I FSK 2137/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I FSK 2137/21 dotyczył skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku WSA w Rzeszowie, który oddalił skargę podatnika na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2012 roku. Skarżący zarzucił m.in. nieważność postępowania z powodu rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w okresie pandemii COVID-19, co miało pozbawić go prawa do obrony. NSA uznał ten zarzut za nieuzasadniony, powołując się na przepisy Konstytucji RP (art. 45 ust. 2, art. 31 ust. 3) oraz ustawy o COVID-19 (art. 15zzs4 ust. 3), które dopuszczają ograniczenie jawności rozpraw w celu ochrony zdrowia publicznego. Sąd podkreślił, że prawo do sądu nie jest absolutne i może podlegać ograniczeniom, a w tym przypadku strona miała możliwość przedstawienia swojego stanowiska w formie pisemnej. Zarzut dotyczący przedawnienia zobowiązania podatkowego nie został rozpoznany, ponieważ skarżący nie wskazał precyzyjnie podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów. W kwestii spornych transakcji dotyczących podatku naliczonego i należnego, NSA podzielił ustalenia faktyczne WSA i organów podatkowych, które wykazały, że część faktur nie odzwierciedlała rzeczywistych transakcji gospodarczych, zwłaszcza w kontekście powiązań osobowych między stronami transakcji. Sąd uznał, że w takich okolicznościach zastosowanie przepisów dotyczących prawa do odliczenia podatku naliczonego (art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u.) oraz obowiązku zapłaty podatku należnego (art. 108 ust. 1 u.p.t.u.) było prawidłowe. Zarzut naruszenia zasady in dubio pro tributario również został uznany za niezasadny, gdyż dotyczył on wątpliwości co do okoliczności faktycznych, a nie przepisów prawa podatkowego. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie ograniczenia jawności rozpraw w sytuacjach nadzwyczajnych (pandemia), interpretacja zasady związania podstawami skargi kasacyjnej, ocena dowodów w sprawach VAT dotyczących rzeczywistości gospodarczej transakcji.
Konkretne zastosowanie do sytuacji pandemii COVID-19; ocena dowodów jest specyficzna dla stanu faktycznego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w okresie pandemii COVID-19, bez możliwości osobistego stawiennictwa strony, stanowi naruszenie prawa do obrony i skutkuje nieważnością postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w okresie pandemii COVID-19, przy spełnieniu przesłanek ustawowych (np. ochrona zdrowia), nie pozbawia strony możności obrony jej praw, jeśli miała możliwość przedstawienia swojego stanowiska w formie pisemnej, a prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ograniczenie jawności rozprawy w okresie pandemii było uzasadnione konstytucyjnie (ochrona zdrowia) i ustawowo (ustawa o COVID-19). Strona miała możliwość złożenia pisma procesowego, a prawo do obrony nie zostało naruszone, gdyż nie było to jedyne możliwe działanie strony.
Czy zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej, jeśli nie został precyzyjnie wskazany przepis prawa materialnego lub procesowego, który został naruszony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Naczelny Sąd Administracyjny nie może uwzględnić zarzutu przedawnienia, jeśli skarżący nie wskazał precyzyjnie podstawy kasacyjnej i naruszonego przepisu, zgodnie z zasadą związania podstawami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.).
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że skarga kasacyjna jest środkiem sformalizowanym, a sąd kasacyjny jest związany zakresem kontroli wyznaczonym przez skarżącego. Brak precyzyjnego wskazania naruszonego przepisu uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie zarzutu.
Czy prawo do odliczenia podatku naliczonego może być zakwestionowane, jeśli transakcje udokumentowane fakturami nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, zwłaszcza w kontekście powiązań osobowych między stronami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, prawo do odliczenia podatku naliczonego może być zakwestionowane, jeśli organy podatkowe wykażą, że faktury nie dokumentują rzeczywistych transakcji, a ustalenia faktyczne są oparte na obiektywnych dowodach.
