I FSK 1971/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-15
NSApodatkoweWysokansa
podatek akcyzowyprawo do obronyTSUEpostępowanie podatkowewznowienie postępowaniamateriały dowodoweprawo unijneOrdynacja podatkowa

Podsumowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie podatku akcyzowego, uznając, że wyrok TSUE C-189/18 nie miał wpływu na polskie postępowanie podatkowe, gdyż organy przeprowadziły odrębne postępowanie dowodowe i zapewniły stronie prawo do obrony.

Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego jej skargę na decyzję odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku akcyzowego. Spółka argumentowała naruszenie przepisów postępowania i prawa do obrony, powołując się na wyrok TSUE C-189/18. NSA oddalił skargę, stwierdzając, że polskie przepisy Ordynacji podatkowej nie wiążą organów decyzjami wydanymi wobec kontrahentów, a w sprawie przeprowadzono odrębne postępowanie dowodowe, zapewniając spółce prawo do zapoznania się z materiałem dowodowym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki "K." Sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który oddalił skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie podatku akcyzowego za okresy w 2011 roku. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w tym prawa do obrony, powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie C-189/18. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji. Sąd wskazał, że wyrok TSUE dotyczył odmiennych regulacji prawnych (węgierskich) i odmiennych okoliczności faktycznych. W polskim postępowaniu podatkowym, zgodnie z Ordynacją podatkową, organy nie są związane decyzjami wydanymi wobec kontrahentów podatnika. Kluczowe było to, że w przedmiotowej sprawie organy podatkowe przeprowadziły odrębne i samodzielne postępowanie dowodowe, a spółka miała zapewnione prawo do zapoznania się z materiałem dowodowym i aktywnego udziału w postępowaniu. Sąd podkreślił, że zasada poszanowania prawa do obrony, choć fundamentalna, może podlegać ograniczeniom, a TSUE nie nakazuje bezwzględnego włączania całych akt postępowań powiązanych do sprawy głównej, jeśli cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie dostępu. W ocenie NSA, zgromadzony materiał dowodowy nie naruszał wskazań zawartych w wyroku TSUE C-189/18, a zarzuty skargi kasacyjnej były ogólnikowe i niezasadne.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wyrok TSUE C-189/18 nie miał wpływu na polskie postępowanie, ponieważ polskie przepisy Ordynacji podatkowej nie wiążą organów decyzjami wydanymi wobec kontrahentów, a w sprawie przeprowadzono odrębne postępowanie dowodowe, zapewniając stronie prawo do obrony.

Uzasadnienie

TSUE w sprawie C-189/18 ocenił praktykę węgierskich organów podatkowych jako naruszającą prawo do obrony z uwagi na ograniczony dostęp do dowodów z postępowań wobec kontrahentów. Jednakże, polskie przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują związania organów decyzjami wydanymi wobec kontrahentów, a w niniejszej sprawie organy przeprowadziły odrębne postępowanie dowodowe, zapewniając spółce możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym i aktywnego udziału w postępowaniu, co jest zgodne z zasadą prawa do obrony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

Ordynacja podatkowa art. 240 § 1 pkt 11

Ordynacja podatkowa

Pomocnicze

Ordynacja podatkowa art. 120

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ordynacja podatkowa art. 180 § 1

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 181

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 241 § 2 pkt 2

Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe przeprowadziły odrębne i samodzielne postępowanie dowodowe. Spółka miała zapewnione prawo do zapoznania się z materiałem dowodowym i aktywnego udziału w postępowaniu. Polskie przepisy Ordynacji podatkowej nie wiążą organów decyzjami wydanymi wobec kontrahentów. Wyrok TSUE C-189/18 dotyczył odmiennych regulacji prawnych i okoliczności faktycznych.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania, w tym prawa do obrony, poprzez oparcie decyzji na materiałach z innych postępowań bez zapewnienia pełnego dostępu do nich. Wyrok TSUE C-189/18 powinien wymusić odmienne rozstrzygnięcie sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Organy podatkowe mają pełne prawo do tego, aby w postępowaniu oprzeć się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku innych postępowań prowadzonych bez udziału podatnika, muszą jednak zapoznać go z zebranym w ten sposób materiałem dowodowym, co w niniejszej sprawie zostało uczynione. TSUE nie nakazuje więc, aby "wszystkie" dowody z powiązanych postępowań, niejako z urzędu, trafiły do sprawy głównej. Polskie regulacje prawne, co zasadniczo różnicuje stan obu spraw, nie przewidują związania organów prowadzących postępowanie względem podatnika, decyzją wydaną w stosunku do jego kontrahenta.

Skład orzekający

Danuta Oleś

sprawozdawca

Sylwester Marciniak

przewodniczący

Włodzimierz Gurba

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady prawa do obrony w kontekście wykorzystania dowodów z postępowań powiązanych w polskim postępowaniu podatkowym, w szczególności w świetle orzecznictwa TSUE."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki polskiego prawa podatkowego i jego odmienności od regulacji analizowanych przez TSUE w sprawie C-189/18. Kluczowe jest ustalenie, czy polskie organy przeprowadziły odrębne postępowanie dowodowe i zapewniły stronie prawo do obrony.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa do obrony w kontekście wykorzystania dowodów z innych postępowań, co jest częstym problemem w sprawach podatkowych. Interpretacja orzecznictwa TSUE przez NSA jest kluczowa dla praktyków.

Czy wyrok TSUE o prawie do obrony zniweczy polskie postępowanie podatkowe? NSA wyjaśnia.

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I FSK 1971/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Danuta Oleś /sprawozdawca/
Sylwester Marciniak /przewodniczący/
Włodzimierz Gurba
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Sygn. powiązane
I SA/Ol 22/21 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2021-05-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 800
art. 240 § 1 pkt 11
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędzia NSA Danuta Oleś (spr.), Sędzia WSA (del.) Włodzimierz Gurba, Protokolant Adam Goliasz, po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "K." Sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 22/21 w sprawie ze skargi "K." Sp. z o.o. z siedzibą w SSolance na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 16 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w przedmiocie podatku akcyzowego za kwiecień, czerwiec, lipiec, wrzesień i październik 2011 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "K." Sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 22/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę K. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 16 listopada 2020 r., w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej dotyczącej podatku akcyzowego za kwiecień, czerwiec, lipiec, wrzesień i październik 2011 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w S. (dalej: "spółka" lub "skarżąca"). Wyrok zaskarżyła w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa"), poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie, że została wydana z zachowaniem zasady legalizmu,
b) art. 133 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 11 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, że nie została naruszona zasada prawa do obrony wynikająca z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE.C.2007.303.1 z dnia 14.12.2007 r.).
Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona w imieniu spółki nie zawiera uzasadnionych zarzutów i dlatego nie zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie po rozpatrzeniu odwołania spółki utrzymał w mocy decyzję odmawiającą uchylenia po wznowieniu postępowania ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z 4 sierpnia 2016 r. utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z 18 grudnia 2015 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za kwiecień, czerwiec, lipiec, wrzesień i październik 2011 r.
Jak wynika z uzasadnienia ostatecznej decyzji wymiarowej, przyczyną jej wydania było ujawnienie w postępowaniu kontrolnym, że zaewidencjonowane przez spółkę faktury VAT dokumentujące dostawy wyrobów akcyzowych (paliw samochodowych), wystawione na jej rzecz przez spółki F.H.U. M. i T., nie były rzetelne i nie dokumentowały faktycznych dostaw towarów. Ustaleń w tym zakresie dokonano w oparciu o materiał dowodowy przekazany przez Prokuraturę Okręgową w S., dowody przekazane przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z postępowania kontrolnego przeprowadzonego przez ten organ w F.H.U. M., dowody samodzielnie zebrane przez organ kontroli w postępowaniu kontrolnym przeprowadzonym wobec skarżącej spółki oraz włączone na etapie postępowania podatkowego: odpis wyroku Sądu Rejonowego w S., kopie protokołów z rozprawy głównej w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w S. oraz załącznik do faktur wyszczególnionych w ostatecznej decyzji wymiarowej. W oparciu o ten materiał dowodowy oceniono, że olej napędowy, stanowiący przedmiot postępowania, pochodził z innego źródła niż otrzymane przez spółkę faktury, a skoro nie odnotowano zapłaty podatku akcyzowego, to spółka, jako podmiot dokonujący czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą, staje się podatnikiem zobowiązanym do jego zapłaty.
Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który wyrokiem z 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 726 oddalił skargę, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 567/17, oddalił skargę kasacyjną spółki.
Wnioskiem z 13 stycznia 2020 r strona wniosła o wznowienie postępowania zakończonego omawianą decyzją ostateczną i jako podstawę żądania wskazała art. 240 § 1 pkt 11 w zw. z art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: "Trybunał" lub "TSUE") z 16 października 2019 r., w sprawie C-189/18 [...], który jej zdaniem miał wpływ na treść wydanej przez organ podatkowy decyzji.
Postanowieniem z 15 stycznia 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją wymiarową, a następnie decyzją z 25 sierpnia 2020 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji w całości. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ podatkowy ocenił, że wyrok TSUE w sprawie C-189/18 nie ma wpływu na treść ostatecznej decyzji wymiarowej, gdyż w postępowaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji nie doszło do naruszeń opisanych w orzeczeniu TSUE, a więc spełnione zostały wszystkie przesłanki legalnego korzystania z materiału pochodzącego z innych postępowań.
Po rozpatrzeniu odwołania spółki decyzją z 18 września 2020 r. organ odwoławczy utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu swojego stanowiska podkreślił, że w tej sprawie organy podatkowe włączyły do akt sprawy materiały zgromadzone w innych postępowaniach, w zakresie w jakim to było niezbędne do dokonania ustaleń dotyczących bezpośrednio spółki i jej sytuacji prawnopodatkowej. Ocenił więc, że organy przeprowadziły wobec spółki, inaczej niż w sprawie poddanej ocenie TSUE w ww. wyroku, odrębne i samodzielne postępowanie dowodowe. Zauważył także, że dokumenty włączone z innych postępowań mogą być wykorzystane w postępowaniu podatkowym wobec obowiązywania w tym postępowaniu zasady otwartego katalogu środków dowodowych (art. 180 § 1 oraz art. 181 Ordynacji podatkowej). Podkreślił, że przedmiotowe dokumenty nie były jedynymi dowodami branymi pod uwagę przy rozstrzygnięciu sprawy, zostały ocenione łącznie z innymi dowodami w ramach swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, a spółka w toku postępowania podatkowego miała możliwość zapoznania się z nimi., jak również argumentacją TSUE zawartą w wyroku w sprawie C-189/18 [...].
Od powyższej decyzji spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając naruszenie prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 120 Ordynacji podatkowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał skargę za niezasadną.
W tak przedstawionym stanie faktycznym sprawy rację należy przyznać organowi podatkowemu oraz Sądowi pierwszej instancji, który zaakceptował jego stanowisko.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny czy powołany przez stronę wyrok TSUE w sprawie C-189/18 [...] ma wpływ na treść ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z 4 sierpnia 2016 r. wydanej w przedmiocie podatku akcyzowego za ww. okres. Rozstrzygnięcie tego sporu ma kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości zastosowania przepisów postępowania, w tym art. 120 Ordynacji podatkowej, na którego naruszenie wskazano w skardze oraz w skardze kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów strony skarżącej, jakoby wykładnia przedstawiona w wyroku TSUE w sprawie C-189/18 miała wpływ na decyzję ostateczną i wymuszałaby odmienne rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, postępowanie zakończone decyzją ostateczną było zgodne z wytycznymi płynącymi z wyroku TSUE. Organy podatkowe mają pełne prawo do tego, aby w postępowaniu oprzeć się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku innych postępowań prowadzonych bez udziału podatnika, muszą jednak zapoznać go z zebranym w ten sposób materiałem dowodowym, co w niniejszej sprawie zostało uczynione. Skarżąca miała zachowane prawo do czynnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu podatkowym, i to zarówno pierwszej instancji, jak i odwoławczym, jak również możliwość wypowiedzenia się i zgłoszenia ewentualnych uwag do całości materiału, który znajdował się w aktach sprawy. Obie decyzji wydane w postępowaniu objętym wznowieniem, nie zostały oparte jedynie na informacjach i dokumentacji przekazanej przez inne organy oraz instytucje, lecz prowadzone było własne postępowanie dowodowe, które dało podstawę do dokonania własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy i jego oceny. Jak wynika z uzasadnienia ostatecznej decyzji wymiarowej, przyczyną wydania tej decyzji było ujawnienie w postępowaniu kontrolnym, że zaewidencjonowane przez spółkę faktury VAT dokumentujące dostawy wyrobów akcyzowych (paliw samochodowych), wystawione na jej rzecz przez spółki: F.H.U. M. i T., nie były rzetelne i nie dokumentowały faktycznych dostaw towarów. Ustaleń w tym zakresie dokonano w oparciu o materiał dowodowy przekazany przez Prokuraturę Okręgową w S., dowody przekazane przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z postępowania kontrolnego przeprowadzonego przez ten organ w F.H.U. M., dowody samodzielnie zebrane przez organ kontroli w postępowaniu kontrolnym przeprowadzonym wobec skarżącej spółki oraz włączone na etapie postępowania podatkowego: odpis wyroku Sądu Rejonowego w S., II Wydział Karny, kopie protokołów z rozprawy głównej prowadzonej przez Sąd Okręgowy w S. oraz załącznik do faktur wyszczególnionych w ostatecznej decyzji wymiarowej. W oparciu o ten materiał dowodowy oceniono, że olej napędowy, stanowiący przedmiot postępowania, pochodził z innego źródła niż otrzymane przez spółkę faktury, a skoro nie odnotowano faktu zapłaty podatku akcyzowego, to spółka, jako podmiot dokonujący czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą, staje się podatnikiem zobowiązanym do zapłaty tego podatku.
Wniesiony w sprawie wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 Ordynacji podatkowej został oparty na wyroku TSUE z 16 października 2019 r., w sprawie C-189/18 [...] i zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie miał on wpływu na treść ostatecznej decyzji wymiarowej.
Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając niniejszą sprawę w całości podziela stanowisko prezentowane przez Sąd pierwszej instancji. Podkreślenia przy tym wymaga, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w powołanym wyroku poddał kontroli przepisy węgierskiej ordynacji podatkowej, a ściślej czynności węgierskiego organu podatkowego, który zapoznał podatnika w sposób pośredni tylko z częścią dowodów zgromadzonych w sprawie jego kontrahenta oraz przedstawił je podatnikowi w formie streszczenia. Taką praktykę organów podatkowych TSUE ocenił jako naruszającą m.in. zasadę poszanowania prawa do obrony i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Jednak polskie regulacje prawne, co zasadniczo różnicuje stan obu spraw, nie przewidują związania organów prowadzących postępowanie względem podatnika, decyzją wydaną w stosunku do jego kontrahenta.
Z drugiej jednak strony przyjmuje się, że wyrok w sprawie C-189/18 należy odczytywać szerzej - jako nakaz ukształtowania prawidłowych relacji między postępowaniem głównym, a postępowaniami powiązanymi wobec podatników VAT, nawet wtedy gdy nie obowiązują takie regulacje jak na Węgrzech, nakazujące fiskusowi zapewnić całkowitą zgodność wydawanych rozstrzygnięć. TSUE orzekł, że Dyrektywę Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, zasadę poszanowania prawa do obrony oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że co do zasady nie sprzeciwiają się one uregulowaniu lub praktyce danego państwa członkowskiego, zgodnie z którymi w trakcie weryfikacji wykonanego przez podatnika prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej (VAT) organ podatkowy jest związany ustaleniami faktycznymi i kwalifikacjami prawnymi dokonanymi już przez siebie w ramach powiązanych postępowań administracyjnych, wszczętych przeciwko dostawcom tego podatnika, na których zostały oparte decyzje, które stały się ostateczne, stwierdzające istnienie oszustwa związanego z VAT popełnionego przez dostawców, z zastrzeżeniem, po pierwsze, że nie zwalniają one organu podatkowego z obowiązku zapoznania podatnika z dowodami, w tym z dowodami pochodzącymi z owych powiązanych postępowań administracyjnych, na podstawie których zamierza on wydać decyzję, oraz że podatnik ten nie zostaje w ten sposób pozbawiony prawa do skutecznego zakwestionowania w trakcie toczącego się przeciwko niemu postępowania owych ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych, po drugie, że podatnik może w trakcie tego postępowania uzyskać dostęp do wszystkich dowodów zebranych w trakcie owych powiązanych postępowań administracyjnych lub w jakimkolwiek innym postępowaniu, na których to dowodach wspomniany organ zamierza oprzeć swą decyzję lub które to dowody mogą zostać wykorzystane przy wykonywaniu prawa do obrony, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie tego dostępu, oraz po trzecie, że sąd rozpoznający skargę na tę decyzję może skontrolować zgodność z prawem uzyskania i wykorzystania owych dowodów oraz ustaleń, które mają decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia skargi, dokonanych w decyzjach administracyjnych wydanych względem wspomnianych dostawców.
TSUE, uwzględniając prawne uwarunkowania wynikające z regulacji prawa węgierskiego stwierdził, że wśród praw gwarantowanych przez prawo Unii znajduje się poszanowanie prawa do obrony, jako podstawowa zasada Unii, która powinna być stosowana, gdy organ administracyjny ma podjąć w stosunku do danej osoby niekorzystną decyzję. Na podstawie tej zasady adresaci decyzji, powinni być w stanie skutecznie przedstawić swoje stanowisko wobec dowodów, na których organ zamierza się oprzeć. Obowiązek ten ciąży na organach administracyjnych państw członkowskich, gdy podejmują one decyzję należącą do zakresu zastosowania prawa Unii, nawet wówczas, gdy właściwe prawo Unii nie przewiduje wyraźnie takiej formalności (pkt 39 wyroku). Dalej Trybunał wskazał, że zasada poszanowania prawa do obrony nie ma bezwzględnego charakteru, lecz może podlegać ograniczeniom, pod warunkiem że ograniczenia te rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego zamierzonym przez dany przepis i nie stanowią z punktu widzenia realizowanego celu nieproporcjonalnej oraz niedopuszczalnej ingerencji w samą istotę zagwarantowanych w ten sposób praw (pkt 43 wyroku). W przypadku, gdy organ podatkowy zamierza oprzeć swoją decyzję na dowodach uzyskanych, tak jak w postępowaniu głównym, w ramach powiązanych postępowań karnych i postępowań administracyjnych wszczętych przeciwko dostawcom podatnika, zasada poszanowania prawa do obrony wymaga, aby podatnik ten miał możliwość dostępu w trakcie toczącego się przeciwko niemu postępowania do wszystkich tych dowodów oraz dowodów, które mogą być wykorzystane w jego obronie, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie tego dostępu (pkt 57 wyroku). Jednocześnie TSUE wyjaśnił, że zasada poszanowania prawa do obrony w postępowaniu administracyjnym, takim jak toczące się postępowanie główne, nie nakłada na organ podatkowy ogólnego obowiązku zapewnienia pełnego dostępu do akt będących w jego dyspozycji, lecz wymaga, aby podatnik miał możliwość uzyskania, na swój wniosek, informacji i dokumentów zawartych w aktach administracyjnych i uwzględnionych przez ten organ w celu wydania jego decyzji, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie dostępu do wspomnianych informacji i dokumentów. W tym ostatnim przypadku do organu podatkowego należy zbadanie, czy możliwy jest dostęp częściowy (pkt 56 wyroku). TSUE nie nakazuje więc, aby "wszystkie" dowody z powiązanych postępowań, niejako z urzędu, trafiły do sprawy głównej. Organ nie ma więc obowiązku gromadzenia dokumentacji, którą uznaje za zbędną w sprawie i nie zamierza na niej opierać swojej decyzji (tak wyrok NSA z 26 maja 2022 r., sygn. akt I FSK 365/19, publ. CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że Ordynacja podatkowa w sposób odmienny niż prawo węgierskie, kształtuje sytuację procesową strony w postępowaniu podatkowym. Przepisy polskie nie przewidują związania organów decyzjami wydanymi wobec kontrahentów podatnika. Decyzje wydane wobec kontrahentów, jak i ewentualne dowody zgromadzone w toku powiązanego postępowania prowadzonego w stosunku do kontrahenta nie są wiążące dla organu prowadzącego postępowanie główne. Mają one moc dowodową równą innym środkom dowodowym oraz podlegają regułom swobodnej oceny. Dowody zaczerpnięte z innych postępowań mogą, w świetle art. 180 § 1 oraz art. 181 Ordynacji podatkowej, zostać wykorzystane w postępowaniu prowadzonym przez organy podatkowe, bowiem w postępowaniu podatkowym obowiązuje zasada otwartego katalogu środków dowodowych, dopuszczająca jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Z powyższego wynika, że omawiany wyrok TSUE zapadł na kanwie innego stanu faktycznego niż występujący w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywania Sądu pierwszej instancji, że w kontrolowanej sprawie organy podatkowe włączyły do akt sprawy materiały zgromadzone w innych postępowaniach, w zakresie w jakim to było niezbędne do dokonania ustaleń dotyczących bezpośrednio skarżącej i jej sytuacji prawnopodatkowej. Przeprowadziły więc wobec podatnika, inaczej niż w sprawie poddanej ocenie TSUE w powołanym wyroku, odrębne i samodzielne postępowanie dowodowe.
W postępowaniu podatkowym zakończonym decyzją ostateczną dokonane ustalenia faktyczne zostały oparte o dowody przeprowadzone w sposób bezpośredni, jak również w oparciu o materiały zgromadzone w innych postępowaniach. Wszystkie dowody zebrane w innych postępowaniach, włączone zostały do akt sprawy postanowieniami, z którymi skarżąca w każdej chwili mogła się zapoznać, a w razie potrzeby zawnioskować o ich powtórzenie, czego jednak nie uczyniła. Z powyższego wywieść należy, że skarżąca miała zapewnioną możliwość wzięcia aktywnego udziału w postępowaniu.
Podkreślenia wymaga również, że na gruncie niniejszej sprawy do materiału dowodowego zostały włączone przede wszystkim dowody zebrane w trakcie innych postępowań mające znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Taki sposób postępowania w żaden sposób nie narusza zasad prowadzenia postępowania podatkowego, zasad gromadzenia dowodów w sprawie a wreszcie prawa podatnika do obrony. Prawo do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym nie ma charakteru absolutnego, może ono być ograniczone np. z uwagi na ochronę poufności lub tajemnicy zawodowej, życia prywatnego osób trzecich ich danych osobowych lub skuteczności działania represyjnego, dobro postępowania karnego, zasada tajności postępowania przygotowawczego – co zostało kilkukrotnie wprost zaznaczone we wskazywanym orzeczeniu TSUE. Powyższe czyni niezasadnym i niecelowym zapewnienie nieograniczonego dostępu do akt postępowań karnych i kontrolnych kontrahentów i wszystkich innych podmiotów w łańcuchu transakcji. Do akt sprawy zostały prawidłowo włączone dowody stanowiące podstawę wydanej zaskarżonej decyzji.
TSUE wprost opowiedział się przeciwko koncepcji konieczności włączania do materiału dowodowego całych akt spraw z powiązanych postępowań kontrolnych, podatkowych czy karnych toczących się wobec bezpośrednich i pośrednich kontrahentów podatnika (pkt 56 wyroku). Wreszcie wyrok ten nie nakłada żadnego obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego i dokonania ponownej jego oceny. Zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy, jak już to omówiono powyżej, nie narusza wskazań zawartych w wyroku C-189/18.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego żaden z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie podważa stanowiska Sądu pierwszej instancji, a w konsekwencji również stanowiska organu podatkowego. Odnotować przy tym należy ewidentną ogólnikowość uzasadnienia sformułowanych zarzutów oraz brak wyczerpującej argumentacji.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako nie zawierającą usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.
Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA
Włodzimierz Gruba Sylwester Marciniak Danuta Oleś (spr.)

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę