I FSK 1965/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2021-06-24
NSApodatkoweWysokawsa
VATodliczenie podatku naliczonegofakturynierzetelność transakcjinależyta starannośćkontrahencikaruzela podatkowapostępowanie dowodowezasada prawdy obiektywnejorzecznictwo TSUE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, uznając, że organy podatkowe nie wykazały w sposób wystarczający nierzetelności transakcji ani braku należytej staranności skarżącej spółki przy weryfikacji kontrahentów.

Spółka z o.o. zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odmawiającą prawa do odliczenia VAT naliczonego z faktur od kilku kontrahentów. Organy uznały transakcje za fikcyjne i spółkę za świadomą udziału w oszustwie podatkowym. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organy nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego, błędnie oceniły dowody i nie wykazały braku należytej staranności skarżącej, która podjęła działania weryfikacyjne wobec kontrahentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dotyczącą podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2016 r. Sprawa dotyczyła odmowy prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez siedem spółek z o.o., które organy uznały za fikcyjne, a skarżącą spółkę za świadomą udziału w oszustwie podatkowym. Sąd uznał, że organy podatkowe nie wykazały w sposób wystarczający nierzetelności podmiotowej spornych faktur ani braku należytej staranności skarżącej. Wskazano na niekompletność materiału dowodowego, błędną ocenę dowodów oraz nieuwzględnienie dowodów przemawiających na korzyść skarżącej. Sąd podkreślił, że skarżąca podjęła działania weryfikacyjne wobec kontrahentów (KRS, REGON, rejestr VAT, deklaracje VAT), a także dysponowała dowodami zapłaty przelewami. Zwrócono uwagę na konieczność przestrzegania zasad postępowania dowodowego i obiektywnego ustalania stanu faktycznego, a także na orzecznictwo TSUE dotyczące dobrej wiary podatnika. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy podatkowe nie wykazały w sposób wystarczający nierzetelności podmiotowej spornych faktur ani braku należytej staranności skarżącej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego, błędnie oceniły dowody, zignorowały dowody przemawiające na korzyść skarżącej i nie wykazały braku jej należytej staranności, która podjęła działania weryfikacyjne wobec kontrahentów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (30)

Główne

ustawa o VAT art. 88 § 3a

Ustawa o podatku od towarów i usług

Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane.

ustawa o VAT art. 86 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

ustawa o VAT art. 86 § 2

Ustawa o podatku od towarów i usług

Zakres obniżenia podatku naliczonego.

Pomocnicze

ustawa o VAT art. 15

Ustawa o podatku od towarów i usług

Definicja podatnika.

ustawa o VAT art. 99 § 12

Ustawa o podatku od towarów i usług

Dz.U. 2020 poz 1325 art. 120, 122, 180 par. 1, 187 par. 1, 188, 191

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 145 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

pkt 1c - uchylenie decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania.

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 205 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

Zwrot kosztów postępowania.

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 209

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

p.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

Przeprowadzenie dowodu z dokumentów.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

pkt 1c - uchylenie decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054 art. 88 § 3a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

pkt 4a - faktury dokumentujące czynności, które nie zostały dokonane.

Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054 art. 86 § 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054 art. 86 § 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054 art. 99 § 12

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

O.p. art. 233 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

pkt 1 - utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

O.p. art. 15

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 193 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Księgi podatkowe nie mogą stanowić dowodu.

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada prawdy obiektywnej.

O.p. art. 121 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada zaufania.

O.p. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

O.p. art. 180 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dopuszczenie wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

O.p. art. 188

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Uwzględnienie wniosku dowodowego strony.

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Swobodna ocena dowodów.

O.p. art. 108 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 96 § 9a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

pkt 2 - wykreślenie z rejestru VAT.

O.p. art. 96 § 9

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

pkt 2 - wykreślenie z rejestru VAT.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie wykazały w sposób wystarczający nierzetelności transakcji. Organy nie wykazały braku należytej staranności skarżącej. Organy naruszyły przepisy o gromadzeniu i ocenie dowodów. Skarżąca podjęła działania weryfikacyjne wobec kontrahentów. Orzecznictwo TSUE dotyczące dobrej wiary podatnika wspiera stanowisko skarżącej.

Odrzucone argumenty

Kontrahenci skarżącej nie prowadzili rzeczywistej działalności gospodarczej. Skarżąca miała świadomość udziału w oszustwie podatkowym. Ustalenia organów co do braku należytej staranności skarżącej.

Godne uwagi sformułowania

Materiał ten, zdaniem Sądu, jest niekompletny, a już zebrany został oceniony z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Zasada prawdy obiektywnej wymaga od organów podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ podatkowy ma obowiązek zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oceny dowodów należy dokonywać w świetle zasad życiowego doświadczenia i zgodnie z prawidłami logiki. Wizja organów co do sposobu prowadzenia działalności gospodarczej zakłada istnienie modelu, w którym niezbędne jest posiadanie pracowników, pomieszczeń magazynowych, biur handlowych, co jest błędne. Wyciąganie jakichkolwiek negatywnych wniosków dla skarżącej z tego powodu, że po zaprzestaniu faktycznej działalności i wykreśleniu podmiotu z rejestru VAT nie można nawiązać kontaktu z prezesem jego zarządu nie mieści się w kategoriach swobodnej oceny dowodów, lecz jest oceną dowolną. Zakres odpowiedzialności podatnika za działania jego kontrahentów nie jest nieograniczony. Wyłączony jest ogólny obowiązek żądania od podatnika przedstawienia wszelkich dowodów na zgodność z prawem oraz uczciwość wszystkich podmiotów uczestniczących w ramach danego łańcucha transakcji.

Skład orzekający

Agnieszka Krawczyk

przewodniczący sprawozdawca

Paweł Kowalski

sędzia

Grzegorz Potiopa

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenia faktyczne w sprawach VAT, ocena materiału dowodowego przez organy podatkowe, obowiązki weryfikacyjne podatników wobec kontrahentów, stosowanie orzecznictwa TSUE w sprawach VAT."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z handlem odzieżą i specyfiką współpracy z kontrahentami wietnamskimi, ale zasady ogólne dotyczące oceny dowodów i należytej staranności są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organy podatkowe i jak sądowa kontrola może skorygować błędy organów, nawet w skomplikowanych sprawach VAT z potencjalną 'karuzelą podatkową'.

Sąd uchyla decyzję VAT: Organy podatkowe nie wykazały nierzetelności transakcji ani braku staranności spółki.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 583/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-06-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Potiopa
Paweł Kowalski
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Koszty postępowania
Sygn. powiązane
I FSK 1965/21 - Postanowienie NSA z 2025-02-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 88 ust. 3a pkt 4a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 120, art. 122, art. 180 par. 1, art. 187 par. 1, art. 188, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1c, art. 205 par. 2, art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Kowalski Asesor WSA Grzegorz Potiopa Protokolant: st. asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia[...] września 2020 r. nr UNP: [...] [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2016 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 19.140,– (dziewiętnaście tysięcy sto czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w G. (dalej jako: NUC-S, organ I instancji) określił A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. – obecnie w Ł. (dalej: skarżąca, spółka) w podatku od towarów i usług za: marzec 2016 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie: 475,00 zł, kwiecień 2016 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie: 1.606,00 zł. Wydanie decyzji poprzedziła kontrola z zakresu kontroli rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za okres od marca 2016 r. do kwietnia 2016 r. oraz ustalenie, czy dany podmiot jest instytucją obowiązaną w świetle ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
W ocenie organu I instancji z materiału dowodowego wynika, że zaewidencjonowane przez spółkę faktury zakupu odzieży, wystawione na jej rzecz, nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Bezpośredni dostawcy towaru handlowego do skarżącej, tj. Spółki: B, C, D, E, F, G, H, jak i sama skarżąca były podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą, jednakże nie ewidencjonowali prawdziwych zdarzeń gospodarczych. Nierzetelną ewidencję prowadzili wyłącznie w celu wyłudzenia zwrotu VAT. Skarżąca nie dochowała należytej staranności kupieckiej przy wyborze kontrahentów i była świadoma udziału w oszustwie podatkowym.
Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. (dalej: DIAS, organ II instancji), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej: O.p.), art. 86 ust. 1 i ust. 2, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a, art. 99 ust. 12 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ podniósł, że bezpośredni dostawcy towarów do spółki faktycznie nie prowadzili działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT. W działalność wszystkich tych podmiotów zaangażowani byli obcokrajowcy, z którymi nie można było nawiązać jakichkolwiek kontaktów, bądź też nie byli oni w stanie udzielić niezbędnych informacji, opisane podmioty wskazywały miejsce siedziby i prowadzenia działalności gospodarczej pod adresami niezgodnymi ze stanem faktycznym, nigdzie nie stwierdzono faktycznej obecności danego kontrahenta, opisane podmioty nie dysponowały zapleczem technicznym, nie zatrudniały pracowników, dostawcy do skarżącej w składanych deklaracjach VAT-7 wykazywali nieduże kwoty do wpłaty przy braku sprzedaży opodatkowanej stawkami niższymi niż 23% oraz przy jednoczesnym deklarowaniu bardzo wysokich (milionowych) wartości dostaw i nabyć, nie wykazywali nabycia towarów i usług zaliczanych do środków trwałych, brak umów handlowych, zamówień. W ocenie DIAS zgromadzone w sprawie dowody uprawniają do stwierdzenia, że zakwestionowane transakcje powinny były wzbudzić wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistością. Wobec powyższego stwierdzono, że skarżąca nie miała prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wykazanego na fakturach VAT wystawionych przez Spółki: D, E, G, B, F, C, H. Zatem organ I instancji słusznie uznał, że księgi podatkowe są nierzetelne w zakresie dostaw tekstyliów oraz nabycia tych towarów od rzeczonych podmiotów i z mocy art. 193 § 4 O.p. nie mogą stanowić dowodu w zakwestionowanym zakresie.
W skardze na tę decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję w całości i wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie wszystkich decyzji organów podatkowych w sprawie. W uzasadnieniu podniesiono, że ustalenia organów są nielogiczne, bezpodstawne i nie poparte wystarczającym materiałem dowodowym, podczas gdy materiał dowodowy wskazuje na dokładną i obiektywną ocenę działalności spółki, w tym rzetelności i prawidłowości prowadzonych ksiąg handlowych, jak i ocenę legalności zawieranych transakcji przez kontrolowany podmiot, a także jednoznacznie potwierdza dochowanie należytej staranności przy wyborze kontrahentów, autentyczność i transparentność dokonywanych transakcji, działanie w zgodzie z polskim, a także unijnym prawem, rzetelny, wiarygodny i skrupulatny sposób prowadzenia ewidencji księgowej, właściwy sposób i miejsce prowadzenia oraz przechowywania dokumentacji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 20 kwietnia 2021 r. skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto skarżąca wniosła na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o załączenie w poczet materiału dowodowego wydruku z wykazu podmiotów zarejestrowanych jako podatnicy VAT, a dotyczącego B Sp. z o.o. na okoliczność daty wpisania ww. spółki jako podatnika podatku VAT (23 lutego 2015 r.), podkreślając, że na dzień dokonania transakcji handlowych spółka ta była podatnikiem VAT. Dodatkowo na podstawie art. 267 ust. 1 pkt b TFUE skarżąca wniosła o wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, czy tego rodzaju postępowanie organów podatkowych, w którym organ odmawia stronie odliczenia podatku naliczonego, jaki wynika faktury wystawionej na rzecz podatnika przez jego kontrahenta, który był zarejestrowanym czynnym podatnikiem VAT, a otrzymana przez podatnika faktura spełnia wszystkie wymogi formalne, nie narusza dyspozycji art. 47, art. 48 Karty Praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 167, art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatkowego od wartości dodanej, a to w kontekście wyroków TSUE wydanych w sprawach C-277/14 i C-33/13.
W uzupełnieniu skargi podniesiono, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy tj:
I. art. 122, 123, 125, 180, 181, 187 § 2 w zw. z 216, 190 § 1 i 2, 191, 193 § 1 O.p.
a. zaniechania podjęcia przez organ wszelkich działań niezbędnych do weryfikacji zaistniałego stanu faktycznego, w tym w szczególności zaniechania przeprowadzenia dowodów, które mogły się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a to choćby poprzez brak wnikliwej analizy wyników postępowań mających na celu kontrolę opodatkowanych czynności dokonanych poprzez skarżącego z zagranicznymi kontrahentami, dokonanych przez upoważnione do tego organy we Francji i w Niemczech, bowiem dokładne zapoznanie się z wynikami tych czynności prowadzi do wniosku, że skoro opodatkowane czynności zostały dokonane z podmiotami zagranicznymi to z całą pewnością towar dostarczony za granicę musiał zostać uprzednio nabyty od podmiotów, które wystawiły dokumenty księgowe potwierdzające ten fakt,
b. brak wystąpienia do właściwych ambasad repezentujących osoby zarządzające poszczególnymi spółkami, których istnienie kwestionuje organ, w celu ustalenia, czy istnieje osoba wpisana do KRS, jako podmiot reprezentujący poszczególne podmioty dostarczające towar, który następnie był sprzedawany do zagranicznych kontrahentów,
c. jednostronną, wybiórczą, dowolną i nielogiczną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji wyciągniecie wniosków nielogicznych i wewnętrznie sprzecznych,
d. bezzasadną akceptację przez organ odwoławczy wybiórczej oraz nastwionej wyłącznie na odmowę prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z zakwestionowanych faktur VAT analizy zgromadzonego materiału dowodowego,
e. dokonania ponownej oceny prawnej kontrolowanego stanu faktycznego bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych zaistniałych okoliczności fatycznych oraz zebrania pełnego materiału dowodowego, a w niektórych przypadkach uznanie wbrew powszechnie dostępnym rejestrom, że kontrahenci skarżącej nie byli czynnymi podatnikami podatku VAT w kontrolowanym okresie czasu (dotyczy B Sp. z o.o.), w sytuacji gdy z wykazu podmiotów zarejestrowanych jako podatnicy VAT, dostępnego pod adresem gov.pl wynika, że podmiot ten został wpisany , jako czynny podatnik podatku Vat w dniu 23 lutego 2015 r., a nie jak twierdzi organ II instancji dopiero w dniu 10 maja 2016 r.
II. przepisów prawa materialnego, tj.
a. art. 86 ust. 1 i 2 ustawy o VAT w zw. z art. 167, art. 168a oraz 178a Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r., poprzez:
- akceptację przez organ odwoławczy braku ich zastosowania oraz przyjęcie, iż skarżąca nie nabyła prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur VAT dokumentujących faktyczne i rzeczywiste transakcje gospodarcze nabycia towaru wskazanego w zakwestionowanych fakturach VAT, przeznaczonego na potrzeby wykonywania czynności opodatkowanych w kontrolowanym okresie, a udokumentowanych fakturami wystawionymi przez polskich kontrahentów,
- brak wykazania oraz udowodnienia istnienia jakichkolwiek obiektywnych przesłanek prowadzących do wniosku, że skarżąca wiedziała lub powinna była wiedzieć, że transakcje mające stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązały się z ewentualnym przestępstwem popełnionym przez dostawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu,
b. art. 88 ust. 3a pkt 4a poprzez akceptacje przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia organu I instancji, iż "sprzedaż na rzecz skarżącej została udokumentowana fakturami wystawionymi przez podmiot nieuprawniony do wystawiania faktur lub faktur korygujących", tym samym zaproponowanie rozstrzygnięcia wydanego na podstawie przepisu prawa, którego regulacja prawna w wymienionym brzmieniu na mocy orzeczenia TS UE z dnia 22 grudnia 2010 r. (C-438/09, Dankowski) została uznana za naruszającą zasadę neutralności i proporcjonalności w unijnym podatku VAT oraz naruszająca Dyrektywę VAT, w następstwie czego została usunięta z polskiego porządku prawnego z dniem 1 lipca 2011 r.
Na rozprawie dniu 24 czerwca 2021 r. Sąd postanowił uwzględnić wniosek dowodowy skarżącej i na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzić dowód z dokumentu w postaci wydruku z wykazu podmiotów zarejestrowanych jako podatnicy VAT, a dotyczącego B Sp. z o.o. na okoliczność daty wpisania ww. spółki jako podatnika podatku VAT - 23 lutego 2015 r. (k. 32 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Kontroli Sądu poddano [...] Urzędu Celno-Skarbowego w G. z dnia [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2016 r.
Podstawą materialnoprawną tej decyzji uczyniono m.in. przepis art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, zgodnie z którym nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku, gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności.
Na tej podstawie odmówiono skarżącej prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur VAT wystawionych przez 7 spółek z o.o.: B, C, D, E, F, G, H uznając, że dokumentują one transakcje fikcyjne pod względem podmiotowym, a podatnik miał (powinien mieć) świadomość udziału w oszukańczym procederze w postaci tzw. karuzeli podatkowej.
W ocenie Sądu, wniosek ten jednak nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Materiał ten, zdaniem Sądu, jest niekompletny, a już zebrany został oceniony z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, co uzasadniało eliminację zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego jako wydanej z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Zgodnie z ujętą w art. 122 O.p. zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Z zasady tej wynika, że organ podatkowy ma obowiązek podjęcia z urzędu wszelkich działań, które doprowadzą do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy podatkowej, aby w ten sposób odtworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 23 maja 2014 r., II FSK 1553/12, CBOSA). Z zasadą tą pozostaje w związku wyrażona w art. 121 § 1 O.p. zasada zaufania, zgodnie z którą postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Oznacza ona m.in., że podatnik ma prawo oczekiwać sprawiedliwego (rzetelnego) postępowania podatkowego, respektującego idee sprawiedliwości proceduralnej (A. Krawczyk, Standardy współczesnej regulacji postępowania administracyjnego, w: System Prawa Administracyjnego, t. 9, Prawo procesowe administracyjne, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2014, s. 34 i n.).
Z zasad tych wynikają kolejne, bardziej szczegółowe zasady gromadzenia i oceny dowodów. Zgodnie z art. 187 § 1 O.p., organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W przepisie tym ujęto zasadę dysponowania zakresem materiału dowodowego przez organ. To na organie spoczywa ciężar dowodu i to on określa, jakie fakty mają znaczenie dla sprawy i jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego. Zakres postępowania dowodowego wyznacza norma prawa materialnego. Chodzi więc o ustalenie, czy zapisany w normie prawa materialnego stan występuje w stanie faktycznym sprawy. Organ musi więc ustalić, jakie okoliczności mają znaczenie prawne w sprawie i jakie dowody są niezbędne dla ich ustalenia. Materiał dowodowy musi być wyczerpujący i w tym celu należy jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 O.p.). W szczególności należy rozważnie podchodzić do wniosków dowodowych strony. Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić zawsze wtedy, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem (art. 188 O.p.). Następnie organ ma obowiązek wyczerpująco rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza, że żadnego dowodu pominąć nie może, choć może odmówić dowodom wiarygodności.
Tak zebrany materiał podlega swobodnej ocenie. Zgodnie z art. 191 O.p., organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że należy opierać się na całym materiale, dokonywać oceny znaczenia i wartości dowodów dla przedmiotu postępowania, przy czym dowody należy oceniać nie tylko z osobna, ale we wzajemnej łączności. Oceny dowodów należy dokonywać w świetle zasad życiowego doświadczenia i zgodnie z prawidłami logiki (J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2011, s. 237).
W rozpoznanej sprawie zasady te zostały naruszone.
W sprawie niesporna była okoliczność prowadzenia przez skarżącą rzeczywistej działalności gospodarczej w badanym okresie. Było też jasne, że wszyscy kontrahenci skarżącej w tym okresie figurowali w rejestrze handlowym (KRS), a także w okresie dokonywania transakcji ze skarżącą byli czynnymi podatnikami VAT. Wprawdzie w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że B Sp. z o. o została zarejestrowana jako czynny podatnik VAT w dniu 10 maja 2016 r., (przedmiotem sporu są transakcje do których doszło w marcu i kwietniu 2016 r.), niemniej z przeprowadzonego na rozprawie dowodu w postaci wykazu z rejestru podatników VAT wynika, że B została zarejestrowana jako podatnik VAT w dniu 23 lutego 2015 r. Kontrahenci ci składali deklaracje VAT-7, w których uwzględnili transakcje zawarte ze skarżącą i organy tej okoliczności nie kwestionowały. Wobec żadnego z tych podmiotów nie została wydana decyzja inaczej kształtująca wysokość zobowiązanie podatkowego w VAT w zakresie transakcji dokonanych ze skarżącą. Za rzeczywistym charakterem prowadzonej przez nich działalności gospodarczej przemawia także to, że organ odwoławczy zaaprobował fakt wewnątrzwspólnotowych dostaw nabytych przez skarżącą towarów do Niemiec i Francji.
Niemniej, organy uznały te okoliczności za niewystarczające dla przyjęcia, że transakcje miały rzeczywisty charakter. Jak wskazywały, świadczą o tym ustalenia poczynione w odniesieniu do każdego z kontrahentów (s. 10-21 zaskarżonej decyzji) dowodzące, że żaden z nich nie prowadził działalności na terenie centrum handlowego w W., nie wykazywał w składanych deklaracjach nabycia towarów należących do środków trwałych, nie składał deklaracji PIT-4R, co świadczy o niezatrudnianiu pracowników, wreszcie w składanych deklaracjach wykazywał równoważące się kwoty podatku należnego i naliczonego.
Sąd stanowiska tego nie podziela.
Trzeba wskazać, że w zakresie pierwszej ze wskazanych okoliczności (nieprowadzenia działalności gospodarczej na terenie Centrum Handlowego w W.) wniosek organów jest sprzeczny z zebranym materiałem dowodowym. Jak wynika z protokołu kontroli podatkowej wobec E z dnia 24 sierpnia 2018 r. (k. 1173 akt adm.) spółka ta wynajmowała w W. magazyn Y 6,7 przy ul. A 7C w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2016 r. Lokal na terenie W. wynajmowała też był B Sp. z o.o. – był to lokal użytkowy nr C6B o powierzchni 25 m² znajdujący się w budynku biurowo-usługowo-wystawienniczym przy ul. A 5F. Umowa ta była zawarta wprawdzie na okres od 1 czerwca do dnia 30 listopada 2015 r., a więc w okresie poprzedzającym sporne transakcje ze skarżącą, niemniej okoliczność ta wskazuje, że kontrahent skarżącej prowadził rzeczywistą działalność gospodarczą.
Po drugie, organy obu instancji zignorowały twierdzenia skarżącej co do sposobu, w jaki dochodziło do zawierania transakcji, w efekcie których towar trafiał do zagranicznych kontrahentów. Otóż z twierdzeń tych wynikało (pismo z dnia 9 września 2021 r.), że skarżąca wybierała towar w halach I i J (wskazano numery box-ów). Zastrzegła przy tym, że trudne jest przypisanie poszczególnych box-ów do konkretnych firm, ponieważ towar oferowany w poszczególnych box-ach nie należał tylko do jednej firmy, poza tym ilość towaru, który znajdował się w poszczególnych box-ach był przeznaczony dla małych odbiorców (tymczasem skarżąca handlowała hurtowymi ilościami odzieży – uwaga Sądu). Box-y traktowane były przez firmy jako showroom’y, gdzie skarżąca zapoznawała się z aktualnymi kolekcjami i cenami, które mogły być przedmiotem negocjacji. Były także miejsca, gdzie stali klienci mogli otrzymać wybrane wzory po jednej sztuce, jako tzw. sample. Następnie skarżąca fizycznie bądź droga elektroniczną prezentowała towar kontrahentom zagranicznym, co było podstawą zamówienia. Po jego uzyskaniu kontaktowała się z Panem M. o pośrednictwo w zawarciu transakcji, ponieważ władał on językiem polskim i wietnamskim. Wówczas w box-ie [...] odbywało się spotkanie, w których brali udział przedstawiciele skarżącej, osoby reprezentujące spółki oraz Pan M. Na owych spotkaniach zapadały szczegółowe ustalenia, co do poszczególnych dostaw.
W toku postępowania organy zwróciły się do podmiotów, które zajmowały się wynajmem powierzchni handlowych na terenie Centrum w W. (K, L, M, N, O, P oraz R) o udzielnie informacji, czy kontrahenci skarżącej wynajmowali tam powierzchnie handlowe. Z odpowiedzi udzielonych przez te firmy wynikało, że żadnemu z kontrahentów podmioty te nie wynajmowały lokali. Jak wyżej wskazano, organy w żaden sposób nie odniosły się do twierdzeń skarżącej w kontekście specyfiki współpracy z kontrahentami, w szczególności w zakresie tego, że towar wybierany (oglądany) w poszczególnych box-ach wcale nie musiał należeć do podmiotów, które je wynajmowały. W owych box-ach nie dochodziło do zawierania umów sprzedaży (dochodziło do niej już po tym, jak zagraniczni kontrahenci złożyli zamówienia); z twierdzeń skarżącej wynikało tylko, że były przez nią traktowane jako ekspozycja modeli odzieży, które mogły (ale nie musiały) zainteresować zagraniczne firmy, z którymi skarżąca handlowała. Do zawierania umów dochodziło później, podczas wspólnego spotkania w boxie [...]. W tym kontekście dokonana przez organy ocena twierdzeń skarżącej musiała być oceniona jako była niepełna. Za sprzeczny z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego należy uznać wniosek organów po przeprowadzeniu oględzin obiektów znajdujących się w Centrum Handlowym (w dniu 24 sierpnia 2016 r., chodziło o boxy wskazane przez prokurenta skarżącej - K. K.), że twierdzenia skarżącej są niewiarygodne. Wniosek ten został wysnuty na tej podstawie, że pracownicy organu w box-ach wskazanych przez K. K. nie znaleźli żadnego z kontrahentów skarżącej. Biorąc pod uwagę wielkość Centrum Handlowego w W., to podobnych box-ów, w których odbywa się handel, z podobnym asortymentem odzieży są dziesiątki, jeśli nie setki. Z punktu widzenia potencjalnego nabywcy z pewnością łatwiej jest wskazać miejsce, w którym towar został nabyty, niż je zidentyfikować poprzez numer lokalu (box-u). Aby więc wyciągać z podanych przez skarżącą twierdzeń jakiekolwiek wnioski, należało wpierw przeprowadzić oględziny z jej udziałem, i dopiero w toku tej czynności weryfikować prawdziwość twierdzeń skarżącej. Nie do zaakceptowania jest tu, zdaniem Sądu, ograniczenie się przez organ do adnotacji (adnotacja z 25 sierpnia 2016 r. - k. 355 akt adm.) i wyciąganie na tej podstawie negatywnych dla skarżącej wniosków. Działanie takie musi więc zostać ocenione jako arbitralne. Na marginesie należy podnieść, że skarżąca w kontrolowanym okresie nabywała towar od siedmiu kontrahentów, natomiast K. K. podała numery szesnastu box-ów, co – w ocenie Sądu – dowodzi wiarygodności twierdzeń skarżącej o braku związku czy powiązania kontrahenta z miejscem, w którym następował wybór modelu i asortymentu odzieży, a który następnie był przedmiotem zmówienia i WDT do Niemiec i Francji.
Po trzecie, przy ocenie rzeczywistego (pozornego) charakteru działalności kontrahentów nie można uznać za przesądzający faktu, że nie składali oni deklaracji PIT-4R oraz że w składanych deklaracjach VAT nie wykazywali nabycia dóbr trwałego użytku. Brak deklaracji PIT-4R dowodzi wyłącznie tego, że kontrahenci nie zatrudniali pracowników, nie może natomiast świadczyć o tym, że nie prowadzili w związku z tym rzeczywistej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu, trudno oprzeć się wrażeniu, że wizja organów co do sposobu prowadzenia działalności gospodarczej przez uczestników obrotu gospodarczego zakłada istnienie modelu, w którym niezbędne jest posiadanie pracowników, pomieszczeń magazynowych, biur handlowych, w których prowadzi się negocjacje i zawiera umowy. W ocenie Sądu, założenie to jest błędne, gdyż ani posiadanie pracowników, ani powierzchni magazynowych, czy biur handlowych nie jest konieczne do prowadzenia działalności handlowej. Wystarczające są kontakty i środki łączności oraz np. biuro rachunkowe do prowadzenia rachunkowości przedsiębiorcy. Taki sposób funkcjonowania był typowy dla kontrahentów skarżącej (Kancelaria Podatkowa S B. K. dla D – k. 390 akt adm., Biuro Rachunkowe T M. S. dla E – k. 334 akt adm.) i zdaniem Sądu, jest on przekonujący jako najbardziej efektywny kosztowo dla obcokrajowców prowadzących w Polsce handel odzieżą.
Po czwarte, za niewystarczającą dla udowodnienia tezy o podmiotowej nierzetelności spornych faktur należy uznać przywołana przez organy okoliczność, że wszyscy kontrahenci skarżącej składali deklaracje VAT (także dotyczące spornych okresów rozliczeniowych) z równoważącymi się kwotami podatku należnego i naliczonego oraz zwykle niewielką kwotą podatku VAT do wpłaty. Sąd przypomina, że rozliczenia podatkowe kontrahentów w zakresie VAT nie zostały nigdy zakwestionowane. Brak decyzji podatkowej dla kontrahenta nie pozbawia wprawdzie organów prawa do zakwestionowania rzeczywistego charakteru transakcji u innego kontrahenta, niemniej czynności dowodowe, które w tej sprawie podjęto były dalece niewystarczające. Należy zauważyć, że część z kontrahentów skarżącej na wezwanie organów podatkowych przesłała ewidencje oraz dokumenty źródłowe (B, D, G, F, E). Na podstawie tych dokumentów organy ustaliły podmioty, które miały dostarczyć kontrahentom skarżącej odzież, którą następnie skarżąca nabyła - Spółki U, W, X, Y, Z, AA, AB, AB oraz AD. Organ pierwszej instancji wysłał do tych podmiotów wezwanie do przesłania kserokopii dokumentów źródłowych oraz odpowiedzi na szczegółowe pytania. Część wezwań została doręczona pozostając bez odpowiedzi, pozostałe powróciły z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie". Żadne inne działania nie zostały podjęte z wyjątkiem pozyskania notatki urzędowej z próby kontaktu z AB sporządzonej przez urzędników [...] Urzędu Skarbowego W-Ś. oraz decyzji wydanej na podstawie art.108 ust. 1 ustawy VAT co do AC za okres rozliczeniowy od kwietnia 2014 r. do marca 2015 r. Wyżej opisane wezwania zostały przesłane we wrześniu 2016 r., postępowanie zaś w tej sprawie zostało zakończone cztery lata później. Przez ten cały czas nie podjęto dalszych prób nawiązania kontaktu z opisanymi podmiotami, czy choćby przeprowadzenia czynności sprawdzających.
Organ pierwszej instancji w sierpniu 2016 r. wystąpił do wszystkich bezpośrednich kontrahentów skarżącej ze szczegółowymi pytaniami dotyczącymi współpracy ze skarżącą oraz wezwał je do nadesłania ewidencji oraz dokumentów źródłowych. Pisma te zostały doręczone tym podmiotom z wyjątkiem H. Do organu pierwszej instancji wpłynęły ewidencje i dokumenty źródłowe od B, D, G. Odpowiedzi nie udzieliły H (której wezwanie nie zostało doręczone), C oraz E, z tym że w siedzibie tego ostatniego podmiotu, organ pierwszej instancji pozyskał ewidencje oraz dokumenty źródłowe podczas czynności sprawdzających w dniu 24 sierpnia 2016 r. Należy w związku z tym podnieść, że oprócz tych czynności, w fazie postępowania, która trwała w 2016 r. (i wtedy też się zakończyła) organy nie poczyniły żadnych dalszych ustaleń odnośnie kontrahentów skarżącej. W tym okresie pracownicy organu pierwszej instancji udali się nadto jedynie pod adresy siedzib niektórych kontrahentów skarżącej. Jak już wskazano, w siedzibie E (miejscu wskazanym przez Spółkę jako adres do korespondencji oraz miejsce przechowywania dokumentacji) przeprowadzono czynności sprawdzające. Na tym, w tym okresie, zakończyła się aktywność dowodowa organów co do E. Kolejne działania zostały podjęte dopiero w maju 2018 r., co zbiegło się z wykreśleniem tego podmiotu z rejestru podatników VAT, bo nastąpiło w dniu 30 maja 2018 r. E została wykreślona z rejestru VAT na podstawie art.9 6 ust.9a pkt.2 ustawy o VAT z powodu nieskładania przez 6 kolejnych miesięcznych okresów rozliczeniowych lub dwa kolejne kwartały deklaracji VAT. Oznacza to, że przed wykreśleniem E nie wykonywała już działalności gospodarczej przez okres co najmniej półroczny. Dla przypomnienia, okolicznością istotną w tej sprawie jest to, czy kontrahenci skarżącej prowadzili rzeczywistą działalność gospodarczą w marcu i kwietniu 2016 r., czyli czy wtedy mogli sprzedać skarżącej odzież, którą dokumentują sporne faktury. Organy podjęły próbę skontaktowania się z prezesem zarządu E w lipcu 2018 r. W ocenie Sądu – wyciąganie jakichkolwiek negatywnych wniosków dla skarżącej z tego powodu, że po zaprzestaniu faktycznej działalności i wykreśleniu podmiotu z rejestru VAT nie można nawiązać kontaktu z prezesem jej zarządu nie mieści się w kategoriach swobodnej oceny dowodów, lecz jest oceną dowolną. Należy też wskazać, że dokonując ustaleń faktycznych dotyczących tego podmiotu organy pominęły wynik czynności sprawdzających oraz kontroli. Ściślej rzecz biorąc, w zaskarżonej decyzji DIAS zacytował jedynie wybrany fragment wyniku kontroli E, a mianowicie taki, który "wpasował" się w przyjętą tezę o podmiotowej nierzetelności spornych faktur. Tymczasem w czasie czynności sprawdzających E pozyskano dokumenty tej firmy (faktury wystawione dla skarżącej, kserokopie deklaracji VAT, kserokopie zestawień sprzedaży i zakupów za I i II kwartał 2016 r., kserokopie rejestrów zakupów i sprzedaży prowadzonych dla podatku VAT, kserokopie faktur zakupu oraz pełnomocnictwo dla M. S.). Z kolei jak wynika z protokołu kontroli przeprowadzonej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W.-Ś. w zakresie podatku VAT za okres 10-12/2015 nie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie deklarowanych kwot podatku należnego i naliczonego. Jak już podniesiono, organ odwoławczy zacytował jedynie fragment protokołu kontroli "pasujący do tezy" o nierzetelności podmiotowej faktur, wskazujący na konieczność badania kontrahentów E. Wskazano również, że Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił się właściwych organów o przeprowadzenie ich kontroli. W aktach sprawy brak jednak protokołów tych kontroli.
W przypadku B organ stwierdził, że została ona wykreślona z rejestru podatników VAT w dniu 24 maja 2018 r. na podstawie art. 96 ust. 9 pkt 2 ustawy o VAT (mimo podjętych udokumentowanych prób nie ma możliwości skontaktowania się z podatnikiem albo jego pełnomocnikiem). Zbiegło się to w czasie z wnioskiem o przeprowadzenie czynności sprawdzających (27 kwietnia 2018 r.), wezwaniem prezesa zarządu (7 maja 2018 r.). W ocenie Sądu, tak jak w przypadku E, na podstawie informacji dotyczących tego podmiotu, opisujących stan z kwietnia/maja 2018 r. nie można wyciągać negatywnych wniosków dla skarżącej w zakresie rzetelności faktur wystawionych przez B w miesiącach marzec-kwiecień 2016 r. Uwagi w tym zakresie aktualne są także w odniesieniu do G, a podobne błędy popełniono w przypadku C (podmiot ten został wykreślony z rejestru podatników VAT w dniu 31 stycznia 2018 r. z powodu nieskładania przez sześć kolejnych miesięcznych albo dwóch kwartałów deklaracji podatkowych) oraz D (podmiot ten został wykreślony z rejestru podatników VAT w dniu 16 listopada 2017 r.).
Po piąte, o wadliwości ustaleń faktycznych co do nierzetelności transakcji świadczy nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącej o przesłuchanie D. S. M. na okoliczność współpracy ze skarżącą m.in. informacji przekazanych przez niego dotyczących wietnamskich kooperantów, a także relacji pomiędzy kontrahentami, jakie pozyskał on w trakcie tłumaczenia rozmów i dokumentów. Wnioski te organ pierwszej instancji oddalił postanowieniem z dnia [...] r. (k. 930 akt adm.) wywodząc, że pośrednictwo świadka miało charakter nieformalny, a organ nie kwestionuje nabycia odzieży. Zdaniem Sądu, było to działanie nieprawidłowe, bo niezależnie od formalnego czy nieformalnego charakteru pośrednictwa D. S. M mógł on mieć wiedzę w zakresie wskazanym we wniosku dowodowym. Zgodnie z art. 188 O.p., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Ostatni fragment przepisu należy rozumieć w ten sposób, że okoliczności objęte wnioskiem dowodowym mają być stwierdzone innym dowodem w kierunku zgodnym z wnioskiem dowodowym. W przeciwnym razie podstaw do odmowy przeprowadzenia dowodu na okoliczności istotne dla sprawy nie ma. W tej sprawie z całą pewnością ich nie było.
Po szóste, Sąd nie zgadza się z uznaniem za niewiarygodne zeznań prokurenta skarżącej – K. K.– złożonych podczas przesłuchania w dniu 17 sierpnia 2016 r. (k. 304 akt adm.). W ich toku wyjaśniła ona w sposób spójny i przekonujący okoliczności współpracy z Wietnamczykami, w tym rolę w tej współpracy Pana M. (podała jego numer telefonu). Zdaniem Sądu, trudności z przyporządkowaniem osób do poszczególnych firm na podstawie wietnamskich personaliów nie może być poczytane na niekorzyść skarżącej. Z wyjaśnień świadka wynikało, że osoby te posługują się polskimi imionami (np. M., T.), albo znane są pod pseudonimami ("kolega") lub częścią ich personaliów (Pan N., Pan T.). Świadek dokonała też przyporządkowania poszczególnych tych osób do każdego z kontrahentów. Organy wartość tych wiarygodnych, zdaniem Sądu, zeznań niesłusznie zbagatelizowały.
Reasumując tę część rozważań Sąd stwierdza, że w zakresie nierzetelności podmiotowej spornych faktur organy dokonały błędnych ustaleń faktycznych na podstawie niekompletnego materiału dowodowego (zignorowały dowody przemawiające na korzyść skarżącej, wyciągnęły negatywne dla skarżącej wnioski z dowodów, których treść nie pozwalała na wyciąganie takich wniosków w świetle zasad wiedzy i doświadczenia życiowego, odmówiły przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez stronę na okoliczności istotne dla sprawy oraz nie przeprowadziły z urzędu dowodów niezbędnych do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego). Doszło zatem do naruszenia przepisów o gromadzeniu i ocenie dowodów (art. 120, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, i art.191 Op.).
Oprócz tego Sąd stwierdza, że wiele podobnych zastrzeżeń budzą ustalenia na temat dobrej wiary skarżącej, a ściślej jej świadomości co do udziału w oszukańczym, zdaniem organów, procederze. Należy podkreślić, że zakres odpowiedzialności podatnika za działania jego kontrahentów nie jest nieograniczony. Jak stwierdził TSUE w wyroku z 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 (Mahagében i Dávid), co do zasady to do organów podatkowych należy dokonywanie niezbędnych kontroli podatników w celu wykrycia nieprawidłowości i naruszeń przepisów prawa w zakresie podatku VAT oraz karanie podatników winnych takich nieprawidłowości lub naruszeń. Za przesądzające o braku dobrej wiary podatnika nie można uznać wystąpienia samodzielnie m.in. następujących okoliczności: brak zbadania przez podatnika, czy jego kontrahent jest podatnikiem oraz czy wywiązuje się z obowiązku złożenia deklaracji i zapłaty podatku VAT (orzeczenie z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie C-642/11 Stroj Trans), brak sprawdzenia przez podatnika, czy pracownicy wskazani przez jego kontrahenta byli przez niego rzeczywiście zatrudnieni (orzeczenie z dnia 6 września 2012 r., C-324/11, Tóth), brak upewnienia się przez podatnika, że jego kontrahent dysponuje towarami będącymi przedmiotem transakcji oraz, że był w stanie je przetransportować oraz wywiązał się z obowiązku złożenia deklaracji i zapłaty podatku VAT (wyrok z 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 Mahagében i Dávid). Dodatkowo Trybunał wyraźnie wskazuje, że wyłączony jest ogólny obowiązek żądania od podatnika przedstawienia wszelkich dowodów na zgodność z prawem oraz uczciwość wszystkich podmiotów uczestniczących w ramach danego łańcucha transakcji oraz rzeczywistego wykonania dostaw poprzedzających lub następujących po transakcji stanowiącej podstawę uprawnienia wywodzonego ze wspólnego systemu podatku VAT w celu skorzystania z prawa do odliczenia.
Płynie z tego wniosek, że w przypadku takich podmiotów, które były zarejestrowane w KRS oraz figurowały w rejestrze podatników VAT i jednocześnie w ich imieniu dokonywana była fizyczna sprzedaż towarów w takim miejscu, jak Centrum Handlowe w W., to organy skarbowe w pierwszym rzędzie zobowiązane były do kontroli takich miejsc i to na nich spoczywał obowiązek ujawnienia bezprawności ich funkcjonowania w obrocie. Nie można tych obowiązków przerzucać na skarżącą oczekując od niej działań o charakterze śledczym. Nie oznacza to oczywiście, że skarżąca była zwolniona z obowiązku sprawdzenia kontrahentów. Jednak, jak wynika z zeznań prokurenta skarżącej, miała ona świadomość zagrożeń związanych z handlem dokonywanym w centrum handlowym w W., była o tym ostrzegana, była ponadto świadkiem kontroli dokonywanych w Centrum Handlowym. W związku z tym przed rozpoczęciem współpracy z każdym z kontrahentów dokonywano ich weryfikacji w KRS, NIP, Portalu Podatkowym Ministerstwa Finansów, REGON oraz VIES, w celu ustalenia, czy numer danego podmiotu jest aktywny. Przed rozpoczęciem współpracy skarżąca żądała także deklaracji VAT-7 swoich kontrahentów za poprzednie okresy rozliczeniowe. Zdaniem DIAS jednak, te czynności nie świadczą o zachowaniu przez skarżącą należytej staranności. Organ odwoławczy wskazał, że fizyczne dowody owego sprawdzenia pochodzą z okresu, kiedy już trwała kontrola skarżącej (czerwiec-sierpień 2016 r.). Zdaniem Sądu, nie podważa to jednak prawdziwości twierdzeń skarżącej, co mogłoby mieć miejsce dopiero wtedy, gdyby którykolwiek z kontrahentów skarżącej w spornym okresie (marzec-kwiecień 2016 r.) w tym rejestrze nie figurował. Tak jednak nie było – wszyscy kontrahenci byli wówczas zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni. Organ wywodził także, że ze złożonych do akt sprawy przez skarżącą deklaracji VAT kontrahentów skarżącej nie wynika, kiedy weszła w ich posiadanie, nie są one także opatrzonego prezentatą właściwego Urzędu Skarbowego. Należy stąd wnosić, że organ odwoławczy kwestionuje prawdziwość twierdzeń K. K. o żądaniu i "otrzymaniu do ręki" owych deklaracji, co nastąpić miało przed nawiązaniem współpracy handlowej. Zdaniem Sądu argumenty te nie są przekonujące i jako takie nie prowadzą do skutecznego zakwestionowania twierdzeń strony. Organ sam przecież wskazał, że wszyscy kontrahenci skarżącej składali deklaracje VAT za okresy poprzedzające pojęcie współpracy, a deklaracje te nie zostały przez organ zakwestionowane. Podobnie organ ocenił także twierdzenia strony dotyczące sprawdzania danych kontrahentów w KRS – brak materialnych dowodów owego sprawdzenia, zdaniem organu, sugeruje jego brak. Nie ulega jednak wątpliwości, że wszyscy kontrahenci skarżącej byli zarejestrowani w KRS, a brak w tym rejestrze sprawozdań finansowych kontrahentów skarżącej nie jest okolicznością, która powinna rzutować na ocenę ich rzetelności. Było i jest to zjawisko nagminne, a więc z faktu, że spółka handlowa nie składa sprawozdania finansowego, nie można skutecznie wyciągać wniosku, że nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej. Na marginesie warto zaznaczyć, że E i P. złożyły sprawozdania finansowe w czerwcu i lipcu 2016 r., co jest dodatkową przesłanką do uznania, że w spornym okresie rozliczeniowym prowadziły rzeczywistą działalność handlową, a tym samym, że ocena nierzetelności podmiotowej spornych faktur nie była pełna.
Reasumując, w tej sprawie organ nie wykazał braku należytej staranności skarżącej – przeciwnie, z materiału dowodowego wynika, że podjęła ona działania sprawdzające kontrahentów (KRS, REGON, rejestr podatników VAT, deklaracje VAT za poprzednie okresy rozliczeniowe), a oprócz tego, obok samych faktur dokumentujących nabycie odzieży, dysponowała także dowodami opłacenia spornych transakcji przelewami bankowymi (z wyjątkiem C). W ocenie Sądu, jest to dodatkowa okoliczność świadcząca na korzyść skarżącej, która pozwalała jej przyjąć, że kontrahenci prowadzili rzeczywistą działalność handlową (zwykle bowiem podmioty funkcjonujące w szarej strefie korzystają z gotówkowej formy płatności). Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, przeniesienie całego ryzyka handlowego ze skarżącej na jej kontrahentów (faktury z odroczonym terminem płatności – kredyt kupiecki) raczej może wskazywać na to, że kontrahenci udzielający kredytu kupieckiego prowadzą rzeczywistą i stabilną działalność, posiadając środki finansowe, które umożliwiają udzielenie takiego kredytu, a nie przeciwnie. Wspomniano już, że mimo dwukrotnego składania wniosków dowodowych o przesłuchanie D. S. M., organ pierwszej instancji te wnioski oddalał. Jak podkreślała skarżąca, D. S. M. cieszył się zaufaniem prokurenta skarżącej, pośredniczył w kontaktach handlowych i uczestniczył w rozmowach pomiędzy kontrahentami. W ocenie Sądu, jego relacja mogła mieć znaczenie nie tylko w zakresie oceny, czy kontrahenci skarżącej prowadzili rzeczywistą działalność, ale także w zakresie zachowania przez nią należytej staranności.
Organ podkreślał, że do zachowania szczególnej ostrożności w kontaktach z kontrahentami powinno skłonić skarżącą to, że współpraca nie była poprzedzona umowami pisemnymi oraz to, że faktury były wystawione w języku polskim, mimo, że przedstawiciele kontrahentów słabo lub w ogóle nie władali językiem polskim. Tymczasem, jak wynika z zeznań K. K., brak formy pisemnej umów był uzasadniony zwyczajem handlowym istniejącym w relacjach z kontrahentami wietnamskimi, poza tym niezachowanie formy pisemnej umowy nie wpływa na jej ważność. Odnośnie drugiego z argumentów, można zadać pytanie, czy faktury wystawione w języku wietnamskim dla organów stanowiłyby "lepszy" dowód zachowania staranności kupieckiej przez skarżącą, niż faktury sporządzone w języku polskim.
Zdaniem Sądu, okolicznością, która może wzbudzać u nabywcy podejrzenie co do nierzetelności sprzedawcy może być cena sprzedawanych towarów. Jednak w rozpoznanej sprawie materiał dowodowy sprawy nie dostarcza przesłanek ku temu, by sądzić, że ceny nabywanych towarów odbiegały w sposób znaczący od ich cen rynkowych (co mogłoby wskazywać na nielegalne źródło pochodzenia).
Ze wszystkich tych względów Sąd uznał, że poczynione w sprawie ustalenia są nieprawidłowe zarówno co do tego, że transakcje nie miały rzeczywistego od strony podmiotowej charakteru, jak i co do tego, że skarżąca wiedziała lub powinna była wiedzieć o tym, że zakwestionowane transakcje mające stanowić podstawę prawa do odliczenia, wiązały się z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni przedstawioną ocenę prawną dowodów i wynikające stąd wskazania.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.
Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis, opłatę skarbową od pełnomocnictwa oraz koszty zastępstwa procesowego (art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz. U. poz. 1800).
P.C.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI