III SA/Wa 2553/18

III SA/Wa 2553/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-05-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-10-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Izabela Fiedorowicz /sprawozdawca/
Piotr Dębkowski
Radosław Teresiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Interpretacje podatkowe
Sygn. powiązane
I FSK 1977/19 - Wyrok NSA z 2023-01-26
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1221
art. 43 ust. 1 pkt 12
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak, Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi T. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 22 sierpnia 2018 r. nr 0114-KDIP4.4012.383.2018.1.BS w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę
Uzasadnienie
Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych A.S.A. z siedzibą w W. (dalej: wnioskodawca, spółka lub skarżąca) wnioskiem z 21 czerwca 2018 r. wystąpiła o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od towarów i usług w
Zakresie zastosowania zwolnienia od podatku od nabywanych przez wnioskodawcę usług.
We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny oraz zdarzenie przyszłe, z którego wynikało, że wnioskodawca należy do międzynarodowej grupy Allianz, będącej jednym z największych na świecie usługodawców oferujących usługi finansowe, w szczególności w sektorze ubezpieczeniowym oraz zarządzania aktywami.
Działalność operacyjną Grupa prowadzi poprzez regionalne spółki produktowe oraz wyspecjalizowane spółki globalne, działające w obszarach ubezpieczeń, jak również w zakresie funduszy inwestycyjnych i emerytalnych. Na rynku polskim do Grupy A. należy między innymi wnioskodawca, który jest towarzystwem funduszy inwestycyjnych działającym na podstawie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego i w oparciu o przepisy ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 56, z późn. zm.) oraz zarejestrowanym czynny m podatnikiem VAT. Wnioskodawca jest podmiotem zajmującym się tworzeniem i zarządzaniem różnego rodzaju funduszami inwestycyjnymi przewidzianymi w przepisach ustawy o funduszach inwestycyjnych.
Z opisu przedstawionego we wniosku wynikało też, że w celu wsparcia prowadzenia swojej działalności w zakresie zarządzania funduszami, wnioskodawca nabywa od B.(,,Wykonawca usługi"), podmiotu amerykańskiego, nieposiadającego siedziby ani stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Polski, kompleksową usługę (dalej: również "usługa B."). Wykonawca usługi jest profesjonalną agencją informacyjną zajmującą się dostarczaniem informacji, danych i analiz dotyczących światowych rynków kapitałowych, a także dostawcą profesjonalnych narzędzi, wykorzystywanych przez podmioty zarządzające aktywami finansowymi na wszystkich etapach procesu inwestycyjnego.
Usługa B. jest usługą doradczą i informacyjną, polegającą na pozyskiwaniu, opracowywaniu i dostarczaniu aktualnych informacji ekonomicznych, danych i analiz gospodarczych, w tym giełdowych oraz informacji politycznych mających wpływ na światowe rynki kapitałowe. Dzięki tej usłudze wnioskodawca otrzymuje w czasie rzeczywistym komplet danych i analiz niezbędnych do świadomego podejmowania decyzji inwestycyjnych w celu osiągnięcia jak najlepszych wyników finansowych w: interesie swoich klientów. Dodatkowe w ramach usługi dostarczane są narzędzia niezbędne do efektywnego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia i dokumentowania działalności inwestycyjnej funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez wnioskodawcę.
Z wniosku wynikało, że wnioskodawca dzięki usłudze Bloomberg otrzymuje, m.in., informacje dotyczące:
– rynku towarów (ropa, gaz, węgiel, produkty rolne, itp.);
– instrumentów pochodnych (instrumentów opartych, m.in., o stopy procentowe i kursy, walut, obligacji zamiennych, instrumentów strukturyzowanych. Itp.);
– rynku akcji (akcji, indeksów, kontraktów terminowych, opcji, funduszy inwestycyjnych);
– instrumentów o stałej stopie zwrotu (np. obligacji);
– rynku walut (np. transakcji spot, FX swap);
– cen towarów, akcji, instrumentów finansowych (w czasie rzeczywistym);
– analiz zmienności ceny rynkowej, analiz statystycznych i porównawczych;
– danych właścicielskich poszczególnych spółek;
– prognoz (w tym prognoz dotyczących zysku) i rekomendacji dla poszczególnych spółek.
Dodatkowo, w ramach usługi wnioskodawca otrzymuje narzędzia niezbędne do efektywnego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia i dokumentowania działalności inwestycyjnej funduszy przez niego zarządzanych, m.in.:
– narzędzia umożliwiające bieżące monitorowanie ryzyka pozycji dla danego portfela w sposób dostosowany do charakterystyki funduszu i potrzeb zarządzającego, m.in. możliwość prezentacji portfela w różnych przekrojach (np. wg klasy aktywów, typu instrumentów, struktury geograficznej, struktury sektorowej itp.), możliwość doboru odpowiedniego zestawia wskaźników służących do oceny ryzyka konkretnej pozycji, możliwość tworzenia własnych wskaźników przy pomocy wbudowanych formuł algorytmów, możliwość symulacji transakcji w celu oceny ich wpływu na profil ryzyka portfela;
– platformę służącą wprowadzeniu zleceń, ich modyfikacji i alokacji dokonanych transakcji na poszczególne fundusze, z funkcją zachowania w pamięci sytemu wszelkich kroków i modyfikacji dokonanych przez zarządzających;
– platformę pozwalającą na handel instrumentami finansowymi bezpośrednio na giełdach lub za pośrednictwem banków i biur maklerskich:
– narzędzia służące monitorowaniu składu portfela inwestycyjnego oraz sugerujące jego skład zgodnie z polityką inwestycyjną danego funduszu, a także narzędzia pozwalające na porównanie składu portfela z benchmarkiem funduszu wraz z wykazaniem wpływu różnic pomiędzy nimi na wypracowaną stopę zwrotu;
– narzędzia umożliwiające analizę wpływu poszczególnych składników portfela na wynik funduszu, zarówno na bazie danych historycznych, jak i bieżących notowań giełdowych;
– narzędzia służące obliczaniu limitów inwestycyjnych, wskaźników ryzyka i efektywności zarządzania poszczególnymi portfelami, a także narzędzia umożliwiające optymalizację składu portfela według zadanych parametrów.
Wnioskodawca wyjaśnił, że wykonawca usługi pozyskuje informacje, na podstawie których opracowuje analizy, raporty i prognozy dotyczące zarówno gospodarek światowych jak i poszczególnych sektorów i spółek notowanych na giełdach, które następnie przekazywane są klientom usługi B. na całym świecie.
Zakup usługi B. zapewnia wnioskodawcy informacje, analizy i rekomendacje niezbędne do podejmowania świadomych decyzji inwestycyjnych, a także pozwala na korzystanie ze wsparcia w zakresie tworzenia portfela inwestycyjnego zgodnego z polityką inwestycyjną danego funduszu oraz dopuszczalnym poziomem ryzyka.
Nabywane przez wnioskodawcę usługi B. dokumentowane są fakturami, na których nie jest wskazana kwota podatku od towarów i usług. Na fakturach są wyszczególnione. m. in, następujące pozycje:
– B. (opłata za subskrypcję usługi B. uzależniona od liczby osób uprawnionych do korzystania z niej oraz okresu subskrypcji);
– B. (opłata za dostęp do sieci B., za pomocą której jest przekazywana usługa B., poniesienie opłaty jest konieczne do realizacji usługi, oplata uzależniona od okresu subskrypcji);
– Pozycje dodatkowe — (opłaty za dostęp do danych z poszczególnych rynków giełdowych uzależnione od okresu subskrypcji).
W związku z powyższym opisem wnioskodawca zapytał, czy usługa opisana w stanie faktycznym, na gruncie ustawy o VAT jest objęta zakresem zwolnienia od opodatkowania podatkiem VAT?
W ocenie wnioskodawcy, usługa B., jako spełniającą przesłanki konieczne do uznania jej za usługę zarządzania funduszami inwestycyjnymi, o której mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT podlega zwolnieniu z VAT. Jako dodatkową argumentację wnioskodawca podniósł, że w identycznym stanie faktycznym odnoszącym się do usługi B., prawidłowość zwolnienia z VAT stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT, potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK. 1028/16, w którym przyjęto, że usługa B. należy do działalności nierozerwalnie związanej z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi oraz jest specyficzna dla tej działalności. Strona powołała, że NSA zgodził się, iż opisana usługa obejmuje pakiet narzędzi, które wykraczają poza potrzeby indywidualnego inwestora i mogą być wykorzystane wyłącznie w specyficznej działalności funduszy inwestycyjnych. Gromadzenie i analiza danych inwestycyjnych opisana we wniosku oraz przygotowywanie prognoz dotyczących gospodarek światowych i poszczególnych sektorów i spółek notowanych na giełdach, przekazanie rekomendacji niezbędnych dla podejmowania świadomych decyzji inwestycyjnych należą do działalności nierozerwalnie związanych z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi w specyficzny i istotny dla tej działalności sposób. Zdaniem NSA usługa B. zawiera elementy informacyjne, doradcze i analityczne, a także narzędzia pozwalające wykorzystać je do prowadzenia bieżącej polityki inwestycyjnej danego funduszu. Jest usługą istotną i specyficzną dla usługi zarządzania, odpowiada w pełni usłudze doradczo-informacyjnej, o której mowa w wyroku TSUE C-275/11. Tym samym, usługa B. spełnia definicję zarządzania funduszami określoną przez TSUE w sprawie C-275/11, co uzasadnia zwolnienie z VAT stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
W interpretacji indywidualnej z 22 sierpnia 2018 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako: Dyrektor KIS lub organ interpretacyjny) uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ interpretacyjny wyjaśnił, że usługi doradcze tworzące odrębną całość oraz dotyczące specyficznych i istotnych elementów związanych z zarządzaniem funduszami powierniczymi objęte są przedmiotowym zwolnieniem. Usługi zarządzania funduszem inwestycyjnym mogą być ponadto powierzone osobom trzecim i powierzenie takie samo w sobie nie ma wpływu na możliwość zastosowania zwolnienia podatkowego - nie wyklucza bowiem takiej możliwości. Jednakże opisana usługa nie stanowi usługi tego rodzaju, gdyż nie spełnia powyżej wskazanych kryteriów dla jej uznania za usługę zarządzania funduszami inwestycyjnymi.
Zdaniem organu interpretacyjnego, nabywana przez wnioskodawcę usługa stanowi odrębną całość, jednakże trudno uznać, że wypełnia funkcje specyficzne i istotne dla zarządzania funduszami, mimo że wnioskodawca wykorzystuje ją w procesie zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Opisana we wniosku usługa nie ma charakteru usług istotnych i specyficznych wyłącznie dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Takiego rodzaju usługi mogą być wykorzystywane również przez podmioty w innych dziedzinach działalności (np. w branży ubezpieczeniowej, bankowej oraz przez podmioty inne niż wymienione w ustawie o funduszach inwestycyjnych, takie jak gracze giełdowi, prywatni inwestorzy). Jest to usługa o charakterze pomocniczym, technicznym, która stanowi jedynie jedno z narzędzi wykorzystywanych do efektywnego świadczenia przez Wnioskodawcę usług na rzecz funduszy inwestycyjnych. Jest to zatem typowa usługa odpłatnego nabywania informacji w określonym i pożądanym zakresie w celu praktycznego ich zastosowania w obrocie gospodarczym. Z istoty tej usługi wynika, że ma ona ogólny, a nie zindywidualizowany charakter, gdyż nie dotyczy tylko działalności zarządzania funduszem inwestycyjnym. Nabywana usługa nie zawiera elementu doradczego do konkretnego procesu inwestycyjnego wnioskodawcy. Usługa ta, choć potrzebna, czy wręcz niezbędna jak wskazuje wnioskodawca - dla prawidłowego funkcjonowania danego funduszu poprzez podejmowanie świadomych decyzji, nie stanowi jednak sensu stricte usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, w rozumieniu przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych.
W ocenie Dyrektora KIS Nie można także uznać tej usługi za usługę, bez której świadczenia nie byłaby możliwa realizacja działalności funduszy inwestycyjnych, w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Wnioskodawca uiszcza opłatę za korzystanie z określonych narzędzi oraz dostęp do danych wykorzystywanych następnie przez wnioskodawcę a nie za konkretne usługi związane z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi.
W konsekwencji, organ interpretacyjny przyjął, że nabywana przez wnioskodawcę usługa, mająca pomocniczy i techniczny charakter, nie stanowi usługi mieszczącej się w zarządzaniu funduszami inwestycyjnymi i ta okoliczność wyklucza zastosowanie do niej zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uchylenie powyższej interpretacji indywidualnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie:
1. art. 43 ust. 1 pkt 12 lit a.) ustawy o VAT, poprzez błędną wykładnię, polegającą na niewłaściwym uznaniu w Interpretacji, że opisane przez skarżącą we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej czynności doradcze i informacyjne świadczone na rzecz Allianz nie stanowią usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, i w konsekwencji, usługa ta nie jest objęta zwolnieniem z VAT, jak również pominięcia przy interpretacji wskazanej regulacji orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej;
2. art. 14b § 3 w zw. z art. 120, 121 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2018.800 t.j.), poprzez naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez wydanie Interpretacji w oparciu o twierdzenia nie znajdujące oparcia w opisie stanu faktycznego przedstawionego we wniosku.
W skardze strona podtrzymała swoje stanowisko i powołała się na wyrok TSUE z 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04 Abbey National plc., wskazując na przyjętą przez Trybunał interpretacje pojęcia "zarządzania" specjalnymi funduszami inwestycyjnymi. Wskazała także na wyrok Trybunału w sprawie C 275/11.
Zdaniem skarżącej, stanowisko organu interpretacyjnego nie znajduje potwierdzenia w orzecznictwie TSUE dotyczącym usługi zarządzania. Kryteria, jakie powołane zostały w wyrokach C-169/04 i C-275/11 to tworzenie przez świadczone usługi odrębnej całości, która wypełnia specyficzne i istotne funkcje usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, a więc to, czy doradztwo inwestycyjne świadczone przez osobę trzecią jest nierozerwalnie związane z działalnością właściwą dla TFI. tak że skutkiem jest spełnianie szczególnych i istotnych funkcji zarządzania funduszem inwestycyjnym (pkt 23 wyroku w sprawie GfBk).
Według skarżącej kryteria te są spełnione na gruncie rozpatrywanej sprawy. Za bez znaczenia należy uznać to, czy osoba trzecia wykonuje analogiczne czynności dla innych zarządzających, jak również stopień zindywidualizowania usługi. Bez wątpienia bowiem opisane we wniosku gromadzenie i analiza danych inwestycyjnych oraz przygotowywanie prognoz dotyczących gospodarek światowych, jak i poszczególnych sektorów i spółek notowanych na giełdach, przekazanie rekomendacji niezbędnych do podejmowania świadomych decyzji inwestycyjnych należą do działalności nierozerwalnie związanej z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi, specyficznej i istotnej dla tej działalności. Należy wręcz stwierdzić, że brak wiedzy w tym zakresie, a więc brak analiz i rekomendacji otrzymanych w wyniku wykonania przedmiotowej usługi ograniczyłoby lub uniemożliwiłoby należyte zarządzanie funduszami inwestycyjnymi.
Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała także wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 23 kwietnia 2018 r., w sprawie o sygn. akt I FSK 1028/16.
W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Kontroli sądu poddana została interpretacja indywidualna w przedmiocie zwolnienia od podatku od towarów i usług, świadczonych na rzecz skarżącej usług, polegających na pozyskiwaniu, opracowywaniu i dostarczaniu aktualnych informacji ekonomicznych, danych i analiz gospodarczych, w tym giełdowych oraz informacji politycznych mających wpływ na światowe rynki kapitałowe (usługa B.).
Zarzuty naruszenia prawa procesowego nie zasługiwały na uwzględnienie.
Niewątpliwe organ udzielający interpretacji uprawniony jest do oceny możliwości zastosowania przepisów prawa podatkowego wyłącznie w odniesieniu do stanu faktycznego przedstawionego we wniosku. Nie może przyjmować własnych ustaleń faktycznych, odmiennych od przedstawionych przez wnioskodawcę. Opis stanu faktycznego przyjęty przez organ do oceny jest jednak tożsamy z opisem przedstawionym przez spółkę we wniosku o interpretację. Wynika to z tej części uzasadnienia zaskarżonej interpretacji, w której opisany został stan faktyczny przyjęty przez organ do wydania interpretacji, opisany dokładnie tak, jak zrobiła to spółka.
Do tak przedstawionego stanu faktycznego organ odniósł możliwość zastosowania art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, dokonując uprzednio jego wykładni. Nie jest wykroczeniem poza stan faktyczny wniosku stwierdzenie, że otrzymywana przez skarżącą usługa ma pomocniczy, techniczny charakter, bowiem może być otrzymywana przez różne podmioty, w tym sektor ubezpieczeniowy, prywatnych inwestorów czy graczy giełdowych, w związku z czym nie spełnia kryterium bycia specyficzną i istotną dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi.
Zdaniem sądu pierwszej stancji jest to ocena stanu faktycznego, a nie wprowadzenie nowych faktów. Podobnie należy uznać w przypadku stwierdzenia organu, że analizowana usługa ma charakter ogólny i informacyjny, ponadto nie ma charakteru doradczego do konkretnego procesu inwestycyjnego. Przedstawienie faktów polegało na wskazaniu: kto od kogo kupuje usługę i jakie świadczenia ją stanowią. Stwierdzenie natomiast, czy usługa ma ona charakter ogólny, czy specyficzny i istotny dla usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi jest oceną stanu faktycznego pod kątem możliwości zastosowania przepisu prawa materialnego. Chodzi też tu o ocenę usług z uwagi na ich treść i rodzaj, a nie przez to do kogo są adresowane. Organ interpretacyjny zaakcentował przy tym, że rodzaj informacji dostarczanych w realizacji usługi może być przydatny dla różnych odbiorców, niekoniecznie zarządzających funduszami, o czym jeszcze poniżej. Podkreślić należy, że do oceny faktów organ interpretacyjny jest uprawniony, a w zasadzie na tym jego rola polega. Wiążący dla organu interpretacyjnego jest stan faktyczny przedstawiony we wniosku, a nie jego ocena. W przeciwnym razie zawsze wtedy, gdy wnioskodawca przedstawi stan faktyczny z użyciem określeń zaczerpniętych z przepisu prawa materialnego, mającego zastosowanie w sprawie, organowi nie pozostanie nic innego, jak udzielenie odpowiedzi pozytywnej.
Podejmując natomiast kwestie naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że zdaniem skarżącej analizowane usługi korzystają ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, jako mieszczące się w zakresie usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi (art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT), stanowiąc usługę doradczą i informacyjną.
Zdaniem organu interpretacyjnego, usługa opisana w stanie faktycznym stanowi dla skarżącej jedynie i wyłącznie jedno z narzędzi umożliwiających i wykorzystywanych do efektywnego świadczenia przez skarżącą usług na rzecz funduszy inwestycyjnych. Jest to typowa usługa odpłatnego nabywania informacji w określonym i pożądanym zakresie oraz praktycznego ich zastosowania w obrocie gospodarczym. Nabywana usługa nie zawiera elementu doradczego do konkretnego procesu inwestycyjnego skarżącej.
Sąd orzekający w sprawie uznał za prawidłowe stanowisko organu.
Zakreślając ramy rozważań prawnych wskazać należy, że stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT zwalnia się od podatku usługi zarządzania:
a) funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi;
b) portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, o których mowa w lit. a), lub ich częścią;
c) ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi w rozumieniu przepisów o działalności ubezpieczeniowej;
d) otwartymi funduszami emerytalnymi oraz dobrowolnymi funduszami emerytalnymi w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, a także Funduszem Gwarancyjnym utworzonym na podstawie tych przepisów;
e) pracowniczymi programami emerytalnymi w rozumieniu przepisów o pracowniczych programach emerytalnych;
f) obowiązkowym systemem rekompensat oraz funduszem rozliczeniowym utworzonymi na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi, a także innymi środkami i funduszami, które są gromadzone lub tworzone w celu zabezpieczenia prawidłowego rozliczenia transakcji zawartych w obrocie na rynku regulowanym w rozumieniu tych przepisów albo w obrocie na giełdach towarowych w rozumieniu przepisów o giełdach towarowych, przez partnera centralnego, agenta rozrachunkowego lub izbę rozliczeniową w rozumieniu przepisów o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami.
Zgodnie z art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347, s. 1, z późn. zm.) państwa członkowskie zwalniają transakcje: zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określony mi przez państwa członkowskie.
Trafnie organ interpretacyjny wskazał, że użyte w art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT pojęcie usługi zarządzania funduszami odpowiada określeniom wskazanym w art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 2006/112/WE - "zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie".
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 sierpnia 2018 r. , w sprawie o sygn. akt I FSK 1684/16, potwierdził, że występujący w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT, zwrot "usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi" należy traktować jako tożsamy z występującym w art. 135 ust. 1 lit. g Dyrektywy 2006/112/WE Rady zwrot "zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi" (poprzednio w art. 13 część B lit. d pkt 6 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG). Jest to zatem autonomiczne pojęcie prawa unijnego, co wynika z wyroku TSUE z 4 maja 2006 r., sygn. C- 169/04 sprawa Abbey National plc (pkt 38 wyroku). W związku z tym na gruncie prawa krajowego pojęcie to musi być interpretowane zgodnie ze znaczeniem nadanym przez TSUE. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że pojęcie zarządzania funduszami powierniczymi obejmuje usługi w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, jeżeli – gdy ocenić je globalnie są specyficzne i istotne dla zarządzania tymi funduszami. Samo świadczenie usług o charakterze materialnym, takie jak udostępnianie systemu informatycznego, nie jest objęte zakresem zwolnienia przewidzianego w ww. przepisie (pkt 70 i 71 wyroku).
Powyższy pogląd sąd orzekający w pełni podziela. Powyższy wyrok NSA dotyczył stanu faktycznego tożsamego jak w analizowanej sprawie. Dlatego uwagi oraz wnioski, a także ocena prawna usług dokonana przez NSA w powyższym wyroku, odnoszą się do usług, których dotyczy niniejsza sprawa. Ocenę prawną usług dokonaną prze NSA w powyższym wyroku, sąd orzekający w sprawie aprobuje w całości i przyjmuje za własną, posługując się także argumentacją NSA zawartą w powyższej sprawie.
Pokreślić należy, że usługi, których ta sprawa dotyczy nie polegają ani na administracyjnym zarządzaniu funduszami, ani na prowadzeniu rachunkowości funduszu. Pod tym pojęciem należy rozumieć usługi typu: obliczanie kwoty dochodów i ceny jednostek uczestnictwa lub udziałów funduszu, wycena aktywów, rachunkowość, przygotowanie deklaracji w celu podziału dochodów, dostarczanie informacji i dokumentacji na temat rachunków okresowych i deklaracji podatkowych, statystyk i podatku VAT, opracowanie prognoz przychodów (pkt 27 uzasadnienia wyroku w sprawie C-275/11, sprawa GfBk).
Trafnie organ interpretacyjny odwołał się do art. 6 ust. 2 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE, w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe. W przepisie tym jest mowa o tym, że w skład zbiorowego zarządzania portfelem wchodzą zarządzanie inwestycjami oraz administracja rozumiana jako: obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem, zapytania klientów, wycena i wyznaczanie ceny (w tym zwroty podatkowe), monitorowanie przestrzegania uregulowań, prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa, wypłata zysków, emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa, rozliczanie umów (w tym wysyłanie potwierdzeń), prowadzenie ksiąg, wprowadzanie do obrotu.
Usługi świadczone przez spółkę nie zbliżają się rodzajowo do takich czynności. W istocie usługa ta polega na odpłatnym udostępnianiu systemu informatycznego, który będzie wspomagał zarządzanie funduszem inwestycyjnym, doradztwie w zakresie jego obsługi, wsparciu technicznym w zakresie korzystania z niego, w szczególności instalację, konfigurację, serwis oraz aktualizację. Jest to typowa usługa materialna udostępnienia systemu informatycznego, o jakiej mowa w pkt 71 wyroku TSUE, C- 169/04, która nie podlega zwolnieniu od VAT na mocy art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) ustawy o VAT. Nabywana usługa wykonywana następnie na rzecz funduszy inwestycyjnych nie stanowi świadczenia, które pozwoliłoby na uznanie, że skarżąca zarządza funduszem lub prowadzi jego rachunkowość. To, że korzystanie z systemu ułatwia te czynności, nie oznacza, że to skarżąca świadczy na rzecz funduszu inwestycyjnego takiego rodzaju usługi jak: obliczanie kwoty dochodów i ceny jednostek uczestnictwa lub udziałów funduszu, wycena aktywów, rachunkowość, przygotowanie deklaracji w celu podziału dochodów, dostarczanie informacji i dokumentacji na temat rachunków okresowych i deklaracji podatkowych, statystyk i podatku VAT, opracowanie prognoz przychodów (pkt 27 uzasadnienia wyroku w sprawie C-275/11). Usługi, o których mowa w sprawie, polega i kończy się na odpłatnym udostępnieniu systemu informatycznego i pomocy w jego wykorzystaniu. Nie jest to zatem usługa w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy, o jakiej mowa w orzeczeniu TSUE C- 169/04.
W takiej sytuacji, jak podkreślił NSA w powołanym wyroku w sprawie o sygn. akt I FSK 1684/16, rozważania, czy jest to usługa specyficzna i istotna dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi, mogą mieć zastosowanie dopiero wówczas, gdy dana usługa zostanie uznana za usługę w zakresie administracyjnego zarządzania lub prowadzenia rachunkowości Funduszu. Podobnie argument o celu tej regulacji, określanym jako neutralność podatkowa, mająca zapewnić jednakowe warunki inwestowania w papiery wartościowe w sposób bezpośredni z warunkami inwestowania za pośrednictwem przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania. Cel ten nie polega na rozciąganiu zwolnienia na wszelkie czynności choćby pośrednio związane z inwestowaniem w papiery wartościowe, a tylko takie, którym można przypisać cechy administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszu. Konieczność ścisłej wykładni tego terminu, jako wprowadzającego wyjątek od zasady, akceptowana przez wszystkich uczestników postępowania, stoi na przeszkodzie zbyt swobodnemu podejściu do zagadnienia i zwolnieniu od podatku wszelkich usług, które wiążą się z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi. Odstąpienie od tej zasady i zbyt swobodne interpretowanie tych przepisów prowadziłoby do nieuzasadnionego rozciągnięcia przedmiotowego zwolnienia od podatku, czemu sprzeciwił się TSUE w wyrokach z 18 stycznia 2001 r., C-83/99 oraz C-144/01. Powyższe stanowisko, co należy ponownie podkreślić, sąd orzekający w sprawie uznaje za własne, jako prawidłowe i mające zastosowanie w analizowanej sprawie.
Pozostaje także ocenić, czy usługi te mogą być uznane za usługi doradztwa inwestycyjnego, jako mieszczące się w zakresie pojęcia "zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi", co wynika wprost z tezy wyroku z 7 marca 2013 r., sygn. akt C-275/11, sprawa GfBk. Istotne jest to, że te usługi również muszą spełniać warunek bycia specyficznymi i istotnymi dla zarządzania tymi funduszami. Jak trafnie podkreśla się w zdaniu odrębnym złożonym do wyroku powołanego przez skarżąca w sprawie I FSK 1028/16, trzeba zwrócić uwagę na stan faktyczny sprawy C-275/11, (sprawa GfBk), bo z niego wynika, jakiego rodzaju usługi zostały uznane za usługi doradztwa inwestycyjnego. Otóż w sprawie tej firma określona w skrócie jako G. zawarła z TFI umowę, w której zobowiązała się doradzać w zakresie zarządzania majątkiem funduszu, prowadząc ciągły monitoring funduszu i udzielać zleceń odnośnie kupna lub sprzedaży aktywów. Zlecenia te były realizowane przez TFI. Wynagrodzenie G. ustalone zostało jako procent średniej wartości funduszu inwestycyjnego. Na tle tego stan faktycznego TSUE uznał, że usługi polegające na udzielaniu zleceń w sprawie kupna i sprzedaży aktywów są nierozerwalnie związane z działalnością TFI, polegającą na zbiorowym inwestowaniu w papiery wartościowe. Jej skutkiem jest spełnianie szczególnych i istotnych funkcji zarządzania funduszem. Usługi nabywane przez spółkę, opisane przez nią we wniosku o interpretację, funkcji tych nie spełniają. Polegają na dostarczaniu ogólnych informacji i narzędzi do ich wykorzystania. Usługi te polegają na pozyskiwaniu, opracowywaniu i udostępnianiu spółce aktualnych informacji ekonomicznych, danych i analiz gospodarczych, w tym giełdowych oraz informacji politycznych mających znaczenie dla rynków kapitałowych. Szczegółowo informacje te dotyczą: rynku towarów (ropa, węgiel, produkty rolne itp.), instrumentów pochodnych (instrumentów opartych o stopy procentowe, kursy walut, obligacji zamiennych itp.), instrumentów o stałej stopie zwrotu (np. obligacji), rynku walut, cen towarów, akcji, instrumentów finansowych w czasie rzeczywistym, analiz zmienności ceny rynkowej, analiz statystycznych i porównawczych, danych właścicielskich spółek, prognoz i rekomendacji dla poszczególnych spółek. Towarzyszące temu narzędzia i platformy, które służą spółce do przetwarzania informacji, mogących mieć wpływ na podejmowane przez nią decyzje, to dostarczanie systemu i narzędzi informatycznych, które mają charakter usługi informatycznej i technicznej, a te nie wchodzą w skład pojęcia "zarządzania funduszami" (pkt 71 wyroku TSUE w sprawie C-169/04 Abbey National).
W sprawie należało ocenić zatem, czy usługi świadczone przez Bloomberg Finance L.P. są specyficzne i istotne dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Sąd orzekający w tej sprawie w całości podziela stanowisko organu interpretacyjnego, w myśl którego usługi te nie spełniają tych kryteriów. Wniosek taki prawidłowo organ wyprowadził w zasadniczej mierze z oceny charakteru usług, których sprawa dotyczy i uznał, że jest to usługa kompleksowego nabywania informacji, które służą spółce do prowadzenia działalności, ale nie jest to usługa zarządzania funduszami, jako że nie jest to usługa specyficzna i istotna dla zarządzania funduszami. Stanowisko to jest słuszne. Taki pogląd został też wyrażony w zdaniu odrębnym złożonym do wyroku w sprawie I FSK 1028/16. Nabywane przez skarżącą informacje mają charakter ogólny w tym sensie, że dostarczają wiedzę o charakterze ekonomicznym, politycznym i finansowym bez odniesienia jej do konkretnej i zasadniczej formy działalności funduszu, czyli konkretnego procesu inwestycyjnego. Usługa "zarządzania" funduszem inwestycyjnym, aby była owym zarządzaniem, musi mieć w sobie element uczestnictwa w działalności funduszu, jak choćby poprzez element doradczy, ale w tym przypadku wykonawca usługi nie doradza, a dostarcza pakiet wiedzy ogólnej, który, co należy przyznać, jest potrzebny dla prowadzenia działalności, ale nie stanowi o tym, że usługa spełnia szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Wykonawca usługi nie określa polityki inwestycyjnej Spółki, nie wskazuje celów co do kupna i sprzedaży aktywów, a dostarcza informacje, które mogą pomóc w podejmowaniu takich decyzji.
Informacje te nie mogą być uznane za specyficzne dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi, możliwość ich wykorzystania w inny sposób niż w działalności funduszu inwestycyjnego jest oczywista, dla przykładu w każdego rodzaju działalności gospodarczej, inwestycyjnej, naukowej, publicystycznej.
Ponadto należy jeszcze zwrócić uwagę na jeszcze jeden element, który wynika z pkt 60 wyroku TSUE i jest uznaną zasadą wykładni przepisów ustanawiających wyjątki od zasady powszechności opodatkowania, czyli konieczności dokonywania jej w sposób ścisły.
Z powyższych przyczyn, sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej nie podziela stanowiska zawartego w powołanym przez skarżącą wyroku NSA wydanym w sprawie I FSK 1028/16, który w identycznym stanie faktycznym, odnoszącym się do usługi B., przyjął że usługa ta należy do działalności nierozerwalnie związanej z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi. NSA w tamtym wyroku zgodził się, że opisana usługa obejmuje pakiet narzędzi, które wykraczają poza potrzeby indywidualnego inwestora i mogą być wykorzystane wyłącznie w specyficznej działalności funduszy inwestycyjnych. Pojęcie "zarządzanie" należy interpretować w duchu wypracowanym przez orzecznictwo unijne. Gromadzenie i analiza danych inwestycyjnych opisana we wniosku oraz przygotowywanie prognoz dotyczących gospodarek światowych i poszczególnych sektorów i spółek notowanych na giełdach, przekazanie rekomendacji niezbędnych dla podejmowania świadomych decyzji inwestycyjnych należą do działalności nierozerwalnie związanych z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi w specyficzny i istotny dla tej działalności sposób.
Sąd orzekający w sprawie oparł się na stanowisku NSA wyrażonym w powołanym powyżej wyroku z 3 sierpnia 2018 r., I FSK 1684/16.
Biorąc powyższe pod uwagę sąd nie stwierdził, aby w rozpoznanej sprawie doszło do naruszenia prawa, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca otrzymała interpretację indywidualną zawierającą prawidłową ocenę jej stanowiska oraz prawidłowe stanowisko organu interpretacyjnego, co do możliwości objęcia opisanych przez nią usług zwolnieniem od podatku od towarów i usług, przewidzianym w art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w wyroku na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 1302, dalej p.p.s.a.).