I FSK 1806/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie dotyczącej prawa do odliczenia VAT naliczonego z faktur dokumentujących roboty budowlane, uznając je za puste faktury.
Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego wynikającego z faktur za roboty budowlane, wystawionych przez podwykonawców. Sąd I instancji i NSA uznały te faktury za 'puste', nieodzwierciedlające rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, ponieważ firmy wystawiające faktury nie prowadziły faktycznej działalności, nie dysponowały zapleczem technicznym ani osobowym, a płatności były realizowane gotówką bez odpowiednich dokumentów. Skarga kasacyjna została oddalona.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T. T. od wyroku WSA w Białymstoku, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora IAS w Białymstoku w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2014 r. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów podatkowych, które zakwestionowały prawo skarżącego do odliczenia VAT naliczonego z faktur wystawionych przez podwykonawców robót budowlanych. Ustalono, że faktury te były 'puste', nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a firmy wystawiające faktury nie prowadziły faktycznej działalności, nie dysponowały odpowiednim zapleczem, a płatności były realizowane gotówką bez potwierdzeń. Skarżący nie potrafił przedstawić dowodów na rzeczywiste wykonanie prac przez wskazanych podwykonawców. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących prawa do odliczenia VAT oraz naruszenie zasad postępowania podatkowego. NSA uznał skargę kasacyjną za bezzasadną, stwierdzając, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i oceniony przez Sąd I instancji, a zarzuty naruszenia przepisów procesowych były nieuzasadnione lub nie zostały należycie uzasadnione. Sąd podkreślił, że organy mogły korzystać z materiałów zgromadzonych w innych postępowaniach, a brak dowodów na rzeczywiste wykonanie prac przez podwykonawców oraz świadome posłużenie się fikcyjnymi fakturami przez skarżącego uniemożliwiło przyznanie prawa do odliczenia VAT.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, prawo do odliczenia VAT nie przysługuje w oparciu o faktury, które nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, nawet jeśli skarżący twierdzi, że działał w dobrej wierze.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że faktury były 'puste', ponieważ firmy wystawiające faktury nie prowadziły faktycznej działalności, nie dysponowały zapleczem technicznym ani osobowym, a płatności były realizowane gotówką bez odpowiednich dokumentów. Świadome posłużenie się takimi fakturami uniemożliwia odliczenie VAT.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (26)
Główne
u.p.t.u. art. 86 § 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
u.p.t.u. art. 86 § 2
Ustawa o podatku od towarów i usług
u.p.t.u. art. 86 § 2
Ustawa o podatku od towarów i usług
pkt 1 lit. a
u.p.t.u. art. 86 § 2
Ustawa o podatku od towarów i usług
pkt 4 lit. b
u.p.t.u. art. 88 § 3a
Ustawa o podatku od towarów i usług
pkt 4 lit. a
Pomocnicze
o.p. art. 120
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 121 § 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 123 § 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 124
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 180 § 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 181 § 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 187 § 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 233 § 1
Ordynacja podatkowa
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
pkt 1 lit. c
p.p.s.a. art. 174
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
pkt 2
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
pkt 1
p.p.s.a. art. 205 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1
lit. a
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 2
pkt 7
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktury wystawione przez podwykonawców nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Podatnik świadomie posłużył się pustymi fakturami, aby nieuprawnienie obniżyć podatek należny. Firmy wystawiające faktury nie prowadziły faktycznej działalności gospodarczej i nie dysponowały odpowiednim zapleczem. Płatności były realizowane gotówką bez odpowiednich dokumentów, a skarżący nie wykazał posiadania środków na pokrycie faktur. Organy mogły korzystać z materiałów z innych postępowań i decyzji wobec kontrahentów.
Odrzucone argumenty
Faktury VAT dokumentują faktyczne nabycie usług od czynnych podatników VAT. Skarżący współpracował z kontrahentami w dobrej wierze i nie miał wiedzy o ich ewentualnej nierzetelności. Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania, w tym zasady oceny dowodów, prowadząc do błędnej interpretacji faktur jako fikcyjnych. Organy nie wyjaśniły należycie wszystkich okoliczności sprawy i naruszyły zasadę zaufania podatnika do organów. Organy nie zapewniły stronie czynnego udziału w sprawie i nie przeprowadziły wnioskowanych dowodów.
Godne uwagi sformułowania
faktury te nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i były pustymi fakturami skarżący świadomie posłużył się pustymi fakturami nie można formułować skutecznie zarzutu naruszenia art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż skorzystanie przez organy z materiałów pochodzących z innych postępowań i dołączonych do akt sprawy nie narusza żadnych zasad postępowania w sprawie nie mogła być analizowana kwestia dobrej wiary, czy należytej staranności, albowiem organy ustaliły, a ustalenie to zostało zaakceptowane przez Sąd I instancji i jednocześnie nie zostało skutecznie zakwestionowane przez kasatora, że skarżący w sposób świadomy posługiwał się fikcyjnymi fakturami
Skład orzekający
Hieronim Sęk
przewodniczący
Ryszard Pęk
członek
Agnieszka Jakimowicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie stanowiska NSA w zakresie prawa do odliczenia VAT z pustych faktur, dopuszczalności korzystania z materiałów z innych postępowań oraz braku możliwości powoływania się na dobrą wiarę w przypadku świadomego posłużenia się fikcyjnymi dokumentami."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym udowodniono świadome działanie podatnika w celu uzyskania nieuprawnionych korzyści podatkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu 'pustych faktur' i prawa do odliczenia VAT, co jest kluczowe dla wielu przedsiębiorców. Wyrok NSA jasno określa granice odpowiedzialności podatnika i dopuszczalne dowody.
“Puste faktury i VAT: Kiedy dobra wiara nie wystarczy do odliczenia podatku?”
Dane finansowe
WPS: 2 544 277 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 1806/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Jakimowicz /sprawozdawca/
Hieronim Sęk /przewodniczący/
Ryszard Pęk
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Bk 360/20 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2020-08-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 86 ust. 1, art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 86 ust. 2 pkt 4 lit. b, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Hieronim Sęk, Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia del. WSA Agnieszka Jakimowicz (sprawozdawca), Protokolant Justyna Papiernik, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 360/20 w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 10 lutego 2020 r., nr 2001-IOV.4103.82.2019 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2014 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 10.800 (słownie: dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 360/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę T. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 10 lutego 2020 r. o nr 2001-IOV.4103.82.2019 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2014 r.
Z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia wynika, że Sąd I instancji podzielił stanowisko organów podatkowych, które w oparciu o art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) zakwestionowały prawo skarżącego do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez P., C. sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz przez F. w C., a których przedmiotem było świadczenie robót budowlanych. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym materiały z kontroli podatkowych przeprowadzonych u wystawców spornych faktur, wykazał, że faktury te nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i były pustymi fakturami.
Ł. P. nie wykonywał faktycznie działalności gospodarczej i podobnie jak spółka C. – został wykreślony z rejestru podatników z uwagi na nieskładanie deklaracji podatkowych. W przypadku obu tych podmiotów faktury były wystawiane ręcznie, a co do autentyczności podpisów na fakturach wystawionych rzekomo przez spółkę C. zachodzą uzasadnione wątpliwości. Powyższe firmy, a także firma M. B. nie dysponowały też pracownikami, narzędziami ani materiałami koniecznymi do wykonania zafakturowanych prac, a ich udział nie był nigdy zgłaszany inwestorowi, czy głównemu wykonawcy. Wprawdzie M. B. rzekomo zrealizował prace za pomocą podwykonawcy, J. G., faktury te jednak również nie odzwierciedlały rzeczywistych transakcji, a w stosunku do obu tych osób postawione zostały zarzuty karne związane z wystawianiem nierzetelnych faktur. Ponadto podatnik ten nie potrafił przedstawić żadnych szczegółów dotyczących rzekomo wykonanych prac, a żaden z głównych inwestorów i wykonawców nie potwierdził udziału wystawców faktur w prowadzonych pracach. Sąd zwrócił również uwagę na gotówkową formę płatności oraz na fakt, że historia rachunku bankowego nie potwierdza, aby skarżący dysponował środkami na pokrycie faktur o łącznej wartości 2.544.277 zł.
W konsekwencji, Sąd – nie kwestionując faktu, że prace budowlane zostały wykonane – uznał, że przy wykonaniu tych prac skarżący nie korzystał z pomocy wymienionych powyższej podmiotów.
Sąd nie miał żadnych zastrzeżeń co do kompletności zebranego materiału dowodowego i jego oceny oraz wykorzystania materiałów zgromadzonych w toku innych postępowań, a zarzuty skarżącego w tym zakresie ocenił jako bezpodstawne i gołosłowne.
Badanie dobrej wiary skarżącego było zdaniem Sądu zbyteczne, skoro fikcyjnym fakturom nie towarzyszyła żadna dostawa towaru, ani świadczenie usług.
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku, pełnomocnik skarżącego zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
1. art. 86 ust. 1, ust. 2 pkt 1 lit. a i pkt 4 lit. b ustawy o podatku od towarów i usług przez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że otrzymane (sporne) faktury VAT nie dają prawa do odliczenia podatku naliczonego, podczas gdy odwołujący, w związku z czynnościami opodatkowanymi, dokonał faktycznego nabycia usług od czynnych podatników podatku VAT;
2. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a w zw. z art. 86 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a ustawy o podatku od towarów i usług oraz art. 168 lit. a, art. 178 lit. a i art. 273 dyrektywy 2006/12/WE Rady Unii Europejskiej z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE z 2006 r. L 347/1 z późn. zm.), poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w przyjęciu, że kwestionowane faktury nie dokumentują rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych, a podatnik ponosi odpowiedzialność za nierzetelność swoich kontrahentów, z którymi współpracował w dobrej wierze i o których ewentualnej nierzetelności nie miał i nie mógł mieć wiedzy;
II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na zaniechaniu przez Sąd uchylenia decyzji w całości z powodu nieuwzględnienia wskazanych w skardze naruszeń przepisów prawa podatkowego, a mianowicie:
a. art. 120, art. 121 § 1, art. 124 w zw. z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej interpretacji dowodów poprzez przekroczenie w ramach swobodnej oceny dowodów granic dowolności - brak wiarygodności, obiektywizmu, logiki, a wręcz działanie w ramach błędu intelektualnego poprzez dowolną i stronniczą ocenę, która doprowadziła do przyjęcia, iż wystawione przez kontrahentów skarżącego faktury VAT były fikcyjne,
b. art. 121 § 1 w zw. z art. 180 § 1 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji niewyjaśnienie w sposób należyty i niezbędny do prawidłowego rozstrzygnięcia wszystkich okoliczności sprawy, a tym samym naruszenie zasady zaufania podatnika do organów podatkowych oraz pomijanie okoliczności korzystnych dla odwołującego i obciążanie negatywnymi konsekwencjami niewyjaśnionych w sprawie okoliczności,
c. art. 122 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez nieprawidłowe, pobieżne, wyrywkowe ustalenie stanu faktycznego, niewyjaśnienie oraz nieuwzględnienie wielu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a ponadto dowolną w miejsce swobodnej ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przejawiającą się w jednostronnie korzystnej organowi podatkowemu analizie dokumentów i zeznań występujących w sprawie świadków, podczas gdy odwołujący nabył i sprzedał usługi od czynnych podatników podatku VAT;
d. art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie żądanych przez odwołującego dowodów i oparcie rozstrzygnięcia na dowodach zgromadzonych w toku innych postępowań, w których odwołujący nie był stroną, a które w niniejszym postępowaniu zostały w całości wyłączone z akt sprawy;
e. art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy w sytuacji, gdy podlegała ona uchyleniu.
W świetle powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w sprawie tej jednak nie występuje. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych, o których mowa w art. 174 cyt. ustawy, albowiem zarzuca się w niej zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i prawa materialnego.
W takiej sytuacji jako zasadę przyjmuje się rozpoznanie w pierwszym rzędzie zarzutów o charakterze procesowym, dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania prawidłowości wykładni prawa lub subsumcji stanu faktycznego do zastosowanego przez ów Sąd przepisu prawa materialnego.
Przyjmując powyższe założenie co do kolejności badania zasadności podstaw kasacyjnych w rozpoznawanej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 124, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, zwłaszcza że część z nich nie została w ogóle uzasadniona w treści skargi kasacyjnej, do czego zobowiązywał fachowego pełnomocnika art. 176 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Spór w sprawie, jak zasadnie odnotował Sąd I instancji, dotyczy ustalenia, czy skarżącemu przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur wystawionych przez firmę M. B., P. i C. sp. z o.o., mających dokumentować wykonanie w charakterze podwykonawcy podatnika usług budowlanych. Przy czym analiza treści wskazanych wyżej zarzutów o charakterze proceduralnym prowadzi do wniosku, że w ich trybie kasator podejmuje próbę zakwestionowania stanowiska organów, zaaprobowanego przez Sąd I instancji, że owe faktury były tzw. pustymi fakturami, nie odzwierciedlającymi rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, którymi skarżący posłużył się świadomie po to, aby w sposób nieuprawniony obniżyć podatek należny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznawana skarga kasacyjna jest bardzo ogólnikowa, zawiera identyczne zarzuty, jakie zostały sformułowane w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, co do których to zarzutów Sąd I instancji szczegółowo się odniósł, w zasadzie zbudowana jest wyłącznie na prostej negacji stanowiska organów. Poza arbitralnymi stwierdzeniami o tym, że zakwestionowane transakcje były realne i w istocie gołosłowną polemiką ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonym wyroku, brak jest przytoczenia jakichkolwiek istotnych, wiarygodnych, nowych, a przede wszystkim znajdujących oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym okoliczności, które pozwalałyby na zmianę optyki przyjętej przez Sąd I instancji i przyczyniły się do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy.
W odniesieniu do faktur wystawionych przez C. pełnomocnik skarżącego twierdzi jedynie, że osobą do kontaktu z ramienia spółki był Ł. P. ("Ł. P. jest osobą, która była w jakiś sposób związana z firmą C." – str. 5 skargi kasacyjnej). Nie zauważa jednak, że – jak odnotował Sąd I instancji – okoliczność ta nie wynika z żadnych dokumentów, ani innych dowodów. Natomiast były prezes spółki G. W., który odpowiedzialny był za wystawianie faktur w firmie kategorycznie zaprzeczył, aby współpracował ze skarżącym w 2014 r., wykonywał na jego rzecz jakiekolwiek roboty, podpisywał z nim jakąkolwiek umowę, czy wystawiał na jego rzecz faktury, zaś podpis figurujący pod znajdującymi się w posiadaniu skarżącego dokumentami rzekomo wystawionymi przez tę spółkę, nie należy do niego. Wskazał nadto, iż nigdy jego firma nie wystawiała faktur ręcznie, podczas gdy sporne dokumenty mają taką właśnie formę. Oświadczył również, że z końcem w 2014 r. jego firma została sprzedana, a od 2013 r. nie dysponowała już żadnymi maszynami i urządzeniami, które pozwoliłyby na wykonanie zafakturowanych prac. Trudno w takiej sytuacji zasadnie twierdzić, że sfałszowane faktury dają podatnikowi prawo do odliczenia podatku w nich zawartego. Sam skarżący zaś nie potrafił przedstawić żadnych faktów i dowodów potwierdzających wykonanie przez spółkę C. prac budowlanych na jego rzecz.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowa była także dokonana przez Sąd I instancji ocena w zakresie rzetelności faktur wystawionych przez pozostałych kontrahentów skarżącego, którzy jak wynika ze zgromadzonego i ocenionego zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego materiału dowodowego, nie prowadzili w tamtym czasie rzeczywistej działalności gospodarczej, nie dysponowali odpowiednim zapleczem techniczno-osobowym niezbędnym dla wykonania prac, której to okoliczności kasator nie podważa w żadnym miejscu skargi kasacyjnej, podnosząc jedynie, że skarżący nie miał obowiązku kontrolowania podwykonawcy w tym zakresie. Jak jednakże słusznie argumentuje organ w odpowiedzi na skargę, w sprawie nie chodzi o to, czy skarżący dochował w kontaktach z kontrahentami należytej staranności, bo tylko w takim kontekście mogłyby być oceniane jego argumenty odnośnie do braku obowiązku weryfikacji tychże. Organy dowiodły natomiast, że żadne prace nie zostały wykonane przez ww. firmy, zaś skarżący świadomie posłużył się pustymi fakturami.
Wbrew przekonaniu skarżącego istotny dla oceny rzetelności zakwestionowanych faktur jest także fakt braku potwierdzenia obecności ww. firm na budowach zarówno przez pracowników skarżącego, jak i głównych inwestorów oraz kierowników tychże budów, a także okoliczność, że z części zawartych przez podatnika umów wynika zakaz przekazania prac podwykonawcom albo przynajmniej obowiązek poinformowania zamawiającego o wprowadzeniu takiego podwykonawcy.
Zasadnie nadto zwrócono uwagę na przyjętą przez kontrahentów gotówkową formę płatności. Co do zasady należy zgodzić się ze skarżącym, że przedsiębiorca nie w każdym wypadku ma obowiązek dokonywania płatności za pośrednictwem rachunku bankowego (uzależnione jest to od wartości transakcji), jednakże decydując się na zapłatę gotówkową i nie ubiegając się o wystawienie przez kontrahenta stosownych dokumentów potwierdzających taką płatność, naraża się na brak możliwości weryfikacji przez organy podatkowe tak uiszczonej zapłaty. Jest to tym bardziej istotne w realiach niniejszej sprawy, gdzie organy wykazały, że skarżący nie posiadał wystarczających środków pieniężnych, aby opłacić wystawione na jego rzecz faktury. Natomiast tam, gdzie przewidziano zapłatę za pośrednictwem rachunku bankowego, nie wskazano numeru tego rachunku, nie wynikał on również z zawartych umów, co także dowodzi, iż podatnik nie wykazał, by poniósł wydatek na zakup usług ujętych w zakwestionowanych fakturach.
Nie są nadto uzasadnione zarzuty dotyczące nieuwzględnienia zgłoszonych w odwołaniu wniosków dowodowych skarżącego, głównie z powodów formalnych, tj. braku przywołania w podstawach kasacyjnych art. 188 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem, a przede wszystkim z uwagi na to, że kasator nie wskazał, o jakie konkretnie wnioski dowodowe chodzi.
Błędne jest również stanowisko autora skargi kasacyjnej, że organy nie mogły opierać się w niniejszej sprawie na materiałach zgromadzonych w innych postępowaniach (czy to dotyczących kontrahentów podatnika, czy postępowaniu karnym), a także wydanej wobec M. B. decyzji, w której stwierdzono m. inn. wystawianie fikcyjnych faktur na rzecz T. T. W tym zakresie przypomnieć należy, co odnotował również Sąd I instancji, że w doktrynie i orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż w postępowaniu podatkowym nie obowiązuje zasada bezpośredniości (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2015, Oficyna Wydawnicza Unimex, Wrocław 2015, s. 865, czy też wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2280/10). Pogląd ten znajduje oparcie w treści art. 180 i art. 181 § 1 Ordynacji podatkowej. W myśl powołanych przepisów jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku działalności analitycznej Krajowej Administracji Skarbowej, czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.
W takiej sytuacji zasada czynnego udziału strony w postępowaniu realizuje się przez prawo strony do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia co do jego zawartości (art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej), które to prawo zostało stronie w niniejszym postępowaniu zagwarantowane. Nie można zatem formułować skutecznie zarzutu naruszenia art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż skorzystanie przez organy z materiałów pochodzących z innych postępowań i dołączonych do akt sprawy nie narusza żadnych zasad postępowania.
Z kolei decyzja wydana w trybie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług wobec kontrahenta skarżącego, ma charakter dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, który także mógł zostać włączony w poczet materiału dowodowego, zgodnie z treścią art. 180 § 1 w zw. z art. 181 Ordynacji podatkowej.
Sąd kasacyjny nie dopatrzył się nadto naruszenia zasady zaufania, o której mowa w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, czy wynikającej z art. 124 tej ustawy zasady przekonywania. O naruszeniu art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej i zawartej w nim normy nakazującej organom prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, nie może stanowić podjęcie przez organ podatkowy rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez podatnika. Strona ma bowiem prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, jednakże przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni (tak przykładowo wyroki NSA: z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt III FSK 1014/21, czy z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt I FSK 2014/21).
Z kolei zasada przewidziana w art. 124 Ordynacji podatkowej polega na tym, że organy podatkowe powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez stosowania środków przymusu. Oznacza to, że uzasadnienie rozstrzygnięcia musi zawierać argumentację organu, odzwierciedlającą sposób jego rozumowania. Zasada ta nie polega na tym, że uzasadnienie decyzji lub postanowienia musi "przekonać" stronę do racji organu. Wystarczające jest to, aby organ w sposób jasny przedstawił swoją argumentację, co niewątpliwie miało miejsce w realiach niniejszej sprawy.
Brak podważenia stanu faktycznego w sprawie skutkować musi z kolei uznaniem za niezasadne zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podniesionych w skardze kasacyjnej, tj. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a i art. 86 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a i pkt 4 lit. b ustawy o podatku od towarów i usług oraz przepisów dyrektywy 112 w postaci niewłaściwego zastosowania. Błędne zastosowanie konkretnego przepisu prawa materialnego polega na tzw. błędzie w subsumcji, a więc błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. Ocena zasadności zastosowania prawa materialnego może zostać dokonana jedynie na gruncie prawidłowo ustalonego i ocenionego stanu faktycznego. Dlatego, gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy i ich oceny dokonanej przez Sąd I instancji, jak miało miejsce na gruncie niniejszej sprawy, zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi.
Z uwagi natomiast na brak uzasadnienia zarzutu błędnej wykładni ww. przepisów (w tym zakresie kasator przytoczył jedynie kilka orzeczeń sądów krajowych oraz TSUE, odnoszących się do rozumienia zasady neutralności VAT i wyłączeń od prawa do odliczenia podatku naliczonego, nie wyjaśnił jednak w czym upatruje wadliwości w interpretacji dokonanej przez Sąd I instancji owych przepisów) pozostaje on poza kontrolą merytoryczną Sądu kasacyjnego. W tym miejscu należy jedynie podnieść, że w sprawie nie mogła być analizowana kwestia dobrej wiary, czy należytej staranności, albowiem organy ustaliły, a ustalenie to zostało zaakceptowane przez Sąd I instancji i jednocześnie nie zostało skutecznie zakwestionowane przez kasatora, że skarżący w sposób świadomy posługiwał się fikcyjnymi fakturami, dokonując nieuprawnionego obniżenia podatku należnego, czym naraził na uszczerbek Skarb Państwa.
Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 cyt. ustawy, oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną.
Jedynie na marginesie trzeba odnotować, że podobna ocena zakwestionowanych transakcji z M. B. zawarta została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt II FSK 2958/20 w sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych, zapadłej w tożsamym stanie faktycznym.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.).Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI