I FSK 1937/18

Naczelny Sąd Administracyjny2019-03-06
NSApodatkoweWysokansa
VATobniżona stawkaweryfikacja kontrahentarolnik indywidualnyoświadczenienależyta starannośćdobra wiaranadmierne obciążenieprawo podatkowe

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki W. sp. z o.o. w sprawie VAT, uznając, że spółka powinna była zweryfikować status rolnika indywidualnego swojego kontrahenta, mimo posiadania jego oświadczenia.

Spółka W. sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Dyrektora IAS w W. dotyczącą podatku VAT za okres od stycznia do listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących obniżonej stawki VAT dla dostaw śruty do rolników indywidualnych oraz naruszenie zasady państwa prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że spółka miała obowiązek weryfikacji kontrahenta, a posiadanie formalnie poprawnych oświadczeń nie zwalniało jej z tej odpowiedzialności, zwłaszcza w kontekście wątpliwości co do rzetelności kontrahenta.

Sprawa dotyczy podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki W. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. Skarżąca spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o VAT oraz § 7 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Finansów, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że warunkiem zastosowania obniżonej stawki VAT jest dodatkowa weryfikacja kontrahenta jako rolnika indywidualnego. Spółka argumentowała, że wystarczające jest posiadanie formalnie poprawnego oświadczenia. Zarzucono również naruszenie art. 87 i 2 Konstytucji RP. W zakresie przepisów postępowania, spółka wskazała na naruszenie art. 3 § 1, art. 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. i art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi i wadliwą ocenę dowodów, a także naruszenie art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w związku z niewyłączeniem sędziego WSA. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzut nieważności postępowania z powodu niewyłączenia sędziego nie jest zasadny, gdyż sam fakt zatrudnienia w resorcie nie wypełnia przesłanki wyłączenia. Sąd podkreślił, że obniżona stawka VAT wymaga nie tylko formalnie poprawnych oświadczeń, ale także zgodności z rzeczywistością, a podatnik powinien weryfikować kontrahentów, jeśli istnieją ku temu podstawy. Wskazano na orzecznictwo TSUE i TK dotyczące zasady dobrej wiary i konieczności przeciwdziałania nieprawidłowościom. Sąd stwierdził, że spółka miała podstawy do wątpliwości co do rzetelności kontrahenta J. M. i powinna podjąć kroki w celu jego sprawdzenia, co nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów ani zasady państwa prawnego. Uzasadnienie WSA zostało uznane za prawidłowe.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, podatnik ma obowiązek weryfikacji, jeśli istnieją podstawy do wątpliwości co do rzetelności oświadczenia, a samo posiadanie formalnie poprawnego oświadczenia nie zwalnia z tej odpowiedzialności.

Uzasadnienie

Przepisy dotyczące obniżonej stawki VAT wymagają, aby oświadczenia nabywców były zgodne z rzeczywistością. Podatnik powinien podjąć kroki w celu sprawdzenia kontrahenta, jeśli istnieją sygnały wskazujące na brak rzetelności, zgodnie z zasadą proporcjonalności i przeciwdziałania nadużyciom.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

Rozporządzenie MF art. 7 § ust. 4 pkt 7 i ust. 5 pkt 1

Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług

Określa obniżoną stawkę VAT dla towarów przeznaczonych na cele rolnicze i warunki jej stosowania, w tym instytucję oświadczeń nabywcy. Oświadczenia muszą być zgodne z prawem pod względem formalnym i materialnym.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 41 § ust. 1 i 2

Ustawa o podatku od towarów i usług

Dotyczy wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, nie miał zastosowania w tej sprawie.

Konstytucja RP art. 87

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wymienia źródła powszechnie obowiązującego prawa, w tym umowy międzynarodowe. TSUE ma kompetencję do wykładni prawa UE, w tym VAT.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego, w tym zasada niedziałania prawa wstecz.

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek kontroli skarżonych decyzji przez sąd.

p.p.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez sąd.

p.p.s.a. art. 106 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę bez powołania się na nie przez strony.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi uzasadnienia wyroku.

p.p.s.a. art. 18 § § 1 pkt 5

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy (świadczenie usług prawnych).

p.p.s.a. art. 183 § § 2 pkt 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Nieważność postępowania w przypadku udziału wyłączonego sędziego.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 41 ust. 1 i 2 u.p.t.u. w zw. z § 7 ust. 4 i 5 Rozporządzenia MF) poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że warunkiem zastosowania obniżonej stawki VAT jest dodatkowa weryfikacja kontrahenta jako rolnika indywidualnego. Naruszenie art. 87 i 2 Konstytucji RP. Naruszenie przepisów postępowania (art. 3 § 1, art. 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. i art. 106 § 4 p.p.s.a.) poprzez niezasadne oddalenie skargi i wadliwą ocenę dowodów. Naruszenie art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w związku z niewyłączeniem sędziego WSA.

Godne uwagi sformułowania

nie chodzi o jakiekolwiek oświadczenia nabywców, ale o oświadczenia, o których mowa w § 7 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia MF, zatem o oświadczenia odpowiadające wymogom prawa zarówno pod względem formalnym jak i materialnym. Posiadanie wadliwych oświadczeń jest równoznaczne z brakiem oświadczeń prawidłowych, zatem uniemożliwia uznanie prawa podatnika do zastosowania preferencji podatkowych. Istotne jest w tej sytuacji ustalenie czy podatnik- dostawca mógł przewidywać, że złożone przez nabywcę oświadczenie jest nieprawdziwe. Ta ostatnia już sytuacja powinna skłonić skarżącą do sprawdzenia swego kontrahenta.

Skład orzekający

Sylwester Marciniak

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Niezgódka - Medek

sędzia

Dominik Mączyński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Obowiązek weryfikacji kontrahentów przez podatników w celu zastosowania preferencyjnych stawek podatkowych, nawet przy posiadaniu formalnie poprawnych oświadczeń."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów dotyczących obniżonej stawki VAT dla dostaw do rolników indywidualnych, ale zasada ogólna o należytej staranności i weryfikacji kontrahentów ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego dla przedsiębiorców obowiązku weryfikacji kontrahentów w kontekście stosowania preferencyjnych stawek VAT, co ma praktyczne znaczenie i może być interesujące dla firm działających w branży rolnej lub współpracujących z rolnikami.

Czy formalne oświadczenie kontrahenta wystarczy? NSA wyjaśnia obowiązek weryfikacji przy stawce VAT dla rolników.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1937/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Mączyński
Małgorzata Niezgódka - Medek
Sylwester Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 2026/23 - Postanowienie NSA z 2024-03-18
III SA/Wa 3445/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-04-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 18 § 1 pkt 5 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4, art. 106 § 4, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 41 ust. 16
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Dz.U. 2011 nr 73 poz 392
§ 7 ust. 4 pkt 7 i ust. 5 pkt 1
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 87
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sylwester Marciniak (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Sędzia del. WSA Dominik Mączyński, , po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3445/17 w sprawie ze skargi W. sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 31 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do listopada 2013 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3445/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) oddalił skargę W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: spółka lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: organ odwoławczy) z dnia 31 sierpnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do listopada 2013 r.
2. Skarżąca we wniesionej skardze kasacyjnej zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.; dalej: u.p.t.u.) w zw. z § 7 ust. 4 pkt 1 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2011 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 73, poz. 392 ze zm.; dalej: Rozporządzenie), poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do niezasadnego uznania, że warunkiem zastosowania obniżonej stawki podatku od towarów i usług w zakresie dostawy śruty jest spełnienie dodatkowych, nie nałożonych na podatnika przez ustawę lub akty wydane w wykonaniu ustaw obowiązków w zakresie sprawdzenia kontrahenta, co do przysługiwania mu statusu rolnika indywidualnego oraz wyciągnięcie z naruszonych norm zbyt daleko idących wniosków co do zakresu obowiązków podatnika co do weryfikacji treści oświadczenia, w sytuacji gdy z treści uzasadnienia skarżonego orzeczenia a także wprost we wskazanych norm wynika, że wystarczające na gruncie obowiązujących w stanie faktycznym regulacji do uzyskania preferencyjnej stawki podatku VAT jest odebranie od kontrahenta oświadczenia zgodnie ze wskazanymi przepisami co też skarżąca uczyniła;
2) art. 87 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) poprzez jego niezastosowanie oraz przypisanie skarżącej obowiązków weryfikacji kontrahentów prezentowanych w orzecznictwie NSA, WSA oraz TSUE podczas gdy orzeczenia wskazanych organów nie są źródłami prawa obowiązującymi w Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie ze wskazaną normą ustawy ustrojowej a obowiązujące normy ustawowe oraz aktów wykonawczych nie nakładają na podatnika obowiązku takiej weryfikacji, a ponadto w czasie prezentowanym w stanie faktycznym nie zawierały również kryteriów odnoszących się do należytej staranności strony w postępowaniu podatkowym;
3) art. 2 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie konstytucyjnej normy demokratycznego państwa prawnego wynikającej z wskazanego artykułu, a przejawiającej się między innymi w zasadzie niedziałania prawa wstecz oraz wywiedzenie na gruncie niniejszej sprawy obowiązków dla Spółki, gdy w czasie postępowania podatkowego obowiązki takie nie istniały na łamach norm ustawowych oraz wykonawczych, a wprowadzone w późniejszym czasie nie mogą mieć zastosowania do sytuacji, która miała już miejsce;
II. przepisów postępowania, tj.:
1) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi wskutek nienależytego wykonania obowiązku kontroli skarżonych decyzji oraz uznanie, iż na gruncie postępowania skarżącej nie przysługiwało uprawnienie do zastosowania preferencyjnej stawki podatku VAT, w sytuacji gdy organy podatkowe w swym postępowaniu, czego wyrazem stanowiły zaskarżone decyzje nie spełniły nałożonych na nie obowiązków ustawowych oraz nie dowiodły obiektywnie istniejącej świadomości skarżącej spółki co do zagrożenia wynikającego zawierania umów z J. M., a skarżone orzeczenie stanowi w gruncie rzeczy powtórzenie stanowiska organów skarbowych w tym zakresie, bez podjęcia badania istoty sprawy;
2) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi dokonane w oderwaniu od zasad swobodnej oceny dowodów oraz zasad logiki i doświadczenia życiowego, a przejawiające się w uznaniu przez WSA w Warszawie, na podstawie zgromadzonych w postępowaniu dokumentów oraz zeznań wyłącznie świadków (wskazany w uzasadnieniu S. P., który nie podał jednak szczegółów i B. sp. j. – odrębny charakter podmiotowy tzn. spółka jawna, a dodatkowo literalne brzmienie informacji świadka jest ogólnikowe), że standardem w Spółce było dokonywanie weryfikacji kontrahentów pod względem ich statusu rolników indywidualnych, w czasie gdy Spółka ta nawiązywała relację z J. M., podczas gdy wyłącznie jeden świadek odpowiadając na nota bene pytanie sugerujące przyznał, że na żądanie Spółki przedstawił dokumenty dotyczące jego statusu, czego jednak nie można nazwać "standardem" (jak WSA w orzeczeniu), a następnie wywodzić z tego obowiązków bądź ich zaniechania w innych kontaktach handlowych Spółki;
3) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi dokonane w oderwaniu od zasad swobodnej oceny dowodów, a przejawiające się w niezasadnym przyjęciu za wiążące i definitywne zeznań świadka K. B., pracownika Spółki, która przecież sama w swoich zeznaniach wskazuje, że nie pamięta kiedy dokładnie prosiła J. M. o nadesłanie nakazu podatkowego, mogło to również być pod koniec współpracy z tym podmiotem, kiedy to Spółka rzeczywiście podjęła informację o czynnościach organów podatkowych oraz organów ścigania przeciwko J. M., przy czym wskazać trzeba, że postępowanie karne przygotowawcze zostało wszczęte w 2014 r., a zakończone wyrokiem dopiero w 2015 r., zatem dopiero od tego momentu można mówić o pewności co do świadomości Spółki i jej pracowników o nierzetelności J. M. oraz o dokonywanych przez niego oszustwach;
4) art. 1 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli oraz wadliwe uzasadnienie skarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom ustawowych, a przejawiające się w sprzeczności i niejednolitości uzasadnienia oraz uzasadnienia i sentencji wyroku, gdzie z jednej strony Sąd przyznaje racje skarżącej i wskazuje na zbyt daleko idące stanowisko organów, a także wprost wskazuje na okoliczność, iż skarżąca nie miała obowiązku weryfikacji prawdziwości treści otrzymanego oświadczenia, a z drugiej oddala skargę uzasadniając, że skarżąca powinna jednak dokonać weryfikacji prawdziwości oświadczenia na podstawie innych dostępnych jej środków, a ponadto powoływaniu się w jednym miejscu na obowiązywanie orzeczeń i wywodzenie z nich norm prawnych w stosunku do skarżącej, a w drugim fragmencie przywoływanie orzeczenia oraz wskazywanie, że zgadza się z nim, a jednak odmawia mocy obowiązującej poglądom wynikającym z korzystnego dla skarżącej orzeczenia NSA;
5) art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. poprzez niewyłączenie z mocy ustawy sędziego WSA w Warszawie Włodzimierza Gurba (sprawozdawcy) od orzekania w niniejszej sprawie w sytuacji gdy sędzia ten świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron postępowania, a to Ministra Finansów, gdzie był zatrudniony co najmniej do 15 grudnia 2016 r. na stanowisku Zastępcy Dyrektora Departamentu Polityki Podatkowej oraz Zastępcy Dyrektora Departamentu Reformy Administracji Skarbowej, a zatem podlegał on wyłączeniu z mocy samej ustawy, a konsekwencją niewyłączenia sędziego jest nieważność postępowania na zasadzie art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżąca zrzekła się rozprawy wnosząc o rozstrzygnięcie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
3. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna skarżącej nie jest zasadna.
4.1. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu nieważności postępowania w związku niewyłączeniem się od orzekania jednego z sędziów składu orzekającego, tym bardziej, że przesłankę nieważności postępowania Naczelny Sąd Administracyjny ze względu na treść art. 183 § 1 p.p.s.a. zobowiązany jest uwzględnić z urzędu. Skarżąca wskazała na przesłankę nieważności z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W myśl tego przepisu nieważność postępowania zachodzi jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Zdaniem skarżącej zachodzi przypadek wyłączenia sędziego z mocy ustawy ze względu na treść art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą. Zdaniem skarżącej przesłanka ta zachodzi w odniesieniu do sędziego WSA W. Gurby, gdyż zdaniem skarżącej świadczył on usługi prawne na rzecz jednej ze stron postępowania, tj. Ministra Finansów, jako że był zatrudniony co najmniej do 15 grudnia 2016 r. na stanowisku Zastępcy Dyrektora Departamentu Polityki Podatkowej oraz Zastępcy Dyrektora Departamentu Reformy Administracji Skarbowej.
Przesłanka wyłączenia sędziego określona w art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi, gdy sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą. Z akt sprawy podatkowej ani z twierdzeń skarżącej nie wynika, by wskazany wyżej sędzia świadczył usługi prawne, na rzecz organu czy jakiekolwiek usługi związane z przedmiotową sprawą. Sam zaś fakt zatrudnienia w resorcie, w którym pracuje setki osób, w departamentach nie zajmujących się załatwianiem indywidualnych spraw nie wypełnia przesłanki określonej w art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącej, że zachodzi przesłanka nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
4.2. Nie doszło też do błędnej wykładni wskazanych w zarzucie 1 przepisów. W art. 41 ust. 16 u.p.t.u. zawarte zostało upoważnienie dla Ministra d/s finansów publicznych do obniżenia w drodze rozporządzenia stawek podatkowych dla niektórych dostaw towarów i określenia warunków stosowania takich stawek. W § 7 ust.4 pkt 7, a nie jak błędnie wskazano w skardze kasacyjnej w pkt 1 ust. 4 § 7 wskazanego wyżej Rozporządzenia określona została obniżona stawka dla towarów tam określonych, wyłącznie przeznaczonych do stosowania jako nawozy, pasze lub dodatki do pasz, jeżeli ich nabywcą jest podatnik podatku rolnego lub podatnik podatku dochodowego od dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej. Obniżoną stawkę podatku VAT ustawodawca przewidział dla towarów wymienionych w tym przepisie, tylko wówczas, gdy nabywcą ich jest podmiot określony w tym przepisie i towary te zostaną przeznaczone wyłącznie na cele tam określone. W celu uproszczenia procedur związanych ze stosowaniem przez podatników- dostawców wskazanych wyżej stawek obniżonych przy dostawach ustawodawca przewidział w ust. 5 § 7 tego Rozporządzenia tzw. instytucję oświadczeń. Do dostawy tych towarów stosuje się obniżoną stawkę, zgodnie § 7 ust. 5 pkt 1 cytowanego Rozporządzenia jeżeli podatnik uzyska od nabywcy tych towarów pisemne oświadczenie, że jest on podatnikiem podatku rolnego lub podatku dochodowego od dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej i przeznaczy towary do stosowania jako nawozy, pasze lub dodatki (surowiec) do pasz w prowadzonym przez siebie gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej. Skarżąca kasacyjnie stoi na stanowisku, że samo przyjęcie oświadczeń poprawnych pod względem formalnym jest wystarczające do skorzystania z preferencyjnej stawki podatku, a co za tym idzie, iż także złożenie oświadczeń zawierających nieprawdziwe dane, uprawnia sprzedawcę do zastosowania preferencyjnej stawki podatku, bowiem sprzedawca nie ma możliwości sprawdzenia rzetelności oświadczeń i nie ponosi odpowiedzialności za ich treść. Z treści wskazanych wyżej przepisów wynika jednak, że nie chodzi o jakiekolwiek oświadczenia nabywców, ale o oświadczenia, o których mowa w § 7 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia MF, zatem o oświadczenia odpowiadające wymogom prawa zarówno pod względem formalnym jak i materialnym. Naczelny Sąd Administracyjny w licznych orzeczeniach dotyczących znaczenia oświadczeń nabywców na tle podobnych regulacji dotyczących podatku akcyzowego przyjmował, że brak prawidłowych oświadczeń, zarówno pod względem formalnym, jak i materialnym, powoduje, że niemożliwe jest opodatkowanie sprzedawanego oleju preferencyjną stawką akcyzy. Posiadanie wadliwych oświadczeń jest równoznaczne z brakiem oświadczeń prawidłowych, zatem uniemożliwia uznanie prawa podatnika do zastosowania preferencji podatkowych przy sprzedaży olejów opałowych przeznaczonych na cele opałowe (wyroki NSA z dnia: 28 kwietnia 2011 r., I GSK 184/10, i 25 czerwca 2014 r. I GSK 37/13).
W wyroku z dnia 6 grudnia 2016 r. o sygn. akt SK 7/15 Trybunał Konstytucyjny uznał, że przyjęcie przez sprzedawcę oświadczeń, których treść nie pozwala na realizację przywołanego celu, wyklucza założenie – w oparciu o tego rodzaju treść oświadczeń – domniemania przeznaczenia i użycia oleju opałowego na cele opałowe. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej TSUE ) w wyroku z dnia 2 czerwca 2016 r. w sprawie C-418/14. stwierdził, że wprowadzenie ustawowych wymogów formalno-materialnych przy sprzedaży oleju opałowego nie stanowi wartości samej w sobie, lecz ma na celu przeciwdziałanie nieprawidłowościom w obrocie paliwami oraz stworzenie warunków formalnoprawnych dla organów podatkowych do prowadzenia kontroli przestrzegania prawa podatkowego. Zastosowane środki powinny być jednak adekwatne do chronionego dobra, a nie prowadzić do nadmiernych obciążeń podatkowych. Istotne jest w tej sytuacji jak słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji ustalenie czy podatnik- dostawca mógł przewidywać, że złożone przez nabywcę oświadczenie jest nieprawdziwe. W razie bowiem braku jakichkolwiek sygnałów mogących świadczyć o braku rzetelności złożonych oświadczeń, które mógł zauważyć podatnik dostawca zasada proporcjonalności sprzeciwiałaby się obciążać jego negatywnymi skutkami nieprawdziwości złożonych przez nabywcę oświadczeń. Wykładnia wskazanych wyżej przepisów dokonana w tej sprawie jest prawidłowa, zgodna jest przy tym z wykładnią dokonaną w podobnych sprawach przez TSUE. Wskazany natomiast w tym zarzucie art. 42 ust. 1 i 2 u.p.t.u. nie ma zupełnie odniesienia do okoliczności tej sprawy. Dotyczy on bowiem wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, a takie dostawy w tej sprawie nie miały miejsca. Skoro przepis ten w tej sprawie nie był stosowany, to nie mogło dojść do jego naruszenia.
4.3. Trudno zgodzić się ze skarżącą, by doszło w tej sprawie do naruszenia art. 87 Konstytucji R.P. W przepisie tym wskazano katalog powszechnie obowiązującego prawa w Polsce. W ramach tego katalogu wymienione zostały ratyfikowane umowy międzynarodowe. Do takich umów należy Trakt o Unii Europejskiej. Z jego art. 19 ust.3b wynika z kolei kompetencja TSUE do dokonywania wykładni prawa Unii. Podatek VAT jest podatkiem zharmonizowanym. Nie ulega więc wątpliwości, że TSUE przysługuje kompetencja do dokonywania wykładni prawa w tym zakresie. Podkreślić też należy, że właśnie TSUE w swoich orzeczeniach wypracował koncepcję tzw. dobrej wiary. Przyjął bowiem na korzyść podatników, że nie można ich pozbawiać prawa do obniżenia podatku naliczonego, czy zastosowania ulg, w tym także obniżonych stawek podatku VAT, jeżeli nie mogli przewidywać, że uczestniczą w transakcjach stanowiących nadużycie. Krajowe orzecznictwo w tym zakresie oparte jest właśnie na orzecznictwie TSUE. Mimo, że przepisy krajowe nie nakładają na podatnika obowiązku weryfikacji, to jednak określają warunki do zastosowania obniżonej stawki, które powinno być spełnione. Oświadczenia, o których mowa wyżej warunki te powinny więc potwierdzać. Powinny ono być zatem zgodne z rzeczywistością.
4.4. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie doszło w tej sprawie do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. i w zw. z art. 106 § 4 p.p.s.a. Wskazany w tym zarzucie jako naruszony art. 106 § 4 p.p.s.a. stanowi jedynie że fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony.
Faktami powszechnie znanymi są takie fakty, o których istnieniu każdy wie lub może się dowiedzieć ze źródeł powszechnie dostępnych, np. fakty historyczne, fakty przyrodnicze itp. O tym, czy dany fakt ma charakter notoryjny, musi decydować jego obiektywna, a nie subiektywna ocena. Oceny, czy dany fakt spełnia te kryteria w znaczeniu procesowym, dokonuje wyłącznie sąd.
Zatem przepis art. 106 § 4 p.p.s.a. odnosi się wyłącznie do faktów powszechnie znanych, nie reguluje natomiast instytucji faktów znanych sądowi z urzędu.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 marca 2012 r., II FSK 1801/10 nie można za fakty powszechnie znane w rozumieniu art. 106 § 4 p.p.s.a. uznać okoliczności wynikających z artykułów prasowych co do prowadzenia handlu i dystrybucji paliw przez podmioty nieposiadające koncesji czy też ocen dotyczących postępowań przeciwko osobom podejrzanym o udział w tzw. mafii paliwowej. Kontrowersje co do prowadzonych postępowań są bowiem oceną danych zdarzeń, a nie faktem, a informacje dotyczące prowadzenia handlu i dystrybucji paliw przez podmioty nieposiadające koncesji trudno uznać za zdarzenie normalnie i zwyczajnie zachodzące w określonym miejscu i czasie.
To samo dotyczy zarzutów skarżącej w niniejszej sprawie "oderwania się od zasad swobodnej oceny dowodów oraz zasad logiki i doświadczenia życiowego". Wątpliwości bowiem co do oceny dokumentów i zeznań świadków nie są tożsame z faktami powszechnie znanymi.
W skardze kasacyjnej skarżąca nie zarzuca, by w sprawie tej nie został zebrany wyczerpujący materiał dowodowy, nie podnosi bowiem by należało jeszcze przeprowadzić w niej jakieś dodatkowe dowody. Uważa natomiast, że naruszenie wskazanych wyżej przepisów polegało na wadliwiej ocenie i zaakceptowaniu nieprawidłowego działania organów w zakresie postępowania dowodowego poprzez brak zbadania obiektywnej świadomości skarżącej co do zagrożenia wynikającego z zawierania umów z J. M. W istocie więc skarżąca wskazując na naruszenie podanych wyżej przepisów kwestionuje ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie braku jej staranności przy zawieraniu kwestionowanych transakcji i nie podjęcia próby weryfikacji kontrahenta.
4.5. Podkreślić należy, że w skardze kasacyjnej w żaden sposób nie podważono ustaleń dokonanych w sprawie odnośnie do tego, że wystawca zakwestionowanych faktur posługiwał się danymi nieistniejącego podmiotu R. J. M. w M., tego że NIP widniejący na tych fakturach nie należał do niego, a także tego, że nie był on podatnikiem podatku rolnego, jak również, że posłużył się świadectwem weterynaryjnym wydanym na inny podmiot. Ta ostatnia już sytuacja powinna skłonić skarżącą do sprawdzenia swego kontrahenta. Skarżąca powinna była podjąć czynności aby przeciwdziałać skutkom wystąpienia transakcji stanowiących nadużycie prawa. Mogła sprawdzić, poprzez zwrócenie się do Gminy, gdzie nabywca wskazywał, że prowadzi gospodarstwo rolne, czy jest on podatnikiem tego podatku. Podnieść należy, że skarżącej nie było obce weryfikowanie rzetelności swoich kontrahentów. Oprócz złożenia stosownych oświadczeń niektórzy nabywcy składali m.in. decyzje w zakresie podatku rolnego/podatku od nieruchomości za 2012 r., deklaracje wymiaru zaliczek podatku dochodowego od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej na 2012 r. lub decyzje ustalające zaliczki na podatek dochodowy z działów specjalnych produkcji rolnej. Wobec części nabywców skarżąca sama podejmowała czynności weryfikujące treść oświadczenia. B. J. przedstawiał dokumenty REGON lub NIP, A. B. decyzję o wymiarze podatku rolnego, A. K. decyzję w sprawie wymiaru zaliczek na podatek dochodowy od dochodów: z działów specjalnych produkcji rolnej. Także zeznania świadka K. B. wskazują, że były podejmowane nieudolne wobec J. M. próby weryfikacji jego oświadczenia. Uwzględniając to, że w przeciwieństwie do innych kontrahentów J. M. dokonywał nabyć dużych ilości jak i różnego rodzaju śrut, to także ta okoliczność powinna skłonić skarżącą do sprawdzenia tego kontrahenta tym bardziej, że miał on przechowywać zakupione towary w miejscowości znacznie oddalonej od miejsca rzekomego prowadzenia działalności rolniczej. Wbrew więc temu co zarzuca się w skardze kasacyjnej nie budzi wątpliwości ocena dokonana w tej sprawie, że istniały okoliczności, które powinny wzbudzić u skarżącej wątpliwości co do rzetelności tego kontrahenta i skarżąca powinna w związku z tym podjąć kroki w celu jego sprawdzenia. Ocena w tym zakresie nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 191 O.p. Jest ona logiczna, przekonywująca, a także zgodna z doświadczeniem życiowym. Tym samym nie można także twierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).
4.6. Wbrew też temu, co zarzuca się skardze kasacyjnej, nie został naruszony art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo określił zarówno zakres sprawy, jak i żądania skarżącej, wyjaśnił również podstawę prawną oddalenia skargi. Analizując pisemne motywy zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że spełnia ono wszystkie wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd ustosunkował się również do twierdzeń i zarzutów skarżącej, w tym do zarzutów naruszenia przepisów postępowania podniesionych w skardze. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji było odmienne od prezentowanego przez skarżącą, nie oznacza, że takie uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym.
4.7. Postawionymi zarzutami skarżąca skutecznie nie podważyła ustalonego w sprawie stanu faktycznego, były więc podstawy do pozbawienia skarżącej prawa do zastosowania do tych dostaw stawki obniżonej. Na marginesie można też jedynie wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny już kilkakrotnie w sprawach innych podatników wypowiadał się w zakresie fikcyjności działalności prowadzonej przez J. M. (vide np. wyroki NSA z dnia: 1 lutego 2019 r. I FSK 412/17, 1 lutego 2019 r. I FSK 450/17, 1 lutego 2019 r. I FSK 1612/16, 17 kwietnia 2018 r., I FSK 1002/16 i 27 czerwca 2017 r., I FSK 1146/15).
4.8. Ponadto należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2019 r., I FSK 1996/18, przy podobnych zarzutach skarżącej zgłoszonych w jej skardze kasacyjnej w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2012 r., oddalił skargę kasacyjną skarżącej.
4.9. Wobec powyższego, skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, skargę tę należało na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalić.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI