I FSK 260/06

Naczelny Sąd Administracyjny2006-12-21
NSApodatkoweWysokansa
VATodliczenie podatku naliczonegofaktury VATkopia fakturywystawca fakturynieujawniona działalnośćpostępowanie dowodoweskarżony organprawo podatkowe

NSA uchylił wyroki WSA, uznając, że organy podatkowe nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości braku kopii faktur u ich wystawcy, co jest warunkiem pozbawienia nabywcy prawa do odliczenia VAT.

Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur wystawionych przez podmioty, których działalność była wątpliwa, a kontakt z nimi utrudniony. Organy podatkowe odmówiły prawa do odliczenia, opierając się na braku możliwości weryfikacji posiadania kopii faktur przez wystawców. WSA podtrzymał te stanowiska. NSA uchylił wyroki WSA, stwierdzając, że organy podatkowe nie wykazały w sposób wystarczający braku kopii faktur u wystawców, co jest kluczowe dla pozbawienia nabywcy prawa do odliczenia VAT.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne spółki "G." Sp. j. od wyroków WSA w Szczecinie, które oddaliły skargi spółki na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające prawa do odliczenia podatku VAT za okres lipiec, wrzesień i grudzień 2000 r. Organy podatkowe zakwestionowały prawo do odliczenia, powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Finansów, które uzależniają możliwość odliczenia VAT od posiadania przez nabywcę faktury oraz posiadania jej kopii przez sprzedawcę, a także od rozliczenia podatku przez sprzedawcę. W sprawie ustalono, że wystawcy faktur, J. L. i M. Ł., mieli problemy z ustaleniem miejsca pobytu, nie składali deklaracji podatkowych, a w przypadku M. Ł. nawet numer NIP był nieprawidłowy. Organy podatkowe uznały, że brak możliwości przeprowadzenia kontroli u wystawców i ich nieuchwytność świadczą o braku posiadania przez nich kopii faktur. WSA w Szczecinie uznał te ustalenia za wystarczające. NSA uchylił jednak wyroki WSA, stwierdzając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. 'c' Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd kasacyjny uznał, że organy podatkowe nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że wystawcy faktur nie posiadali ich kopii. Samo stwierdzenie niemożności skontaktowania się z wystawcą nie jest wystarczające do przyjęcia braku posiadania kopii faktury, co jest kluczowym warunkiem do pozbawienia nabywcy prawa do odliczenia VAT. Sąd podkreślił, że brak posiadania kopii faktury przez sprzedawcę i brak rozliczenia przez niego podatku to dwie niezależne przesłanki, a obie muszą być spełnione, aby odmówić prawa do odliczenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo stwierdzenie niemożności skontaktowania się z wystawcą faktury nie jest wystarczające do pozbawienia nabywcy prawa do odliczenia VAT. Konieczne jest udowodnienie braku posiadania przez wystawcę kopii faktury.

Uzasadnienie

NSA uznał, że organy podatkowe nie wykazały w sposób wystarczający braku posiadania kopii faktur przez wystawców. Stwierdzenie niemożności kontaktu z wystawcą nie jest równoznaczne z brakiem posiadania przez niego kopii faktury, co jest kluczowym warunkiem do odmowy prawa do odliczenia VAT.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym art. 50 § ust. 4 pkt 2

Warunek posiadania przez nabywcę faktury potwierdzonej kopią u sprzedawcy jest niezbędny do odliczenia VAT. Brak tego warunku może być usprawiedliwiony tylko w sytuacji, gdy sprzedawca rozliczył wykazany podatek w deklaracji VAT-7.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym art. 50 § ust. 6

Określa sytuację, w której warunek posiadania kopii faktury przez sprzedawcę może być niespełniony.

u.p.t.u. art. 19 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Określa prawo podatnika do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.

Pomocnicze

PPSA art. 185 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

PPSA art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi kasacyjnej w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

PPSA art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

PPSA art. 111 § par. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do połączenia spraw w celu łącznego rozpoznania.

PPSA art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do połączenia spraw w celu łącznego rozpoznania.

u.p.t.u. art. 23 § pkt 1

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Przepis powiązany z par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia.

o.p. art. 180

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 181

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 187 § par. 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów.

o.p. art. 21 § par. 3

Ordynacja podatkowa

Możliwość wydania decyzji zmuszającej podatnika do wykonania obowiązku podatkowego.

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organów podatkowych do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że wystawcy faktur nie posiadali ich kopii. Niemożność skontaktowania się z wystawcą faktury nie jest równoznaczna z brakiem posiadania przez niego kopii faktury.

Odrzucone argumenty

Organy podatkowe prawidłowo ustaliły brak kopii faktur u wystawców na podstawie niemożności przeprowadzenia kontroli i nieuchwytności wystawców. Wykonanie usług udokumentowanych fakturami nie ma znaczenia dla prawa do odliczenia VAT, jeśli wystawca nie posiada kopii faktury i nie rozliczył podatku.

Godne uwagi sformułowania

Tego rodzaju stwierdzenie nosi znamiona dowolności i nie odpowiada zasadom logiki. Skoro sam organ podatkowy przyznał, że nie mógł się skontaktować z Jarosławem L., a więc nie miał możliwości sprawdzenia, czy osoba ta prowadziła jakąkolwiek dokumentację podatkową, to jak mógł jednocześnie przyjąć, że w jej posiadaniu nie znajdują się kopie kwestionowanych faktur.

Skład orzekający

Adam Bącal

przewodniczący

Aleksandra Wrzesińska - Nowacka

członek

Juliusz Antosik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie standardów dowodowych w sprawach dotyczących prawa do odliczenia VAT, gdy kwestionowana jest wiarygodność wystawcy faktury i jego dokumentacji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 1999 r. i może wymagać uwzględnienia zmian w przepisach VAT.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organy podatkowe i jakie mogą być konsekwencje ich błędów. Jest to kluczowe zagadnienie dla każdego podatnika korzystającego z prawa do odliczenia VAT.

Czy brak kontaktu z wystawcą faktury oznacza automatyczną utratę prawa do odliczenia VAT?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 260/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Bącal /przewodniczący/
Aleksandra Wrzesińska - Nowacka
Juliusz Antosik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1999 nr 109 poz 1245
par. 50 ust. 4 pkt 2, par. 50 ust. 6
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Bącal Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka Sędzia NSA Juliusz Antosik (sprawozdawca) Protokolant Karol Olton po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych "G." Spółki jawnej w K. od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Sz 278/04, I SA/Sz 279/04, I SA/Sz 280/04 w sprawach ze skarg "G." Spółki jawnej w K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 16 lutego 2004 r., (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, wrzesień i grudzień 2000 r. 1. uchyla zaskarżone wyroki i sprawy przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w S. na rzecz "G." Spółki jawnej w K. kwotę 2.860 zł /słownie: dwa tysiące osiemset sześćdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonymi wyrokami z dnia 1 grudnia 2005 r., I SA/Sz 278/04, 279/04 i 280/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargi "G." Spółki jawnej w K. na trzy decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 16 lutego 2004 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, wrzesień i grudzień 2000 r. /utrzymujące w mocy decyzje Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w K. z 7 listopada 2003 r./.
W uzasadnieniach wyroków Sąd, przedstawiając stan spraw, podał w szczególności, że organ I instancji ustalił, że podatnik w rejestrze zakupów ujął faktury VAT nr 23 z 29 lipca 2000 r., nr 27 z 28 września 2000 r. i nr 39 z 19 grudnia 2000 r. wystawione przez firmę "J." Jarosław L. za montaż urządzeń gastronomicznych i usługi budowlane oraz fakturę nr 34 z 28 grudnia 2000 r. wystawiona przez PHU "T." Marek Ł. za roboty instalacyjne. Organ też ustalił, że J. L. posługiwał się NIP, który został unieważniony decyzją Izby Skarbowej w S. z 15 marca 2000 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Finansów z 31 lipca 2002 r., jako powtórnie nadany temu samemu podatnikowi przez inny urząd skarbowy. Ponadto J. L. nie złożył informacji o aktualnym miejscu pobytu i o zaprzestaniu działalności gospodarczej, a podawane przez niego adresy działalności i zamieszkania były nieaktualne, w związku z czym było niemożliwe doręczenie mu jakiejkolwiek korespondencji. Również wezwanie wysłane na adres stałego pobytu, podany przez Centralne Biuro Adresowe, nie zostało odebrane przez J. L., zaś z informacji Urzędu Skarbowego w S. wynika, że nie składał on deklaracji w podatku od towarów i usług ani zeznania rocznego w podatku dochodowym. Natomiast w (...) Urzędzie Skarbowym w K. składał w 2000 r. deklaracje VAT-7 tylko za styczeń - marzec, natomiast nie złożył deklaracji za kwiecień - grudzień 2000 r. ani nie dokonał wpłat na poczet podatku. Przytoczone okoliczności wskazują, zdaniem organu I instancji, że zostały spełnione przesłanki zastosowania par. 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 109 poz. 1245 ze zm./ w związku z art. 23 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, bowiem zebrane dowody wskazują na to, że - mimo braku możliwości sprawdzenia, czy wystawca faktur posiada w swoim zbiorze kopie spornych faktur - istnieją podstawy do przyjęcia, że faktury te nie zostały potwierdzone kopią u sprzedawcy. Odnośnie do faktury nr 34 z 28 grudnia 2000 r. podano, że podatnik o takim NIP, jak wskazany na tej fakturze nie figuruje w bazie danych Urzędu Skarbowego, nie wpłynęły żadne deklaracje i zeznania roczne od tego podmiotu; na wezwania Urzędu wysyłane na adres zamieszkania, potwierdzony przez urząd miejski, podmiot ten nie zgłaszał się; w wyniku czynności kontrolnych ustalono, że pod tym adresem faktycznie mieszka inna osoba.
Po rozpatrzeniu odwołań, w których kwestionowano zasadniczo ustalenia dotyczące braku kopii faktur u wystawcy, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzje I instancji. W uzasadnieniach decyzji podkreślił, że jednym z warunków realizacji prawa do obniżenia podatku należnego /wyrażonego w art. 19 ust. 1 wymienionej ustawy/, wynikającym z par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r., jest okoliczność, że nabywca posiada fakturę potwierdzoną kopią u sprzedawcy; warunek ten może być niespełniony tylko w sytuacji - jak wynika z ust. 6 tego paragrafu - gdy wystawca tych dokumentów rozliczył wykazany podatek w deklaracji VAT-7. Odnosząc te uwagi do okoliczności faktycznych, organ odwoławczy stwierdził, że przeprowadzenie kontroli w firmie "J." J. L. było niemożliwe, podatnik ten wprawdzie zgłosił działalność gospodarczą w (...) Urzędzie Skarbowym w K. 2 kwietnia 1999 r., składając NIP-1 i VAT-R, ale deklaracje VAT-7 za 2000 r. złożył tylko za styczeń - marzec; zadeklarowany w nich podatek nie został jednak zapłacony. W badanym okresie J. L. posługiwał się ponadto unieważnionym numerem NIP. Przedstawiając dalej czynności podjęte przez organ I instancji w celu sprawdzenia, czy posiadane przez odwołującego się podatnika faktury są potwierdzone posiadaniem kopii przez ich wystawcę, organ odwoławczy wskazał, że Urząd Skarbowy wielokrotnie bezskutecznie wzywał tegoż wystawcę do stawiennictwa, jednak korespondencja kierowana na adres wskazany jako siedziba firmy /K., ul. Ż. 50/12/ nie była odbierana i wracała do Urzędu z adnotacją "adresat nie mieszka". Pracownicy Urzędu 3 lutego 2003 r. udali się pod ww. adres w celu sprawdzenia zawartych w 2000 r. transakcji, ale pod adresem, jaki umieszczono na kwestionowanych fakturach nie stwierdzono istnienia firmy "J."; sąsiedzi nie potwierdzili faktu istnienia we wskazanym miejscu takiej firmy, wyjaśnili, że w lokalu tym mieszkają inne osoby. Próby kierowania korespondencji na inny adres /K., ul. S. 5B/19/ również nie przyniosły efektów. Z informacji uzyskanych z MSWiA wynika z kolei, że pod wskazanymi adresami nie figuruje siedziba firmy i miejsce zamieszkania J. L. - w K. miał on jedynie zameldowanie tymczasowe do 25 stycznia 2002 r., a stałym miejscem jego pobytu są B. Adnotacje sporządzone na korespondencji nieodebranej przez J. L. i wracającej do Urzędu Skarbowego jednoznacznie wskazują, że podatnik ten faktycznie pod wskazanymi przez siebie adresami nigdy nie przebywał. Po uzyskaniu informacji o miejscu jego stałego zameldowania Urząd wystosował kolejne wezwanie, jednak również ono nie zostało odebrane przez adresata.
Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że J. L. nie prowadził żadnej dokumentacji podatkowej, w tym ewidencji sprzedaży dla potrzeb VAT, nie składał /poza złożonymi za styczeń - marzec 2000 r./ wymaganych prawem deklaracji VAT ani deklaracji na zaliczkę w podatku dochodowym; nie złożył też zeznania rocznego w podatku dochodowym za 2000 r. Nie odprowadził też zadeklarowanego w deklaracjach VAT-7 podatku za styczeń-marzec 2000 r., a wystawiając faktury VAT, posługiwał się świadomie unieważnionym NIP. Okoliczności te wskazują, wedle organu odwoławczego, na to, że brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na prowadzenie w ogóle działalności gospodarczej przez J. L.
Odnośnie do faktury nr 34 z 28 grudnia 2000 r., organ odwoławczy stwierdził, że zostało dowiedzione, że M. Ł. jest podatnikiem nieistniejącym, posługiwał się on numerem niefigurującym w bazie danych Urzędu Skarbowego oraz nie złożył informacji o aktualnym adresie i nie składał deklaracji podatkowych.
Odnosząc się do zarzutu, że ustalenia organu I instancji co do braku u sprzedawcy kopii spornych faktur są przedwczesne w sytuacji, gdy nie przeprowadzono u niego kontroli, organ odwoławczy uznał ten zarzut za niezasadny, skoro z konstrukcji podatku od towarów i usług wynika, że nabywca towarów i usług może odliczyć tylko podatek zapłacony /rozliczony/ w poprzedniej fazie obrotu. Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanych sprawach jest bezsporne, że firma J. L. nie składała deklaracji VAT-7 i nie uiszczała należnego podatku od towarów i usług, podobnie firma M. Ł., co samo przez się uniemożliwia skorzystanie przez podatniczkę z obniżenia podatku należnego o naliczony. W świetle takiego stanu rzeczy, zgodnie z par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r. organ I instancji słusznie - w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej - zakwestionował prawo do odliczenia podatku ze spornych faktur wystawionych przez J. L.
W skargach spółka zarzuciła naruszenie art. 180, 181,187 par. 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej przez brak ustaleń dających podstawę do podjęcia decyzji pozbawiającej prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający ze spornych faktur, a także naruszenie par. 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r. przez ich zastosowanie mimo braku uprawniających do tego podstaw faktycznych. Podniesiono, że organy podatkowe nie ustaliły w sposób bezsporny, że wystawiający faktury J. L. nie posiada ich kopii oraz że roboty wyszczególnione w fakturach nie zostały wykonane. Podkreślono, że z treści par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia jasno wynika, że dla postawienia zarzutu braku kopii faktury u jej wystawcy należało bezspornie ustalić, czy wystawca kopię tę posiada, a nie odwoływać się do trudności z ustaleniem adresu miejsca jego zamieszkania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w swoich rozważaniach stwierdził, że w świetle przepisów art. 19 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, a także par. 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r., nie jest uprawnione w pełni zapatrywanie Dyrektora Izby Skarbowej, że z konstrukcji podatku od towarów i usług wynika, że prawo podatnika do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającą z otrzymanej faktury jest zależne od tego, czy podatek w dokumencie tym naliczony zostanie przez jego wystawcę rzeczywiście odprowadzony na rachunek urzędu skarbowego. Dokonanie odliczenia podatku naliczonego w otrzymanej fakturze jest bowiem w pełni uprawnione też w sytuacji, gdy wystawca faktury, mimo posiadania jej kopii, wykazanej w niej sprzedaży i podatku należnego nie uwzględni w deklaracji, a tym samym nie odprowadzi do budżetu państwa. Możliwość takiego odliczenia wynika stąd, że w sytuacji posiadania przez wystawcę faktury jej kopii istnieje pełna możliwość zmuszenia takiego podatnika do wykonania obowiązku podatkowego, jaki z czynności udokumentowanej taką fakturą wynika, a to w drodze decyzji organu podatkowego wydanej na podstawie art. 21 par. 3 Ordynacji podatkowej i ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Natomiast taka możliwość nie zachodzi w razie braku potwierdzenia wystawionej faktury jej kopią u wystawcy i jednoczesnego braku uwzględnienia przezeń w deklaracji kwoty podatku wykazanego w tej fakturze.
Następnie Sąd podkreślił, że spór w rozpatrywanych sprawach sprowadza się w istocie do sporu o prawidłowość dokonanych przez organy podatkowe ustaleń w zakresie dotyczącym posiadania kopii faktur przez wskazanych w niej wystawców /firmę "J." należącą do J. L. oraz firmę należąca do M. Ł./. Sąd uznał, że - wbrew zarzutom skarg - organy podatkowe podjęły wszelkie możliwe czynności zmierzające do ustalenia, że sporne faktury zostały wystawione przez podatnika posiadającego ich kopie, co w sytuacji ustaleń dotyczących braku deklaracji składanych w spornych okresach przez J. L. i M. Ł. mogłoby dawać podstawę do przyjęcia uprawnienia nabywcy do odliczenia wykazanego w tych fakturach podatku naliczonego. Wszystkie te czynności, w powiązaniu z niebudzącym sporu faktem, że J. L. i M. Ł. w tychże okresach nie składali deklaracji VAT-7 i nie odprowadzali w konsekwencji podatku należnego, upoważniały organy podatkowe do ustalenia, że wystawcy spornych faktur nie posiadali ich kopii i że w konsekwencji tego skarżący podatnik jest pozbawiony prawa do obniżenia swego podatku należnego o podatek naliczony wynikający z tych faktur.
Sąd uznał za niemający uzasadnionych podstaw zarzut braku ustalenia przez organy podatkowe, czy wykazane w spornych fakturach roboty zostały rzeczywiście wykonane. Podstawę do określenia prawidłowej wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług stanowi bowiem wyłącznie sformalizowany dokument, jakim jest faktura VAT, której oryginał otrzymuje nabywca, a kopię jest obowiązany posiadać sprzedawca. O ile więc w podatku dochodowym określenie przychodu lub kosztów jego uzyskania może nastąpić także przy braku dokumentów potwierdzających ich wystąpienie, to w podatku od towarów i usług poniesienie wydatku na zakup towarów lub usług winno być udokumentowane prawidłowo wystawioną fakturą, jeżeli z poniesieniem tego wydatku jest związane naliczenie tego podatku dające prawo do obniżenia podatku należnego.
Od wymienionych wyroków skargi kasacyjne wniosła Spółka jawna "G.", zarzucając naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na nieuprawnionym przyjęciu przez WSA, że organy podatkowe dokonały wiążących ustaleń dotyczących braku kopii faktur wystawionych przez firmę "J." J. L. oraz kopii faktury wystawionej przez M. Ł.
W uzasadnieniach skarg kasacyjnych, zgadzając się ze stanowiskiem Sądu, że faktura niepotwierdzona kopią u sprzedawcy nie stanowi podstawy do obniżenia podatku należnego, podniesiono, że stanowisko takie może być uprawnione tylko wówczas, gdy takich ustaleń /brak kopii faktury/ organy dokonają, przy czym musi to być ustalenie pewne. Strona skarżąca zauważyła, że organy podatkowe wprawdzie podjęły próby ustalenia, czy wystawcy faktur /sprzedawcy usług/ posiadają kopie wystawionych faktur, jednak z uwagi na to, że nie udało im się "dotrzeć" do sprzedawców, którzy często zmieniali miejsce swego pobytu, stając się dla nich nieuchwytni, uznały, że nie posiadają oni kopii faktur. Zdaniem strony skarżącej, Sąd, nie biorąc pod uwagę naruszeń postępowania administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego wskazanych w skargach, naruszył art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że organy podatkowe udowodniły skarżącej, że wystawcy faktur nie posiadają ich kopii; organy te przekroczyły granice zasady swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 191 Ordynacji podatkowej, na co nie zwrócił uwagi Sąd. W ocenie strony skarżącej, w pełni był uzasadniony zarzut dotyczący braku ustalenia faktycznego wykonania usług, na które zostały wystawione faktury, gdyż okoliczność ta miałaby niebagatelne znaczenie dla oceny, czy wykazane w fakturach usługi zostały wykonane, co wiąże się również z wystawieniem faktur VAT. Na koniec podniesiono, że zarzut dowolności w ocenie materiału dowodowego mogłyby wykluczyć dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści /art. 122 Ordynacji podatkowej/.
Dyrektor Izby Skarbowej, odpowiadając na skargi kasacyjne, wniósł o ich oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 111 par. 2 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ połączył sprawy ze wszystkich wymienionych skarg kasacyjnych /I FSK 260/06, 261/06 i 262/06/ w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Rozpoznając te skargi, Sąd zważył, co następuje:
Skargi kasacyjne zasługują na uwzględnienie, ponieważ mają usprawiedliwione podstawy. Trafny jest bowiem zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci naruszenia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na błędnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że organy podatkowe nie naruszyły art. 191 Ordynacji podatkowej.
Organy te istnienie okoliczności braku kopii faktur u ich wystawcy /sprzedawcy usług/, stanowiącej przesłankę wyłączenia prawa podatnika /nabywcy tych usług/ do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, wynikającą z par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 109 poz. 1245 ze zm./, uznały za udowodnione w gruncie rzeczy na podstawie okoliczności niemożności przeprowadzenia kontroli u wystawcy. Wynika to z uzasadnień zaskarżonych decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, w których po powołaniu się na bezskuteczne próby skontaktowania się z Jarosławem L. /wskazanym jako wystawca zakwestionowanych faktur, których odbiorcą była skarżąca spółka, natomiast jeżeli chodzi o Marka Ł., to organ przyjął, że jest on podatnikiem nieistniejącym, posługującym się nieistniejącym NIP - na marginesie można zauważyć, że skarga do sądu pierwszej instancji na decyzję dotyczącą grudnia 2000 r. ograniczała się do zarzutów skierowanych przeciwko kwestionowaniu faktury wystawionej przez Jarosława L./ - podejmowane oczywiście w okresie późniejszym niż czas wystawienia zakwestionowanych faktur - podano, że świadczy to o nieprowadzeniu przez niego żadnej dokumentacji podatkowej. Tego rodzaju stwierdzenie nosi znamiona dowolności i nie odpowiada zasadom logiki. Skoro sam organ podatkowy przyznał, że nie mógł się skontaktować z Jarosławem L., a więc nie miał możliwości sprawdzenia, czy osoba ta prowadziła jakąkolwiek dokumentację podatkową, to jak mógł jednocześnie przyjąć, że w jej posiadaniu nie znajdują się kopie kwestionowanych faktur. Za uznaniem tej okoliczności za udowodnioną nie może przemawiać także podkreślany przez organy podatkowe i Wojewódzki Sąd Administracyjny fakt niezłożenia deklaracji podatkowych przez Jarosława L. za miesiące, w którym zostały wystawione zakwestionowane faktury /ustalono, że ostatnią deklarację złożył za marzec 2000 r./. Należy podkreślić, że w świetle przepisów art. 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 powołanego rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r., wyłączenie prawa obniżenia podatku należnego o podatek naliczony następuje wówczas, gdy spełnione są jednocześnie dwie przesłanki: podatnik ma fakturę niepotwierdzoną kopią u sprzedawcy, a sprzedawca nie uwzględnił wykazanych w tej fakturze sprzedaży i podatku należnego w deklaracji dla podatku od towarów i usług. Tak więc, jeżeli nawet wystawca faktury /sprzedawca/ nie wykazał w deklaracji podatkowej sprzedaży i podatku należnego udokumentowanych tą fakturą, to pozbawienie odbiorcy /nabywcy towaru lub usługi/ prawa odliczenia podatku wynikającego z tej faktury może mieć miejsce tylko w razie wykazania braku kopii faktury u sprzedawcy.
W uzasadnieniach skarg kasacyjnych strona skarżąca wskazała również na naruszenie przez organy podatkowe art. 122 Ordynacji podatkowej, jednak nie podała, w czym konkretnie miałoby się ono wyrażać; ograniczyła się jedynie do ogólnikowego i oczywistego stwierdzenia o konieczności podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jednakże z wcześniej przedstawionych powodów wystarczające do uznania skarg kasacyjnych za zasadne jest stwierdzone naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyrażające się w nieuwzględnieniu skarg mimo naruszenia przez organy podatkowe art. 191 Ordynacji podatkowej.
Niezasadna jest także podniesiona w uzasadnieniach skarg kasacyjnych argumentacja dotycząca braku ustaleń faktycznych w zakresie wykonania usług udokumentowanych zakwestionowanymi fakturami. A to dlatego, że kwestia ta nie ma istotnego znaczenia dla zastosowania przepisu par. 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 powołanego rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r. W świetle tych przepisów nawet w razie stwierdzenia wykonania usługi przez wystawcę faktury, faktura ta nie będzie stanowiła podstawy do obniżenia podatku należnego, jeżeli wystawca nie posiada jej kopii i nie uwzględnił wykazanych w niej sprzedaży i podatku należnego w deklaracji dla podatku od towarów i usług. Jedynie na marginesie można zauważyć, że kwestia ta mogłaby mieć ewentualne znaczenie dla stwierdzenia innych, niż wymieniona w zastosowanym w rozpatrywanych sprawach przepisie par. 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r., przesłanek wyłączenie prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. Na rozważanie tych przesłanek przez organy podatkowe mogłoby wskazywać zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji stwierdzenie poddające w wątpliwość w ogóle prowadzenie działalności gospodarczej przez Jarosława L., czyli również wykonanie przez niego usług udokumentowanych zakwestionowanymi fakturami. Jednakże w tym zakresie podatkowy organ odwoławczy nie był konsekwentny, gdyż zastosował przepis wyłączający prawo do obniżenia podatku należnego z powodu braku kopii faktury u sprzedawcy. Dlatego kwestia ta nie była również przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Z powyższych względów na podstawie art. 185 par. 1 i art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI