPS 1/23.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie podatkowym, które ma bezpośrednie przełożenie na praktykę organów podatkowych i podatników. Wyjaśnia istotne ograniczenia w stosowaniu środków zabezpieczających.

Czy zabezpieczenie podatkowe może objąć dodatkowe zobowiązanie? NSA wyjaśnia kluczowe ograniczenia.

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 273/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Olechniewicz
Jan Rudowski /przewodniczący/
Marek Kołaczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Go 365/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2022-11-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 33
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2020 poz 106
art. 112c ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Elżbieta Olechniewicz, , po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Go 365/22 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 29 lipca 2022 r. nr 0801-IEW.4253.9.2022.9, UNP: 0801-22-0044285 w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika na poczet wykonania przyszłych zobowiązań w podatku od towarów i usług za grudzień 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę, dodatkowego zobowiązania podatkowego, określenie przybliżonej kwoty podatku do zwrotu i kwoty odsetek od nienależnie otrzymanego zwrotu oraz ustalenie przybliżonej kwoty dodatkowego zobowiązania podatkowego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 29 lipca 2022 r. nr 0801-IEW.4253.9.2022.9, UNP: 0801-22-0044285, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze na rzecz S. sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 1570 (słownie: tysiąc pięćset siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.
Uzasadnienie
WE UZASADNIENIE
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Zaskarżonym wyrokiem z 24 listopada 2022 r. (sygn. akt I SA/Go 365/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił w całości skargę Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze
z 29 lipca 2022 r. (dalej: decyzja ostateczna), utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika na poczet wykonania przyszłych zobowiązań w podatku od towarów i usług za grudzień 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę, a także dodatkowego zobowiązania podatkowego oraz określenia przybliżonej kwoty podatku do zwrotu i kwoty odsetek od nienależnie otrzymanego zwrotu i ustalenie przybliżonej kwoty dodatkowego zobowiązania podatkowego.
1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.
W dniu 28 marca 2022 r. Organ pierwszej instancji wydał decyzję, którą orzekł o zabezpieczeniu na majątku Skarżącej na poczet wykonania przyszłych zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2016 r.
W zakresie wykazania kwot oraz dat rozliczeń nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za okres od 1 grudnia 2016 r, do 31 grudnia 2017 r. organ ustalił, że Spółka S. posiadała zaległości publicznoprawne. Łączna kwota zwrotu na zajęcie wierzytelności wyniosła 1.528.693,08 zł.
Na podstawie złożonych przez Skarżącą jednolitych plików kontrolnych JPK_VAT za 2016 r., przedłożonych rejestrów VAT oraz dokumentów za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. ustalono, że największym krajowym dostawcą Skarżącej w kontrolowanym okresie była SS. Sp. z o.o. z siedzibą we W. Faktury od tego podmiotu Skarżąca wykazała w rejestrach zakupów VAT za okres od grudnia 2016 r. do grudnia 2017 r., na łączną wartość netto 7.055.146,94 zł (podatek VAT 1.158.104,14 zł).
Z dokonanych ustaleń wynikało, że SS. Sp. z o.o. wystawiła na rzecz Skarżącej faktury, których przedmiotem były dostawy usług obierania warzyw (cebuli, czosnku, brukselki, rzodkiewki, szalotki) i usług obierania cebulek kwiatów (hiacyntów i lilii), opodatkowane według stawki 8% oraz usług obsługi produkcji powyżej wskazanych warzyw i kwiatów, opodatkowane według stawki 23%.
Organ ustalił, iż w momencie sporządzania umowy o świadczeniu usług, zawartą w Sulęcinie w dniu 1 lutego 2015 r. pomiędzy Usługodawcą, tj. SS. Sp. z o. o. z siedzibą we W., reprezentowaną przez J.H. (Usługodawca) a Usługobiorcą, tj. F. Sp. z o. o., reprezentowaną przez D.B., wystąpiły powiązania osobowe pomiędzy SS. Sp. z o.o. a Skarżącą (działającą wówczas pod firmą F. Sp. z o. o.), poprzez osobę J.H. – prezesa zarządu obu tych spółek. J.H. przy zawarciu umowy reprezentował Spółkę SS. Sp. z o.o. będąc jednocześnie prezesem zarządu Skarżącej.
W stosunku do działalności prowadzonej przez SS. Sp. z o. o. organ oparł się na ustaleniach Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu, dokonanych w trakcie przeprowadzonej u tego podmiotu kontroli podatkowej, jak również na ustaleniach poczynionych w toku postępowania podatkowego zakończonego ostateczną decyzją z 26 stycznia 2022 r., określającą SS. Spółce z o.o. podatek do zapłaty w trybie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. za okres od listopada do grudnia 2016 r. oraz od lutego do grudnia 2017 r.
Naczelnik Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu wskazał, iż aktywność Spółki SS. Sp. z o.o., polegająca na nabywaniu towarów i usług, które to nabycie udokumentowane było fakturami VAT, jak i w dostawach na rzecz Skarżącej, udokumentowanych fakturami VAT, nie miała charakteru działalności gospodarczej a jedynie taką działalność pozorowała.
Powyższe działania wskazują, że stworzony został łańcuch dostaw usług w celu wygenerowania podatku naliczonego dla Skarżącej. Ustalono, że wystawione przez SS. Sp. z o.o. faktury, tytułem wykonania usług dla Skarżącej, dokumentowały czynności, które nie zostały w rzeczywistości wykonane ani przez nią, ani przez jej kontrahentów. Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, by SS. Sp. z o.o. wykonała na rzecz Skarżącej usługi związane z obieraniem warzyw i kwiatów czy obsługą produkcji. Funkcjonowanie SS. Sp. z o.o. zostało ograniczone wyłącznie do stworzenia formalnych oznak prowadzenia działalności gospodarczej oraz wystawiania fikcyjnych faktur służących Skarżącej do zmniejszenia kwot podatku należnego o kwoty wynikające z tych dokumentów, w celu uzyskania korzyści majątkowych. Skoro faktury wystawione przez SS. Sp. z o.o. nie dokumentowały wykonania usług na rzecz Skarżącej, to też Skarżąca nie miała prawa obniżyć podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktury wystawionej przez SS. Sp. z o.o.
Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, organ określił przybliżoną nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w wysokości 145.426,00 zł. Biorąc pod uwagę, że kwoty podatku naliczonego wynikające z faktur wystawionych przez SS. Sp. z o.o. stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane, wysokość zobowiązania podatkowego wynosi 100% podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez tego kontrahenta. Zatem przybliżona kwota dodatkowego zobowiązania podatkowego za grudzień 2016 r., stanowiąca 100% kwoty obniżenia podatku należnego o kwoty podatku naliczonego wynikająca z przedmiotowej faktury wynosi 9.174,00 zł (154.600,00 zł- 145.426,00 zł = 9.174,00 zł).
W związku z powyższym Organ pierwszej instancji zabezpieczył przewidywane zobowiązanie w podatku od tworów i usług za miesiąc grudzień 2016 w kwocie 22.061,00 zł, na którą składa się przybliżona kwota zobowiązania podatkowego w kwocie 9.174,00 zł, należne odsetki 3.713,00 zł i dodatkowe zobowiązanie podatkowe w kwocie 9.174,00 zł. Równocześnie określił spółce przybliżoną kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w wysokości 145.426,00 zł.
W postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (dalej: Dyrektor IAS) decyzją z dnia 29 lipca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż dokonane przez Skarżącą czynności, polegające na odliczaniu podatku naliczonego z faktur uznanych przez kontrolujących, jako dokumentujące fikcyjne transakcje i braku ich rozliczenia, są działaniami dokonywanymi na szkodę budżetu państwa. Budzi to obawę, że wykonanie zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług za okres objęty kontrolą, powstałych wskutek wydania w tym zakresie decyzji, byłoby dla Skarżącej znacznie utrudnione.
Analiza sytuacji finansowo-majątkowej Skarżącej potwierdza z kolei obawę niewykonania zobowiązania. Nie posiada ona nieruchomości, zaś według Centralnej Ewidencji Pojazdów i kierowców CEPIK, nie jest właścicielem żadnego pojazdu. Tymczasem szacunkowa łączna wartość rzeczy ruchomych (tj. maszyny pakującej, do cięcia brukselki, obcinarki do końcówek cebuli oraz linii do cięcia pasków cebuli) wykazana przez Skarżącą w oświadczeniu ORD-HZ, według stanu na 23 marca 2022 r., które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego, wynosi 834.995,00 zł. W oświadczeniu wskazano również, że majątek ruchomy jest obciążony pożyczką.
Z dokonanych ustaleń wynika także, że Skarżąca posiada nieuregulowane należności z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2021 r. w kwocie należności głównej 99.456,00 zł i odsetki od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy za luty i marzec 2021 r. w łącznej kwocie 13.735,00 zł. Z kolei średni roczny dochód za lata 2019-2021 z uwzględnieniem konieczności pokrycia straty za 2020 r. wynosi 392.781,44 zł.
Ponadto decyzją z 28 marca 2022 r. (nr 418000-CKK-2.4253.1.2022.4) zabezpieczono na majątku Skarżącej zobowiązanie podatkowe za styczeń, luty, marzec, maj, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2017 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kwotą dodatkowego zobowiązania podatkowego w łącznej wysokości 2.907.091,00 zł. Zwiększa to łączną kwotę należności, którą Strona będzie zobowiązana zapłacić na rzecz budżetu państwa i potwierdza obawę niewykonania przez nią zobowiązań podatkowych.
1.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę Spółki.
Sąd uznał za prawidłowe działanie organu, który dokonując swych ustaleń, oparł się przede wszystkim na decyzji wydanej wobec innego podatnika będącego kontrahentem Skarżącej. Podkreślić bowiem należy, że to postępowanie podatkowe dotyczące SS. Sp. z o.o. jest przyczyną zakwestionowania prawa do odliczenia podatku VAT u Skarżącej. Materiał dowodowy, opisany w decyzji wydanej wobec kontrahenta Skarżącej uprawdopodobnia, że zaległość określona w przybliżony sposób w zaskarżonej decyzji, istnieje. Skarżąca w trakcie postępowania mogła odnieść się do ustaleń wynikających z decyzji, czego jednak nie zrobiła. To z kolei przesądza, że faktura dokumentująca nabycie usług przez Skarżącą, nie mogła odzwierciedlać rzeczywistych transakcji. Biorąc pod uwagę brzmienie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. u.p.t.u. należało więc uznać, że uprawdopodobniono podstawy odmowy prawa do odliczenie podatku wykazanego w tej właśnie fakturze. Równocześnie organy uprawdopodobniły, że Skarżąca w złożonej deklaracji podatkowej wykazała zawyżoną kwotę zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym i kwota ta wynika z podatku naliczonego z faktur, które stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane. Z tych względów w sprawie zastosowanie znajdzie art. 112c pkt 2 w związku z art. 112b ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 u.p.t.u.
W ocenie Sądu, organ prawidłowo dokonał analizy sytuacji finansowo-majątkowej Skarżącej, przeprowadzonej pod kątem możliwości uregulowania przewidywanego zobowiązania wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Podzielił również wyrażoną przez organy ocenę, iż nieprawidłowości stwierdzone w oparciu o przedmiotową fakturę, niedokumentującą rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a także wysoka i przewidywana kwota zobowiązań podatkowych, brak majątku Skarżącej oraz jej zaległość podatkowa z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2021 r. i odsetki od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy za luty i marzec 2021 r., nasuwają wniosek, że Skarżąca prawdopodobnie nie będzie wykonywała zobowiązań podatkowych. Prawdopodobieństwo to wystarczy do ustalenia, że zachodzi uzasadniona obawa wskazana w art. 33 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej jako: o.p.).
Powyższy wywód wykazuje zdaniem Sądu pierwszej instancji, istnienie zasadniczej przesłanki zabezpieczenia, tj. uzasadnionej obawy, że zobowiązanie obciążające Skarżącą nie zostanie wykonane. Potwierdzają to okoliczności wymienione w treści decyzji organu I instancji, wskazujące na to, że faktury VAT nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i przez to nie mogą stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego, a także okoliczności świadczące o tym, że całokształt działań podatnika oraz jego sytuacja majątkowa nie dają pewności co do zamiaru wywiązania się przez podatnika z zobowiązań podatkowych.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła Skarżąca.
2.2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie następujących przepisów postępowania, które w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 33 § 1 i 2 pkt 1-3, § 3 i § 4, art. 33c § 2 o.p. poprzez uznanie, że doszło do spełniania przesłanek zawartych w tych przepisach a tym samym uznania przez organ możliwości ich zastosowania w sytuacji, gdy z opisu stanu faktycznego nie wynikała potrzeba zastosowania tak daleko idących środków zapobiegawczych;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 pkt 1 i art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) o.p. w związku z art. 208 § 1 o.p. oraz art. 88 ust. 1 pkt 3a u.p.t.u. poprzez uznanie, że Spółka nie miała prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących nabycia i że, istniały podstawy do określenia Spółce dodatkowego zobowiązania podatkowego, a w konsekwencji naruszając przepisy prawa poprzez nie uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 29 października 2021 r. oraz uznanie, że organ miał podstawy do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji i jednocześnie nie było podstaw prawnych i faktycznych do nie uchylenia tejże decyzji;
3) art. 145 § 1 pkt I lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p. poprzez uznanie, że organ rozpatrzył wszystkie okoliczności sprawy i dokonał oceny zebranego materiału dowodowego w sposób prawidłowy, pomimo rozpoznania w sposób stronniczy, wybiórczy i nielogiczny oraz jednocześnie poprzez uznanie, że organ miał podstawy, by uznać, że przedmiotowe transakcje gospodarcze nie miały charakteru biznesowego, lecz jedynie stanowiły czynności nastawione na nadużycia (wykazanie czynności nieistniejących) w zakresie podatku od towarów i usług.
2.3. Wyrok ten Skarżąca zaskarżyła w całości. Wniosła o jego uchylenie oraz o uchylenie decyzji organów podatkowych poprzedzających zaskarżony wyrok. Wniosła również o rozpoznanie skargi oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
2.4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od Strony skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczył, iż nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co zastępuje:
3.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie z uwagi na konieczność uwzględnienia zarzutu naruszenia błędnego zastosowania art. 112b ust. 1 pkt 1 i art. 112c u.p.t.u. oraz art. 33 § 1 i 2 pkt 1-3, § 3 i § 4 oraz art. 33c § 2 o.p.
3.2. W uchwale (7) NSA z 29 maja 2023 r. (sygn. akt I FPS 1/23) orzeczono, że przedmiotem decyzji o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego na podstawie art. 33 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.) nie może być dodatkowe zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 112c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r., poz. 106 ze zm.).
3.3. Z art. 269 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne winny je respektować. Zatem ogólna moc wiążąca uchwał powoduje, że z chwilą ich podjęcia wiążą one sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których stosowany będzie interpretowany przepis.
3.4. Nie ulega wątpliwości, że kwota nienależnie określonego na podstawie art. 112c ust. 1 pkt 2 u.p.t.u. dodatkowego zobowiązania podatkowego podlegającego zabezpieczeniu w ramach art. 33 o.p. rzutuje na ocenę sytuacji majątkowej podatnika w kontekście przesłanki zastosowania art. 33 o.p. jaką jest uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane.
3.5. Pozbawione podstaw i wręcz niezrozumiałe okazały się natomiast zarzuty niezasadnego zastosowania art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 i2 pkt 1-3, § 3 i 4, art. 33c § 2 o.p. jak również analogiczny zarzut powiązany z naruszeniem art. 208 § 1 o.p. i art. 88 ust. 1 u.p.t.u.
Całkowitą rację miał bowiem Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że organ prowadzący postępowanie w przedmiocie zabezpieczenia musi jedynie uprawdopodobnić, że zaległość w określonej w przybliżony sposób wysokości istnieje. Nie jest to natomiast postępowanie konkurencyjne do kontroli podatkowej czy postępowania kontrolnego Tym samym w postępowaniu zabezpieczającym organ nie jest zobowiązany do przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w celu wykazania istnienia obowiązku podatkowego oraz jego rzeczywistych rozmiarów. Obowiązany jest jedynie do uprawdopodobnienia, że zaległość w określonej w przybliżony sposób wysokości istnieje. Przyjmuje się wręcz, że brak jest podstaw prawnych, aby w razie wydania decyzji o zabezpieczeniu przed wydaniem decyzji wymiarowej organ podatkowy szczegółowo i wnikliwie uzasadniał merytorycznie wysokość zobowiązania podatkowego, którego wymierzenia ma zamiar dokonać w odrębnej decyzji. W postępowaniu zabezpieczającym organy podatkowe nie muszą więc udowadniać nierzetelności transakcji, wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia zobowiązań.
W rozpoznawanej sprawie organ przyjął, że Skarżąca zawyżyła podatek naliczony o podatek wynikający z faktury [...] z 31 grudnia 20216, wystawionej przez SS. sp. z o.o., ponieważ faktura ta nie dokumentowała rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Odnośnie uprawdopodobnienia, że zaległość w określonej w przybliżony sposób wysokości istnieje Sąd pierwszej instancji wskazał natomiast, że organ dokonując ustaleń oparł się przede wszystkim na decyzji wydanej wobec innego podatnika będącego kontrahentem Skarżącej. Zatem postępowanie podatkowe dotyczące SS. było przyczyną zakwestionowania prawa do odliczenia podatku VAT u Skarżącej. Materiał dowodowy, opisany w decyzji wydanej wobec kontrahenta Skarżącej, uprawdopodobnia, że zaległość, określona w przybliżony sposób w zaskarżonej decyzji, istnieje. Skarżąca w trakcie postępowania mogła odnieść się do ustaleń wynikających z decyzji, czego jednak nie zrobiła.
To przesądza, że faktury dokumentujące nabycie usług przez Skarżącą nie mogły odzwierciedlać rzeczywistych transakcji. Biorąc pod uwagę brzmienie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 931) należy uznać, że uprawdopodobniono podstawy odmowy prawa do odliczenie podatku wykazanego w ww. fakturach.
3.6. Całkowicie chybiony okazał się także zarzut art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p. "poprzez uznanie, że Organ rozpatrzył wszystkie okoliczności sprawy i dokonał oceny zebranego materiału dowodowego w sposób prawidłowy, nie stronniczy i nie wybiórczy tzn. spójny oraz jednocześnie poprzez uznanie, że Organ miał podstawy, aby uznać, że przedmiotowe transakcje gospodarcze nie miały charakteru biznesowego, lecz jedynie stanowiły czynności nastawione na nadużycia ( wykazanie czynności nie istniejących) w zakresie podatku od towarów i usług". W uzasadnieniu tego zarzutu podniesiono, że "Podatnik posiada majątek o wartości 834.995.00 złotych, dalej wskazuje na istnienie obowiązku podatkowego z innych przepisów prawa tj. z tytułu CIT, stanowiących mniej niż 10 procent wartości majątku mogących być podstawą do zastosowania art. 33 § 1 i 2 pkt 1-3, § 3 i § 4,Ordynacji, po czym wskakuje na saldo przychodów za 3 lata obrotowe poprzez wyrażenie: " z przedstawionych powyżej informacji wynika, że wykazane przez Spółkę w rocznych zeznaniach podatkowych dochody za lata 2019-2021 oraz strata za 2020 r. (średni roczny dochód z uwzględnieniem konieczności pokrycia straty za 2020 r. wynosi 392.781,44 zł, tj. 1.178.344,33 zł : 3 lata), w porównaniu z przewidywaną kwotą zobowiązania w podatku od towarów i usług za grudzień 2016 r. w łącznej wysokości zł, byłyby zupełnie wystarczające do uregulowania w całości przedmiotowej należności''.
W ocenie Naczelnego Sąd Administracyjnego, cytowana argumentacja jest nielogiczna i niezrozumiała. Pomija ona bowiem nie tylko przedstawioną przez Sąd pierwszej instancji analizę sytuacji majątkowej skarżącej (k. 11 wyroku), lecz również to, że Naczelnik Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wlkp. decyzją z 28 marca 2022 r. nr 418000-CKK-2.4253.1.2022.4 dokonał zabezpieczenia na majątku Spółki zobowiązań podatkowych za styczeń, luty, marzec, maj, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2017 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kwotą dodatkowego zobowiązania podatkowego w łącznej wysokości 2.907.091,00 zł. W konsekwencji ta argumentacja pełnomocnika skarżącej nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 122, 187 § 1 oraz art. 191 o.p.
3.7. Mając jednak na uwadze stwierdzone uchybienie co do naruszenia art. 33 o.p. poprzez objęcie przy jego zastosowaniu dodatkowego zobowiązania podatkowego, o którym stanowi art. 112c ust. 1 pkt 2 u.p.t.u., na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok w całości oraz uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zaskarżoną decyzję organu odwoławczego.
3.8. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy jest obowiązany uwzględnić, że decyzja w przedmiocie zabezpieczenia nie może obejmować dodatkowego zobowiązania podatkowego określonego w art. 112c ust. 1 pkt 2 u.p.t.u. oraz ocenić, czy w przypadku sytuacji materialnej skarżącej spółki zachodzi uzasadniona obawa, że zabezpieczane zobowiązanie podatkowe (bez dodatkowego zobowiązania) nie zostanie wykonane.
3.9. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania za obie instancje.
Jan Rudowski Marek Kołaczek Elżbieta Olechniewicz
sędzia NSA sędzia NSA sędzia WSA (del.)

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI