I FSK 1962/22

I FSK 1962/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Sygn. powiązane
III SA/Po 38/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-07-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Zawieszono postępowanie oraz podjęto zawieszone postępowanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 124 par. 1 pkt 1, art. 128 par. 1, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1428
art. 5a, art. 189 ust. 1, art. 288 ust. 2 i 3, art. 293, art. 294, art. 323 ust. 1, art. 311 ust. 1
Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej A.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Po 38/22 w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 26 października 2021 r., nr 3001-IOA-4105.45.2021, w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2016 r. postanawia: 1) zawiesić postępowanie kasacyjne, 2) podjąć zawieszone postępowanie kasacyjne z udziałem zarządcy masy sanacyjnej A.R.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 8 lipca 2022 r., sygn. III SA/Po 38/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A.R. (dalej "strona" lub "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 26 października 2021 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2016 r.
Od powyższego wyroku strona wywiodła skargę kasacyjną z 5 października 2022 r.
W toku zainicjowanego w ten sposób postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu powziął informację o otwarciu wobec skarżącej — jako osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą [...] — przez Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu, XI Wydział Gospodarczy postępowania sanacyjnego (postanowienie z 17 lutego 2025 r. sygn. akt [...], prawomocne od 20 marca 2025 r. — vide obwieszczenia ww. sądu odpowiednio z 17 lutego 2025 r. i z 27 marca 2025 r. zamieszczone w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, krz.ms.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 189 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. — Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1428, ze zm.), dalej "p.r.", dzień wydania postanowienia o otwarciu m.in. postępowania sanacyjnego jest dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Postanowienie to jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania (art. 288 ust. 2 w zw. z art. 234 ust. 1 p.r.). W postanowieniu o otwarciu postępowania sanacyjnego zostaje powołany zarządca (art. 51 p.r.), a z chwilą otwarcia postępowania sanacyjnego dłużnik — co do zasady — traci na rzecz zarządcy prawo zarządzania i rozporządzania majątkiem stanowiącym masę sanacyjną (art. 288 ust. 2 i 3, art. 294 i art. 323 ust. 1 p.r.), aczkolwiek nadal pozostaje jego formalnym właścicielem. Otwarcie postępowania sanacyjnego powoduje również wygaśnięcie prokury oraz innych pełnomocnictw udzielonych przez dłużnika, przy czym zarządca może w toku postępowania sanacyjnego udzielać pełnomocnictw, w tym prokury (art. 293 p.r.).
Zgodnie natomiast z art. 311 ust. 1 p.r. postępowania sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne i przed sądami polubownymi dotyczące masy sanacyjnej mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez zarządcę albo przeciwko niemu. Postępowania te zarządca prowadzi w imieniu własnym na rzecz dłużnika.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 września 2019 r., sygn. akt I FSK 1714/18 (CBOSA), zarządca — podobnie jak wykonawca testamentu, kurator spadku oraz syndyk masy upadłości — jest tzw. stroną zastępczą. Zasady zastępowania dłużnika przez syndyka i zarządcę sanacyjnego w danym postępowaniu są przy tym takie same (por. art. 144 ust. 1-3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe [Dz. U. z 2025 r. poz. 614, ze zm.] i art. 311 ust. 1 i 2 p.r.), a zatem orzecznictwo i stanowisko doktryny dotyczące funkcji syndyka mogą być w pełni wykorzystane przy wyjaśnianiu roli zarządcy w postępowaniu sanacyjnym (por. S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, 2016 r., s. 1274-1275). Warto w związku z tym przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt III CSK 244/08 (LEX nr 523687), w uzasadnieniu którego wyjaśniono, że "(...) podstawienie procesowe syndyka w miejsce upadłego jest podstawieniem bezwzględnym, przy którym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony (...)". W doktrynie natomiast podnosi się, że w toczącym się postępowaniu sądowym lub administracyjnym syndyk jest stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), w znaczeniu materialnym natomiast stroną jest sam dłużnik (por. W. Broniewicz, Stanowisko syndyka masy upadłości w procesach z jego udziałem, PiP 1993, z. 2, s. 45).
Bezwzględny charakter przepisu art. 311 ust. 1 p.r. skutkuje całkowitym pozbawieniem dłużnika legitymacji procesowej w postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych i przed sądami polubownymi dotyczących masy sanacyjnej, także w przypadku zezwolenia przez sąd dłużnikowi na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie nieprzekraczającym zakresu zwykłego zarządu na podstawie art. 288 ust. 3 p.r. Utrata w przypadku dłużnika uprawnienia do występowania w postępowaniu sądowym, administracyjnym, sądowoadministracyjnym i przed sądami polubownymi dotyczącym masy sanacyjnej w charakterze strony w znaczeniu procesowym (utrata legitymacji procesowej) nie oznacza, że dłużnik pozbawiony zostaje zdolności procesowej. Zdolność taką dłużnik posiada zgodnie z odpowiednimi przepisami proceduralnymi (por. art. 26 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.], dalej "p.p.s.a."), tracąc jedynie na rzecz zarządcy uprawnienie do wystąpienia w charakterze strony w danym postępowaniu, w którym roszczenie procesowe dotyczy masy sanacyjnej.
Zgodnie zaś z art. 124 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3.
Mając zatem na uwadze powyższe rozważania oraz przedstawione okoliczności sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że od 17 lutego 2025 r. (tj. od dnia otwarcia postępowania sanacyjnego) jedynym podmiotem mającym legitymację procesową do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym skargą kasacyjną skarżącej z 5 października 2022 r., dotyczącym masy sanacyjnej (za takie należy bowiem uznać postępowanie mające na celu sądowoadministracyjną kontrolę decyzji organu podatkowego w przedmiocie podatku akcyzowego), jest wyznaczony w ramach postępowania sanacyjnego zarządca.
W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. zawiesił postępowanie kasacyjne wszczęte skargą kasacyjną strony.
Z uwagi jednakże na to, że równolegle z otwarciem postępowania sanacyjnego wyznaczony został zarządca w osobie A.P., uzasadnione było podjęcie zawieszonego postępowania z udziałem zarządcy. Zgodnie bowiem z art. 128 § 1 p.p.s.a. sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna jego zawieszenia.