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA prawidłowo ocenił postępowanie organów podatkowych, które wykazały, że część spornych faktur nabycia i sprzedaży usług nie odzwierciedlała rzeczywistych transakcji, co uzasadniało odmowę prawa do odliczenia podatku naliczonego i zastosowanie art. 108 ust. 1 u.p.t.u.
Czy zasada 'in dubio pro tributario' (wątpliwości rozstrzyga się na korzyść podatnika) ma zastosowanie do wątpliwości dotyczących okoliczności faktycznych, czy wyłącznie do wykładni przepisów prawa podatkowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zasada 'in dubio pro tributario' (art. 2a O.p.) znajduje zastosowanie w przypadku wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego, a nie do ustaleń faktycznych, które muszą być dokonane z zachowaniem reguł postępowania podatkowego.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że zasada ta dotyczy wykładni przepisów, a nie ustalania stanu faktycznego, który wymagał obiektywnego dowodzenia zgodnie z procedurą.
Przepisy (11)
Główne
u.p.t.u. art. 88 § 3a pkt 4 lit. a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Przepis ten stanowi podstawę do odmowy prawa do odliczenia podatku naliczonego, gdy transakcja nie odzwierciedla rzeczywistego zdarzenia gospodarczego.
u.p.t.u. art. 108 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Przepis ten nakłada obowiązek zapłaty podatku należnego przez wystawcę faktury, nawet jeśli transakcja nie została faktycznie wykonana lub gdy prawo do odliczenia zostało naruszone.
Pomocnicze
O.p. art. 70 § 6 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
O.p. art. 70c
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy czynności podejmowanych w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
P.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 183 § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa nieważności postępowania w przypadku pozbawienia strony możności działania.
P.p.s.a. art. 90 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada jawności posiedzeń sądu.
ustawa o COVID art. 15zzs4 § 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19
Umożliwia rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w określonych sytuacjach związanych z pandemią.
Konstytucja RP art. 45 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu, w tym jawność rozprawy, z możliwością ograniczeń.
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Możliwość ograniczania konstytucyjnych wolności i praw w ustawie, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie.
O.p. art. 2a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zasada rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego na korzyść podatnika.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uzasadnienie ograniczenia jawności rozprawy w okresie pandemii COVID-19 ze względu na ochronę zdrowia publicznego. • Brak możliwości rozpoznania zarzutu przedawnienia z powodu nieprecyzyjnego wskazania podstawy kasacyjnej. • Ustalenia faktyczne organów podatkowych i WSA dotyczące braku rzeczywistego charakteru niektórych transakcji.
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa do obrony przez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. • Nieskuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. • Błędne zastosowanie przepisów dotyczących prawa do odliczenia podatku naliczonego i obowiązku zapłaty podatku należnego. • Niezastosowanie zasady 'in dubio pro tributario' do ustaleń faktycznych.
Godne uwagi sformułowania
Prawo do sądu rozumiane również jako prawo do wysłuchania bezpośrednio przed sądem nie może być rozumiane jako absolutne. • Naczelny Sąd Administracyjny nie może uzupełniać zarzutów skargi kasacyjnej, która jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia. • Prawidłowość zarzutu zastosowania prawa materialnego pozostaje integralnie związana z ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę rozstrzygnięcia w sprawie.
Skład orzekający
Izabela Najda-Ossowska
sprawozdawca
Maja Chodacka
członek
Roman Wiatrowski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie ograniczenia jawności rozpraw w sytuacjach nadzwyczajnych (pandemia), interpretacja zasady związania podstawami skargi kasacyjnej, ocena dowodów w sprawach VAT dotyczących rzeczywistości gospodarczej transakcji."
Ograniczenia: Konkretne zastosowanie do sytuacji pandemii COVID-19; ocena dowodów jest specyficzna dla stanu faktycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z pandemią (jawność rozpraw, prawo do obrony) oraz merytorycznych w zakresie VAT, co jest istotne dla praktyków prawa podatkowego.
“Pandemia a prawo do sądu: NSA wyjaśnia granice jawności rozpraw i obrony praw.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.