I FSK 1808/19

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-20
NSApodatkoweWysokansa
VATpodatek od towarów i usługfikcyjne fakturyryzyko uszczupleniaart. 108 ust. 1 ustawy o VATtransakcje gospodarczeskarga kasacyjnaNSA

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając transakcje za fikcyjne, a także uchylił wyrok w części dotyczącej art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, oddalając skargę w tym zakresie.

Sprawa dotyczyła podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2012 r. do kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu w części dotyczącej art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, oddalając skargę w pozostałej części. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną spółki za nieuzasadnioną, stwierdzając fikcyjność transakcji. Jednocześnie NSA uznał skargę kasacyjną organu za zasadną w zakresie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, uchylając wyrok WSA i oddalając skargę w tej części.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2012 r. do kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie w części dotyczącej określenia podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, a w pozostałej części oddalił skargę. Zarówno organ, jak i spółka wnieśli skargi kasacyjne. NSA uznał skargę kasacyjną spółki za nieuzasadnioną, podzielając stanowisko organów i WSA, że wystawione faktury dokumentujące transakcje sprzedaży i odkupu składników majątkowych były fikcyjne i nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Spółka nie wykazała, że dochowała należytej staranności ani nie wyjaśniła racjonalnie okoliczności odwracania skutków transakcji ze stratą. Jednocześnie NSA uznał skargę kasacyjną organu za zasadną w zakresie wykładni i zastosowania art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Sąd pierwszej instancji nie wykazał, czy wystawienie faktur doprowadziło do uszczuplenia w podatku VAT, co było konieczne do zastosowania tego przepisu. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA w tej części i oddalił skargę spółki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wystawienie faktury z wykazanym podatkiem obliguje do jego zapłaty, a organy podatkowe powinny wykazać, czy doszło do uszczuplenia w podatku VAT, aby zastosować art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.

Uzasadnienie

NSA uznał, że WSA nie wykazał w sposób wystarczający, czy wystawienie faktur przez spółkę doprowadziło do uszczuplenia w podatku VAT, co było konieczne do zastosowania art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Sąd pierwszej instancji potraktował faktury jako puste, ale nie dokonał pełnej analizy skutków dla dochodów podatkowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (26)

Główne

u.p.t.u. art. 108 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis obliguje do zapłaty podatku wykazanego w fakturze, nawet jeśli nie doszło do faktycznego uszczuplenia dochodów podatkowych, jednakże organy powinny wykazać ryzyko lub zaistnienie uszczuplenia.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 86 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 86 § 2

Ustawa o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 88 § 3a

Ustawa o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 88 § 3a

Ustawa o podatku od towarów i usług

lit. a

u.p.t.u. art. 5 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

pkt 1

u.p.t.u. art. 7 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 8 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

pkt 1

u.p.t.u. art. 99 § 12

Ustawa o podatku od towarów i usług

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

lit. a, c

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 203 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 209

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

O.p. art. 120

Ustawa Ordynacja podatkowa

O.p. art. 121

Ustawa Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ustawa Ordynacja podatkowa

O.p. art. 180 § 1

Ustawa Ordynacja podatkowa

O.p. art. 181

Ustawa Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § 1

Ustawa Ordynacja podatkowa

O.p. art. 188

Ustawa Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ustawa Ordynacja podatkowa

rozp. Min. Sprawiedliwości art. 2 § pkt 7

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

rozp. Min. Sprawiedliwości art. 14 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

lit. a, pkt 2 lit. b

Argumenty

Skuteczne argumenty

Fikcyjność transakcji sprzedaży i odkupu składników majątkowych przez spółkę. Nietypowy przebieg transakcji, pozostawanie składników majątkowych do dyspozycji sprzedającego. Brak racjonalnego wyjaśnienia przez spółkę okoliczności odwracania skutków transakcji ze stratą. Niewystarczające wykazanie przez WSA, czy wystawienie faktur doprowadziło do uszczuplenia w podatku VAT w kontekście art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.

Odrzucone argumenty

Argumenty spółki dotyczące prawidłowego udokumentowania transakcji i braku obowiązku weryfikacji sytuacji kontrahenta. Argumenty spółki dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez organy podatkowe, w tym nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków.

Godne uwagi sformułowania

transakcje jako tzw. puste faktury nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych ryzyko uszczuplenia należności na rzecz Skarbu Państwa nie wyjaśniła jednak w sposób racjonalnie przekonywujący, dlaczego po raptem po dwóch miesiącach trzeba było odwracać skutki zdziałanych czynności i to ze stratą dla Spółki

Skład orzekający

Izabela Najda-Ossowska

sprawozdawca

Mariusz Golecki

członek

Ryszard Pęk

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w kontekście fikcyjnych transakcji oraz ocena rzetelności transakcji gospodarczych w sprawach podatkowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego interpretacja art. 108 ust. 1 ustawy o VAT ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu fikcyjnych faktur i ich konsekwencji podatkowych, a także interpretacji kluczowego przepisu dotyczącego obowiązku zapłaty VAT z wystawionej faktury. Pokazuje, jak sąd ocenia dowody i argumenty stron w takich przypadkach.

Fikcyjne faktury VAT: Kiedy zapłacisz podatek, nawet jeśli nie doszło do uszczuplenia?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1808/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Izabela Najda-Ossowska /sprawozdawca/
Mariusz Golecki
Ryszard Pęk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 26/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-03-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 86 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a i art. 108  ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Mariusz Golecki, Protokolant Marek Wojtasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie oraz R.sp. z o.o. z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 26/19 w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 5 listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: grudzień 2012 r. oraz styczeń, luty, marzec i kwiecień 2013 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w części, t.j. w zakresie pkt 1 i w tym zakresie oddala skargę, 2) oddala skargę kasacyjną R. sp. z o.o. z siedzibą w R., 3) uchyla zaskarżony wyrok w pkt 3, 4) zasądza od R. sp. z o.o. z siedzibą w R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 11.395 zł (słownie: jedenaście tysięcy trzysta dziewięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 28 marca 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 26/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. Sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: Skarżąca/Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Organ) z 5 listopada 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy pkt 3 decyzji Naczelnika Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Kielcach z 27 września 2017 r. (dotyczącej określenia podatku na podstawie art. 108 ust 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054 z późn. zm. dalej: ustawa o VAT), w pozostałej części skargę oddalił oraz zasądził koszty postępowania sądowego.
2. Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł zarówno Organ jak i Spółka.
3. Organ zaskarżył wyrok w części, tj. w zakresie pkt 1 oraz 3. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. dalej: P.p.s.a.), naruszenie:
I. Przepisów postępowania, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 120 i art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm. dalej: O.p.) oraz w związku z art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w stopniu mogącym, mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędne przyjęcie przez Sąd, że organy podatkowe w sposób niewystarczający ustaliły i wyjaśniły okoliczności dotyczące zaistnienia sytuacji rzeczywistego obniżenia wpływów z tytułu podatku od towarów i usług, co w konsekwencji ma wpływ na dopuszczalność zastosowania art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w przypadku gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wystawione przez podatnika w grudniu 2012 r. faktury na rzecz S. sp. z o.o. (dalej: Kontrahent) zostały wprowadzone do obrotu prawnego, pomimo iż nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a zatem wystąpiło w tym wypadku ryzyko uszczuplenia należności na rzecz Skarbu Państwa. Powyższe nieprawidłowe działanie Sądu doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy pkt 3 decyzji organu I instancji z 27 września 2017 r. w przedmiocie określenia wysokości podatku, o którym mowa w art. 108 ust. 1 ustawy o VAT do zapłaty za grudzień 2012 r. celem wyjaśnienia okoliczności wystąpienia ryzyka uszczuplenia należności na rzecz Skarbu Państwa.
II. Prawa materialnego w postaci art. 108 ust. 1 ustawy o VAT poprzez:
- odmowę jego zastosowania w sposób przyjęty przez organy podatkowe, pomimo że zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wystawione przez podatnika w grudniu 2012 r. faktury na rzecz Kontrahenta zostały wprowadzone do obrotu prawnego, a nie odzwierciedlały one rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a zatem wystąpiło w tym wypadku ryzyko uszczuplenia należności na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym ustalenie przedmiotowej okoliczności pozwalało na zastosowanie przedmiotowej normy prawnej;
- jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd, że przesłanką zastosowania powyższej normy prawnej jest ustalenie w postępowaniu podatkowym nie tylko możliwości wystąpienia ryzyka uszczuplenia należności na rzecz Skarbu Państwa, ale również zaistnienia sytuacji rzeczywistego obniżenia wpływów z tytułu podatku od towarów i usług, co wykracza już poza zakres powyższego "ryzyka", a w konsekwencji doprowadziło to do odmowy zastosowania przez Sąd art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług.
4. Przy tak sformułowanych zarzutach kasacyjnych Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.
5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
6. Skarżąca z kolei zaskarżyła wyrok w części oddalającej skargę tj. w zakresie pkt 2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. naruszenie:
I. Przepisów prawa materialnego w postaci art. 5 ust. 1 pkt 1), art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1), art. 86 ust. 1 i ust. 2, oraz art. 88 ust. 3 a pkt 4 lit. a), 99 ust. 12 ustawy o VAT przez ich niewłaściwe zastosowanie w zakresie transakcji objętych decyzjami organów podatkowych obu instancji, w tym, w szczególności poprzez nieprawidłowe uznanie, że wystawione przez Kontrahenta oraz FHU H. T. faktury potwierdzają usługi, które nie zostały wykonane oraz obrazują transakcje, które nie zostały przeprowadzone, a w konsekwencji nieprawidłowe określenie, że Skarżąca posiada zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług.
II. Przepisów postępowania: art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. przez:
a) nieuwzględnienie w całości skargi pomimo naruszenia przez organy podatkowe art. 229, art. 180 § 1, art. 181 w zw. z art. 188 oraz art. 187 § 1 O.p. z uwagi na nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania kilkukrotnie wnioskowanych przez Skarżącą świadków, pełniących w okresie objętym postępowaniem podatkowym kluczowe funkcje u Kontrahenta a tym samym posiadających najszerszą wiedzę o jego funkcjonowaniu w okresie, w którym miały być przeprowadzane transakcje analizowane w sprawie, co skutkowało ustaleniem błędnego stanu faktycznego i wydaniem decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy,
b) nieuwzględnienie w całości skargi pomimo naruszenia przez organy podatkowe art. 191 O.p. przez dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności oparcie rozstrzygnięcia jedynie o dowody, które przemawiają na niekorzyść Spółki, przy jednoczesnym pominięciu wnioskowanych przez Skarżącą dowodów przemawiających na jej korzyść,
c) bezpodstawne przyjęcie, iż organy podatkowe wypełniły określone w art. 121 O.p. i art. 122 O.p. w związku z art. 187 § 1 i art. 188 O.p. obowiązki i ustaliły okoliczności faktyczne w sposób adekwatny i konieczny, gdy w rzeczywistości doszło do naruszenia tych unormowań przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności wyjaśniających, umożliwiających zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do organów podatkowych, w szczególności oparcie wydanych decyzji na nieprawidłowościach stwierdzonych u Kontrahenta w wyniku postępowania kontrolnego, na które to postępowanie Skarżąca nie miała wpływu, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, przez nieuwzględnienie okoliczności działających na korzyść podatnika oraz wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał dowodowy.
7. Przy tak sformułowanych zarzutach kasacyjnych Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
8. Po rozpoznaniu, w granicach zakreślonych art. 183 § 1 P.p.s.a., skarg obu stron postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadną skargę kasacyjną Organu, natomiast zarzuty skargi kasacyjnej Spółki ocenił jako nieuzasadnione.
9. Rozpoczynając ocenę od zarzutów skargi kasacyjnej Spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, ze została ona oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 P.p.s.a. Skarżąca zarzutami procesowymi zwalczała ustalenia faktyczne przyjęte przez Organ i zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji, że wystawione na jej rzecz przez Kontrahenta oraz H. T. faktury nie odzwierciedlały rzeczywistych transakcji gospodarczych i nie dawały podstaw do zastosowania w sprawie art. 88 ust 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT.
10. W tym zakresie Skarżąca zarzucała oparcie zaskarżonej decyzji na niepełnym materiale dowodowym w związku z pominięciem wniosków dowodowych Spółki, tendencyjnie niesprawiedliwą dla Skarżącej oceną materiału dowodowego determinowaną nieprawidłowościami ustalonymi u Kontrahenta, które dały organom podatkowym asumpt do weryfikowania rozliczeń Spółki. Zdaniem Skarżącej "WSA wydając wyrok popełnił rażące błędy w zakresie oceny i kryteriów oceny dowodów zgromadzonych przez organy I i II instancji w trakcie podatkowego postępowania dowodowego".
11. Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej Skarżąca podkreślała, że od strony formalnej transakcje zostały prawidłowo udokumentowane a żaden z elementów transakcji (brak wydania towaru do momentu zapłaty przy pozostawieniu go do dyspozycji nabywcy, kompensata we wzajemnych rozliczeniach) nie były niedozwolone. Podniosła, że jedyną przesłanka zakwestionowania transakcji było postępowanie i decyzje wydane wobec Kontrahenta, tymczasem sytuacja Skarżącej nie była tożsama z jego sytuacją. Powoływanie się na okoliczności, że Kontrahent nie zatrudniał pracowników i nie rozliczał innych kosztów niż koszty telefonów Spółka uznała za o tyle nietrafne, że "nie miała obowiązku, a nawet możliwości jakiejkolwiek weryfikacji w.w. kwestii w sytuacji, gdy Skarżąca nie posiadała co do wykonanych usług, jak również współpracy Stron żadnych zastrzeżeń" (str. 5 uzasadnienia skargi kasacyjnej).
12. Odnosząc się do powyższych twierdzeń wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji zakreślając pole sporu stwierdził, że dotyczy on rzetelności transakcji (w miesiącach od grudnia 2012 roku do kwietnia 2013 roku) sprzedaży i podatku należnego z tego tytułu, przez Skarżącą na rzecz Kontrahenta: a) lodów i frytek, b) 14 egzemplarzy zabudów na samochody, c) zamrażarek 500 szt, d) urządzeń chłodniczych (szafobonet i ciągów mroźniczych), d) udostępnienia powierzchni reklamowych na samochodach, e) najmu powierzchni chłodni (1450 miejsc paletowych). Podatek należny (wg. stawki 5% oraz 23%) z tego tytułu wykazano w grudniu i marcu.
13. Równocześnie zakwestionowano podatek naliczony z tytułu wystawienia przez Kontrahenta w okresie od stycznia 2013 r. do kwietnia 2013 r. na rzecz Skarżącej faktury na łączną wartość ponad 8,5 mln zł (VAT 968.376 zł) z tytułu: a) dostawy lodów i frytek (w takiej samej ilości, co wcześniej nabyto), które Spółka nabyła dużo drożej niż powrotnie sprzedała Kontrahentowi, b) 2 egzemplarze zabudów towarów (pozostałe 12 sprzedane zostały na rzecz powiązanych ze Skarżącą podmiotów), w tym przypadku także drożej odkupiono niż sprzedano, c) dostawy palet, zabudów samochodów szafobonet oraz ciągów mroźniczych. Generalnie była to odsprzedaż składników majątkowych, które wcześniej Spółka sprzedała Kontrahentowi. Transakcje rozliczono częściowo przelewami a częściowo kompensatami. Ostatecznym efektem wzajemnych rozliczeń było umorzenie przez Skarżącą zobowiązań Kontrahenta na łączną kwotę 898 tys. Porozumienie trójstronne w tym zakresie podpisano 15 lipca 2013 r.
14. Odnosząc się do twierdzeń Spółki, że nie było podstaw do podważania rzeczywistego charakteru dostaw tylko na tej podstawie, że sprzedany Kontrahentowi towar nie został mu wydany, skoro zastosowano prawnie dopuszczalną klauzulę "o przeniesieniu własności po zapłacie [...] należy uznać iż w sytuacji, w której dostawy pozostawały do dyspozycji kupującego, spełnione zostały wymagania dotyczące dostawy towarów" (str. 4 skargi kasacyjnej), Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nieuzasadnione.
15. Skarżąca nie dostrzega, że na ocenę transakcji jako fikcyjnych i jako "pustych" faktur je dokumentujących, złożyło się kilka przesłanek. Za najważniejszy oczywiście należało potraktować nietypowy przebieg transakcji, w ramach których Skarżąca miała sprzedać szereg składników swojego majątku Kontrahentowi i kilka miesięcy potem odkupić je w niezmienionej postaci ale za wyższą cenę. Dodatkowo, czemu Spółka nie przeczy, zbyte składniki majątkowe pozostawały w swoim dotychczasowym miejscu "pozostając do dyspozycji" nabywcy. Niesporne było również, że osoby, które wykorzystywały te rzeczy w oparciu o umowę użyczenia nie miały wiedzy o tym, że zostały zbyte i w każdym momencie mogą zostać zabrane.
16. Odnosząc się do stanowiska Skarżącej, że nie mogła mieć ona świadomości co do nieprawidłowości funkcjonowania Kontrahenta, to twierdzenie takie pozostaje niespójne z argumentacją samej skargi kasacyjnej, gdzie Spółka podniosła, że współpraca przebiegała bez "żadnych zastrzeżeń". Nie wyjaśniła jednak w sposób racjonalnie przekonywujący, dlaczego po raptem po dwóch miesiącach trzeba było odwracać skutki zdziałanych czynności i to ze stratą dla Spółki w wysokości blisko 900 tys. zł. Nie jest przekonujące twierdzenie Skarżącej, że nie mogła się dowiedzieć niczego o Kontrahencie, bo ustalenie, że korzysta z wirtualnego biura nie nastręczał większych trudności i dawał podstawę do dalszej weryfikacji kondycji Kontrahenta co do jego rzeczywistych możliwości nabywczych tudzież możliwości wykonania usług w sytuacji gdy nie podważono ustalenia o braku identyfikacji jakiegokolwiek zaplecza do ich realizacji.
17. Istotnym argumentem podważającym stanowisko Skarżącej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest brak racjonalnego wyjaśnienia, dlaczego – skoro Skarżąca zawarła klauzulę o tym, że nabycie składników majątkowych nastąpi po dokonaniu zapłaty, która nie nastąpiła, a Skarżąca pozostawała w posiadaniu przedmiotowych rzeczy, po prostu nie skorygowała faktur narażając się ostatecznie na wysoką stratę na tych transakcjach. Te i wyżej wymienione okoliczności zostały, bez naruszenia art. 191 O.p. ocenione w sprawie a wywiedzione wnioski są logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego. Wywód skargi kasacyjnej takiej oceny nie podważył.
18. Odnosząc się do zarzutu o braku realizacji wniosku dowodowego Spółki w zakresie przesłuchania świadków R. R. i K. D., należy wskazać, że organy podatkowe podjęły próbę ich przesłuchania, jednak osoby te nie podjęły wezwań i nie stawiły się w siedzibie organy, jak również w żaden inny sposób nie okazały zainteresowania swoim udziałem w postępowaniu. Z sugestii przedstawiciela Kontrahenta wynikało, że nie jest ich intencją uczestniczenie w postępowaniu. Skarżąca nie wyjaśniła także, w jaki sposób zeznania świadka L. W., który nie zarządzał Spółką w okresie, kiedy dokonywane były sporne transakcje, miałby przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego. Nade wszystko Skarżąca poza ogólnym stwierdzeniem, że świadkowie mogliby się wypowiedzieć w przedmiocie współpracy, nie wyjaśniła jakie okoliczności przez nich przyznane mogłyby skutecznie podważyć powyższą ocenę zakwestionowanych transakcji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego unikanie zeznań przez reprezentantów Kontrahenta w okolicznościach sprawy uzupełnia spójny obraz zakwestionowanych transakcji jako wykreowanych sztucznie dla innych potrzeb niż gospodarcze. W tych okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pominięcie zeznań świadków nie miało wpływu na wynik sprawy albowiem inne dowody pozwalały na wyjaśnienie sprawy. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że Skarżąca mogła wpłynąć na świadków, których sama wybrała sobie do współpracy i, jak wywodziła była z tych relacji zadowolona, by zadeklarowali stawienie się w celu złożenia zeznań i wyjaśnienia nietypowego przebiegu transakcji.
19. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa również, że Sąd pierwszej instancji nie uznał transakcji sprzedaży przez Skarżącą składników majątkowych na rzecz Kontrahenta jako rzeczywistych, albowiem zakwestionowanie zastosowania art. 108 ust 1 ustawy o VAT w sprawie dotyczyło jedynie uznania, że organy podatkowe nie wykazały zaistnienia uszczuplenia w podatku VAT. Skarżąca w tym zakresie nie podnosiła zarzutów w skardze kasacyjnej.
20. W odniesieniu do oceny transakcji Skarżącej z firmą Usługowo-Handlową H. (27 faktur) na dostawę Skarżącej 800 sztuk zamrażarek, Sąd pierwszej instancji podzielił ocenę Organu, że transakcje te zostały sztucznie wykreowane na potrzeby rozliczeń, ponieważ ustalono iż urządzenia te, na podstawie umów zawartych jeszcze przed 2012 roku, pozostawały użyczone spółce powiązanej ze Skarżącą. Skarżąca w skardze kasacyjnej nie podważała ustaleń dokonanych w tym zakresie podnosząc jedynie, że dochowała należytej staranności w relacjach z tym dostawcą. Pominęła przy tym, że ani Organ, ani Sąd pierwszej instancji nie analizowały dobrej wiary Spółki w tych transakcjach ponieważ uznały faktury je dokumentujące za puste.
21. W zaskarżonej decyzji Organ przedstawił (str. 26 decyzji) okoliczności transakcji (w tym gotówkowa zapłata kwoty ponad 1,1 mln. zł), które potraktował za podstawę oceny, że były to całkowicie fikcyjne transakcje. W skardze kasacyjnej Skarżąca tych ustaleń, które podzielił Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, nie podważyła.
22. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty procesowe skargi kasacyjnej Spółki za nieuzasadnione. Tym samym do oceny zarzutów materialnoprawnych przyjął stan faktyczny ustalony przez Organ i zaakceptowany w zaskarżonym wyroku, że faktury te nie odzwierciedlały rzeczywistych transakcji. W konsekwencji zarzut błędnego zastosowania do takich ustaleń art. 5 ust. 1 pkt 1), art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1), art. 86 ust. 1 i ust. 2, oraz art. 88 ust. 3 a pkt 4 lit. a), 99 ust. 12 ustawy o VAT nie mógł zostać uwzględniony. W zakresie skargi kasacyjnej Spółki, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 P.p.s.a.
23. Za zasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznał natomiast zarzuty skargi kasacyjnej Organu, który kwestionował stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie wykładni i zastosowania w sprawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemacjąc osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku jest obowiązana do jego zapłaty. Celem tej regulacji jest zapobieganie niebezpieczeństwu uszczuplenia dochodów podatkowych. W tym kontekście stwierdzenie, że do takich uszczupleń nie doszło, bo wystawca faktury w porę temu zapobiegł otwiera możliwość o zastosowaniu tego przepisu. W stanie faktycznym sprawy nie ma jednak żadnych do tego przesłanek.
24. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd pierwszej instancji wykazał się pewną niekonsekwencją; z jednej strony potraktował za wykazaną przez Organy nierzetelność faktur jako tzw. pustych faktur a z drugiej strony stwierdził, że dla zastosowania w sprawie art. 108 ust 1 ustawy o VAT organy podatkowe "powinny przeprowadzić analizę dokonywanych przez Spółkę I S. transakcji w powyższym kontekście, po dokonaniu ustaleń dotyczących okoliczności czy wystawienie przez R. faktur w grudniu 2012 r. doprowadziło do uszczuplenia w podatku VAT, wydać stosowne rozstrzygnięcie. W aktualnym stanie sprawy nie dokonano w tej mierze ustaleń co doprowadziło do wydania decyzji w tej części z naruszeniem art. 120, art. 122 O.p. w sposób mogący prowadzić do naruszenia art. 108 ust. 1 ustawy o VAT." (str. 27 uzasadnienia wyroku).
25. W stanie faktycznym sprawy Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko, że wystawione przez Skarżącą faktury były tzw. pustymi fakturami. Nie ma też sporu co do tego, że nieprawidłowość ta ujawniona została przez organy podatkowe, bez których podatnik by tego nie uczynił i nie ujawnił. W tym kontekście nie jest wyjaśnione jakiego dalszego postępowania dowodowego oczekuje Sąd pierwszej instancji dla akceptacji zastosowania art. 108 ust 1 ustawy o VAT. Niesporne było, że wystawione faktury dawały Kontrahentowi prawo do odliczenia podatku naliczonego.
26. W świetle powyższej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej Organu za uzasadnione i uchylił zaskarżony wyrok w zaskarżonej części na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c P.p.s.a. oraz oddalił skargę w tym zakresie.
28. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art 205 § 2 w związku z art. 209 oraz § 2 pkt. 7 oraz § 14 ust 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekt jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).
Sędzia NSA (spr) Sędzia NSA Sędzia NSA
Izabela Najda-Ossowska Ryszard Pęk Mariusz Golecki

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI