I FSK 2301/21

I FSK 2301/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Izabela Najda-Ossowska
Marek Kołaczek
Roman Wiatrowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2321/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-08-18
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 106
art. 43 ust. 1 pkt 41
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 135 ust. 1 lit. f)
Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
Tezy
Wynagrodzenie z tytułu świadczonej usługi animatora emitenta może podlegać zwolnieniu od opodatkowania VAT na zasadzie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r., poz. 106 ze zm.), jeżeli stanowi usługę kompleksową, polegającą na zapewnieniu płynności rynku, której głównym celem jest dokonywanie transakcji na instrumentach finansowych, prowadzących do zmiany sytuacji finansowej i prawnej emitenta i animatora.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Protokolant Asystent Sędziego Paweł Bobrowicz, po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Banku [...] S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 2321/20 w sprawie ze skargi Banku [...] S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 25 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżoną interpretację, 3) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz Banku [...] S.A. z siedzibą w W. kwotę 1257 (słownie: tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 18 sierpnia 2021 r. (sygn. III SA/Wa 2321/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd pierwszej instancji) oddalił wniesioną przez B. S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej: Bank lub Wnioskodawca) skargę na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 25 września 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie zwolnienia z opodatkowania usług wykonywanych w ramach pełnienia funkcji animatora emitenta (wyrok ten oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
1.1. Wniosek interpretacyjny.
Postępowanie w tym przedmiocie zainicjowane zostało, złożonym przez Wnioskodawcę wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego. W uzasadnieniu wniosku z 15 czerwca 2020 r. Bank przedstawił następujący stan faktyczny.
Wnioskodawca jest spółką prowadzącą działalność bankową. Bank świadczy usługi między innymi w zakresie udzielania kredytów, prowadzenia rozliczeń pieniężnych, prowadzenia rachunków papierów wartościowych, działalności maklerskiej związanej z rynkiem papierów wartościowych, jest organizatorem, agentem emisji, depozytariuszem, agentem ds. płatności, agentem zabezpieczeń oraz gwarantem. Działalność Wnioskodawcy jest uniwersalna, w związku z tym Wnioskodawca posiada szeroki zakres usług skierowanych zarówno do osób fizycznych, małych i średnich przedsiębiorstw jak i do podmiotów korporacyjnych.
Istotną działalnością Banku jest świadczenie usług w zakresie rynku kapitałowego. W ramach tej działalności Wnioskodawca zawiera również umowy o wykonywanie funkcji animatora emitenta.
Wnioskodawca podkreślił, że funkcja animatora emitenta nie została zdefiniowana ustawowo. Jednak zgodnie z postanowieniami Oddziału II Regulaminu Giełdy Papierów Wartościowych animatorem emitenta jest członek Giełdy lub podmiot, o którym mowa w § 60 ust. 2 Regulaminu GPW, niebędący członkiem Giełdy, który na podstawie umowy zawartej z emitentem zobowiąże się do wspomagania płynności danego instrumentu finansowego. Przy czym, podmiot niebędący członkiem Giełdy, zgłasza oferty kupna i sprzedaży za pośrednictwem członka Giełdy.
W Regulaminie Giełdy zawarto również postanowienia, zgodnie z którymi Zarząd Giełdy może zobowiązać emitenta do zawarcia umowy, gdy uzna, że wymaga tego płynność instrumentu finansowego, a także szereg postanowień związanych z umową ustanawiającą animatora emitenta. Odpis umowy emitent obowiązany jest niezwłocznie przekazać Giełdzie. Zarząd Giełdy może wyrazić sprzeciw co do wykonywania na Giełdzie funkcji animatora emitenta na podstawie umowy, której postanowienia są sprzeczne z przepisami obowiązującymi na giełdzie. Strony obowiązane są również do niezwłocznego poinformowania Giełdy o dokonaniu wypowiedzenia, wygaśnięciu lub o zmianie treści umowy (z wyjątkiem zmiany warunków wynagrodzenia).
W zgodzie z powyższymi unormowaniami Bank zawiera umowy, na podstawie których przyjmuje pełnienie funkcji animatora emitenta i zobowiązuje się do wspomagania płynności instrumentów finansowych (np. obligacji) poprzez składanie na własny rachunek zleceń kupna i sprzedaży na określonych w umowie warunkach. Przykładowo w umowie zawarte są postanowienia określające wolumen obrotu, ustanawiające zakaz składania zleceń, w wyniku których doszłoby do zawarcia transakcji, w której Bank występowałby jako sprzedający i kupujący jednocześnie oraz określające przewidywany minimalny okres utrzymania zleceń kupna/sprzedaży. W ramach pełnienia funkcji animatora emitenta Bank nie dokonuje innych czynności, w tym w szczególności, nie przechowuje instrumentów finansowych.
Z tytułu pełnienia funkcji animatora emitenta, Wnioskodawcy przysługuje wynagrodzenie.
Wnioskodawca wskazał, że przedmiotem świadczonych usług są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2020 r., poz. 89, ze zm.). Poprzez składanie na własny rachunek zleceń kupna i sprzedaży określonych instrumentów finansowych w ramach wykonywania usług animatora emitenta dochodzi do nabycia/zbycia przez Bank instrumentów finansowych emitenta. W konsekwencji, dochodzi do zmiany sytuacji prawnej i finansowej pomiędzy stronami. Usługi wykonywane przez Wnioskodawcę, na podstawie umowy o wykonywanie funkcji animatora emitenta ograniczają się tylko do składania na własny rachunek zleceń kupna i sprzedaży instrumentów finansowych.
Bank składa zlecenia w ramach wydzielonego w strukturach Banku – Biura Maklerskiego na rynku regulowanym, prowadzonym przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. (GPW). Zlecenie (kupna lub sprzedaży instrumentów finansowych) zawiera informację o liczbie instrumentów finansowych, cenie oraz terminie ważności zlecenia. Zlecenia są widoczne dla wszystkich uczestników obrotu. Dodatkowo, zlecenie to jest oznaczone jako składane przez animatora emitenta (jest to informacja widoczna dla GPW). Zlecenie przekazywane jest drogą elektroniczną bezpośrednio do systemu transakcyjnego GPW. Po przekazaniu, zlecenie widoczne jest w tzw. arkuszu zleceń danego instrumentu finansowego. W przypadku zawarcia transakcji, Bank otrzymuje drogą elektroniczną w czasie rzeczywistym komunikat o tej transakcji.
Ponadto, Wnioskodawca wskazał, że w ramach umowy zawartej pomiędzy Wnioskodawcą a emitentem, Wnioskodawca nabywa i sprzedaje akcje w obrocie wtórnym na Giełdzie Papierów Wartościowych (GPW). Wnioskodawca, jako animator emitenta podtrzymuje tym samym płynność obrotu akcji notowanych na GPW. Wnioskodawca nie ma wiedzy kto jest drugą stroną transakcji kupna/sprzedaży papierów wartościowych. W wyniku realizacji umowy zawartej pomiędzy Wnioskodawcą a emitentem niewątpliwie dochodzi do zmiany sytuacji finansowej i prawnej po stronie Wnioskodawcy, który dokonuje zleceń nabycia i sprzedaży papierów wartościowych.
W ramach wykonywania czynności animatora wszystkie transakcje zawierane są na rynku wtórnym na GPW. Animator nie kupuje akcji w ramach oferty na rynku pierwotnym. Wspomaganie płynności polega na stałym utrzymywaniu w rynku (arkuszu zleceń) ofert kupna i sprzedaży o określonych w umowie parametrach. W przypadku akcji o niewielkiej płynności oferty animatora stanowią wsparcie rynku umożliwiając potencjalnym inwestorom nabywanie lub sprzedaż akcji danego emitenta.
Wynagrodzenie animatora ma charakter stały (jest to stała kwota rozliczana miesięcznie). Animator zawiera transakcje na własne ryzyko finansując je ze środków własnych. Ewentualne zyski lub straty wynikające z ww. transakcji stanowią dochód lub stratę Wnioskodawcy i nie są powiązane z wysokością wynagrodzenia otrzymywanego od emitenta akcji.
W związku z powyższym opisem Wnioskodawca sformułował następujące pytanie:
Czy wskazane w opisie stanu faktycznego usługi wykonywane przez Bank, na podstawie umowy o wykonywanie funkcji animatora emitenta, podlegają zwolnieniu z podatku od towarów i usług, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r., poz. 106 ze zm., dalej: ustawa o VAT)?
W ocenie Wnioskodawcy, na powyższe pytanie należy odpowiedzieć twierdząco.
Bank argumentował bowiem, że funkcja animatora emitenta dotyczy zobowiązania się (na podstawie zawartej umowy) do wspomagania płynności danego instrumentu finansowego (co do zasady, papierów wartościowych), w konsekwencji Wnioskodawca świadczy usługę, której przedmiotem są instrumenty finansowe.
Jednocześnie Wnioskodawca nie będzie przechowywał instrumentów finansowych ani zarządzał nimi.
Bank wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym na gruncie orzecznictwa sądowego, instrument finansowy jest przedmiotem usługi, o której mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, gdy świadczenie tej usługi skutkuje zmianą sytuacji prawnej i finansowej między stronami transakcji. Jak argumentował, usługi animatora emitenta, zmierzające do podtrzymywania wolumenu i płynności obrotu określonych instrumentów finansowych polegają na składaniu zleceń kupna i sprzedaży tych instrumentów na rachunek własny Banku. Efektem tych zleceń jest zawarcie transakcji kupna/sprzedaży instrumentu finansowego. Niewątpliwie zatem, w przypadku realizacji usługi animatora emitenta, dochodzi do zmiany sytuacji prawnej i finansowej zbywców/nabywców instrumentów finansowych.
Bank z tytułu wykonywanych usług animatora emitenta otrzymuje wynagrodzenie od emitenta instrumentu finansowego. W konsekwencji, w ocenie Skarżącej, jest to usługa podlegająca opodatkowaniu VAT i jednocześnie korzystająca ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Zdaniem Wnioskodawcy, pomimo tego, że emitent nie jest stroną transakcji kupna/sprzedaży papierów wartościowych – to z uwagi na to, że w efekcie usługi realizowanej przez Bank dochodzi do transakcji skutkującej zmianą sytuacji prawnej i finansowej stron transakcji – usługa powinna korzystać ze zwolnienia z VAT.
1.2. Stanowisko organu.
Interpretacją indywidualną z 25 września 2020 r. organ uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.
W ocenie organu interpretacyjnego, przy dokonywaniu interpretacji art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT uwzględnić należy orzecznictwo TSUE dotyczące usług finansowych. Zdaniem Dyrektora KIS, analiza przytoczonego orzecznictwa TSUE na gruncie opisanej sprawy prowadzi do wniosku, że usługa świadczona przez Wnioskodawcę na podstawie umowy o wykonywanie funkcji animatora emitenta, polegająca na zobowiązaniu się do wspomagania płynności instrumentów finansowych poprzez składanie na własny rachunek zleceń kupna i sprzedaży na określonych w zawartej umowie warunkach, stanowi odrębną całość, jednakże nie spełnia specyficznych i istotnych funkcji zwolnionej z podatku usługi finansowej, o której mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Zdaniem organu usługa ta, polega bowiem jedynie na zobowiązaniu się do wspomagania płynności danego instrumentu finansowego. Przepis art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT stanowi o usługach, których przedmiotem są instrumenty finansowe. Natomiast zdaniem organu, usługa świadczona przez Wnioskodawcę, nie zmienia sytuacji prawnej i finansowej pomiędzy Wnioskodawcą a emitentem, nie jest zatem usługą której przedmiotem są instrumenty finansowe w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
W ocenie organu interpretacyjnego, zauważyć należy bowiem, że zmiana sytuacji prawnej i finansowej związanej z wykonywaniem czynności w ramach usług animatora emitenta powinna także dotyczyć samego emitenta jako drugiej strony przedmiotowej umowy. W przedstawionych okolicznościach natomiast, dochodzi do zmiany sytuacji prawnej i finansowej, jednakże w wyniku składanych na własny rachunek zleceń kupna/sprzedaży instrumentów finansowych obu stron tych czynności, tj. Banku (jako sprzedawcy/nabywcy) i odpowiednio nabywcy/sprzedawcy instrumentów finansowych. Zdaniem organu sam Wnioskodawca wskazuje, że w wyniku realizacji umowy zawartej pomiędzy Wnioskodawcą a emitentem dochodzi do zmiany sytuacji finansowej i prawnej (jedynie) po stronie Wnioskodawcy, który dokonuje zleceń nabycia sprzedaży papierów wartościowych. Organ interpretacyjny podkreślił, że animator zawiera transakcje kupna/sprzedaży instrumentów finansowych na własne ryzyko finansując je z własnych środków. Ewentualne zyski lub straty wynikające z powyższych transakcji stanowią dochód lub stratę Wnioskodawcy i nie są powiązane z wysokością wynagrodzenia otrzymanego od emitenta. Wynagrodzenie otrzymane od emitenta ma natomiast charakter stały (jest to stała kwota rozliczana miesięcznie), co w opinii organu oznacza, że nie jest wynagrodzeniem powiązanym z wykonywaniem przez Wnioskodawcę zleceń kupna/sprzedaży instrumentów finansowych.
Podsumowując organ wskazał, że w analizowanej sprawie świadczone przez Wnioskodawcę usługi, nie stanowią świadczenia, którego przedmiotem są instrumenty finansowe, jak również nie stanowią – z uwagi na analizę orzeczeń TSUE – usług pośrednictwa w tym zakresie, zatem nie podlegają zwolnieniu, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
1.3. Ocena prawna Sądu pierwszej instancji.
Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd organu interpretacyjnego. Nie zgodził się natomiast ze Skarżącą, że sama okoliczność, iż przedmiotem usługi świadczonej przez Bank na rzecz emitenta, jest wspomaganie płynności instrumentów finansowych, oznacza, że jest to usługa finansowa, o której mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. W ocenie Sądu pierwszej instancji sformułowanie "usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe", obejmuje czynności związane z emisją instrumentów finansowych i obrotem instrumentami finansowymi oraz pośrednictwo w tych transakcjach, w następstwie których dochodzi do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron, które muszą dotyczyć obu stron transakcji. Sąd podkreślił jednak, iż okoliczność, zgodnie z którą usługi świadczone przez Bank, takie jak animator emitenta, niewątpliwie wpływają na działalność emitenta, nie oznacza jeszcze, że Bank świadczy na rzecz emitenta usługę strice finansową, prowadzącą do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron w odniesieniu do papierów wartościowych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji usługa świadczona przez Bank, na podstawie umowy o wykonywanie funkcji animatora emitenta, polegająca na zobowiązaniu się do wspomagania płynności instrumentów finansowych poprzez składanie na własny rachunek zleceń kupna i sprzedaży na określonych w zawartej umowie warunkach, nie spełnia specyficznych i istotnych funkcji zwolnionej z podatku usługi finansowej, o której mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Od powyższego wyroku organ wywiódł skargę kasacyjną. Wyrok zaskarżył w całości. Wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uchylenie zaskarżonej interpretacji, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Sformułował także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
2.2. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:
a) art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT poprzez błędną wykładnię polegającą na zawężeniu zakresu zwolnienia określonego tym przepisem wskutek nieuzasadnionego przyjęcia, jakoby dla uznania usługi za objętą tym zwolnieniem koniecznym było, aby w każdym przypadku usługa prowadziła do zmiany sytuacji prawnej i finansowej pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą, podczas gdy taki wymóg nie wynika z treści tego przepisu, w tym uwzględniając ukształtowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej rozumienie pojęć używanych przy określaniu zwolnień z art. 135 ust.1 lit. f Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: dyrektywa VAT);
b) art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedstawione we wniosku usługi animatora emitenta wykonywane przez Bank nie są usługami mającymi za przedmiot instrumenty finansowe, a w konsekwencji uznanie, że do świadczonych przez Bank usług nie ma zastosowania ww. przepis o zwolnieniu z podatku, podczas gdy świadczone przez Bank usługi spełniają kryteria określone przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: Trybunał lub TSUE) dotyczące zwolnionych z podatku VAT usług finansowych, a mianowicie mają za przedmiot instrumenty finansowe, a w konsekwencji powinny korzystać ze zwolnienia od podatku VAT;
c) art. 41 ust. 1 w związku z art. 146aa ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że usługi opisane we wniosku o wydanie interpretacji podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych z zastosowaniem stawki podstawowej VAT.
2.3. Na podstawie zaś art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi Bank zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania:
a) art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia wyroku, tj. niedokonaniu w uzasadnieniu wyroku wszechstronnej oceny prawnej zarzutów podniesionych przez skarżącego, i w konsekwencji niepodjęcie analizy prawnej przedstawionego problemu w jego całokształcie;
b) art. 146 p.p.s.a, przez nieuchylenie interpretacji wydanej z naruszeniem art. 121 § 1 w zw. z art. 14h oraz art. 14c § 1 i 2 o.p., tj. naruszeniem zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, w szczególności w wyniku wydania interpretacji nie zawierającej uzasadnienia odpowiadającego wymogom prawa, jak również nie zawierającej kompleksowego stanowiska Organu w odniesieniu do spełnienia przez Bank warunków do zastosowania zwolnienia wskazanych we wniosku o interpretację.
2.4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 2 oraz art. 176 p.p.s.a.) stwierdził, iż zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiot sporu sprawy niniejszej obejmuje ocena, czy w stanie faktycznym opisanym we wniosku Banku o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, świadczone przez Bank usługi animatora emitenta, polegające na zobowiązaniu się do wspomagania płynności instrumentów finansowych, poprzez składanie na własny rachunek zleceń ich kupna i sprzedaży, korzystają ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Pojęcie usług animatora emitenta nie posiada definicji legalnej. Znaczenie, funkcja oraz cel usług animatora emitenta ukształtowała natomiast praktyka obrotu oraz wskazane wyżej postanowienia oddziału II Regulaminu Giełdy Papierów Wartościowych wskazujące, iż animatorem emitenta jest członek Giełdy lub podmiot, o którym mowa w § 60 ust. 2 Regulaminu GPW, niebędący członkiem Giełdy, który na podstawie umowy zawartej z emitentem zobowiąże się do wspomagania płynności danego instrumentu finansowego, przy czym podmiot niebędący członkiem Giełdy, zgłasza oferty kupna i sprzedaży za pośrednictwem członka Giełdy.
Mając powyższe na uwadze Bank, w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej zawiera umowy, na podstawie których przyjmuje pełnienie funkcji animatora emitenta i zobowiązuje się do wspomagania płynności instrumentów finansowych (np. obligacji) poprzez składanie na własny rachunek zleceń kupna i sprzedaży na określonych w umowie warunkach (na przykład ustalające wolumen obrotu, ustanawiające zakaz składania zleceń, w wyniku których doszłoby do zawarcia transakcji, w której Bank występowałby jako sprzedający i kupujący jednocześnie oraz określające przewidywany minimalny okres utrzymania zleceń kupna i sprzedaży), z tym wszakże zastrzeżeniem, że w ramach pełnienia funkcji animatora emitenta Bank nie dokonuje innych czynności, w tym w szczególności, nie przechowuje instrumentów finansowych.
Z tych też powodów wyjaśnienia wymaga, czy usługa animatora emitenta podlega zwolnieniu od podatku od towarów i usług, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Zgodnie z tym przepisem zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.
Zwolnienie to implementuje art. 135 ust. 1 lit. f) dyrektywy VAT 2006/112/WE, który stanowi, że państwa członkowskie zwalniają od VAT transakcje, łącznie z pośrednictwem, dotyczące wskazanych tam papierów wartościowych.
Działalność animatora emitenta mieści się w zakresie pojęcia "usług w zakresie instrumentów finansowych", gdyż obejmuje składanie ofert kupna i sprzedaży papierów wartościowych, dokonywanie transakcji na własny rachunek w celu zapewnienia płynności rynku oraz utrzymywanie określonego spreadu.
Usługa animatora emitenta polega tym samym na zapewnieniu płynności obrotu instrumentami finansowymi emitenta na rynku regulowanym lub w ramach alternatywnego systemu obrotu. Animator emitenta podejmuje działania mające na celu ograniczenie nadmiernej zmienności cen oraz zapewnienie płynności, co realizuje poprzez zawieranie transakcji kupna i sprzedaży instrumentów finansowych na własny rachunek.
W tym sensie animator emitenta wpływa na mechanizmy rynkowe poprzez swoje działania, co z kolei odnosi bezpośrednie skutki dla inwestorów i emitenta, a więc obu stron transakcji obejmującej usługę świadczoną przez animatora emitenta.
Należy zatem przypomnieć w tym miejscu orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości wskazujące, że usługi finansowe podlegające zwolnieniu z VAT to takie, które powodują zmianę sytuacji finansowej stron transakcji, a nie tylko te, które dostarczają informacji lub analizy. W wyroku z 12 czerwca 2014 r. (sygn. C-461/12, Granton Advertising BV) TSUE podkreślał bowiem, że aby usługa była uznana za finansową, musi prowadzić do rzeczywistego przesunięcia wartości ekonomicznych pomiędzy stronami. Natomiast w wyroku z 28 lipca 2011 r. (sygn. C-350/10, Nordea Pankki Suomi Oyj) wyjaśniał, że usługi finansowe obejmują czynności powodujące przekazanie środków pieniężnych, zmieniające salda rachunków bankowych lub przenoszące prawa do instrumentów finansowych.
Działalność animatora emitenta spełnia powyższe kryteria, ponieważ prowadzi do realnych transakcji na rynku kapitałowym, skutkujących zmianą pozycji finansowej inwestorów oraz samego emitenta. Animator emitenta:
- kupując papiery wartościowe, zwiększa ich popyt i wpływa na płynność aktywów inwestorów,
- sprzedając papiery wartościowe, wpływa na dostępność instrumentów finansowych na rynku,
- utrzymując określony spread, bezpośrednio kształtuje warunki cenowe transakcji dla innych uczestników rynku.
Warto w tym względzie przypomnieć również, że usługi finansowe objęte zwolnieniem z VAT prowadzić muszą jednocześnie do zmiany praw i obowiązków stron w zakresie posiadanych instrumentów finansowych, jeśli obejmują czynności polegające na dokonywaniu operacji finansowych, nie zaś na samym doradztwie lub zarządzaniu (wyrok TSUE Z 13 grudnia 2001 r., sygn. C-235/00 CSC Financial Services Ltd.), albowiem skutkiem ich wykonania jest zmiana sytuacji prawnej i finansowej stron transakcji (wyrok TSUE z 9 lipca 2012 r., sygn. C-44/11, Deutsche Bank AG).
Działalność animatora emitenta spełnia również i te przesłanki, ponieważ każda transakcja realizowana przez niego prowadzi do zmiany zarówno statusu prawnego papierów wartościowych jak i sytuacji finansowej uczestników rynku. Skutkuje zmianą aktywów finansowych drugiej strony transakcji. Stanowi tym samym usługę finansową w rozumieniu przepisów VAT. Każda transakcja kupna-sprzedaży instrumentów finansowych oznacza bowiem przejście praw własności do papierów wartościowych oraz zmianę struktury akcjonariatu spółki (w przypadku obrotu akcjami). Powoduje także zmiany w kapitalizacji emitenta oraz wywiera wpływ na prawa głosu w spółce w zależności od zmieniającej się liczby posiadanych akcji przez inwestorów. Wywołuje również zmiany prawne w związku ze zmianami wierzycieli emitenta. Natomiast w przypadku papierów dłużnych uzyskuje wpływ na koszty finansowania dłużnego emitenta. Główną zaś funkcję działalności animatora emitenta stanowi obrót instrumentami finansowymi.
Usługa animatora emitenta jest również usługą kompleksową, obejmującą zarówno elementy doradcze, jak i faktyczne operacje rynkowe. Działania animatora obejmują zarówno analizę sytuacji rynkowej, jak i bezpośrednie uczestnictwo w transakcjach. Głównym jej celem jest natomiast zapewnienie płynności obrotu papierami wartościowymi.
Wobec tego przypomnienia wymaga, iż z perspektywy ustalania przedmiotu opodatkowania w przypadku świadczeń kompleksowych, nie należy ich sztucznie dzielić na odrębne usługi, jeśli tworzą one jedną funkcjonalną całość, gdyż sama usługa powinna być wówczas traktowana jako jednolite świadczenie, jeśli jeden jej element ma charakter dominujący, a pozostałe mają względem niej charakter pomocniczy (wyrok TSUE z 27 października 2005 r., sygn. C-41/04, Levob Verzekeringen BV).
W przypadku usług Animatora Emitenta uznać należy, że główną jej funkcją jest świadczenie usługi finansowej polegającej na zapewnieniu płynności rynku, podczas gdy wszystkie inne działania (np. analizy rynkowe) mają względem tej usługi charakter pomocniczy (wspomagający).
Wskazać należy również, że usługa animatora emitenta w zakresie, w jakim przedstawił to Bank w treści złożonego przez siebie wniosku, nie obejmuje usług przechowywania i zarządzania instrumentami finansowymi, które stanowią ujemne przesłanki zaklasyfikowania świadczenia jako usług finansowych, podlegających zwolnieniu w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 43 ustawy o VAT. Działalność animatora emitenta polega bowiem na animowaniu rynku poprzez dokonywanie transakcji, nie zaś na przechowywaniu aktywów klientów czy ich zarządzaniu.
Ostatecznie wyjaśnienia wymaga również, iż usługi animatora emitenta nie opierają się zasadniczo na świadczeniu usług doradczych lub marketingowych, które także uniemożliwiałby zaklasyfikowanie ich jako usług zwolnionych z VAT (zob. wyrok TSUE z 12 czerwca 2014 r., sygn. C-461/12, Granton Advertising BV). Usługi te nie mają bowiem charakteru doradczego ani marketingowego. Polegają natomiast na faktycznym zawieraniu transakcji na rynku kapitałowym.
Powyższe okoliczności stanowią podstawę do sformułowania następującej tezy.
Wynagrodzenie z tytułu świadczonej usługi animatora emitenta może podlegać zwolnieniu od opodatkowania VAT na zasadzie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r., poz. 106 ze zm.), jeżeli stanowi usługę kompleksową, polegającą na zapewnieniu płynności rynku, której głównym celem jest dokonywanie transakcji na instrumentach finansowych, prowadzących do zmiany sytuacji finansowej i prawnej emitenta i animatora.
Okoliczności wskazane w złożonym przez Bank wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, z przyczyn wyżej wskazanych, kryteria te spełniają. To zaś zasadnym czyni zaklasyfikowanie opisanych we wniosku usług animatora emitenta, jako usług podlegających zwolnieniu, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Jednocześnie wskazać należy, że usługa animatora emitenta stanowi również usługę pośrednictwa, obejmującą działania mające na celu doprowadzenie do zawarcia transakcji na instrumentach finansowych, co w świetle orzecznictwa TSUE wzmacnia argument o zasadności zaklasyfikowania ich jako usług zwolnionych z opodatkowania VAT (por. wyrok z 4 maja 2006 r., sygn. C-169/04, Abbey National plc). Usługa animatora emitenta zapewnia bowiem dostępność instrumentów finansowych na rynku, co z kolei ułatwia zawieranie transakcji przez innych uczestników. Prowadzi również do zmniejszenia spreadu, co sprawia, że transakcje stają się w tym względzie bardziej atrakcyjne dla inwestorów. Usługa animatora emitenta stabilizuje również ceny instrumentów finansowych, co z kolei sprzyja większej aktywności rynkowej.
W świetle całokształtu powyższych rozważań na uwzględnienie zasługiwały następujące zarzuty skargi kasacyjnej.
Po pierwsze, na uwzględnienie zasługiwał wskazany w pkt 2.2. lit. b) powyżej zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedstawione we wniosku usługi animatora emitenta wykonywane przez Bank nie są usługami mającymi za przedmiot instrumenty finansowe, a w konsekwencji uznanie, że do świadczonych przez Bank usług przepis ten nie ma zastosowania, podczas gdy świadczone przez Bank usługi spełniają kryteria określone przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczące zwolnionych od opodatkowania VAT usług finansowych, a mianowicie mają za przedmiot instrumenty finansowe, a w konsekwencji powinny korzystać ze zwolnienia od podatku VAT.
Po drugie, na uwzględnienie zasługiwał również wskazany w pkt 2.2. lit. c) powyżej zarzut naruszenia art. 41 ust. 1 w związku z art. 146aa ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że usługi opisane we wniosku o wydanie interpretacji podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych z zastosowaniem stawki podstawowej VAT.
Uwzględnienie powyższych zarzutów stanowi podstawę uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w całości oraz uchyleniu zaskarżonej interpretacji indywidualnej celem wydania na gruncie sprawy niniejszej interpretacji uwzględniającej wyżej wskazane wytyczne.
Na uwzględnienie nie zasługiwały natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, choć okoliczność ich nieuwzględnienia nie wpłynęła na zasadność uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji oraz uchylenia zaskarżonej interpretacji indywidualnej.
W pierwszej kolejności za bezprzedmiotowy uznać należało, wskazany w pkt 2.2. lit. a) powyżej zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT poprzez błędną wykładnię polegającą na zawężeniu zakresu zwolnienia określonego tym przepisem, polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, jakoby dla uznania usługi za objętą tym zwolnieniem koniecznym było, aby w każdym przypadku usługa prowadziła do zmiany sytuacji prawnej i finansowej pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą. Zakwestionowany w trybie skargi kasacyjnej wyrok Sądu pierwszej instancji nie został bowiem oparty o taką ocenę. Sąd ten stwierdził, że mimo wpływu usług animatora na sytuację finansową emitenta, usługi te nie mają charakteru "strice finansowego", gdyż nie są one niezbędne do świadczenia samej usługi finansowej. Jednakże z przyczyn wyżej wskazanych, fakultatywność przedmiotowej usługi nie może przesądzać, iż nie stanowi ona usług, których przedmiotem są usługi finansowe podlegające zwolnieniu, o którym mowa art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również, wskazany w pkt 2.3. lit. a) powyżej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., polegający na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia wyroku, tj. niedokonaniu w uzasadnieniu wyroku wszechstronnej oceny prawnej zarzutów podniesionych przez skarżącego, prowadzącej do niepodjęcia analizy prawnej przedstawionego problemu w jego całokształcie. Wbrew temu zarzutowi Sąd pierwszej instancji dokonał wszechstronnej oceny prawnej zarzutów skargi i podjął w tym względzie dogłębną analizę prawną przedstawionego problemu w jego całokształcie, z tym wszakże, iż wywiódł na jego podstawie wadliwe wnioski. W przypadku dokonania poprawnego rozstrzygnięcia przedmiotowego zagadnienia prawnego, Sąd pierwszej instancji winien był bowiem uchylić zaskarżoną interpretację indywidualną, nie zaś oddalać wywiedzioną od niej skargę. Jednak okoliczność ta nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku nie zawiera wszechstronnej oceny prawnej zarzutów podniesionych przez skarżącego lecz, że po jej dokonaniu, wyprowadził z niej wadliwe wnioski, mające wpływ na wynik sprawy.
Nie był także uprawniony, wskazany w pkt 2.3. lit. b) powyżej, zarzut naruszenia art. 146 p.p.s.a, przez nieuchylenie interpretacji wydanej z naruszeniem art. 121 § 1 w zw. z art. 14h oraz art. 14c § 1 i 2 o.p., tj. naruszeniem zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, w szczególności w wyniku wydania interpretacji niezawierającej uzasadnienia odpowiadającego wymogom prawa, jak również niezawierającej kompleksowego stanowiska organu w odniesieniu do spełnienia przez Bank warunków do zastosowania zwolnienia wskazanych we wniosku o interpretację. Wyjaśnić w tym miejscu należy bowiem, że sama okoliczność naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię nie stanowi jeszcze o naruszeniu zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Wbrew temu zarzutowi, również wydana w sprawie interpretacja indywidualna zasadzie tej nie uchybiła. Organ wnikliwie i dogłębnie przedstawił i wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się uzasadniając swoje stanowisko, z tym że – tak jak później Sąd pierwszej instancji – z przesłanek tych wywiódł wadliwe w tym względzie wnioski, a tylko na tym Bank oparł ten właśnie, daleko idący zarzut naruszenia zasady pogłębiania zaufania. Z tego względu nie zasługiwał on na uwzględnienie.
4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji w całości oraz uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną.
5. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 p.p.s.a.
|Izabela Najda-Ossowska | Roman Wiatrowski |Marek Kołaczek |