I FSK 1835/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-02-05
NSApodatkoweWysokansa
niezawisłość sędziowskabezstronność sędziegoprawo o ustroju sądów administracyjnychKRSprocedura powołania sędziegopodatek VATskarga kasacyjnazażalenieskład orzekający

NSA oddalił zażalenie spółki na postanowienie o oddaleniu wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego, uznając brak podstaw do wyłączenia go ze składu orzekającego.

Spółka złożyła zażalenie na postanowienie NSA oddalające jej wniosek o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego Sylwestra Golca. Spółka argumentowała, że wadliwość procedury powołania sędziego dyskwalifikuje go z orzekania. NSA w składzie orzekającym uznał, że sama wadliwość procedury powołania nie jest wystarczająca do wyłączenia sędziego, a ocena musi uwzględniać całokształt okoliczności, w tym postępowanie sędziego po powołaniu. W analizowanym przypadku, biorąc pod uwagę drogę zawodową sędziego i brak innych dowodów na jego stronniczość, NSA uznał wniosek za bezzasadny i oddalił zażalenie.

Spółka A. sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie dotyczącego podatku VAT. W trakcie postępowania spółka złożyła wniosek o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego Sylwestra Golca, który miał orzekać w jej sprawie, powołując się na wadliwość procedury jego powołania przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną przepisami ustawy z 2017 r. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2023 r. NSA oddalił ten wniosek. Spółka wniosła zażalenie, zarzucając m.in. nierozpoznanie istoty sprawy i błędną wykładnię przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym rozpoznał zażalenie i uznał je za bezzasadne. Sąd podkreślił, że badanie niezawisłości i bezstronności sędziego na podstawie art. 5a P.u.s.a. wymaga uwzględnienia zarówno okoliczności towarzyszących powołaniu, jak i postępowania po powołaniu, a sama wadliwość procedury powołania nie jest wystarczająca do wyłączenia sędziego. Analizując drogę zawodową sędziego Sylwestra Golca, jego dorobek naukowy oraz fakt wieloletniego orzekania w NSA, sąd uznał, że nie ma podstaw do kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności w tej konkretnej sprawie. Sąd odwołał się do orzecznictwa TSUE i SN, wskazując, że ocena musi być kompleksowa i uwzględniać całokształt okoliczności. W konsekwencji, NSA oddalił zażalenie spółki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sama wadliwość procedury powołania nie jest wystarczająca. Ocena musi uwzględniać całokształt okoliczności, w tym postępowanie sędziego po powołaniu, oraz charakter sprawy i strony.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że badanie niezawisłości i bezstronności sędziego wymaga analizy zarówno okoliczności powołania, jak i jego późniejszego postępowania. Stwierdzono, że w analizowanym przypadku, pomimo potencjalnych wad procedury powołania, droga zawodowa sędziego i brak innych dowodów na jego stronniczość nie uzasadniają wyłączenia go ze składu orzekającego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_zażalenie

Przepisy (14)

Główne

P.u.s.a. art. 5a § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Pomocnicze

P.u.s.a. art. 5a § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Wniosek o stwierdzenie przesłanek niezawisłości i bezstronności może być złożony wobec sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego.

P.u.s.a. art. 5a § 3

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku.

P.u.s.a. art. 5a § 4

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa czynność procesową zawiadomienia o możliwości złożenia wniosku.

P.u.s.a. art. 5a § 5

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa wymogi formalne wniosku, w tym obowiązek przytoczenia okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami.

P.u.s.a. art. 5a § 12

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sąd oddala wniosek, jeżeli jest on bezzasadny.

P.u.s.a. art. 5a § 13

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy, gdy wniosek jest zasadny.

P.p.s.a. art. 19

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący wyłączenia sędziego z powodu braku bezstronności wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania.

Konstytucja RP art. 5 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 174

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 179

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 187

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 45

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

Przepisy dotyczące Krajowej Rady Sądownictwa, których stosowanie było kwestionowane.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sama wadliwość procedury powołania sędziego nie jest wystarczająca do jego wyłączenia. Ocena niezawisłości i bezstronności sędziego musi uwzględniać całokształt okoliczności, w tym postępowanie po powołaniu oraz charakter sprawy. Brak dowodów na stronniczość lub zależność sędziego w konkretnej sprawie.

Odrzucone argumenty

Wadliwość procedury powołania sędziego przez KRS ukształtowaną przepisami ustawy z 2017 r. dyskwalifikuje go z orzekania. Nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji. Błędna wykładnia art. 5a P.u.s.a.

Godne uwagi sformułowania

badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności powinno zostać przeprowadzone z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i z uwzględnieniem jego postępowania po powołaniu Podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może odwoływać się tylko do faktu powołania sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. nie każda nieprawidłowość w ramach powołania sędziów może być uznana za stanowiącą naruszenie prawa do sądu ustanowionego na mocy ustawy

Skład orzekający

Zbigniew Czarnik

przewodniczący

Roman Ciąglewicz

sprawozdawca

Robert Sawuła

członek

Elżbieta Kremer

członek

Zygmunt Zgierski

członek

Janusz Zubrzycki

członek

Beata Cieloch

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących badania niezawisłości i bezstronności sędziów w NSA, w tym art. 5a P.u.s.a., oraz ocena wpływu wadliwości procedury powołania na status sędziego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury badania niezawisłości i bezstronności w NSA, a ocena konkretnego sędziego zależy od całokształtu okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezawisłości sędziowskiej i wpływu procedury powołania na legitymację sędziów, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i szerszej publiczności.

Czy wadliwe powołanie sędziego dyskwalifikuje go z orzekania? NSA rozstrzyga.

Zdanie odrębne

Janusz Zubrzycki

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1835/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Czarnik /przewodniczący/
Robert Sawuła
Roman Ciąglewicz (sprawozdawca) /autor uzasadnienia/
Elżbieta Kremer
Zygmunt Zgierski
Janusz Zubrzycki /zdanie odrebne/
Beata Cieloch
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 428/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-05-15
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Sentencja
Dnia 5 lutego 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz (sprawozdawca) Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Janusz Zubrzycki Sędzia NSA Beata Cieloch Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 1835/23 w przedmiocie oddalenia wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA S. G. wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 428/23 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 listopada 2022 r. nr 1401-I0V-3.603.7.2022.DB w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
[...]Spółka z o.o. w Warszawie, dalej: "skarżąca kasacyjnie" "skarżąca", "wnioskodawca", reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 428/23, w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2014 r.
Zarządzeniem z dnia 9 listopada 2023 r. Przewodnicząca Wydziału I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego w sprawie powyższej skargi kasacyjnej na dzień 14 grudnia 2023 r. w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Arkadiusz Cudak, sędzia NSA Ryszard Pęk, sędzia NSA Sylwester Golec – sprawozdawca.
W terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia dokonanego na podstawie art. 5a § 4 zdanie trzecie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), dalej P.u.s.a., pełnomocnik skarżącej kasacyjnie złożył pismo, z dnia 11 grudnia 2023 r., zatytułowane "Pismo skarżącej kasacyjnie kwestionujące wyznaczony Skład Orzekający". Wniesiono o weryfikację niezależności i niezawisłości sędziego Sylwestra Golca w trybie art. 5a P.u.s.a.
W piśmie z dnia 14 grudnia 2023 r. sędzia NSA Sylwester Golec wyraził swoje stanowisko co do powołanego wniosku przedstawiając okoliczności mające, w jego ocenie, przemawiać za oddaleniem wniosku. Stwierdził, że powołanie jego osoby oparte było na przesłankach merytorycznych. Występując przed zespołem KRS opiniującym jego kandydaturę nie składał oświadczeń, które można byłoby uznać za mające treść polityczną lub wskazujących na jego gotowość do wyrzeczenia się, w zamian za powołanie na stanowisko sędziego NSA, niezawisłości sędziowskiej i możliwości odejścia od poszanowania prawa. Oświadczył, że w trakcie jego służby na stanowisku asesora i sędziego nie miały miejsca zachowania, które można by było uznać za świadczące o gotowości do ulegania takim naciskom. Przy orzekaniu przestrzegał postanowień Konstytucji oraz niezawisłości i niezależności sędziowskiej. Przy wykonywaniu obowiązków sędziego kierował się wyłącznie postanowieniami prawa i własnymi przekonaniami.
Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 1835/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek [...] Sp. z o.o. w Warszawie o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Sylwestra Golca wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, dalej także: "Sąd pierwszej instancji", z przepisu art. 5a § 1 P.u.s.a. wynika, że badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności powinno zostać przeprowadzone z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i z uwzględnieniem jego postępowania po powołaniu. Te dwie kluczowe przesłanki należy ocenić w kontekście tego, czy w okolicznościach sprawy, w której sędzia ma orzekać, z uwzględnieniem charakteru tej sprawy oraz okoliczności dotyczących strony postępowania, standard niezawisłości lub bezstronności może być naruszony. Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego muszą być przy tym uwzględnione łącznie z postępowaniem sędziego po powołaniu. Obie przesłanki nie mogą być zatem oceniane odrębnie. Ponadto, przesłanki te zostały powiązane z okolicznościami danej sprawy, tj. z jej charakterem oraz okolicznościami dotyczącymi podmiotu składającego wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Przy ocenie zachowania standardu niezawisłości i bezstronności nie można więc poprzestać jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego. Podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może zatem odwoływać się tylko do faktu powołania sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, dalej także: "KRS", oraz niektórych innych ustaw. Konieczne jest bowiem uwzględnienie przy dokonywaniu oceny także pozostałych, wymienionych wyżej, okoliczności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności wskazane przez skarżącą kasacyjnie we wniosku nie pozwalają na przyjęcie, że przy uwzględnieniu przesłanek wskazanych w art. 5a § 1 P.u.s.a., w odniesieniu do sędziego NSA Sylwestra Golca zachodzi naruszenie standardu niezawisłości lub bezstronności.
Sędzia Sylwester Golec został powołany na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 maja 2022 r., na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (uchwała nr 1576/2021 z dnia 30 listopada 2021 r.) ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Przed powołaniem na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, od 1 września 1995 r. do 31 grudnia 2003 r. zatrudniony był w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Siedlcach na stanowisku komisarza skarbowego. Następnie, od 1 stycznia 2004 r. do 27 czerwca 2007 r., pełnił czynności sędziowskie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, jako asesor sądowy. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 czerwca 2007 r. został powołany na stanowisko sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie na wniosek ówczesnej Krajowej Rady Sądownictwa. Po raz pierwszy sędzia Sylwester Golec został delegowany przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do orzekania w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w październiku 2007 r. Następnie, został delegowany do orzekania w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym wymiarze w czerwcu, lipcu i sierpniu 2009 r. W okresie od 1 stycznia do końca czerwca 2016 r. i od 1 czerwca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. oraz od 1 listopada 2018 r. do 30 kwietnia 2019 r., a także od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. był delegowany do orzekania w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w wymiarze jednej sesji miesięcznie. Od 1 lutego 2020 r. do 31 grudnia 2022 r. sędzia Sylwester Golec został delegowany przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do orzekania w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym wymiarze sesji.
Sąd pierwszej instancji ustalił nadto, że sędzia NSA Sylwester Golec na podstawie uchwały Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 11 stycznia 2019 r. uzyskał stopień naukowy doktora nauk prawnych na podstawie wyróżnionej rozprawy doktorskiej "Zasada proporcjonalności jako podstawa rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w sprawie podatkowej".
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przebieg drogi zawodowej sędziego Sylwestra Golca oraz towarzyszące temu okoliczności, nie miały zatem niestandardowego charakteru. Nie towarzyszyły temu również inne okoliczności – takie nie wynikają bowiem z akt osobowych, a i wnioskodawca nie wskazał takich, oprócz tych związanych z samym powołaniem na urząd na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – które mogłyby skutecznie podważyć walor drogi zawodowej skutkującej uzyskanym powołaniem na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sąd pierwszej instancji wywodził dalej, że niezbędnym warunkiem powołania na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego było zgłoszenie przez sędziego swojej kandydatury na wolne stanowisko sędziego i uzyskanie rekomendacji KRS. Z przyczyn od niego niezależnych wniosek o powołanie na stanowisko sędziego NSA został poddany procedurze kwalifikacji przez KRS, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Sam udział sędziego w tej procedurze nie mógł więc wykluczyć pozytywnego wyniku testu niezawisłości i bezstronności.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle faktów dotyczących drogi zawodowej sędziego NSA Sylwestra Golca oraz kryteriów oceny spełniania standardu niezawisłości i bezstronności wymienionych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 i treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 22 lutego 2022 r., C - 562/21 PPU, okoliczności podniesione przez skarżącą nie stanowią wystarczających argumentów, mogących świadczyć o naruszeniu standardu niezawisłości i bezstronności z uwagi na okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego i z uwagi na jego postępowanie po powołaniu. NSA podkreślił, że w odniesieniu do postępowania sędziego po powołaniu wnioskodawca zarzucił jedynie okoliczność wprost wynikającą z samego powołania, jako konsekwencję poddania się procedurze kwalifikacyjnej przed KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co nie jest wystarczające do uznania, że są to odrębne okoliczności obrazujące postępowanie sędziego po powołaniu, które wspólnie z okolicznościami towarzyszącymi samemu powołaniu (stosownie do uchwały NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22) miałyby podważyć niezawisłość i bezstronność sędziego w rozpatrywaniu sprawy, w której został zgłoszony wniosek o przeprowadzenie wobec niego badania wymogów niezawisłości i bezstronności.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, brak jest podstaw do uznania, że sędzia NSA Sylwester Golec, nie będzie się kierował niezależnością i bezstronnością podczas orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej wnioskodawcy, która dotyczy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2014 r. We wniosku nie uprawdopodobniono bowiem, by sędzia mógł być w jakikolwiek sposób zależny, czy stronniczy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Stosownie natomiast do art. 5a § 1 P.u.s.a., muszą wystąpić wątpliwości co do okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru konkretnej sprawy. Takich okoliczności w rozpatrywanym przypadku jednak nie wykazano i nie stwierdzono.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości, celem ponownego rozpoznania wniosku, względnie zmianę poprzez wyłączenie ze składu orzekającego sędziego Sylwestra Golca.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła, w szczególności:
I. nierozpoznanie istoty sprawy w postaci ustalenia, iż Sędzia objęty wnioskiem nie ma statusu Sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozumieniu art. 5 § 1 P.u.s.a. w zw. z art. 174 oraz art. 179 i art. 187 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, dalej: "Konstytucja RP", a tym samym Sąd ustanowiony z jego udziałem jest niezgodny z prawem co w konsekwencji prowadzi od bezwzględnej konieczności wyłączenia Sędziego ze składu orzekającego niezależnie od innych okoliczności sprawy;
II. błędną wykładnię art. 5a § 1 w zw. z art. 5a § 13 P.u.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie jakoby rozstrzygnięcie zgodne z art. 5a § 13 ustawy musiałoby być determinowane okolicznościami pobocznymi względem wadliwości powołania w sytuacji gdy regulacja z art. 5a § 1 ustawy wskazuje jedynie zachowania standardu niezawisłości lub przesłanki dopuszczające badanie bezstronności poprzez kumulatywne wystąpienie przesłanek dotyczących powołania i przesłanek pobocznych, co w żaden sposób nie determinuje zakresu przesłanek, na których można oprzeć rozstrzygnięcie końcowe skoro ani w art. 5a § 12 P.u.s.a., ani w art. 5a § 13 P.u.s.a. nie zostały one wskazane w ujęciu kumulatywnym, a w konsekwencji do uwzględnienia wniosku wystarczającym jest stwierdzenie wadliwości procesu powołania na stanowisko sędziowskie, a odmienna wykładnia jakoby nienależycie powołany Sędzia mógł orzekać z uwagi na inne osobiście dotyczące go okoliczności jest oczywiście wadliwa w aspekcie zasad konstytucyjnych;
III. wadliwe przyjęcie, iż dokonanie orzeczeniem sądowym wydanym w konkretnej sprawie pozytywnej oceny kwalifikacji i postawy Sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie może zastępować przewidziany art. 179 Konstytucji RP wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, o której mowa w art. 187 Konstytucji RP ze skutkiem w postaci przyjęcia w danej konkretnej sprawie fikcji prawnej skuteczności powołania na stanowisko Sędziego w zakresie zdolności do orzekania;
IV. wadliwe przyjęcie, iż diagnozowane na potrzeby niniejszego postępowania cechy osobowościowe Sędziego objętego wnioskiem oraz jego dorobek orzeczniczy sprzed uzyskania rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa niektórych innych ustaw (dalej w zażaleniu: "neoKRS"), mogą niweczyć możliwość powstania w ocenie społecznej wątpliwości, co do bezstronności i niezawisłości Sędziego w związku z udziałem w konkursie przeprowadzonym przez neoKRS i uzyskaniem rekomendacji neoKRS oraz skorzystaniem z tej rekomendacji w znanych powszechnie okolicznościach braku zachowania praworządności;
V. naruszenie art. 174 Konstytucji w zw. art. 179 i 187 Konstytucji poprzez wadliwe przyjęcie, iż w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej mogą orzekać osoby, które nie zostały powołane na stanowisko sędziowskie w sposób przewidziany przez Konstytucję a brak wymaganego Konstytucją wniosku konstytucyjnego Krajowej Rady Sądownictwa może być sanowany / zastępowany samowolnym działaniem Prezydenta RP;
VI. naruszenie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez ich niezastosowanie.
Skarżąca wniosła także o wyłączenie z rozpoznawania sprawy, w jakimkolwiek jej zakresie, wszystkich sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). Skarżąca wniosła o uznanie takiego wniosku za należycie sprecyzowany bez konieczności wymieniania z imienia i nazwiska poszczególnych osób objętych wnioskiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Bezpodstawny jest zarzut nierozpoznania istoty sprawy w postaci ustalenia, że Sędzia objęty wnioskiem nie ma statusu Sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozumieniu art. 5 § 1 P.u.s.a. w zw. z art. 174 oraz art. 179 i art. 187 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a tym samym Sąd ustanowiony z jego udziałem jest niezgodny z prawem co w konsekwencji prowadzi od bezwzględnej konieczności wyłączenia Sędziego ze składu orzekającego niezależnie od innych okoliczności sprawy.
Przedmiot postępowania jest uwarunkowany treścią wniosku, złożonego przez skarżącą. Z wniosku tego wynika jednoznacznie, że został on złożony w trybie art. 5a P.u.s.a., z powołaniem się na zawiadomienie, dokonane na podstawie art. 5a § 4 P.u.s.a.
Wskazany przepis art. 5a § 4 P.u.s.a. określa czynność procesową zawiadomienia, dokonywaną przez sąd administracyjny rozpoznający sprawę, o możliwości i terminie złożenia "wniosku o składzie rozpoznającym sprawę". Z systematyki unormowań art. 5a § 1-4 P.u.s.a. wynika, że określenie to odnosi się do wniosku, o którym mowa w art. 5a § 2 P.u.s.a.
W myśl zaś art. 5a § 2 P.u.s.a., wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 1, może być złożony wobec sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną.
Jest zatem niewątpliwe, że istotne są przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1 P.u.s.a. Zgodnie z tym przepisem, dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
Sąd pierwszej instancji rozpatrzył tak rozumianą sprawę. Stwierdził przecież, że badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności powinno zostać przeprowadzone z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i z uwzględnieniem jego postępowania po powołaniu. Wywodził, że te dwie kluczowe przesłanki należy ocenić w kontekście tego, czy w okolicznościach sprawy, w której sędzia ma orzekać, z uwzględnieniem charakteru tej sprawy oraz okoliczności dotyczących strony postępowania, standard niezawisłości lub bezstronności może być naruszony. Trafnie uznał, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego muszą być uwzględnione łącznie z postępowaniem sędziego po powołaniu. Wskazał, że przesłanki te zostały powiązane z okolicznościami danej sprawy, tj. z jej charakterem oraz okolicznościami dotyczącymi podmiotu składającego wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności.
Nie stanowi naruszenia prawa ocena Sądu pierwszej instancji, według której, przy ocenie zachowania standardu niezawisłości i bezstronności nie można, w świetle powyższych uwag, poprzestać jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego. Podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może odwoływać się tylko do faktu powołania sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Konieczne jest bowiem uwzględnienie przy dokonywaniu oceny także pozostałych, wymienionych wyżej, okoliczności.
W tym zakresie Sąd pierwszej instancji słusznie powołał się na stanowisko zajęte w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22. Oceniając, z uwagi na zakres pytania prawnego inicjującego postępowanie uchwałodawcze, relację pomiędzy trybami kontroli bezstronności sędziego, unormowanymi w art. 19 P.p.s.a. oraz art. 5a P.u.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny scharakteryzował materialne przesłanki badania niezawisłości i bezstronności określone w art. 5a § 1 P.u.s.a. oraz konsekwencje procesowe tych uwarunkowań materialnych.
Jak stwierdzono w uzasadnieniu wskazanej uchwały NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, ustawodawca w art. 5a § 1 P.u.s.a. ściśle powiązał badanie bezstronności i niezawisłości z okolicznościami towarzyszącymi powołaniu sędziego i jego postępowaniu po powołaniu. Przedmiotem wniosku składanego na podstawie art. 5a § 1 P.u.s.a. jest badanie niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, w okolicznościach danej sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Kontynuując wywód Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował, że stosownie do treści art. 5a § 5 P.u.s.a. wniosek musi spełniać bardzo precyzyjnie określone warunki formalne. Wskazał na obowiązek przytoczenia okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Podkreślił nałożenie przez ustawodawcę na podmiot wnoszący wniosek, obowiązku udowodnienia okoliczności dotyczących niezawisłości i bezstronności sędziego, zauważając, że w innych procedurach sądowych poprzestano na obowiązku uprawdopodobnienia okoliczności wyłączających sędziego.
Rozumienie istoty sprawy nie może być oderwane od skutku niespełnienia wymogów formalnych wniosku. Jak odnotował Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale, wniosek niespełniający wymogów formalnych określonych w art. 5a § 5 P.u.s.a. nie podlega procedurze konwalidacji. Jedyną konsekwencją procesową tego uchybienia jest odrzucenie wniosku, które następuje w drodze niezaskarżalnego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny powołał się na stanowisko wyrażone w tej mierze w postanowieniach NSA: z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt II GSK 1396/22 oraz z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III FZ 573/22.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji, o tym, że podniesiony w zażaleniu zarzut nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy jest bezpodstawny, świadczy także odrębność procedury, w której wniosek został złożony.
W tej mierze konieczne jest nawiązanie do samej uchwały NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/23, zgodnie z którą: "Zakres przedmiotowy normy art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492)".
Niezależnie od treści samej uchwały, mającej moc wiążącą w zakresie określonym w art. 269 § 1 P.p.s.a., należy zgodzić się z wyrażoną w uzasadnieniu tej uchwały argumentacją dotyczącą odrębności niniejszego postępowania. W podsumowaniu uzasadnienia uchwały stwierdzono, że znaczące sformalizowanie procedury rozpoznawania wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego przez ustawodawcę, zwłaszcza w porównaniu z postępowaniem w przedmiocie wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a., potwierdza tezę o rozłączności obu procedur wyłączeniowych.
W dalszej części uzasadnienia uchwały z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/23 podkreślono, że w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji, unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym, prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a P.u.s.a.
Nie jest zasadny zarzut błędnej wykładni art. 5a § 1 w zw. z art. 5a § 13 P.u.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie jakoby rozstrzygnięcie zgodne z art. 5a § 13 ustawy musiałoby być determinowane okolicznościami pobocznymi względem wadliwości powołania, w sytuacji gdy regulacja z art. 5a § 1 ustawy wskazuje jedynie zachowania standardu niezawisłości lub przesłanki dopuszczające badanie bezstronności poprzez kumulatywne wystąpienie przesłanek dotyczących powołania i przesłanek pobocznych, co w żaden sposób nie determinuje zakresu przesłanek, na których można oprzeć rozstrzygnięcie końcowe skoro ani w art. 5a § 12 P.u.s.a. ani w art. 5a § 13 P.u.s.a. nie zostały one wskazane w ujęciu kumulatywnym, a w konsekwencji do uwzględnienia wniosku wystarczającym jest stwierdzenie wadliwości procesu powołania na stanowisko sędziowskie, a odmienna wykładnia jakoby nienależycie powołany Sędzia mógł orzekać z uwagi na inne osobiście dotyczące go okoliczności jest oczywiście wadliwa w aspekcie zasad konstytucyjnych.
Najpierw zauważyć można, że sformułowana w analizowanym zarzucie zażalenia teza, według której, brak wymogu kumulatywnego zaistnienia przesłanek wyłączenia określonych w art. 5a § 1 P.u.s.a. wynika z braku takiego wymogu w przepisach art. 5a § 12 i 13 P.u.s.a. jest błędna.
Przepis art. 5a § 12 P.u.s.a. stanowiący, że sąd oddala wniosek, jeżeli jest on bezzasadny, ma charakter wynikowy. Zawiera dyspozycję w postaci oddalenia wniosku, gdy wniosek jest bezzasadny. Natomiast zasadność lub bezzasadność wniosku oceniana jest na podstawie okoliczności wyczerpujących przesłanki materialne określone w art. 5a § 1 P.u.s.a.
Podobnie, wynikowy charakter ma przepis art. 5a § 13 zdanie pierwsze P.u.s.a., w myśl którego, uwzględniając wniosek sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy. Odczytując tę dyspozycję w powiązaniu z normą zawartą w art. 5a § 12 P.u.s.a. można powiedzieć, że sąd uwzględnia wniosek, gdy jest on zasadny. Takiej oceny charakteru przepisu art. 5a § 13 P.u.s.a. nie zmienia dalsza treść zdania pierwszego tego przepisu, określająca środek prawny stosowany przez sąd w razie uwzględniania wniosku – wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy.
Warto jeszcze przytoczyć treść zdania drugiego przepisu art. 5a § 13 P.u.s.a., zgodnie z którym, wyłączenie sędziego od udziału w danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych sprawach rozpoznawanych z jego udziałem.
Norma ta z jednej strony doprecyzowuje skutki procesowe wyłączenia sędziego orzeczonego na podstawie art. 5a § 13 zdanie pierwsze, z drugiej zaś stanowi potwierdzenie stanowiska o konieczności uwzględnienia, w procesie badania spełniania przez sędziego wymogu niezawisłości, "okoliczności danej sprawy", o czym mowa w art. 5a § 1 P.u.s.a.
Niezależnie od nietrafnego powołania się przez skarżącą na art. 5a § 12 i 13 P.u.s.a., stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 5a § 1 P.u.s.a.
Przypomnieć można, że zgodnie z tym przepisem, dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił treść powołanej normy prawa materialnego. Wskazał, że badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności powinno zostać przeprowadzone z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i z uwzględnieniem jego postępowania po powołaniu. Te dwie kluczowe przesłanki należy ocenić w kontekście tego, czy w okolicznościach sprawy, w której sędzia ma orzekać, z uwzględnieniem charakteru tej sprawy oraz okoliczności dotyczących strony postępowania, standard niezawisłości lub bezstronności może być naruszony.
Trafnie przyjął, że przy ocenie zachowania standardu niezawisłości i bezstronności nie można poprzestać jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego. Podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może odwoływać się tylko do faktu powołania sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Konieczne jest bowiem uwzględnienie przy dokonywaniu oceny także pozostałych, wymienionych wyżej, okoliczności.
Taki rezultat wykładni, przyjmującej wymóg kumulatywnego zaistnienia przesłanek określonych w art. 5a § 1 P.u.s.a., jest aprobowany w orzecznictwie.
Stanowisko to, jak już powyżej zasygnalizowano, zostało wyrażone w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 i było jednym z argumentów przyjęcia przez skład siedmiu sędziów samej uchwały.
Sąd pierwszej instancji zasadnie nawiązał także do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20. Trafnie przywołał wypowiedź zawartą w uzasadnieniu omawianej uchwały Sądu Najwyższego, zgodnie z którą, mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów.
Stanowiska o tym, że wadliwość procedury powołania sędziego stanowi wystarczającą przesłankę uznania, że sędzia nie spełnia warunku niezawisłości i bezstronności nie można wywodzić także z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości.
Sąd pierwszej instancji przywołał wyrok Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 22 lutego 2022 r. C-562/21 PPU.
W odniesieniu do kryteriów naruszenia prawa podstawowego do sądu ustanowionego na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Trybunał stwierdził, że nie każda nieprawidłowość w ramach powołania sędziów może być uznana za stanowiącą takie naruszenie. W ocenie Trybunału, nieprawidłowość zaistniała przy powołaniu sędziów w ramach danego systemu sądownictwa skutkuje takim naruszeniem w szczególności, gdy ta nieprawidłowość ma taki charakter i wagę, że stwarza ona rzeczywiste ryzyko, iż pozostałe władze, w szczególności władza wykonawcza, będą mogły skorzystać z nienależnych im uprawnień w sposób zagrażający prawidłowości skutku, do którego prowadzi procedura powołania, wzbudzając w ten sposób w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego lub danych sędziów.
Trybunał podkreślił, że stwierdzenie związane z istnieniem naruszenia wymogu dotyczącego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy oraz ze skutkami takiego naruszenia zależy od całościowej oceny określonej liczby okoliczności, które, rozpatrywane łącznie, przyczyniają się do powstania, w przekonaniu jednostek, uzasadnionych wątpliwości dotyczących niezawisłości i bezstronności sędziów.
Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że warta przytoczenia jest również dalsza część wypowiedzi Trybunał Sprawiedliwości, który stwierdził: "okoliczność, że organ taki jak krajowa rada sądownicza, uczestniczący w procesie powoływania sędziów, składa się w przeważającej mierze z członków wybranych przez władzę ustawodawczą, nie może sama w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów wyłonionych w tym procesie (zob. podobnie: wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Land Hessen, C-272/19, EU:C:2020:535, pkt 55, 56). Jednak możliwe jest dojście do innego wniosku, jeżeli ta sama okoliczność, w połączeniu z innymi istotnymi czynnikami i warunkami, w jakich dokonano tych wyborów, prowadzą do powstania takich wątpliwości [zob. podobnie: wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów) (C-791/19, EU:C:2021:596), pkt 103]".
Przytoczone powyżej wypowiedzi, a także stanowisko zajmowane w orzeczeniach przywołanych w postanowieniu NSA z dnia 8 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22, uprawniają do przyjęcia, że w zakresie badania spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności, o którym mowa w art. 5a P.u.s.a. nie można abstrahować od znaczenia konsekwencji wynikających z już wypracowanych w tej mierze w orzecznictwie sądowym modelowych konstrukcji tzw. "testów niezawisłości i bezstronności" (zob. zwłaszcza: wyrok Wielkiej Izby ETPCz z dnia 1 grudnia 2020 r., nr sprawy 26374/18; wyrok TSUE z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C – 487/19; uchwała Sądu Najwyższego w składzie połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22).
Sąd pierwszej instancji, nie tylko nie dopuścił się błędnej wykładni art. 5a § 1 P.u.s.a., ale nadto, uwzględniając dorobek orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zakresie modelowych konstrukcji "testu niezawisłości i bezstronności", właściwie zastosował przepis art. 5a § 1 P.u.s.a., w odniesieniu do wniosku o zbadanie spełniania przez sędziego NSA Sylwestra Golca wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej [...] Spółka z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 428/23, w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2014 r.
Sąd pierwszej instancji w konsekwencji prawidłowo uznał, że brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że sędzia NSA Sylwester Golec, nie będzie się kierował niezależnością i bezstronnością podczas orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej wnioskodawcy, która dotyczy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2014 r.
Wskazał, że we wniosku nie uprawdopodobniono, by sędzia mógł być w jakikolwiek sposób zależny, czy stronniczy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Stosownie natomiast do art. 5a § 1 P.u.s.a., muszą wystąpić wątpliwości co do okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru konkretnej sprawy - takich okoliczności w rozpatrywanym przypadku jednak nie wykazano i nie stwierdzono.
Według Sądu pierwszej instancji, sam udział sędziego Sylwestra Golca w procedurze ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych ustaw, nie mógł wykluczyć pozytywnego wyniku testu niezawisłości i bezstronności.
Sąd pierwszej instancji stwierdził nadto, że w odniesieniu do postępowania sędziego po powołaniu wnioskodawca zarzucił jedynie okoliczność wprost wynikającą z samego powołania, jako konsekwencję poddania się procedurze kwalifikacyjnej przed KRS ukształtowaną przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co nie jest wystarczające do uznania, że są to odrębne okoliczności obrazujące postępowanie sędziego po powołaniu, które wspólnie z okolicznościami towarzyszącymi samemu powołaniu
Podkreślić trzeba, że niezależnie od braku uprawdopodobnienia zasadności wniosku przez skarżącą, Sąd pierwszej instancji dokonał ustaleń, które pozwalały na przyjęcie powyższej oceny.
Z akt osobowych sędziego NSA Sylwestra Golca wynika, że został powołany na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 maja 2022 r., na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (uchwała nr 1576/2021 z dnia 30 listopada 2021 r.) ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Przed powołaniem na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, od 1 września 1995 r. do 31 grudnia 2003 r. zatrudniony był w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Siedlcach na stanowisku komisarza skarbowego. Następnie, od 1 stycznia 2004 r. do 27 czerwca 2007 r., pełnił czynności sędziowskie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, jako asesor sądowy. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 czerwca 2007 r. został powołany na stanowisko sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie na wniosek ówczesnej Krajowej Rady Sądownictwa. Pierwszy raz sędzia Sylwester Golec został delegowany przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do orzekania w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w październiku 2007 r. Następnie został delegowany do orzekania w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym wymiarze w czerwcu, lipcu i sierpniu 2009 r. W okresie od 1 stycznia do końca czerwca 2016 r. i od 1 czerwca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. oraz od 1 listopada 2018 r. do 30 kwietnia 2019 r., a także od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. był delegowany do orzekania w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w wymiarze jednej sesji miesięcznie. Od 1 lutego 2020 r. do 31 grudnia 2022 r. sędzia Sylwester Golec został delegowany przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do orzekania w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym wymiarze sesji.
Sąd pierwszej instancji ustalił ponadto, że sędzia NSA Sylwester Golec na podstawie uchwały Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 11 stycznia 2019 r. uzyskał stopień naukowy doktora nauk prawnych na podstawie wyróżnionej rozprawy doktorskiej "Zasada proporcjonalności jako podstawa rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w sprawie podatkowej".
W rezultacie Sąd pierwszej instancji ocenił, że przebieg drogi zawodowej sędziego Sylwestra Golca oraz towarzyszące temu okoliczności, nie miały niestandardowego charakteru. Nie towarzyszyły temu również inne okoliczności – takie nie wynikają bowiem z akt osobowych, a i wnioskodawca nie wskazał takich, oprócz tych związanych z samym powołaniem na urząd na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – które mogłyby skutecznie podważyć walor drogi zawodowej skutkującej uzyskanym powołaniem na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podkreślić należy, że wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, zawarty w uchwale KRS nr 1576/2021 z dnia 30 listopada 2021 r., o powołanie sędziego Sylwestra Golca na stanowisko sędziego NSA został uzasadniony okolicznościami, które zdaniem Sądu pierwszej instancji wskazują na brak zastosowania w odniesieniu do sędziego procedur niestandardowych.
W uchwale nr 1576/2021 wskazano, że Pan Sylwester Golec posiada wszechstronne doświadczenie zawodowe, które zdobył podczas ośmioletniej pracy w strukturach organów administracji skarbowej oraz ponad siedemnastoletniej pracy orzeczniczej. Stwierdzono, że Kandydat posiada także stopień naukowy doktora nauk prawnych w dyscyplinie prawo, uzyskany na podstawie rozprawy doktorskiej pt. "Zasada proporcjonalności jako podstawa rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w sprawie podatkowej". Za atut wyróżniający jego kandydaturę w postępowaniu konkursowym uznano okoliczność, że od czerwca 2018 r. orzeka w ramach delegacji w Izbie Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Odnotować można, że uznanie wieloletniego orzekania przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w ramach delegacji, w Naczelnym Sądzie Administracyjnym uznano w orzecznictwie za jedną z okoliczności istotnych, uprawniających do przyjęcia, że badanie wymogów niezawisłości i bezstronności może zakończyć się oceną dla sędziego pozytywną (patrz: postanowienie NSA z dnia 8 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 2040/22).
Dodać można, że w trakcie niniejszego postępowania skarżąca nie zakwestionowała wiarygodności oświadczenia sędziego, złożonego w trybie wysłuchania sędziego, na podstawie art. 5a § 1 P.u.s.a., w piśmie z dnia 14 grudnia 2023 r.
W świetle powyższych ustaleń podsumować trzeba, że w odniesieniu do sędziego NSA Sylwestra Golca uprawniona jest ocena, według której, mimo wadliwości procedury powołania zachowany został minimalny standard warunkujący postrzeganie sędziego jako bezstronnego i niezawisłego.
Pamiętając o tym, że w przypadku sądów wyższego szczebla w strukturze organizacyjnej organów wymiaru sprawiedliwości za obowiązujący trzeba przyjąć wyższy poziom wymagań w zakresie minimalnych warunków bezstronności i niezawisłości, sędzia Sylwester Golec spełniałby obowiązujące kryteria wskazania na urząd sędziego NSA także w poprawnie ukształtowanej procedurze postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa.
Nie jest skuteczny, w związku z bezzasadnością zarzutu oznaczonego w zażaleniu jako pkt I, zarzut wadliwego przyjęcia, iż dokonanie orzeczeniem sądowym wydanym w konkretnej sprawie pozytywnej oceny kwalifikacji i postawy Sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie może zastępować przewidziany art. 179 Konstytucji RP wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, o której mowa w art. 187 Konstytucji RP ze skutkiem w postaci przyjęcia w danej konkretnej sprawie fikcji prawnej skuteczności powołania na stanowisko Sędziego w zakresie zdolności do orzekania.
Powtórzyć trzeba, że przedmiotem rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji był złożony na podstawie art. 5a § 2 i 3 P.u.s.a. wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 1, a zatem wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Sylwestra Golca wymogów niezawisłości i bezstronności. Nie jest to zatem sprawa o zbadanie zgodności wniosku Krajowej Rady Sądownictwa z unormowaniem art. 179 Konstytucji RP.
Podobnie, w związku z tym, że przedmiotem niniejszej sprawy jest rozpoznanie wniosku złożonego na podstawie art. 5a § 1 i nast. P.u.s.a., nie jest możliwe skoncentrowanie się wyłącznie na ocenie zgodności z art. 174 w związku z art. 179 i art. 187 Konstytucji RP procedury powołania sędziego na stanowisko sędziowskie.
Z poprzedzających uwag, odnoszących się do zarzutów oznaczonych jako pkt I i pkt II zażalenia, wynika, że Sąd pierwszej instancji, stosując art. 5a § 1 i nast. P.u.s.a. nie dopuścił się naruszenia norm art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności, a także art. 47 Karty Praw Podstawowych UE.
Przywołując obszernie stanowisko orzecznictwa krajowego oraz europejskiego w tej mierze uznał, że możliwe i zasadne jest badanie spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w art. 5a § 3 P.u.s.a., jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
To, że na skutek tego badania Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska wnioskodawcy, z przyczyn opisanych w poprzedzających rozważaniach, nie oznacza, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art. 45 Konstytucji RP, art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych UE.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 5a § 17 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI