I FSK 1947/09

Naczelny Sąd Administracyjny2010-11-12
NSApodatkoweWysokansa
VATnieodpłatne przekazaniedostawa towarówcele związane z przedsiębiorstwemprawo do odliczeniainterpretacja indywidualnaustawa o VATimplementacja dyrektywy

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów, potwierdzając, że nieodpłatne przekazanie towarów na cele związane z przedsiębiorstwem nie podlega VAT, nawet jeśli istniało prawo do odliczenia VAT naliczonego.

Sprawa dotyczyła opodatkowania VAT nieodpłatnego przekazania przez spółkę wybudowanego przyłącza wodociągowego na rzecz innej spółki, z którą zawarto umowę na budowę. Spółka uważała, że czynność ta nie podlega VAT, ponieważ jest związana z jej przedsiębiorstwem. Minister Finansów interpretował to jako dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu. Sąd I instancji uchylił interpretację, uznając, że po zmianie przepisów od 1 czerwca 2005 r. takie przekazanie nie jest opodatkowane. NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów, potwierdzając stanowisko sądu niższej instancji.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła kwestii opodatkowania podatkiem od towarów i usług nieodpłatnego przekazania przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele związane z tym przedsiębiorstwem. Spółka wybudowała przyłącze wodociągowe, ponosząc koszty udokumentowane fakturą VAT z prawem do odliczenia podatku naliczonego. Następnie zamierzała nieodpłatnie przekazać to przyłącze spółce, z którą zawarła umowę na budowę. Spółka argumentowała, że czynność ta nie jest dostawą towarów ani świadczeniem usług podlegającym opodatkowaniu, gdyż jest związana z jej przedsiębiorstwem. Minister Finansów w indywidualnej interpretacji uznał jednak, że takie nieodpłatne przekazanie jest równoznaczne z odpłatną dostawą towarów i podlega VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił tę interpretację, wskazując, że zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT obowiązującym od 1 czerwca 2005 r., nieodpłatne przekazanie towarów na cele związane z przedsiębiorstwem nie podlega opodatkowaniu, nawet jeśli istniało prawo do odliczenia VAT naliczonego. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną Ministra Finansów, podzielił stanowisko sądu niższej instancji. Sąd podkreślił, że wykładnia gramatyczna art. 7 ust. 2 ustawy o VAT jasno wskazuje, iż dotyczy on przekazania towarów na cele inne niż związane z przedsiębiorstwem. NSA zwrócił uwagę na zasadę ustawowości opodatkowania (art. 217 Konstytucji RP) i wymóg precyzji przepisów podatkowych. Stwierdził, że nawet jeśli implementacja przepisów unijnych była wadliwa, podatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji stosowania jednoznacznych przepisów krajowych. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów, potwierdzając, że nieodpłatne przekazanie przyłącza wodociągowego na cele związane z przedsiębiorstwem nie podlegało opodatkowaniu VAT.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, takie przekazanie nie stanowi dostawy towarów podlegającej opodatkowaniu VAT, zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT w brzmieniu obowiązującym po 1 czerwca 2005 r.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wykładni gramatycznej art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, która odnosi się do przekazania towarów na cele inne niż związane z przedsiębiorstwem. Podkreślono zasadę ustawowości opodatkowania i wymóg precyzji przepisów. Nawet w przypadku wadliwej implementacji dyrektyw unijnych, podatnik nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji stosowania jednoznacznych przepisów krajowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

u.p.t.u. art. 7 § ust. 2 i ust. 3

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa na cele związane z tym przedsiębiorstwem nie stanowi dostawy towarów podlegającej opodatkowaniu VAT, nawet jeśli istniało prawo do odliczenia VAT naliczonego.

u.p.t.u. art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Dyrektywa 2006/112/WE art. 16

Dyrektywa Rady z dnia 28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej

VI Dyrektywa art. 5 § ust. 6

Szósta Dyrektywa Rady z dnia 17 maja 1977 r. Nr 77/388/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieodpłatne przekazanie towarów na cele związane z przedsiębiorstwem nie podlega VAT na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT w brzmieniu po 1 czerwca 2005 r. Wykładnia gramatyczna art. 7 ust. 2 ustawy o VAT jest jednoznaczna i nie pozwala na opodatkowanie takich czynności. Podatnik nie ponosi negatywnych konsekwencji wadliwej implementacji przepisów unijnych, stosując się do jednoznacznych przepisów krajowych.

Odrzucone argumenty

Nieodpłatne przekazanie towarów związanych z przedsiębiorstwem, które nie są próbkami, prezentami o małej wartości ani materiałami reklamowymi, podlega opodatkowaniu VAT. Literalne brzmienie art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT upoważnia do przyjęcia, że nieodpłatne przekazanie przez podatnika towarów na cele związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Godne uwagi sformułowania

Redakcja powyższych przepisów nie jest doskonała, zwłaszcza, jeśli się przytoczy przepis ust. 3 tegoż artykułu. Z gramatycznej wykładni przepisów art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT, w ich brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2005 r. wynika obecnie jedynie, że 'przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem' (ust. 2), w postaci - 'drukowanych materiałów reklamowych i informacyjnych, prezentów o małej wartości i próbek' (ust. 3) - nie podlega opodatkowaniu VAT. Nakaz określoności jest szczególnie istotny w prawie daniowym. Podatnik, zwłaszcza przy mechanizmie samoobliczania podatku, nie powinien mieć żadnych wątpliwości w zakresie tego, które czynności są przedmiotem podatku od towarów i usług. Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem 'na cele inne niż związane z prowadzonym przedsiębiorstwem', oznacza, że dla określenia przedmiotu opodatkowania w przypadku nieodpłatnego przekazania towarów istotnym jest cel tego przekazania. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej przepis ten nie dotyczy każdego nieodpłatnego przekazania towarów przez przedsiębiorcę. Organy państwa członkowskiego w żadnym wypadku nie mogą powoływać się na bezpośrednią skuteczność dyrektywy wobec osób fizycznych i prawnych i nakładać na nie - przez stosowanie wykładni zgodnej z celami dyrektywy - obowiązków z nich wynikających, które jednak nie zostały określone lub zostały niewłaściwie określone w przepisach krajowych.

Skład orzekający

Krzysztof Stanik

przewodniczący

Arkadiusz Cudak

sprawozdawca

Danuta Kuchta

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie jednolitej wykładni przepisów dotyczących opodatkowania VAT nieodpłatnego przekazania towarów na cele związane z przedsiębiorstwem, zwłaszcza po zmianach z 2005 r. oraz kwestii implementacji prawa unijnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego po 1 czerwca 2005 r. i specyfiki przepisów ustawy o VAT. Interpretacja może być odmienna w przypadku innych rodzajów nieodpłatnych przekazań lub w odniesieniu do przepisów sprzed 2005 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego podatku VAT i jego interpretacji w kontekście nieodpłatnych przekazań, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców. Wyjaśnia złożone kwestie związane z wykładnią przepisów i implementacją prawa UE.

Czy nieodpłatne przekazanie firmowego mienia zawsze oznacza VAT? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1947/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-11-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-11-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak /sprawozdawca/
Danuta Kuchta
Krzysztof Stanik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 3168/08 - Wyrok WSA w Warszawie z 2009-09-04
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
art. 7 ust. 2 i ust. 3, art. 5 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 16
Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
Dz.U.UE.L 1977 nr 145 poz 1 art. 5 ust. 6
Szósta Dyrektywa Rady z dnia 17 maja 1977 r. Nr 77/388/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do  podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 217, art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Stanik, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Danuta Kuchta, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 3168/08 w sprawie ze skargi Zakładu E. P. – C.T.E. spółka o. o. z siedzibą w P. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 29 lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz Zakładu E. P. – C.T.E. spółka o. o. z siedzibą w P. kwotę 180 zł (słownie: sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 września 2009 r., sygn. akt III SA/wa 3168/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez Z. E. P. – C. T. E. Sp. z o. o. z siedzibą w P. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 29 lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że Skarżąca w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą podpisała umowę ze spółką W. P. Sp. z o. o., na budowę przyłącza wodociągowego. Za budowę przyłącza Spółka zostanie obciążona kosztami budowy na podstawie faktury VAT. Spółka zamierza przekazać nieodpłatnie przyłącze na rzecz spółki W. P. Sp. z o. o. Skarżąca zwróciła się do organu podatkowego z pytaniami, czy będzie miała prawo do odliczenia podatku VAT z tytułu faktury VAT dokumentującej wydatki na wybudowanie przyłącza, które zostanie przekazane nieodpłatnie na rzecz W. P. Sp. z o. o. oraz czy czynność nieodpłatnego przekazania infrastruktury wodociągowej na rzecz W. P. Sp. z o. o. jest czynnością opodatkowaną podatkiem VAT?
Przedstawiając swoje stanowisko Spółka uznała, że nie jest właścicielem sieci wodociągowej i wybudowany fragment sieci energetycznej nie stanowi kompletnego obiektu. Z tych względów przedmiotowe przekazanie należy potraktować nie jako dostawę towarów, lecz jako świadczenie usług - w tym wypadku nieodpłatne. Przekazanie przez Skarżącą wybudowanej infrastruktury podmiotowi zarządzającemu daną sieci związane jest z prowadzonym przedsiębiorstwem, gdyż Skarżąca uzyskując dostęp do sieci wodociągowej będzie odnosić bezpośrednią korzyść z powyższego przekazania (umożliwi to prawidłowe funkcjonowanie jej nieruchomości wykorzystywanej do działalności gospodarczej). Zatem nieodpłatne przekazanie nowo wybudowanego fragmentu sieci wodociągowej jako związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z 29 lipca 2008 r. uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe, gdyż w jego ocenie nieodpłatne przekazanie infrastruktury w przypadku gdy elementy te powstały przy użyciu towarów (materiałów) oraz usług obcych, przy nabyciu których Skarżąca ma prawo do dokonania odliczenia podatku naliczonego, winny być traktowane na równi z odpłatną dostawą towarów - podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 7 ust.2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm., dalej: "ustawa o VAT").
Pismem z dnia 13 października 2008 r. Skarżąca złożyła skargę na powyższą interpretację indywidualną, zarzucając naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 2 oraz art. 86 ust. 1 ustawy o VAT. W uzasadnieniu powtórzyła argumenty prezentowane we wniosku oraz wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa.
Minister Finansów w odpowiedzi na skargę zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji dokonał analizy wyroku (w uzasadnieniu błędnie określanej jako uchwała) Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I FPS 6/08, przytaczając treść art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT w brzmieniu obowiązującym w okresie do 31 maja 2005 r. Następnie wskazał, że zmiana z dniem 1 czerwca 2005 r. treści powyższego przepisu, w którym postanowiono, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do przekazywanych drukowanych materiałów reklamowych i informacyjnych, prezentów o małej wartości i próbek, zamiast jak było do 31 maja 2005 r. - do przekazywanych prezentów o małej wartości i próbek, jeżeli ich przekazanie (wręczenie) wiązało się bezpośrednio z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem, w sposób istotny wpłynęła na wykładnię normy art. 7 ust. 2, której odczytywanie w brzmieniu obowiązującym do 31 maja 2005 r. następowało przez pryzmat art. 7 ust. 3 ustawy, z uwzględnieniem prowspólnotowej wykładni tegoż unormowania.
W ocenie Sądu I instancji z gramatycznej wykładni przepisów art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT, w ich brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2005 r. wynika obecnie jedynie, że "przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem" (ust. 2), w postaci - "drukowanych materiałów reklamowych i informacyjnych, prezentów o małej wartości i próbek" (ust. 3) - nie podlega opodatkowaniu VAT i to niezależnie od tego, czy przy nabyciu przekazywanych towarów podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, w całości lub części, czy też takie prawo nie przysługiwało. Czynienie w tej sytuacji wykładni celowościowej art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT, prowadzącej do rozszerzenia zakresu przedmiotowego opodatkowania (obowiązku podatkowego) w oparciu o treść przepisu ust. 3, poza zakres pomieszczony w normie ust. 2, wynikający z zastosowania do niej wykładni gramatycznej, zdaniem Sądu, uznać należy za niedopuszczalne. W celu poparcia swojego stanowiska Sąd powołał się na liczne orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, a także poglądy prezentowane w doktrynie.
Skład orzekający w I instancji stwierdził również, że porównanie treści implementowanego przepisu dyrektywy i unormowania krajowego wskazuje, że nadanie regulacji krajowej znaczenia wynikającego z bezwarunkowej i precyzyjnej normy unijnej, prowadziłoby do sprzeczności z brzmieniem gramatycznym przepisu krajowego, Sąd - w przypadku gdy obywatel domaga się zastosowania tej normy w sposób określony w dyrektywie, powinien odmówić zastosowania normy prawa krajowego i umożliwić obywatelowi skorzystanie z unormowania wspólnotowego. Jeżeli jednak obywatel stosuje się do dyspozycji wadliwie implementowanej normy krajowej, uznając, że jest ona dla niego korzystniejsza, brak podstaw do dokonywania wykładni proeuropejskiej tej normy, prowadzącej do wykładni contra legem i nakładania na obywatela obowiązków wynikających tylko z samej dyrektywy. Kwestia ta jest szczególnie istotna na gruncie prawa podatkowego. Implementacja dyrektywy do prawa krajowego powinna być bowiem dokonana w sposób zgodny z przepisami Konstytucji, w wypadku obowiązków podatkowych (art. 217).
W tej sytuacji, według Sądu I instancji, w świetle art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT, w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2005 r., nie stanowi dostawy przekazanie przez podatnika bez wynagrodzenia towarów należących do jego przedsiębiorstwa, na cele wiążące się z tym przedsiębiorstwem, nawet jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w związku z nabyciem tych towarów. Sąd przy tym wskazał, że w omawianym przypadku nie zachodzi sprzeczność między regulacjami prawa wspólnotowego i postanowieniami Konstytucji. Zaistniały spór jest bowiem wynikiem wadliwej - po 1 czerwca 2005 r. - implementacji art. 5 ust. 6 VI Dyrektywy w ramach art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT, które to przepisy - stosownie do art. 217 Konstytucji - stanowią konstytucyjną granicę określonego w tych przepisach zakresu opodatkowania czynności przekazania nieodpłatnego towarów podatnika należących do jego przedsiębiorstwa. Rozszerzenie tej konstytucyjnej granicy ochrony podatnika możliwe jest jedynie przez dostosowanie przez ustawodawcę treści tych przepisów podatkowych do normy art. 5 ust. 6 VI Dyrektywy, co normatywnie określiłoby szerszy zakres opodatkowania tych czynności w ustawie podatkowej, aniżeli to ma miejsce obecnie, a nie czynienie tego przez ich wykładnię contra legem. Obowiązkiem państwa jest prawidłowa implementacja przepisów VI Dyrektywy (obecnie dyrektywy 2006/112/WE) do krajowego porządku prawnego, w sposób który będzie powodować pełną korelację zakresu przedmiotowego opodatkowania określonego w tej dyrektywie oraz w ustawie o podatku od towarów i usług, w tym również w zakresie opodatkowania czynności przekazania towarów przedsiębiorstwa podatnika na cele wiążące się z tym przedsiębiorstwem, tak aby podatnik miał pełną jasność co do opodatkowania takiej czynności wynikającego z treści przepisu ustawy podatkowej, a nie dowiadywał się o fakcie jej opodatkowaniu w wyniku stosowania rozszerzającej wykładni prawa podatkowego.
Powyższy wyrok w całości Minister Finansów zaskarżył skargą kasacyjną. W środku odwoławczym zarzucono naruszenie:
I. Prawa materialnego, polegającego na błędnej wykładni przepisu art. 7 ust. 2 i 3 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT poprzez nieprawidłowe uznanie, iż literalne brzmienie art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT nie upoważnia do przyjęcia, że nieodpłatne przekazanie przez podatnika towarów na cele związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, jako zrównane z odpłatną dostawą towarów.
II. Przepisów postępowania to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 14c § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8. poz. 60 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez dokonanie przez Sąd błędnej oceny prawnej stanowiska organu podatkowego zawartego w indywidualnej interpretacji w zakresie oceny stanowiska wnioskodawcy, w sytuacji braku podstaw do uznania skargi, gdyż organ podatkowy dokonał prawidłowej interpretacji przepisów prawa materialnego – art. 7. ust. 2 i 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stanął na stawisku, że skoro w ustawie (art. 7 ust. 3 ustawy o VAT) wskazane zostały towary, których przekazanie nie podlega opodatkowaniu, a także ich definicje, to nieodpłatne przekazanie tylko tych towarów – przy spełnieniu dodatkowych warunków (wartość prezentów i prowadzenie ewidencji, o których mowa w ust. 4 oraz cechy próbki wynikające z ust. 7) – nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Tym samym zaprezentowany przez Ministra Finansów w interpretacji pogląd, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega nie tylko nieodpłatne przekazanie towarów na cele niezwiązane z prowadzonym przedsiębiorstwem, ale także nieodpłatne przekazanie wszelkich towarów związanych bezpośrednio z prowadzonym przedsiębiorstwem, niestanowiących jednak próbek, prezentów o małej wartości, czy też drukowanych materiałów reklamowych i informacyjnych – jest, jego zdaniem uzasadniony i w pełni potwierdza racjonalność ustawodawcy.
Z uwagi na powyższe pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik spółki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie znajduje ona usprawiedliwionych podstaw. Wobec tego skarga ta podlega oddaleniu.
Rozpoznawany środek odwoławczy został oparty na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. W zasadzie w pierwszej kolejności należałoby się ustosunkować do zarzutów naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2004 r., FSK 471/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 96). Zważywszy jednak na akcesoryjny sposób sformułowania zarzutu naruszenia przepisów postępowania, w niniejszej sprawie najpierw należy odnieść się do zarzutu kasacyjnego wywiedzionego w oparciu o podstawę określoną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 7 ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Zachodzą bowiem rozbieżności pomiędzy Wojewódzkim Sądem Administracyjnym a kasatorem w zakresie interpretacji w szczególności przepisu art. 7 ust. 2 ustawy o VAT. W tym sporze niewątpliwie racje należy przyznać Sądowi I instancji i jego argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Stosownie do treści art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT zasadą jest opodatkowanie podatkiem od towarów i usług odpłatnej dostawy towarów i odpłatnego świadczenia usług na terytorium kraju. Natomiast sporny w niniejszej sprawie przepis art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT stanowi, że przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się również przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, w szczególności: 1) przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia; 2) wszelkie inne przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowizny - jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części. Redakcja powyższych przepisów nie jest doskonała, zwłaszcza, jeśli się przytoczy przepis ust. 3 tegoż artykułu. W stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 czerwca 2005 r. norma ta określa, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do przekazywanych drukowanych materiałów reklamowych i informacyjnych, prezentów o małej wartości i próbek. Natomiast w pierwotnym brzmieniu ustawa o VAT stanowiła w art. 7 ust. 3, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do przekazywanych prezentów o małej wartości i próbek, jeżeli ich przekazanie (wręczenie) wiązało się bezpośrednio z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem.
Przed dokonaniem oceny prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego, dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny warto na wstępie podkreślić, że nakładanie podatków należy do tak zwanej wyłączności ustawowej. Zgodnie bowiem z art. 217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Powyższa norma konstytucyjna nie oznacza tylko obowiązku uregulowania tych kwestii w ustawie. Zgodnie bowiem z zasadą określoności, powyższe elementy powinny być w akcie rangi ustawowej w sposób bardzo precyzyjny, przejrzysty i jasny uregulowane. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika, że każda regulacja prawna ingerująca w prawa i wolności obywatelskie musi spełniać wymóg dostatecznej określoności. Należy przez to rozumieć precyzyjne wyznaczenie dopuszczalnego zakresu ingerencji (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 1992 r., U 6/92, OTK 1992, nr 1, poz. 13.). Adresat normy prawnej musi bowiem wiedzieć, w jaki sposób ma się zachować (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 listopada 1998 r., K 39/97, OTK 1998, nr 6, poz. 99). Nakaz określoności jest szczególnie istotny w prawie daniowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 marca 1994 r., K 13/93, OTK 1994, nr 1, poz. 6; glosa aprobująca R. Mastalski, PiP 1994, nr 7-8, s. 136). Analizując pod tym kątem sporne regulacje prawne, dotyczące przecież przedmiotu opodatkowania podatkiem od towarów i usług, należy mieć na względzie zasadę określoności przy nakładaniu daniny publicznoprawnej (art. 2 w związku z art. 217 Konstytucji). Podatnik, zwłaszcza przy mechanizmie samoobliczania podatku, nie powinien mieć żadnych wątpliwości w zakresie tego, które czynności są przedmiotem podatku od towarów i usług.
W związku z powyższymi uwagami, dokonując spornej interpretacji analizowanej normy prawnej, w pierwszej kolejności należy posłużyć się wykładnią gramatyczną. Z literalnego brzmienia części wstępnej art. 7 ust. 2 tej ustawy wynika wprost, bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych, że odnosi się on do takiego przekazania towarów, które nastąpiło wyłącznie na cele inne niż związane z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem. Oznacza to, że przepis ten pomija takie nieodpłatne przekazania towarów, które zostały dokonane na cele związane z przedsiębiorstwem prowadzonym przez podatnika. Czynności wymienione w ust. 2 w punktach 1 i 2 zostały podane jedynie jako przykłady (gdyż poprzedza je sformułowanie "w szczególności") wskazanego w części wstępnej tego ustępu przekazania towarów na cele inne niż związane z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem. W konsekwencji również wymienione w pkt 2 omawianego ustępu "wszelkie inne przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowizny" to tylko takie przekazanie towarów, które zostało dokonane na cele inne niż związane z przedsiębiorstwem prowadzonym przez podatnika. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej przepis ten nie dotyczy każdego nieodpłatnego przekazania towarów przez przedsiębiorcę. Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem "na cele inne niż związane z prowadzonym przedsiębiorstwem", oznacza, że dla określenia przedmiotu opodatkowania w przypadku nieodpłatnego przekazania towarów istotnym jest cel tego przekazania. Odczytanie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, dokonane przez autora skargi, że każde przekazanie nieodpłatne podlega opodatkowaniu tą daniną publicznoprawną, nie da się uzasadnić żadnymi regułami wykładni językowej i jest w istocie wykładnią contra legem. Skoro zaś wyniki wykładni gramatycznej są jednoznaczne, niedopuszczalne jest sięganie do pozostałych rodzajów wykładni.
Należy również podkreślić, że zmiana treści art. 7 ust. 3 ustawy o VAT, która miała miejsce z dniem 1 czerwca 2005 r. usunęła wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne. Zasadnicza zmiana tego przepisu polegała na usunięciu z niego końcowego fragmentu, który expressis verbis odwoływał się do bezpośredniego powiązania określonej czynności, przekazania wymienionych towarów, z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem, czyli celami działalności gospodarczej podatnika. Zmiana art. 7 ust. 3 ustawy o VAT w istotny sposób wpływa na wykładnię normy ust. 2 tego artykułu, likwidując wątpliwości interpretacyjne.
Odnosząc się do wskazanej w skardze kasacyjnej sprzeczności wykładni art. 7 ust. 2 i ust. 3 ustawy o VAT z postanowieniami art. 16 dyrektywy 2006/112/WE (poprzednio art. 5 ust. 6 Szóstej Dyrektywy), należy stwierdzić, że istotnie rozwiązania zawarte w ustawie o podatku od towarów i usług są bardziej liberalne od rozwiązań wspólnotowych. Niewątpliwie zatem mamy do czynienia z pewną wadliwością w zakresie implementacji zapisów dyrektywy. Zachodzi bowiem zawężenie zakresu przedmiotowego opodatkowania w porównaniu do unormowań zakreślonych w prawie wspólnotowym. Celem bowiem art. 5 ust. 6 Szóstej Dyrektywy (obecnie art. 16 dyrektywy 2006/112/WE) było objęcie opodatkowaniem również tych nieodpłatnych przekazań towarów, które związane były z prowadzonym przedsiębiorstwem.
Jednakże należy podkreślić, że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wyrażany jest pogląd, że organy państwa członkowskiego w żadnym wypadku nie mogą powoływać się na bezpośrednią skuteczność dyrektywy wobec osób fizycznych i prawnych i nakładać na nie - przez stosowanie wykładni zgodnej z celami dyrektywy - obowiązków z niej wynikających, które jednak nie zostały określone lub zostały niewłaściwie określone w przepisach krajowych (orzeczenia ETS z dnia 19 stycznia 1982 r. w sprawie Ursula Becker, 8/81 i z dnia 8 października 1987 r. w sprawie Kolpinguis Nijmegen, 80/86). Prawo do bezpośredniego stosowania dyrektywy z pominięciem przepisów krajowych nie może być wykorzystywane przez organy państwa w celu ograniczenia praw wynikających z przepisów krajowych. Na tych organach bowiem spoczywa obowiązek prawidłowej i pełnej implementacji norm wspólnotowych. Podatnik zaś nie może ponosić negatywnych konsekwencji w przypadku stosowania jednoznacznych w swej treści przepisów ustawy krajowej, które na skutek wadliwej implementacji norm dyrektywy, są niezgodne z dyrektywą. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 marca 2009 r., I FPS 6/08, ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 61, gdy porównanie treści transponowanego przepisu dyrektywy i unormowania krajowego wskazuje, że nadanie uregulowaniu krajowemu znaczenia wynikającego z bezwarunkowej i precyzyjnej normy unijnej prowadziłoby do sprzeczności z gramatycznym brzmieniem przepisu krajowego, sąd powinien - jeśli podatnik domaga się zastosowania tej normy w sposób określony w dyrektywie - odmówić zastosowania normy prawa krajowego i umożliwić mu skorzystanie z unormowania wspólnotowego. Jeżeli jednak podatnik uznaje za korzystniejsze zastosowanie wadliwie sformułowanej w procesie transpozycji normy krajowej, brak jest podstaw do dokonywania wykładni prowspólnotowej tej normy, prowadzącej do wykładni contra legem i nakładania na obywatela obowiązków wynikających tylko z samej dyrektywy.
Reasumując, należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku trafnie uznał, że w aktualnym stanie prawnym przekazanie przez skarżącego bez wynagrodzenia towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele związane z tym przedsiębiorstwem nie stanowi dostawy towarów w świetle art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o VAT, nawet jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w związku z nabyciem tych towarów. Stanowisko to, w zakresie stanu prawnego obowiązującego po dniu 1 czerwca 2005 r., prezentowane jest konsekwentnie w orzecznictwie. Należy tu przede wszystkim wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2009 r., I FPS 6/08, wydany w składzie siedmiu sędziów (ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 61). Stanowisko to prezentowane było również w wcześniejszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a mianowicie w wyroku z dnia 13 maja 2008 r., I FSK 600/07 oraz w wyroku z dnia 25 czerwca 2008 r., I FSK 743/07, jak i w orzeczeniach wydanych po wydaniu wyroku z dnia 23 marca 2009 r. Przykładowo można wskazać na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2009 r., I FSK 361/08; z dnia 8 lipca 2009 r., I FSK 865/08; z dnia 7 lipca 2009 r., I FSK 1418/08; z dnia 15 października 2009 r., I FSK 1213/08: z dnia 2 lipca 2010 r., I FSK 1792/09. Rozpoznawana skarga kasacyjna nie zawiera tak ważkiej argumentacji, która skłoniłaby skład orzekający w niniejszej sprawie do odstąpienia od ugruntowanej i jednolitej wykładni prezentowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Uwzględniając powyższe nie jest zasadny także zarzut naruszenia przepisów postępowania. Skoro bowiem organ podatkowy dokonał błędnej wykładni art. 7 ust. 2 i 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, to Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uchylił interpretacje Ministra Finansów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 14c § 1i 2 O.p.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a., § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI