I FSK 2171/18

Naczelny Sąd Administracyjny2022-12-02
NSApodatkoweWysokansa
VATzwolnienie z VATwynajem nieruchomościcele mieszkaniowecele biznesoweprawo do odliczeniaskarga kasacyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że wynajem lokalu mieszkalnego na cele biznesowe (zakwaterowanie kontrahentów i kadry kierowniczej) nie podlega zwolnieniu z VAT.

Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia VAT naliczonego przez spółkę, która wynajmowała lokal mieszkalny. Organy uznały, że wynajem ten nie spełniał przesłanek zwolnienia z VAT (art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o VAT), ponieważ lokal był wykorzystywany na cele biznesowe, a nie wyłącznie mieszkaniowe. Sąd I instancji uchylił decyzję organów, uznając, że cel mieszkaniowy jest kluczowy. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podkreślając, że zwolnienie dotyczy wyłącznie wynajmu na cele mieszkaniowe, a wykorzystanie lokalu na potrzeby biznesowe, nawet jeśli pośrednio zaspokaja potrzeby mieszkaniowe pracowników, wyklucza zastosowanie zwolnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Gdańsku, który uchylił decyzję organu w sprawie podatku od towarów i usług. Spór dotyczył prawa spółki do odliczenia podatku naliczonego w związku z wynajmem lokalu mieszkalnego. Organy podatkowe uznały, że wynajem ten nie podlegał zwolnieniu z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o VAT, ponieważ lokal był wykorzystywany na cele związane z działalnością gospodarczą (zakwaterowanie kontrahentów i kadry kierowniczej), a nie wyłącznie mieszkaniowe. Sąd I instancji zakwestionował to stanowisko, wskazując, że kluczowy jest cel mieszkaniowy najemcy. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu. Sąd podkreślił, że zwolnienie z VAT przy wynajmie nieruchomości o charakterze mieszkalnym jest możliwe tylko wtedy, gdy jest ono przeznaczone wyłącznie na cele mieszkaniowe. Wykorzystanie lokalu na potrzeby biznesowe, nawet jeśli pośrednio zaspokaja potrzeby mieszkaniowe pracowników, wyklucza zastosowanie tego zwolnienia. NSA zwrócił uwagę na braki formalne skargi kasacyjnej, w szczególności brak zarzutu niewłaściwej subsumpcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Sąd uznał, że w realiach sprawy wystąpiła klasyczna sytuacja wykorzystania lokalu mieszkalnego do prowadzenia czynności opodatkowanych, co uniemożliwiało zastosowanie zwolnienia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wynajem lokalu mieszkalnego na cele biznesowe, nawet jeśli pośrednio zaspokaja potrzeby mieszkaniowe pracowników lub kontrahentów, nie jest objęty zwolnieniem z VAT, ponieważ nie jest to cel "wyłącznie mieszkaniowy".

Uzasadnienie

Zwolnienie z VAT przy wynajmie lokali mieszkalnych ma charakter celowy i jest przeznaczone dla najemców faktycznie zaspokajających potrzeby mieszkaniowe. Wykorzystanie lokalu na potrzeby działalności gospodarczej, nawet jeśli obejmuje zakwaterowanie, wyklucza zastosowanie zwolnienia. Kluczowe jest, aby najemca wykorzystywał lokal dla własnych celów mieszkaniowych, a nie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.p.t.u. art. 43 § ust. 1 pkt 36

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Zwolnienie dotyczy wynajmu nieruchomości o charakterze mieszkalnym wyłącznie na cele mieszkaniowe. Wykorzystanie lokalu na cele biznesowe wyklucza zwolnienie.

Pomocnicze

PPSA art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 133

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądach administracyjnymi

u.p.t.u. art. 108 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

PPSA art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 176 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 207 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm. art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. a

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm. art. 2 § pkt 7

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

O.p. art. 150

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 151 § § 2

Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wynajem lokalu mieszkalnego na cele biznesowe (zakwaterowanie kontrahentów, kadry kierowniczej) nie jest wynajmem "wyłącznie na cele mieszkaniowe" w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o VAT. Zwolnienie z VAT ma charakter celowy i chroni najemców faktycznie zaspokajających potrzeby mieszkaniowe, a nie podmioty prowadzące działalność gospodarczą.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organu oparta na błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o VAT, zgodnie z którą cel mieszkaniowy jest decydujący, a nie forma prawna najemcy. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 3 § 1, art. 151 PPSA) jako samodzielne podstawy skargi kasacyjnej.

Godne uwagi sformułowania

"Zastosowanie zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o podatku od towarów i usług wymaga, aby jednocześnie spełniły się następujące przesłanki: wynajmujący świadczy usługę najmu na własny rachunek, usługa ta dotyczy nieruchomości o charakterze mieszkalnym, a przy tym cel najmu jest wyłącznie mieszkaniowy." "Oznacza to, że z punktu widzenia zastosowania tego zwolnienia istotny jest sposób wykorzystywania nieruchomości przez najemcę (usługobiorcę), a zatem to najemca w wynajmowanym lokalu powinien realizować własne cele mieszkaniowe." "W realiach tej sprawy wystąpiła klasyczna sytuacja wykorzystania lokalu mieszkalnego do prowadzenia czynności opodatkowanych (zakwaterowanie kontrahentów podmiotu gospodarczego oraz jego kadry kierowniczej i osób zarządzających miało charakter czasowy, na czas wykonywania obowiązków służbowych, czyli stricte zawodowy)."

Skład orzekający

Agnieszka Jakimowicz

sprawozdawca

Danuta Oleś

członek

Marek Olejnik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej interpretacji zwolnienia z VAT dla wynajmu lokali mieszkalnych, które musi być przeznaczone wyłącznie na cele mieszkaniowe najemcy. Wskazuje na znaczenie celu wykorzystania lokalu dla celów biznesowych, nawet jeśli pośrednio zaspokaja potrzeby mieszkaniowe."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wynajmu lokalu mieszkalnego na cele biznesowe przez spółkę. Interpretacja może być odmienna w przypadku wynajmu na rzecz osób fizycznych na cele mieszkaniowe.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia VAT związanego z wynajmem nieruchomości, a rozstrzygnięcie NSA precyzuje warunki stosowania zwolnienia, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców.

Wynajem mieszkania dla pracowników czy kontrahentów? Sprawdź, czy możesz skorzystać ze zwolnienia z VAT!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 2171/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Jakimowicz /sprawozdawca/
Danuta Oleś
Marek Olejnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Gd 517/18 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2018-07-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 3 § 1, art. 145 § 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2016 poz 710
art. 32 ust. 1 pkt 36
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marek Olejnik, Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia WSA del. Agnieszka Jakimowicz(sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 517/18 w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 15 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od grudnia 2011 r. do września 2016 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz L. sp. z o.o. z siedzibą w G. kwotę 8.100 (słownie: osiem tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 517/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 15 marca 2018 r. o nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2011 r. do września 2016 r., uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącej spółki zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że organy ustaliły, iż spółka w kontrolowanym okresie dokonała zakupu i wynajmu lokalu mieszkalnego, co ich zdaniem spełnia przesłanki określone w art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2016 r., poz. 710 z póź. zm.), a więc stanowi czynność objętą zwolnieniem od podatku. Z uwagi na powyższe organy uznały, że spółce nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego z tytułu zakupu towarów i usług związanych ze sprzedażą zwolnioną, albowiem brak było związku nabywanych towarów/usług z wykonywaniem czynności opodatkowanych. Wobec powyższego dokonały spółce odmiennego rozliczenia podatku od towarów i usług za ww. okresy rozliczeniowe oraz określiły na podstawie art. 108 ust. 1 cyt. ustawy obowiązek zapłaty podatku wykazanego w fakturach VAT wystawionych na rzecz P. sp. z o.o. i M. AS.
Sąd I instancji zakwestionował stanowisko organów wskazując, że zastosowanie zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 36 cyt. ustawy wymaga, aby jednocześnie spełniły się następujące przesłanki: wynajmujący świadczy usługę najmu na własny rachunek, usługa ta dotyczy nieruchomości o charakterze mieszkalnym, a przy tym cel najmu jest wyłącznie mieszkaniowy. Oznacza to, że z punktu widzenia zastosowania tego zwolnienia istotny jest sposób wykorzystywania nieruchomości przez najemcę (usługobiorcę), a zatem to najemca w wynajmowanym lokalu powinien realizować własne cele mieszkaniowe. Powołując się na wyrok NSA z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I FSK 1182/16 Sąd I instancji ocenił, że w realiach niniejszej sprawy usługa najmu lokalu nie dotyczy celu mieszkaniowego, bowiem najemcy nie wykorzystują wynajmowanego lokalu na cele mieszkaniowe z tego względu, że są podmiotami gospodarczymi i ze swej istoty nie mają i nie mogą mieć potrzeb mieszkaniowych. Dlatego też potrzeby jakie realizowane są przy wynajmie przedmiotowego lokalu (nieodpłatne udostępnienie lokalu kontrahentom oraz kadrze kierowniczej i zamieszkałym za granicą członkom zarządu spółki, którzy wykorzystują przedmiotowy lokal podczas pobytów biznesowych, tj. podróży służbowych do Polski) będą związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Mimo, iż nieruchomość ma charakter mieszkalny, to kontrahent spółki wykorzystuje ją do prowadzenia działalność gospodarczej.
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku, pełnomocnik organu zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy, tj.:
1). art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uwzględnienie skargi, pomimo jej bezzasadności; naruszenie art. 3 § 1 tej ustawy poprzez błędną kontrolę niniejszej sprawy oraz błędne zastosowanie środków określonych w ustawie i uznanie skargi za zasadną w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja nie zawierała podstaw prawnych uzasadniających jej uchylenie, zatem skarga winna być oddalona na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
2). art. 141 § 4, art. 133 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego polegające na przyjęciu przez Sąd, że "analiza przedmiotowego zwrotnego potwierdzenia odbioru prowadzi do wniosku, że na dowodzie doręczenia brak było wymaganej adnotacji o przyczynach niedoręczenia pisma Skarżącej, w związku z czym należy uznać, że przesyłka nie została prawidłowo doręczona w trybie art. 150 O.p. Nie sposób również przyjąć, że podjęto próbę doręczenia korespondencji w trybie art. 151 § 2 O.P.", wobec czego Sąd dokonał nieprawidłowej interpretacji ww. artykułu, a w konsekwencji błędnie zastosował ten przepis w sprawie,
2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, polegające na naruszeniu:
1). art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez:
- stwierdzenie przez Sąd, iż organy podatkowe naruszyły prawo materialne, które miało wpływ na wynik sprawy, a konkretnie poprzez przyjęcie błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o podatku od towarów i usług poprzez stwierdzenie przez Sąd, iż decydująca jest w świetle tegoż przepisu realizacja celu mieszkaniowego, przy czym zdaniem Sądu nie ma znaczenia stwierdzona przez organ kwestia braku szyldu spółki na domofonie i budynku, czy funkcjonalność mieszkania.
W konsekwencji tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie przedmiotowego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie od spółki na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o jej oddalenie i zasądzenie stosownych kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w sprawie tej jednak nie występuje. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem zarzuca się w niej zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i prawa materialnego.
Mając powyższe na względzie w pierwszym rzędzie wskazać trzeba, że nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który autor skargi kasacyjnej powiązał z art. 3 § 1 i art. 151 tej ustawy. Uzasadnienie przedmiotowego zarzutu sprowadza się w istocie do stwierdzenia, iż Sąd I instancji dokonał błędnej kontroli niniejszej sprawy i niezasadnie uchylił zaskarżoną decyzję, podczas gdy należało skargę oddalić, albowiem decyzja była zgodna z prawem. Po pierwsze przypomnieć należy zawodowemu pełnomocnikowi, że z ugruntowanego orzecznictwa wynika, iż przepisy art. 145 § 1 i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należą do grupy przepisów wynikowych, które nie mogą samodzielnie stanowić podstawy zaskarżenia, a prawidłowa redakcja zarzutów opartych o ich naruszenie powinna odwoływać się do naruszenia innych konkretnych przepisów proceduralnych lub materialnych, których nieprawidłowa wykładnia bądź niewłaściwe zastosowanie powoduje, że naruszone zostały przepisy art. 145 § 1 czy art. 151 wskazanej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1067/21 i przywołane tam judykaty). Brak powiązania tego zarzutu przez autora skargi kasacyjnej z naruszeniem innych przepisów, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania przed Sądem I instancji powoduje, że zarzut ten nie może zostać uznany za dający podstawę uchylenia zaskarżonego wyroku. Wymogu tego nie spełnia bowiem powołanie się na art. 3 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis ów nie stanowi podstawy dla czynienia zaskarżonemu orzeczeniu zarzutu błędnego rozstrzygnięcia, gdyż celowi temu służą inne przepisy. Do jego naruszenia mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie. To, czy dokonana przez WSA ocena legalności decyzji była prawidłowa nie może być utożsamiane z naruszeniem art. 3 § 1 cyt. ustawy (tak przykładowo: wyrok NSA z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 398/21).
Całkowicie niezrozumiały jest nadto zarzut naruszenia art. 141 § 4 i art. 133 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nawiązuje bowiem do kwestii doręczenia bliżej niesprecyzowanego pisma skarżącej spółce i interpretacji art. 150 oraz art. 151 § 2 Ordynacji podatkowej, których wykładnią Sąd I instancji się nie zajmował. Zarzut ten pozostaje zatem bez związku ze sprawą.
Jako chybiony należało także ocenić jedyny zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o podatku od towarów i usług, albowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowana w zaskarżonym wyroku interpretacja wskazanego przepisu jest prawidłowa. Zgodnie z jego treścią, w brzmieniu obowiązującym w sprawie, zwolnieniu od podatku podlegają usługi w zakresie wynajmowania lub wydzierżawiania nieruchomości o charakterze mieszkalnym lub części nieruchomości, na własny rachunek, wyłącznie na cele mieszkaniowe. Zwolnienie to stanowi implementację art. 135 ust. 1 lit. l dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz.UE.L 2006.347.1 z późn. zm.), zgodnie z którym państwa członkowskie zwalniają od podatku "dzierżawę i wynajem nieruchomości".
Wprowadzając to zwolnienie ustawodawca krajowy wyłączył ze zwolnienia wynajem i dzierżawę nieruchomości na cele inne niż mieszkaniowe, korzystając w ten sposób z uprawnienia określonego w art. 135 ust. 2 zdanie ostatnie powyższej dyrektywy, pozwalającego państwom członkowskim przewidzieć dodatkowe wyłączenia dotyczące zakresu stosowania zwolnienia z art. 135 ust. 1 lit. l. Celem takiego unormowania zwolnienia przez ustawodawcę krajowego było minimalizowanie kosztów najmu lokali mieszkalnych, obciążających najemców, którzy wykorzystują te lokale na cele mieszkaniowe. W konsekwencji zwolnienie prowadzić ma bowiem do nieobciążania podatkiem od towarów i usług wyłącznie finalnych konsumentów usług najmu i dzierżawy.
Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie C-436/10 wyjaśnił, że artykuł 6 ust. 2 akapit pierwszy lit. a i art. 13 część B lit. b szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych (jego odpowiednikiem jest obecnie art. 135 ust. 1 lit. l dyrektywy 2006/112/WE), należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które w sytuacji, w której nie zostały spełnione przesłanki dzierżawy lub najmu nieruchomości w rozumieniu art. 13 część B lit. b, traktują jako świadczenie usług zwolnione z podatku od wartości dodanej na podstawie tego ostatniego przepisu wykorzystywanie przez tego podatnika, dla potrzeb prywatnych pracowników podatnika będącego osobą prawną, części budynku wzniesionego lub posiadanego na podstawie prawa rzeczowego do nieruchomości, w wypadku gdy z nieruchomością tą wiąże się prawo do odliczenia podatku naliczonego.
Jak zasadnie wskazał Sąd I instancji, czego kasator w istocie nie zakwestionował, zastosowanie zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o podatku od towarów i usług wymaga, aby jednocześnie spełniły się następujące przesłanki: wynajmujący świadczy usługę najmu na własny rachunek, usługa ta dotyczy nieruchomości o charakterze mieszkalnym, a przy tym cel najmu jest wyłącznie mieszkaniowy.
Z treści powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wynika, że zwolniona z opodatkowania jest usługa najmu "wyłącznie na cele mieszkaniowe". Oznacza to, iż z punktu widzenia zastosowania tego zwolnienia istotny jest sposób wykorzystywania nieruchomości przez najemcę (usługobiorcę), a zatem to najemca w wynajmowanym lokalu powinien realizować własne cele mieszkaniowe. Jedynie bowiem w takim przypadku uprawnione będzie stwierdzenie, że wynajmujący (usługobiorca) wynajął nieruchomość "wyłącznie na cele mieszkaniowe". Na powyższą okoliczność prawidłowo zwrócił uwagę WSA w Gdańsku w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Tymczasem zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o podatku od towarów i usług całkowicie pominięto, że ustawodawca nie zwolnił z opodatkowania wynajmu lub dzierżawy "na cele działalności gospodarczej, polegającej na wynajmie nieruchomości wyłącznie na cele mieszkaniowe". Jeżeli zatem najemcą jest podmiot, który nieodpłatnie udostępnia lokale mieszkalne zatrudnionym przez siebie pracownikom (przy czym niekoniecznie chodzi tu o osoby zatrudnione wyłącznie w oparciu o typową umowę o pracę, jakby chciał tego kasator), to – jak trafnie przyjął Sąd I instancji – lokale te wprawdzie realizują cel mieszkaniowy, ale nie jest to cel wyłączny. W takim przypadku wynajem jest związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, choć pośrednio zaspakajane są potrzeby mieszkaniowe zatrudnionych pracowników.
Nie można w związku z tym przyjąć, że objęte zwolnieniem z art. 43 ust. 1 pkt 36 cyt. ustawy jest także wykorzystywanie lokalu mieszkalnego "wyłącznie na cele mieszkaniowe", gdy najemca prowadzący działalności gospodarczą nieodpłatnie udostępnia poszczególne lokale zatrudnionym przez siebie pracownikom. W tej sytuacji wynajem nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, lecz prowadzeniu działalności gospodarczej z wykorzystaniem wynajmowanych lokali (zakwaterowanie ma charakter czasowy, zawodowy, ma miejsce wyłącznie w czasie, kiedy wykonywana jest praca). To, że lokale w ramach działalności najemcy mają być nieodpłatnie udostępnione na cele mieszkaniowe nie powoduje, że lokale nie są wynajmowane "wyłącznie na cele mieszkaniowe" w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. Nie jest to bowiem wykorzystywanie lokali dla celów prywatnych.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym zwolnienie najmu lokali mieszkalnych ma charakter zwolnienia celowego, ukierunkowanego na ochronę, w aspekcie ekonomicznym, najemców lokali mieszkalnych faktycznie zaspokajających potrzeby mieszkaniowe poprzez tenże najem. Preferencją tą nie są natomiast objęte usługi wynajmu lokali mieszkalnych, których bezpośrednim celem nie jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych najemcy, lecz realizacja przez niego celów gospodarczych, w tym zarobkowych (por. wyroki: z dnia 3 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FSK 1012/12, z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt I FSK 1963/14 oraz z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I FSK 501/16, z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I FSK 1182/16, z dnia 6 lipca 2021 r., sygn. akt I FSK 2163/18, z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. akt I FSK 2343/18). Przy czym wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji nie wyrażał stanowiska, że o celu wynajmu nieruchomości decyduje wyłącznie forma prawna najemcy.
Czym innym jest jednak wykładnia konkretnego przepisu, a czym innym jego zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego. W realiach tej sprawy nie jest sporne, że skarżąca spółka wynajęła lokal o charakterze mieszkalnym P. sp. z o.o. i M. AS, zaś z zawartej umowy najmu wynika, że lokal ten ma być wykorzystywany wyłącznie w celu krótkotrwałych pobytów o charakterze biznesowym członków zarządu P. sp. z o.o. Przy czym jak ustalono spółka P. jako najemca faktycznie udostępniała lokal mieszkającym stale za granicą członkom zarządu oraz kontrahentom, zaspokajając ich potrzeby mieszkaniowe podczas pobytów biznesowych (podróży służbowych do Polski). Problem jednakże w tym, że w skardze kasacyjnej brak jest zarzutu niewłaściwej subsumcji art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o podatku od towarów i usług do tak ustalonego stanu faktycznego. Trudno bowiem za taki uznać ogólne sformułowanie zawarte w pkt 2 petitum rozpoznawanego środka zaskarżenia odnoszące się do naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie z jednoczesnym wskazaniem w pkt 1), że chodzi o przyjęcie błędnej wykładni przez Sąd I instancji.
Z tego zatem formalnego w istocie powodu, a więc z uwagi na braki skargi kasacyjnej w tym zakresie, nie mogą zostać uwzględnione wskazane w uzasadnieniu rozpoznawanego środka zaskarżenia argumenty fachowego pełnomocnika, odnoszące się do wadliwego w jego ocenie uznania przez Sąd I instancji, iż w takim stanie faktycznym nie ma zastosowania art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o podatku od towarów i usług. Kasator podnosił również, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę faktu powiązań osobowych i kapitałowych pomiędzy wynajmującym i najemcą, szczegółowo zaprezentowanych w zaskarżonej decyzji, jednakże znów należy podkreślić, że zarzucając Sądowi I instancji oparcie się na błędnie ustalonym stanie faktycznym i nie wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych w ocenie organu okoliczności sprawy, autor skargi kasacyjnej nie sformułował żadnych adekwatnych zarzutów naruszenia procedury w tym zakresie. W tym kontekście przypomnieć należy, że skarga kasacyjna, będąca szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 cyt. ustawy zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jaki i ich uzasadnienie. Przy czym jako podstawę kasacyjną należy wskazać konkretny przepis prawa i określić sposób jego naruszenia, ponieważ Sąd kasacyjny nie powinien domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzutów pod adresem zaskarżonego wyroku.
Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że w realiach niniejszej sprawy wystąpiła klasyczna sytuacja wykorzystania lokalu mieszkalnego do prowadzenia czynności opodatkowanych (zakwaterowanie kontrahentów podmiotu gospodarczego oraz jego kadry kierowniczej i osób zarządzających miało charakter czasowy, na czas wykonywania obowiązków służbowych, czyli stricte zawodowy). Nie ma przy tym żadnego znaczenia fakt braku szyldu spółki na domofonie i budynku. Natomiast funkcjonalność mieszkania nie była nigdy kwestionowana (lokal o charakterze mieszkalnym).
Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast na podstawie art. 209, art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.).
sędzia WSA del. sędzia NSA sędzia NSA
Agnieszka Jakimowicz Danuta Oleś Marek Olejnik

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI