I FSK 2204/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając, że wyrok TSUE nie miał wpływu na ostateczną decyzję podatkową, a rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie naruszyło prawa do obrony.
Spółka złożyła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym pozbawienie prawa do obrony poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz nieuwzględnienie wpływu wyroku TSUE na ostateczną decyzję podatkową. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym było uzasadnione stanem epidemicznym i nie pozbawiło strony możliwości obrony, a wyrok TSUE nie miał charakteru precedensowego ani wpływu na decyzję.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę spółki na decyzję Dyrektora IAS w Warszawie w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie VAT za okres styczeń-maj 2016 r. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 c) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo że wyrok TSUE z 16 października 2019 r. (C-189/18) miał wpływ na treść decyzji, a także naruszenie art. 15 zzs (4) § 3 ustawy covidowej przez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym było uzasadnione stanem epidemicznym i nie naruszyło prawa do obrony, gdyż strona została o tym poinformowana i miała możliwość wypowiedzenia się na piśmie. Ponadto, NSA stwierdził, że wyrok TSUE C-189/18 nie miał charakteru precedensowego i nie wpływał na treść ostatecznej decyzji podatkowej, ponieważ nie wprowadzał nowej wykładni prawa, a jedynie potwierdzał utrwalone zasady dotyczące prawa do obrony i dostępu do akt sprawy. Spółka miała możliwość zapoznania się z materiałami dowodowymi i wypowiedzenia się w ich zakresie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w okresie stanu epidemicznego, przy jednoczesnym poinformowaniu strony i umożliwieniu jej wypowiedzenia się na piśmie, nie narusza prawa do obrony, zwłaszcza gdy sąd pierwszej instancji zapewnił możliwość czynnego udziału w postępowaniu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy covidowe dopuszczające posiedzenia niejawne nie naruszają podstawowych uprawnień procesowych. Strona została poinformowana o terminie i możliwości wypowiedzenia się na piśmie, a przyczyna posiedzenia niejawnego (zagrożenie epidemiczne) była uzasadniona. Brak skorzystania z możliwości wypowiedzenia się na piśmie przez stronę nie stanowi pozbawienia jej praw.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (9)
Główne
O.p. art. 245 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy odmawia uchylenia decyzji ostatecznej w całości lub w części, jeżeli nie stwierdzi istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 O.p.
O.p. art. 240 § 1 pkt 11
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli orzeczenie TSUE ma wpływ na treść wydanej decyzji.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
P.p.s.a. art. 183 § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw.
ustawa covidowa art. 15 zzs (4) § 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19
Dopuszcza możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym przy spełnieniu określonych warunków.
Konstytucja RP art. 45 § 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu i prawo do obrony.
Konstytucja RP art. 233 § 1 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rzetelnego procesu sądowego.
O.p. art. 180 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Materiały zgromadzone w toku odrębnych postępowań mogą stanowić podstawę ustaleń faktycznych.
O.p. art. 181
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Materiały zgromadzone w toku odrębnych postępowań mogą stanowić podstawę ustaleń faktycznych.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 c) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo wpływu wyroku TSUE na treść decyzji. Naruszenie art. 15 zzs (4) § 3 ustawy covidowej, art. 45, 233 Konstytucji RP oraz przepisów P.p.s.a. przez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym zamiast na rozprawie.
Godne uwagi sformułowania
wyrok TSUE nie ma charakteru precedensowego nie wprowadza takich wyników wykładni zastosowanych w sprawie przepisów, które nie byłyby znane organowi rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie narusza podstawowych uprawnień procesowych strony strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie nie można przyjąć, aby strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności obrony swych praw
Skład orzekający
Izabela Najda-Ossowska
przewodniczący sprawozdawca
Marek Kołaczek
sędzia
Arkadiusz Cudak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych w okresie stanu epidemicznego oraz warunków wznowienia postępowania na podstawie orzeczeń TSUE."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych okoliczności stanu epidemicznego i interpretacji konkretnego wyroku TSUE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z pandemią COVID-19 (posiedzenia niejawne) oraz interpretacji wpływu orzeczeń TSUE na polskie postępowanie podatkowe, co jest istotne dla praktyków prawa podatkowego.
“Czy posiedzenie niejawne w czasie pandemii odebrało Ci prawo do obrony? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 2204/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-01-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-10-29 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Cudak Izabela Najda-Ossowska /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Kołaczek Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatkowe postępowanie Sygn. powiązane III SA/Wa 1909/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-05-12 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 900 art. 245 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 240 par. 1 pkt 11 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 1909/20 w sprawie ze skargi J. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do maja 2016 r. oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie 1. Wyrokiem z 12 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 14909/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę J. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca/Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Organ) z 31 lipca 2020 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do maja 2016 r. 2. W skardze kasacyjnej Skarżąca, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. dalej: P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 c) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie przepisu art. 245 § 1 pkt 2 w zw. z art. 240 § 1 pkt 11, art. 241 § 1 i 2 i art. 244 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm. dalej: O.p.) przez nieprawidłowe uznanie, iż wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE/Trybunał) z 16 października 2019 r. wydany w sprawie C-189/18, z którego wynika m.in., iż organ podatkowy musi zapoznać przedsiębiorcę ze wszystkimi dowodami, na podstawie których zamierza wydać decyzję, nie ma charakteru precedensowego a tym samym wpływu na treść decyzji pierwotnej, której dotyczył wniosek o wznowienie postępowania, tj. decyzji Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie z 4 grudnia 2017 r., podczas gdy z tezy ww. orzeczenia wynika m.in., iż organ podatkowy musi zapoznać przedsiębiorcę ze wszystkimi dowodami, na podstawie których zamierza wydać decyzję, a podatnik będzie miał szansę kwestionować te dowody, który to warunek nie został spełniony w ww. pierwotnym postępowaniu; 2) art. 15 zzs (4) § 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: ustawa covidowa), art. 90 § 1, art. 96 i art. 97, art. 133 § 1 P.p.s.a. i art. 45 § 1 i 2, art. 233 § 1 i 3 Konstytucji RP przez niezasadne zastosowanie art. 15 zzs (4) § 3 ustawy covidowej i rozpoznanie niniejszej sprawy przez Sąd pierwszej instancji oraz wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym zamiast na rozprawie, który to przepis art. 15 zzs (4) § 3 ustawy covidowej jest sprzeczny z art. 45 § 1 i 2 i art. 233 § 1 i 3 Konstytucji RP oraz art. 90 § 1, art. 96 i art. 97, art. 133 § 1 P.p.s.a. 3. W świetle tak sformułowanych podstaw kasacyjnych Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Jednocześnie wniesiono na podstawie art. 193 Konstytucji RP o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności regulacji zawartej w art. 15 zzs (4) § 3 ustawy covidowej z art. 45 § 1 i 2 i art. 233 § 1 i 3 Konstytucji RP albowiem regulacje te są sprzeczne ze wskazanymi przepisami Konstytucji. 4. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.). 6. Zarzuty skargi kasacyjnej odnoszą się do dwóch kwestii: czy powołany przez Skarżącą we wniosku o wznowienie postępowania wyrok TSUE z 16 października 2019 r., w sprawie C-189/18 miał wpływ na treść wydanej, ostatecznej decyzji z 4 grudnia 2017 r. w konsekwencji, czy decyzja ta powinna podlegać uchyleniu zgodnie z żądaniem Strony opartym na podstawie wznowienia określonej w art. 240 § 1 pkt 11 O.p. oraz kwestii pozbawienia Spółki prawa do obrony poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zamiast na rozprawie. 7. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Nieważność postępowania uregulowana w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. zachodzi zatem wtedy, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska. 8. Prawodawca na mocy przepisów ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepisy te nie naruszają jednak podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić. 9. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie uprawnienie Stronie, Sąd pierwszej instancji w sprawie zagwarantował. Z akt wynika, że zarządzeniem z 2 kwietnia 2021 r. (k. 27 akta sądowych) w związku z utrzymującym się zagrożeniem epidemicznym na terenie województwa mazowieckiego mając na uwadze, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących na podstawie art. 15 zzs4 ust.3 ustawy covidowej sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. O powyższym zawiadomiono pełnomocnika Strony zawiadomieniem z 2 kwietnia 2021 r. pouczając jednocześnie o możliwości przedstawienia swojego stanowiska na piśmie i wskazano, że przewidywany termin rozpoznania sprawy to 12 maja 2021 r. (data odbioru ww. zawiadomienia 6 kwietnia 2021 r.). 10. Tym samym Strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie. Ponadto z treści zarządzenia wynika przyczyna (uzasadnienie) skierowania sprawy na posiedzenie niejawne - zagrożenie epidemiczne na terenie województwa mazowieckiego i zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie. Z tego względu działania mające na celu zapobieżenie długiemu okresowi czekania przez Stronę na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd, wynikającego z nieograniczonego czasowo oczekiwania na zakończenie stanu epidemicznego, przy jednoczesnym zagwarantowaniu możliwości wypowiedzenia, nie może zostać uznane za działanie pozbawiające Stronę możliwości obrony praw. 11. Przepisy ustawy procesowej nie przewidują dodatkowych, poza wydaniem wyroku, obowiązków sądu związanych z orzekaniem na posiedzeniu niejawnym. Pomimo tego w sprawie powiadomiono pełnomocnika Skarżącej o terminie posiedzenia niejawnego. Tym samym Strona nie mogła być zaskoczona rozpoznaniem sprawy. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 91 § 2 P.p.s.a. strony zawiadamiane są wyłącznie o termiach posiedzeń jawnych. Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, że wystarczającą gwarancją zachowania prawa do wysłuchania jest możliwość ustosunkowania się na piśmie wobec stanowiska zawartego w – obligatoryjnej przecież – odpowiedzi na skargę, ewentualnie dalszych wzajemnie kierowanych pism stron (zob. wyrok NSA z 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3543/21, wszystkie powołane wyroki dostępne są w internetowej bazie orzeczeń na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy także na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 844/19, w którym uznano, że: "Możliwość rozpoznania sprawy (...) na posiedzeniu niejawnym nie narusza (...) standardów konstytucyjnych. Podkreślić przy tym należy, że w nauce prawa wyjaśniono, że rozpatrzenie jawne sprawy oznacza możliwość zarówno osób zainteresowanych, jak i wszystkich innych bezpośredniego śledzenia przebiegu "rozpatrywania" sprawy (publiczności procesu), a także informowania o nim w środkach społecznego przekazu, co obejmuje nie tylko publiczne fazy postępowania, lecz także fazy niepubliczne. Rozprawa oznacza pewną fazę rozpatrywania (rozpoznawania) przez sąd sprawy, poddanej jego orzeczeniu, jest więc pewnym elementem rozpatrywania. Z art. 45 Konstytucji nie wynika jednak obowiązek występowania tej fazy w każdym rodzaju postępowania sądowego. Zależy to od decyzji ustawodawcy". Z powyższych rozważań należy wyprowadzić wniosek, że standard jawności według przedstawionego modelu postępowania sądowego będzie zachowany, gdy w jednej instancji sprawa rozpoznawana będzie na posiedzeniu jawnym. W przypadku rozpoznawanej sprawy warunek ten został spełniony, gdyż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym odbyło się w trybie jawnym z poszanowaniem praw procesowych stron. W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, aby strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności obrony swych praw, czego wymaga art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. 12. Co nie może umknąć, Skarżąca przed Sądem pierwszej instancji miała możliwość wypowiedzenia się na piśmie, gdyż z wystarczającym wyprzedzeniem została zawiadomiona, że sprawa została skierowania na posiedzenie niejawne i wskazano termin planowanego rozstrzygnięcia, jednak z tej możliwości nie skorzystała i nie zajęła dodatkowo stanowiska w sprawie. Spółka zarzucając nieważność postępowania, nie wskazała, w czym konkretnie upatruje ograniczenia/pozbawienia jej możliwości działania. Ograniczyła się tylko do stwierdzenia, że skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne jest takim pozbawieniem jej praw do działania. Jednocześnie Skarżąca podniosła, że skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne może nastąpić w sytuacjach nadzwyczajnych – a w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego panujący stan epidemiczny (w okresie I kwartału 2021 r.) taką sytuacją nadzwyczajną był, co jest okolicznością niesporną. 13. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że są one niezasadne. Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 11 O.p., do którego odwoływała się Spółka w stawianych zarzutach, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli orzeczenie TSUE ma wpływ na treść wydanej decyzji. 14. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że wpływ orzeczenia TSUE na decyzję podatkową w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 11 O.p. zachodzi wówczas, gdy orzeczenie to oddziałuje na nią w sposób na tyle istotny, że wymusza odmienne rozstrzygnięcie sprawy podatkowej od przyjętego w decyzji ostatecznej. W wyroku z 25 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 513/17 podkreślono, że w przepisie tym chodzi o sytuację, w której decyzja ostateczna została wydana z zastosowaniem przepisów prawa krajowego, będących implementacją do porządku krajowego norm unijnych lub bezpośrednio norm prawa unijnego, przy ich wykładni, której wadliwość wykazał TSUE w orzeczeniu wydanym już po dniu, w którym decyzja stała się ostateczna. Wadliwość ta ma być przy tym tego rodzaju, że uwzględnienie wykładni przedstawionej przez Trybunał wymusiłoby wydanie odmiennego rozstrzygnięcia. Taki pogląd został zawarty również w wyroku NSA z 29 września 2016 r. w sprawie o sygn. I FSK 477/15, w którym stwierdzono, że: "(...) art. 240 § 1 pkt 11 O.p., w świetle wykładni funkcjonalnej i systemowo-wewnętrznej, należy rozumieć w ten sposób, że jego przedmiotem jest to orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości, które jako precedensowe wskazuje na wykładnię określonych norm prawa unijnego, rzutujących na praktykę stosowania przepisów krajowych, stanowiących podstawę wydania decyzji, będącej przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania". Potwierdzeniem powyższego są również tezy wskazane m.in. w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1333/16, w którym przyjęto, że: "Orzeczenie TSUE, które ma stanowić podstawę wznowienia postępowania, powinno być orzeczeniem precedensowym, w sposób nowatorski zmieniającym dotychczasową wykładnię przepisów prawa unijnego. Chodzi zatem o takie orzeczenie, które jako pierwsze wskazuje na konieczność innej wykładni, a tym samym zastosowania przepisu krajowego stanowiącego podstawę wydania decyzji będącej przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania. Przyjęcie, że podstawę wznowienia postępowania w oparciu o ten przepis może stanowić każde orzeczenie TSUE, także to, z którego wynika już utrwalone stanowisko Trybunału co do wykładni norm prawa unijnego, odwołujące się do wcześniejszych, analogicznych już orzeczeń tego Trybunału, rzutujących na rozumienie prawa krajowego, pozostawałoby w sprzeczności z wyjątkowością tej podstawy wznowienia postępowania". Identyczne stanowisko zostało zaprezentowane w wyrokach NSA z 18 stycznia 2019 r. w sprawie o sygn. akt I FSK 588/17, z 23 kwietnia 2021 r., sygn. akt I FSK 312/21, z 7 czerwca 2019 r., sygn. akt I FSK 477/17, z 24 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 612/16, czy z 11 stycznia 2019 r., sygn. akt I FSK 238/17. 15. W tym kontekście trzeba więc przypomnieć, że w wyroku z 16 października 2019 r. w sprawie C-189/19 Trybunał określił warunki dopuszczalności korzystania przez organy podatkowe z materiałów zgromadzonych w postępowaniach innych, niż prowadzone wobec danego podatnika, wskazując w tym zakresie, że dyrektywę Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, zasadę poszanowania prawa do obrony oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że co do zasady nie sprzeciwiają się one uregulowaniu lub praktyce danego państwa członkowskiego, zgodnie z którymi w trakcie weryfikacji wykonanego przez podatnika prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej (VAT), organ podatkowy jest związany ustaleniami faktycznymi i kwalifikacjami prawnymi dokonanymi już przez siebie w ramach powiązanych postępowań administracyjnych wszczętych przeciwko dostawcom tego podatnika, na których zostały oparte decyzje, które stały się ostateczne, stwierdzające istnienie oszustwa w zakresie VAT popełnionego przez dostawców, z zastrzeżeniem, po pierwsze, że nie zwalniają one organu podatkowego z obowiązku zapoznania podatnika z dowodami, w tym z dowodami pochodzącymi z owych powiązanych postępowań administracyjnych, na podstawie których zamierza on wydać decyzję, oraz że podatnik ten nie zostaje w ten sposób pozbawiony prawa do skutecznego zakwestionowania w trakcie toczącego się przeciwko niemu postępowania owych ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych; po drugie, że podatnik może w trakcie tego postępowania uzyskać dostęp do wszystkich dowodów zebranych w trakcie owych powiązanych postępowań administracyjnych lub w jakimkolwiek innym postępowaniu, na których to dowodach wspomniany organ zamierza oprzeć swą decyzję, lub które to dowody mogą zostać wykorzystane przy wykonywaniu prawa do obrony, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie tego dostępu, oraz po trzecie, że sąd rozpoznający skargę na tę decyzję może skontrolować zgodność z prawem uzyskania i wykorzystania owych dowodów oraz ustaleń, które mają decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia skargi, dokonanych w decyzjach administracyjnych wydanych względem wspomnianych dostawców. 16. Wyrok ów nie ma jednak charakteru precedensowego. Trybunał uczynił w nim przedmiotem wykładni m.in. zasadę poszanowania prawa do obrony, przy czym w jej zakresie Trybunał jedynie kontynuuje wykładnię przedstawioną we wcześniejszym orzecznictwie, w szczególności w wyroku z 9 listopada 2017 r. w sprawie C-298/16, w którym wskazano, że jednostka powinna mieć umożliwiony na swój wniosek, dostęp do informacji i dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej i podlegających uwzględnieniu przez organ publiczny w celu wydania decyzji, chyba że względy interesu ogólnego uzasadniają ograniczenie dostępu do tych informacji i dokumentów. W wyroku, stanowiącym podstawę wniosku o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie, TSUE w sposób tożsamy interpretuje tę zasadę w kontekście dostępu strony do akt sprawy, tak więc orzeczenie to nie wykazuje waloru precedensowego w tej kwestii i już z tego powodu nie mogło stanowić podstawy wznowienia postępowania, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 11 O.p. TSUE podkreśla w nim, że orzecznictwo w tym zakresie jest ugruntowane. W konsekwencji przyjmuje, że w administracyjnym postępowaniu podatkowym podatnik powinien mieć możliwość dostępu do wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, na których organ podatkowy zamierza oprzeć swoją decyzję. W związku z tym jeżeli organ podatkowy zamierza oprzeć swoją decyzję na dowodach uzyskanych w ramach powiązanych postępowań karnych i powiązanych postępowań administracyjnych, podatnik ten powinien mieć możliwość uzyskania dostępu do tych dowodów. 17. Przy takim rozumieniu omawianego przepisu zasadne było stanowisko Organu oraz Sądu pierwszej instancji, że orzeczenie TSUE, powołane we wniosku o wznowienie postępowania, nie ma wpływu na treść decyzji ostatecznej objętej tym wnioskiem, bowiem nie wprowadza takich wyników wykładni zastosowanych w sprawie przepisów, które nie byłyby znane organowi, który rozstrzygał sprawę. 18. Niezależnie od powyższego, prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że w realiach niniejszej sprawy spełnione zostały standardy ochrony praw strony przypomniane rzeczonym wyrokiem TSUE. Skarżąca miała zapewniony dostęp do zebranego materiału dowodowego jak i wszystkich dokumentów i dowodów zebranych w trakcie powiązanych postępowań administracyjnych, na które oparto podjęte rozstrzygnięcie. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca w toku postępowania kontrolnego zakończonego decyzją z 4 grudnia 2017 r. wykazywała bierną postawę, nie przedkładając jakiejkolwiek dokumentacji księgowo-podatkowej, nie złożyła również odwołania od decyzji w związku z czym nie ma podstaw do uznania, że sprawa C-189/18 mogłaby stanowić podstawę do wznowienie postępowania. 19. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko sądu pierwszej instancji, że organy podatkowe nie stawiały przed Skarżącą żadnych formalnych ograniczeń, napiętnowanych w analizowanym wyroku TSUE, aby mogła kwestionować ustalenia poczynione w sprawach powiązanych, w takim zakresie, w jakim uznawała, że rzutuje to na jej sytuację prawną. W świetle art. 180 § 1 i art. 181 O.p. materiały zgromadzone w toku odrębnych postępowań – w zakresie w jakim dotyczyły również działalności Skarżącej – mogły stanowić podstawę ustaleń faktycznych, pod warunkiem zachowania reguł określonych w przepisach prawa oraz wskazanych w wyroku TSUE w sprawie C-189/19. W rozpoznawanej sprawie te reguły zostały niewątpliwie zachowane. Brak było podstaw do uznania, że Organ nieprawidłowo zastosował art. 245 § 1 pkt 2 O.p., który stanowi, że organ podatkowy odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli nie stwierdzi istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 O.p. 20. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, działania organów w żadnym razie nie doprowadziły do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, co zarzuca się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Argument ten jest całkowicie chybiony chociażby w kontekście wyroku z 16 października 2019 r. w sprawie C-189/18, na który powołuje się kasator, a w którym TSUE dopuszcza co do zasady możliwość korzystania przez organy podatkowe z materiałów zgromadzonych w postępowaniach innych, niż postępowanie prowadzone wobec danego podatnika. Jak już wyżej wskazano, włączenie materiałów z innych postępowań jako dowodów w sprawie jest dopuszczalne także w świetle polskich przepisów, w szczególności art. 180 w zw. z art. 181 O.p. i co do zasady nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, jeżeli stronie umożliwiono zapoznanie się z tymi dokumentami i umożliwiono jej wypowiedzenie się w ich zakresie, w tym przedstawianie kontrdowodów oraz zgłoszenie wniosków dowodowych. 21. Przytoczone okoliczności prowadzą do wniosku, że całkowicie nieuprawnione i nieznajdujące odzwierciedlenia w aktach sprawy są twierdzenia Spółki o tym, że naruszono jej prawo do obrony. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej, że według wiedzy aktualnego Prezesa, Spółka nie miała możliwości zapoznania się ze wszystkimi dowodami (str. 3 skargi kasacyjnej) z powyższego nie wynika jednak o jakie konkretne dowody zgromadzone w sprawie chodziło, które mogłyby świadczyć o zasadności tego stanowiska. 22. W tym stanie rzeczy prawidłowa była ocena organów, zaaprobowana przez Sąd pierwszej instancji, że wyrok TSUE z 16 października 2019 r. w sprawie C-189/18 nie miał żadnego wpływu na decyzję podatkową, której uchylenia w toku wznowionego postępowania domagała się Skarżąca, powołując się przy tym na przesłankę z art. 240 § 1 pkt 11 O.p., a tym samym nieuzasadnione okazały się dalsze zarzuty podniesione w rozpoznawanym środku zaskarżenia. 23. Skoro zarzuty skargi kasacyjnej nie odnosiły się do pełnej postawy faktycznej i prawnej zaskarżonego wyroku, nie było podstaw do jej uwzględnienia. Skutkowało to jej oddaleniem na podstawie art. 184 P.p.s.a. Nie zasądzono kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na brak wniosku w tym zakresie zgodnie z art. 209 P.p.s.a. Sędzia NSA Sędzia NSA (spr.) Sędzia NSA A. Cudak I. Najda-Ossowska M. Kołaczek
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI