I FSK 2185/21

I FSK 2185/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sylwester Golec /przewodniczący/
Włodzimierz Gurba
Zbigniew Łoboda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Kr 187/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-03-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15zzs(4) ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 183 § 2 pkt 5, art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Golec, Sędzia NSA Zbigniew Łoboda (spr.), Sędzia WSA (del.) Włodzimierz Gurba, Protokolant Jan Żołądź, po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 187/21 w sprawie ze skargi K. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 18 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2006 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz K. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. kwotę 3.800 (trzy tysiące osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 187/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "DIAS") z dnia 18 grudnia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2006 r., działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia 15 października 2012 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. dokonał względem spółki rozliczenia podatku od towarów i usług za maj 2006 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie decyzją z dnia 6 grudnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Decyzja z dnia 6 grudnia 2012 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 18 września 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 336/13 oddalił skargę spółki. W wyniku wniesienia skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r. sygn. akt I FSK 190/14, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na brak stosownych ustaleń, co do wykazania istnienia obiektywnych przesłanek wskazujących, iż spółka wiedziała lub powinna była wiedzieć, że transakcje mające stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązały się z przestępstwem (oszustwem, nadużyciem) popełnionym przez usługodawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, wyrokiem z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 825/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 6 grudnia 2012 r. Organ ten ponownie rozpatrując sprawę, uwzględniwszy wiążącą ocenę prawną zawartą w ww. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, decyzją z dnia 25 września 2015 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. decyzją z dnia 21 marca 2016 r. określił spółce w podatku od towarów i usług za maj 2006 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc w kwocie 123.638 zł.
W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego od powyższej decyzji, Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie decyzją z dnia 4 lipca 2016 r. utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.
Decyzję z dnia 4 lipca zaskarżono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2722/16 uchylił zaskarżoną decyzję. DIAS, ponownie rozpoznając odwołanie spółki z dnia 6 kwietnia 2016 r., decyzją z dnia 29 czerwca 2018 r., uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. decyzją z dnia 2 września 2019 r. określił spółce nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za maj 2006 r. w wysokości 123.638 zł.
W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia spółka wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w sprawie. Decyzją z dnia 18 grudnia 2020 r. DIAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie DIAS, analiza całokształtu materiału dowdowego wskazuje, iż zakwestionowane faktury nie potwierdzają faktycznych transakcji, czego spółka miała świadomość, a zatem nie przysługuje jej prawo do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez firmę I. M. K.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję z dnia 18 grudnia 2020 r, spółka domagała się jej uchylenia w całości oraz zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie szeregu przepisów postępowania jak również prawa materialnego.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
We wskazanym na początku wyroku z dnia 24 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie naruszała prawa w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie bezspornie świadczy o celowym wprowadzeniu do obrotu faktur VAT niedokumentujących rzeczywistych transakcji pomiędzy wskazanymi w ich treści podmiotami.
W opinii Sądu organy podatkowe wykazały, że skarżąca spółka świadomie uczestniczyła w transakcjach z firmą I. M. K., albo przynajmniej nie dochowała należytej staranności przy przeprowadzaniu spornych transakcji.
Spółka wniosła skargę kasacyjną i zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na jej rzecz niezbędnych kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego).
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. spółka zarzuciła rażącą obrazę i naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.
- art. 151 w zw. z art. 3 § 1 i § 2 i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4, art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, dalej: "p.u.s.a.") poprzez oddalenie skargi na decyzję DIAS utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, która zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na niedopuszczalne akceptowanie przez WSA naruszenia wymienionych dalej przepisów prawa procesowego przez organy podatkowe, co mogło wpłynąć na wynik sprawy:
a) art. 90 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842, dalej: "ustawa COVID-19") w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a - poprzez zastosowanie niekonstytucyjnego przepisu, pozbawiając skarżącego prawa do Sądu i jednocześnie popełniając błędy w ocenie stanu faktycznego, które wykazałaby skarżąca na rozprawie w trybie jawnym,
b) art. 120 i art. 123 §1 w związku z art. 18b § 1 i § 3 pkt. 2 i w związku z art. 165 § 1 i art. 207 § 1 i w związku z art. 221a § 2 i § 3 i art. 223 § 1 O.p. w związku z 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a - poprzez naruszenie przepisów regulujących właściwość miejscową organu odwoławczego oraz naruszenie przepisów procesowych stosowanych w przypadku wątpliwości i sporów dotyczących właściwości miejscowej organu odwoławczego, a także poprzez rozstrzygnięcie o właściwości miejscowej organu odwoławczego bez wydania aktów władczych regulujących kroki prawne i orzeczenie w Wyroku bez podstawy prawnej;
c) art. 121 § 1 i 2, art. 122, art. 123 § 1 i art. 124 w związku z art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 i art. 193 § 2 i § 3 O.p. i w związku z art. 141 § 4, art. 153, art. 170 i art. 171 p.p.s.a - poprzez naruszenie przez organy podatkowe przepisów i zasad postępowania w toku postępowania podatkowego prowadzące do błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz ocenę materiału dowodowego bez ustalenia czy materiał dowodowy przedstawia prawdę oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów;
d) art. 153 oraz art. 170 i art. 171 w związku z art. 168 § 1 p.p.s.a - poprzez naruszenie przez organy podatkowe zasady stosowania się do wiążących wyroków a także orzeczenie wbrew przymiotu powagi rzeczy osądzonej oraz oparcie Wyroku przez WSA na decyzji te zasady naruszającej;
Na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a spółka zarzuciła obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.
- art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a oraz naruszenie art. 134 § 1 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a, a także art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną Naczelnika, która zasługiwała na uwzględnienie, a zwłaszcza:
a) naruszenie art. 86 ust. 1, ust. 2 pkt 1 lit. a) oraz art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2018 r. poz. 2174 ze zm., dalej: "u.p.t.u.") w zw. z art. 28 (zaimplementowanym do polskiego systemu VAT dnia 1 kwietnia 2011 r.) Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347, s. 1 ze zm., dalej: "Dyrektywa 112/2006") - poprzez błędne zastosowanie zasady neutralności obowiązującej w systemie podatku od wartości dodanej, polegające na odmowie przyznania prawa do odliczenia VAT z faktur dokumentujących prawidłowo zrealizowane dostawy;
b) art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 lit. a) u.p.t.u. - poprzez błędne zastosowanie polegające na odmowie przyznania prawa do odliczenia podatku VAT z faktur dokumentujących faktycznie zrealizowane dostawy towarów;
c) art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 lit. a) u.p.t.u. w związku z zasadą neutralności podatkowej wynikającej szczególności z art. 2 Pierwszej Dyrektywy Rady 67/227/EWG z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych (Dz. Urz. WE 1967.71.1301, dalej: "Pierwsza dyrektywa") oraz z art. 17 ust. 2 lit. a) i art. 6 Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstwa Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - Wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa opodatkowania (77/388/EWG) (dalej: "Szósta Dyrektywa"). w poprzez błędne zastosowanie polegające na odmowie przyznania prawa do odliczenia podatku VAT z faktur dokumentujących faktycznie zrealizowane dostawy
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wstępnie trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania.
W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził z urzędu zaistnienie przesłanki nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zgodnie z którym, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.
Dla porządku należy odnotować, że z powyższym stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny częściowo koresponduje argumentacja skargi kasacyjnej.
W orzecznictwie podnosi się, że do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (wyroki NSA: z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05, z dnia 13 października 2005 r., sygn. akt FSK 2356/04, z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1697/20, z dnia 9 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 110/22).
Co do zasady, na podstawie art. 10 p.p.s.a. rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 90 § 1 p.p.s.a. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Wyrażona w art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. zasada jawności posiedzeń sądowych stanowi pochodną konstytucyjnej zasady jawności postępowania sądowego, uregulowaną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie tym przepisem: "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Gwarancje konstytucyjne prawa do sądu obejmują, oprócz prawa dostępu do sądu, także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, tzn. zgodnie z wymogami sprawiedliwości oraz jawności. Kryterium "jawności postępowania sądowego" oznacza jawność dla publiczności, jak również jawność dla stron (uczestników) postępowania w dopuszczeniu do udziału w czynnościach procesowych (por. wyrok TK z dnia 11 czerwca 2002 r., sygn. SK 5/02, OTK ZU 2002,nr 4A, poz. 41).
Przepisem szczególnym w rozumieniu art. 10 p.p.s.a., który pozwala na odstąpienie od przeprowadzenia posiedzenia jawnego jest art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.
Z akt sprawy sądowej wynika, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2021, w piśmie z dnia 22 lutego 2021 r. zawiadomiono skarżącą o zamiarze skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, z uwagi na obowiązywanie stanu epidemii z powodu COVID-19, w celu przyśpieszenia jej rozpoznania. Jednocześnie poinformowano, że w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszego zawiadomienia, strony mogą uzupełnić materiał dowodowy poprzez przedłożenie stosownych pism procesowych i dokumentów. Strona powyższe zawiadomienie wraz z odpisem odpowiedzi organu na skargę odebrała w dniu 1 marca 2021 r. (k. 28 akt sądowych) Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2021 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że celem stosowania przepisów przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 (w tym norm art. 15 zzs4 ustawy COVID-19) była m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. Nie budzi przy tym wątpliwości, że w stanie faktycznym istniejącym w dacie wydania zaskarżonego wyroku, zarządzony stan pandemii i związane z nim zagrożenie dla życia i zdrowia, uzasadniały stosowanie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości (por. wyrok NSA z 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3743/21). Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Zatem przewidziana w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19 możliwość rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym i konstytucyjna zasada rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, dawała podstawy do wydania przez Przewodniczącego Wydziału zarządzenia o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, lecz jedynie przy spełnieniu wszystkich warunków tego szczególnego unormowania, które daje możliwość odstąpienia od realizacji zasady konstytucyjnej (i ustawowej) jawności posiedzenia, a w szczególności zapewnienia stronom rzetelnego procesu poprzez umożliwienie im przed rozpoznaniem sprawy przedstawienia ich stanowiska w sprawie.
Odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno bowiem następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego, w ramach którego zagwarantowane będzie prawo do obrony (por. wyroki NSA: z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21; z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21). W warunkach stanu epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. W niniejszej sprawie warunki te zostały spełnione, albowiem, poinformowano stronę skutecznie o zamiarze zastosowania trybu niejawnego i zakreślono jej czternastodniowy termin, rozpoczynający swój bieg w dniu doręczenia zawiadomienia skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie niejawnym, w którym to może ona uzupełnić materiał dowodowy poprzez przedłożenie stosownych pism procesowych i dokumentów.
Podkreślenia jednak wymaga, iż norma art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19. (w brzmieniu obowiązującym w czasie wydawania wyroku) stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Niewątpliwie przepis ten ma taki charakter szczególny w rozumieniu art. 90 § 1 p.p.s.a., co z uwagi na jego szczególny charakter oznacza, że należy go stosować ściśle, jedynie przy spełnieniu wszystkich przewidzianych w nim przesłanek.
Analizując te przesłanki na wstępie należy zwrócić uwagę, że zgodnie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy COVID-19 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących.
Przepis ten zatem stanowi jednoznacznie, że w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie, zasadą było rozpoznawanie spraw przez wojewódzkie sądy administracyjne na rozprawie (tzn. jawnie):
- przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu lub
- bez użycia powyższych urządzeń, gdy takie przeprowadzenie rozprawy nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących.
Od tej zasady przewidziano wyjątek określony w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, pozwalający przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli:
1) przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne,
2) przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących,
2) nie można przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Dwie pierwsze z tych przesłanek mają charakter uznaniowy (ocenny), lecz trzecia z nich wymaga ustalenia, że nie można rozprawy przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
W rozpoznawanej sprawie, Sąd w żaden sposób nie wskazał, dlaczego nie można było przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zatem z naruszeniem normy wynikającej z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.
Mając na uwadze, że przepis ten ma charakter szczególny (wyjątkowy), gdyż z uwagi na wyłączenie jawności pozbawia stronę uczestniczenia w rozprawie, naruszenie tego przepisu stanowi o nieważności postępowania sądowego, z uwagi na pozbawienie strony możności obrony swych praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
Skutkiem zidentyfikowanej nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jest niemożność wyrażenia merytorycznej oceny w zakresie zasadności (niezasadności) zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Stwierdzenie bowiem pozbawienia strony możności obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stwarza sytuację, w której sąd odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05; z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2024/16 oraz z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 1109/16).
Mając na uwadze powyżej stwierdzone uchybienie w zakresie naruszenia art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID, prowadzące - w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. - do stwierdzenia nieważności postępowania jakie toczyło się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.
Włodzimierz Gurba Sylwester Golec Zbigniew Łoboda
Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA