I FSK 1815/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-06
NSApodatkoweWysokansa
VATpodatek naliczonyodliczenie VATpuste fakturyfikcyjne dostawypostępowanie podatkoweskarga kasacyjnaocena dowodówdobra wiaranależyta staranność

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą prawa do odliczenia VAT naliczonego od faktur dokumentujących fikcyjne dostawy paliwa.

Skarżąca kwestionowała decyzję odmawiającą prawa do odliczenia VAT naliczonego z faktur za dostawę oleju napędowego, twierdząc, że faktury te dokumentują rzeczywiste transakcje. Sąd pierwszej instancji uznał ustalenia organów podatkowych za prawidłowe, stwierdzając, że faktury były puste i nie dokumentowały rzeczywistych dostaw. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym wadliwą ocenę dowodów i błędne zastosowanie przepisów VAT. NSA oddalił skargę, uznając, że stan faktyczny został prawidłowo ustalony, a prawo materialne zastosowane właściwie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.S. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odmawiającą prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego za kwiecień 2015 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że sporne faktury zakupu oleju napędowego nie dokumentowały rzeczywistych dostaw, co wyłączało prawo do odliczenia VAT. Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w tym wadliwe uzasadnienie wyroku WSA i błędną ocenę dowodów przez organy podatkowe, a także naruszenie prawa materialnego, w szczególności przepisów ustawy o VAT dotyczących prawa do odliczenia VAT naliczonego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną. Sąd stwierdził, że uzasadnienie wyroku WSA spełnia wymogi formalne, a zarzuty dotyczące oceny dowodów sprowadzają się do polemiki z ustaleniami faktycznymi. NSA podkreślił, że zasada swobodnej oceny dowodów pozwala organom na ocenę dowodów w sposób logiczny i zgodny z doświadczeniem życiowym, a w sprawach o oszustwa podatkowe kluczowa jest analiza całokształtu okoliczności. Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo ustaliły, iż sporne faktury nie dokumentowały rzeczywistych dostaw, a skarżąca miała tego świadomość, co uzasadniało odmowę prawa do odliczenia VAT na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego ani zwrotu podatku naliczonego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo ustaliły, iż sporne faktury nie dokumentowały rzeczywistych dostaw towaru, a skarżąca miała tego świadomość. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT, który wyłącza prawo do odliczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (27)

Główne

o.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

ustawa o VAT art. 86 § 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

ustawa o VAT art. 86 § 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

ustawa o VAT art. 88 § 3a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

ustawa o VAT art. 88 § 3a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane — w części dotyczącej tych czynności.

ustawa o VAT art. 99 § 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

ustawa o VAT art. 99 § 12

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądach administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

o.p. art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 121 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 180 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 181

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 188

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 210 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 210 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 229

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 235

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

p.p. art. 12

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe uzasadnienie wyroku WSA. Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 w zw. z art. 121 oraz art. 127 o.p. przez oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji organu odwoławczego. Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 235 o.p. przez wadliwą ocenę dowodów z zeznań świadków i inne błędy dowodowe. Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 235 o.p. przez błędne uznanie, że skarżąca świadomie działała w mechanizmie wystawiania i wykorzystywania pustych faktur. Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 235 oraz art. 229 o.p. przez zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z opinii biegłego. Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 121 § 1 o.p. i art. 12 p.p. przez wydanie decyzji w sposób dowolny, naruszający zasadę budzenia zaufania. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) oraz art. 99 ust. 1 i ust. 12 ustawy o VAT przez ich niewłaściwe zastosowanie i odstąpienie od zasady prawa do odliczenia VAT naliczonego.

Godne uwagi sformułowania

puste faktury sensu stricto zasada swobodnej oceny dowodów zakłada, że organ podatkowy nie jest skrępowany przy ocenie dowodów kryteriami formalnymi, ma swobodnie oceniać wiarygodność i moc dowodową poszczególnych dowodów, na których oparł swoją decyzję, by w ramach tej swobody nie zostały przekroczone granice dowolności. analiza poszczególnych dowodów oraz okoliczności faktycznych w oderwaniu od wszystkich zdarzeń, które miały miejsce, może doprowadzić do wniosku o prawidłowości działań w aspekcie fiskalnym. Dopiera analiza całokształtu okoliczności pozwala stwierdzić, że rzeczywistym celem działalności tych podmiotów było uzyskanie korzystnego rozliczenia podatkowego (nieuzasadnionej korzyści podatkowej), a nie normalne prowadzenie działalności gospodarczej.

Skład orzekający

Arkadiusz Cudak

przewodniczący sprawozdawca

Izabela Najda-Ossowska

członek

Dominik Mączyński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie stanowiska NSA w zakresie oceny dowodów w sprawach o oszustwa podatkowe, znaczenia analizy całokształtu okoliczności oraz stosowania art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT w przypadku pustych faktur."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i dowodowego, ale jego argumentacja dotycząca oceny dowodów i świadomości uczestników transakcji ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu pustych faktur i odliczenia VAT, a uzasadnienie NSA zawiera cenne wskazówki dotyczące oceny dowodów w takich przypadkach.

Puste faktury VAT: Kiedy sąd uzna, że nie można odliczyć podatku?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1815/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak /przewodniczący sprawozdawca/
Dominik Mączyński
Izabela Najda-Ossowska
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 849/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 86 ust. 1, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a), art. 99 ust. 12
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, Protokolant Adam Goliasz, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2021 r., sygn. III SA/Wa 849/20 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 stycznia 2020 r. nr 1401-IOV-4.4103.33.2019.JM w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 16 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 849/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę M.P. (dalej "strona" lub "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej "organ odwoławczy" lub "organ") z 31 stycznia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 r.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe poczynione przez organy podatkowe ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną o braku prawa skarżącej do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez P. sp. z o.o. (dalej "P.") tytułem dostawy oleju napędowego. Zdaniem sądu w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy trafnie przyjęły, że sporne faktury zakupu nie dokumentują rzeczywistych dostaw paliwa na rzecz strony (są to puste faktury sensu stricto), co z kolei wyłącza konieczność badania tzw. dobrej wiary skarżącej.
2. Skarga kasacyjna
Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez stronę, a w skardze kasacyjnej zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.:
a) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm.), dalej "p.u.s.a.", w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli działalności administracji publicznej, co przejawia się wadliwym uzasadnieniem zaskarżonego wyroku, z uwagi na zaniechanie rozpoznania i dokonania oceny prawnej zarzutów skarżącej określonych w punktach 1, 2, 3 i 5 skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego z 16 marca 2020 r.,
b) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 w zw. z art. 121 oraz art. 127 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325, ze zm.), dalej "o.p.", polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu drugiej instancji, w przypadku gdy rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie odnosiło się do wszystkich podnoszonych przez skarżącą zarzutów, tj. zarzutów (opisanych w pkt 1 lit. d i e odwołania), nie realizując nie tylko zasady przekonywania, ale przede wszystkim zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego, a zatem w przypadku gdy była to decyzja naruszająca prawo,
c) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 235 o.p. co przejawia się oddaleniem wniesionej skargi i nieuchyleniem decyzji drugiej instancji, będącym wynikiem uznania, w ślad za organami podatkowymi rozpoznającymi sprawę, że osobowe źródła dowodowe miałyby potwierdzać brak dokonania dostaw będących przedmiotem kwestionowanych faktur, w sytuacji gdy:
– organy podatkowe obu instancji dokonały wadliwej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny dowodów z zeznań Ł.P. oraz J.D.,
– organ drugiej instancji dokonał dowolnego ustalenia, że w trakcie kontroli podatkowej P. wskazała, że paliwo będące przedmiotem odsprzedaży na rzecz skarżącej zostało zakupione od A. sp. z o.o. (dalej "A."),
– organy podatkowe obu instancji dokonały dowolnej oceny dowodów, pomijając zeznania świadka A.P. z 3 lipca 2018 r. złożone w toku postępowania przygotowawczego w sprawie I Ds. [...] (k. 552),
– organy podatkowe obu instancji dokonały nieprawidłowej oceny dowodu z wyjaśnień A.P. złożonych w toku postępowania w pozostałym zakresie, w tym co do opisywanego procederu obrotu nielegalnym paliwem przez P., jego uczestników, wystawiania i obrotu nierzetelnymi fakturami VAT,
– zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. (dalej "naczelnik urzędu skarbowego"), jak i organ drugiej instancji błędnie nadały przymiot wiarygodności zeznaniom A.G. złożonym w toku postępowania przygotowawczego,
– w niniejszej sprawie błędnie odmówiono wiarygodności zeznaniom skarżącej i świadka K.P. odnośnie faktu rzeczywistego dokonania dostaw objętych kwestionowanymi fakturami,
– w toku postępowania błędnie odmówiono przymiotu wiarygodności korespondencji e-mail pomiędzy skarżącą a dostawcą, umowie na dostawy paliw zawartej pomiędzy P. a skarżącą, dokumentom wydania (auto WZ), dokumentom przyjęcia oraz potwierdzeniom przelewów na poczet zaksięgowanych faktur;
d) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 235 o.p., co przejawia się oddaleniem wniesionej skargi i nieuchyleniem decyzji drugiej instancji w sytuacji błędnego uznania przez organy podatkowe, że skarżąca świadomie działała w mechanizmie wystawiania i wykorzystywania tzw. pustych faktur oraz postępowała w złej wierze, bez dochowania należytej staranności we współpracy z P.;
e) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 235 oraz art. 229 o.p. przez oddalenie wniesionej skargi i nieuchylenie decyzji drugiej instancji pomimo zaniechania przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego w przedmiocie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania rynku paliw płynnych;
f) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 o.p. i art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162), dalej "p.p.", przez oddalenie skargi i brak uchylenia decyzji drugiej instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcie organu odwoławczego oraz poprzedzająca je decyzja naczelnika urzędu skarbowego zostały wydane w sposób dowolny, naruszający zasadę budzenia zaufania do organów podatkowych, w oparciu o nienależycie udowodnione istnienie przesłanek uznania, że zakwestionowane faktury VAT nr 18/2015, 27/2015, 34/2015, 42/2015, 43/2015 i 52/2015 stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane, a przez to nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego;
2) naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s,a.), tj. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) oraz art. 99 ust. 1 i ust. 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. poz. 1054, ze zm.), dalej "ustawa o VAT", przez ich niewłaściwe zastosowanie i odstąpienie w przedmiotowej sprawie od zasady stanowiącej o prawie do odliczenia VAT naliczonego ustanowionej w art. 86 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. 2 ustawy o VAT i w efekcie określenie wysokości zobowiązania podatkowego w VAT za kwiecień 2015 r. w drodze decyzji, a nie na podstawie deklaracji złożonej przez stronę, w sytuacji gdy nie wykazano w sposób prawnie wymagany istnienia obiektywnych przesłanek prowadzących do wniosku, że do transakcji nie doszło, oraz nie obalono domniemania istnienia dobrej wiary skarżącej i zachowania przez nią standardów należytej staranności.
W kontekście tak sformułowanych podstaw kasacyjnych strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji organów podatkowych obu instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, wg norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co rozpoznawany środek odwoławczy nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. Zważywszy, że autor skargi kasacyjnej oparł ją na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj. zarzuca zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, w pierwszej kolejności ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega zasadność tej drugiej grupy zarzutów. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania prawidłowości wykładni prawa lub subsumcji stanu faktycznego do zastosowanego przez sąd przepisu prawa materialnego.
3.3. Najdalej idący spośród zarzutów o charakterze procesowym dotyczy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Skarżąca zarzuca sądowi pierwszej instancji brak odniesienia się do niektórych (enumeratywnie wskazanych) zarzutów skargi, co skutkuje nienależytym w jej ocenie przeprowadzeniem kontroli legalności decyzji organu.
W myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie oraz gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Za jego pomocą nie można natomiast skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy kwestionować stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.
3.4. Po lekturze uzasadnienia zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że opisane powyżej warunki skuteczności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione. Pisemne motywy wyroku odpowiadają wymogom ustawowym. Wynika z nich, jaki stan faktyczny sprawy sąd pierwszej instancji przyjął dla swej oceny oraz jakie powody zadecydowały, że za prawidłowe sąd ten uznał w odniesieniu do zakwestionowanych faktur ograniczenie prawa strony do odliczenia podatku naliczonego. Z kolei sam fakt nieodniesienia się do wszystkich zarzutów skargi nie przesądza a priori, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Choć przepis ten należy wprawdzie tak interpretować, że sąd pierwszej instancji powinien odnieść się do wszystkich zarzutów skargi, nie można jednak uznać, że sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2148/13; CBOSA), co w rozpoznawanej sprawie zachodzi. Uzasadnienie wyroku nie jest natomiast miejscem na polemikę sądu ze stroną skarżącą.
Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku.
3.5. Z podobnych względów nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut niedostrzeżenia przez sąd pierwszej instancji wad uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu, analogicznych jak zarzucane, opisane powyżej, braki w uzasadnieniu wyroku, jak też naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. To, że organ odwoławczy nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do wszystkich argumentów odwołania, nie oznacza, że nie rozpoznał sprawy po raz drugi co do istoty. Nie świadczy też o tym, że naruszono zasadę przekonywania, w sytuacji gdy z całokształtu decyzji wynikają motywy jej wydania.
3.6. Odnosząc się do zarzutów naruszenia pozostałych przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ich istota sprowadza się do kwestionowania przyjętej przez organy podatkowe i zaaprobowanej przez sąd pierwszej instancji oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Co przy tym istotne uwagi skarżącej odnoszą się tylko do niektórych dowodów, głównie z zeznań świadków.
Mając na uwadze taki sposób określenia granic skargi kasacyjnej (które w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. są co do zasady dla sądu kasacyjnego wiążące), Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za właściwe przypomnieć, że przyjęta w art. 191 o.p. zasada swobodnej oceny dowodów zakłada, że organ podatkowy nie jest skrępowany przy ocenie dowodów kryteriami formalnymi, ma swobodnie oceniać wiarygodność i moc dowodową poszczególnych dowodów, na których oparł swoją decyzję, by w ramach tej swobody nie zostały przekroczone granice dowolności. Organ podatkowy przy ocenie zebranych w sprawie dowodów winien kierować się m.in. prawidłami logiki, zgodnością oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego, traktowania zebranych dowodów jako zjawisk obiektywnych, oceniania dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy, wszechstronności oceny. Oznacza to, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego musi być oparta na wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodach, nie może pomijać określonych dowodów, czy też okoliczności faktycznych. Dopiero łączna ocena tych dowodów pozwala odtworzyć rzeczywisty przebieg zdarzeń. Jest to niezwykle istotne zwłaszcza w sprawach, w których organy podatkowe zarzucają podmiotom udział w oszustwach podatkowych. Uczestnicy takiego procederu starają się bowiem na zewnątrz stworzyć legalistyczny obraz podejmowanych działań, tworząc dokumentacyjne pozory prawidłowości działalności. W takiej zaś sytuacji analiza poszczególnych dowodów oraz okoliczności faktycznych w oderwaniu od wszystkich zdarzeń, które miały miejsce, może doprowadzić do wniosku o prawidłowości działań w aspekcie fiskalnym. Dopiera analiza całokształtu okoliczności pozwala stwierdzić, że rzeczywistym celem działalności tych podmiotów było uzyskanie korzystnego rozliczenia podatkowego (nieuzasadnionej korzyści podatkowej), a nie normalne prowadzenie działalności gospodarczej.
3.7. W świetle przedstawionych powyżej uwag zarzut skarżącej o naruszeniu przez organy podatkowe i sąd pierwszej instancji zasady swobodnej oceny dowodów nie mógł być skuteczny. Argumentacja strony stanowiąca uzasadnienie tego zarzutu ma w gruncie rzeczy charakter polemiki z poczynionymi w sprawie ustaleniami. Skarżąca prezentuje własną ocenę wybranych dowodów. Dokonuje jej przy tym w oderwaniu od pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego, pomijając w efekcie obraz wyłaniający się z całokształtu dowodów zebranych w sprawie po dokonaniu łącznej oceny wszystkich przywołanych przez organy okoliczności. Obraz ten zaś wskazuje na ujęcie przez skarżącą w rozliczeniu kwiecień 2015 r. faktur VAT niedokumentujących rzeczywistych dostaw towaru (paliwa) w celu uzyskania korzystnego wyniku rozliczenia, tj. skorzystania z prawa do odliczenia podatku naliczonego. Działania te były przy tym podejmowane przez stronę w porozumieniu z wystawcą spornych faktur, a zatem w sposób w pełni świadomy. Tracą w związku z tym na znaczeniu wszelkie czynności podejmowane przez stronę w zakresie weryfikacji wystawcy faktur, mające na celu wykazać dochowanie przez nią należytej staranności we współpracy z tym kontrahentem.
3.8. W sprawie nie naruszono także art. 188 o.p. przez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania rynku paliw płynnych. Dowód ten miał posłużyć do podważenia wiarygodności zeznań świadka A.G., na podstawie których to zeznań — zdaniem skarżącej — organy i sąd przyjęły, że miała ona wiedzę o nielegalnym pochodzeniu paliwa, gdyż ceny nabycia były niższe od cen rynkowych.
Zauważyć jednakże należy, że zeznania ww. świadka były tylko jednym z dowodów, na podstawie których organy wysnuły wniosek o działaniu skarżącej w złej wierze, a nie jedyną podstawą takiego wniosku. Zgodnie zaś z art. 188 o.p. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. W rozpoznawanej sprawie wymienione w tym przepisie przesłanki skuteczności wniosku dowodowego strony nie zostały zatem spełnione.
3.10. Oceniając zaskarżoną decyzję przez pryzmat wzorca zbudowanego na podstawie reguł postępowania podatkowego określonych w przepisach Ordynacji podatkowej, których naruszenie zarzucono w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę sądu pierwszej instancji, że decyzja ta jest prawidłowa. Zdaniem sądu kasacyjnego stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy podatkowe w sposób wyczerpujący i oceniony zgodnie z regułami zasady swobodnej oceny dowodów. W skardze kasacyjnej nie zdołano zaś tej oceny skutecznie podważyć.
W rezultacie nie sposób też zasadnie twierdzić, że postępowanie podatkowe w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją było prowadzone w sposób sprzeczny z zasadą wynikającą z art. 121 § 1 o.p. oraz z art. 12 p.p.
3.11. Skoro zaś kasator nie zdołał skutecznie podważyć ustalonego w sprawie stanu faktycznego, stan ten jest podstawą oceny zasadności zarzutów naruszenia norm prawa materialnego. W tym zakresie w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) oraz art. 99 ust. 1 i ust. 12 ustawy o VAT przez ich niewłaściwe zastosowanie.
Mając zatem na uwadze zakreślone przez kasatora granice skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego ograniczające się wyłącznie do wadliwej subsumpcji, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jeśli organy obu instancji w sposób skutecznie niepodważony ustaliły, że sporne faktury ujęte przez stronę w rejestrze zakupu za kontrolowany miesiąc nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych (dostaw towarów w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług), czego strona w ustalonych okolicznościach miała świadomość, to stan ten zasadnie usankcjonowany został na podstawie regulacji art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT. Zgodnie bowiem z tym przepisem nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane — w części dotyczącej tych czynności. Stwierdzenie zaś, że skarżąca w złożonej deklaracji VAT-7 za kwiecień 2015 r. wykazała nieprawidłowe wartości m.in. podatku naliczonego do odliczenia obligowało organy podatkowe do odmiennego rozliczenia jej z tego tytułu w decyzji. Zgodnie bowiem z art. 99 ust. 12 ustawy o VAT zobowiązanie podatkowe, kwotę zwrotu różnicy podatku, kwotę zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku, o której mowa w art. 87 ust. 1, przyjmuje się w kwocie wynikającej z deklaracji podatkowej, chyba że organ podatkowy określi je w innej wysokości.
3.12. Mając zatem na uwadze bezzasadność wszystkich zarzutów kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną strony.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
Dominik Mączyński Arkadiusz Cudak Izabela Najda-Ossowska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI