I FSK 1780/19

I FSK 1780/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Jakimowicz /sprawozdawca/
Arkadiusz Cudak
Danuta Oleś /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Gl 5/19 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2019-04-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 800
art. 152a par. 1, art. 121 par. 1, art. 122, art. 162 par. 1 i 2, art. 180, art. 187 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia WSA del. Agnieszka Jakimowicz (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. sp. k. z siedzibą w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 5/19 w sprawie ze skargi R. sp. k. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 31 października 2018 r. nr 2401-IOV2_.4103.180,181,182.2018/IH w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do jego wniesienia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. sp. k. z siedzibą w C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 5/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę R. sp.k. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 31 października 2018 r. o nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do jego wniesienia.
Z uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia wynika, że pełnomocnik strony skarżącej powoływał się na wadliwe funkcjonowanie platformy ePUAP (brak dostępu do pliku zawierającego decyzję), które uniemożliwiło mu odebranie w terminie wydanej decyzji. Sąd I instancji podzielił jednak stanowisko organu, który ocenił, że pełnomocnik nie wykazał, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, a zatem nie zostały spełnione przesłanki przywrócenia terminu zawarte w art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 z późn. zm.), czego konsekwencją było stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 tej ustawy.
Sąd wskazał, że w aktach sprawy znajduje się wydruk UPD, z którego jednoznacznie wynika, iż decyzja organu I instancji w postaci dokumentu elektronicznego była dwukrotnie awizowana (w dniu 30 maja 2018 r., a następnie w dniu 7 czerwca 2018 r.), jednakże nie została przez adresata odebrana i w związku z tym nastąpiło jej doręczenie zastępcze w trybie art. 152a § 3 Ordynacji podatkowej w dniu 13 czerwca 2018 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem 27 czerwca 2018 r., a odwołanie zostało wniesione 9 lipca 2018 r. ze wskazaniem przez pełnomocnika skarżącej spółki, że decyzja została doręczona w dniu 2 lipca 2018 r. w związku z wadliwym działaniem platformy ePUAP.
Sąd I instancji oceniając zarzuty skargi jako nieuzasadnione i stwierdzając, iż organ prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie strona wniosła odwołanie po terminie, a nie zaistniały okoliczności uzasadniające jego przywrócenie podkreślił, że pełnomocnik skarżącej winien mieć świadomość wydania decyzji, gdyż został powiadomiony postanowieniem informującym o załatwieniu sprawy do dnia 30 kwietnia 2018 r. Nie przedstawił też żadnych dowodów na wadliwe działanie platformy ePUAP w jego przypadku, jak zgłoszona reklamacja czy skorzystanie z pomocy specjalistów, bądź innej wskazanej w piśmie Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 13 sierpnia 2018 r. Fakt ogólnopolskiej awarii platformy, na którą powołuje się pełnomocnik nie ma znaczenia, gdyż dzień 12 czerwca 2018 r., kiedy miała ona miejsce, nie był dla sprawy datą graniczną.
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku, pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 180, art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, polegające na niedostrzeżeniu przez WSA w Gliwicach, iż organy podatkowe naruszyły zasady postępowania, a organ odwoławczy nie wyjaśnił sprzeczności w zebranym materiale dowodowym. Tym samym Sąd I instancji błędnie przyjął za organem odwoławczym, że okoliczności doręczenia decyzji wydanej przez organ I instancji zostały przez organ odwoławczy należycie wyjaśnione i rozpatrzone na podstawie całości materiału dowodowego;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy zaskarżony akt wydany został z naruszeniem przez organ podatkowy przepisów postępowania podatkowego, tj. art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, w wyniku bezpodstawnego przyjęcia, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania było działaniem zawinionym przez skarżącą;
3. art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nierozpoznanie sprawy w całym zakresie, lakoniczne ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do uchybień organu odwoławczego podniesionych w skardze oraz pominięcie w przyjętym przez Sąd stanie faktycznym odniesienia do istotnych dla wyniku sprawy dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. Sąd administracyjny, który bada legalność działania organu na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez ten organ, nie ma prawa dokonywać własnych ustaleń, ani też pomijać części ustaleń organu podatkowego (musi dokonać oceny całości stanu faktycznego).
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzającego go postanowienia w całości oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w sprawie tej jednak nie występuje. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która została oparta na podstawie kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 cyt. ustawy, albowiem zarzuca się w niej wyłącznie naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie.
Przedmiotem kontroli Sądu I instancji było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, w którym organ stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w L. z dnia 30 maja 2018 r. oraz odmówił przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowego odwołania.
Przypomnieć więc w tym miejscu należy, że przesłanki przywrócenia terminu, znajdujące zastosowanie również w przypadku przeciwdziałania skutkom prawnym spóźnionego wniesienia odwołania, zostały wskazane przez prawodawcę w art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z ich treścią, w celu przywrócenia terminu, strona winna złożyć stosowny wniosek, w którym uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło w sposób przez nią niezawiniony. Równocześnie, wraz z wnioskiem, strona winna dopełnić czynności, dla której określony był termin. Powyższe działania strona musi wykonać najpóźniej w ciągu siedmiu dni od dnia kiedy przyczyna uchybienia terminu ustała.
Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Wykluczenie natomiast winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. W sytuacji jednak, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, to na pełnomocniku spoczywa obowiązek dokonywania czynności procesowych w stosownych terminach, a zatem kryterium należytej staranności – w kontekście przesłanki braku winy, o której mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej – należy badać w stosunku do tego pełnomocnika. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się okoliczności nagłe, niespodziewane, których nie można wcześniej przewidzieć, a które uniemożliwiają dokonanie czynności.
Analiza zarówno uzasadnienia skargi kasacyjnej, jak i zaskarżonego wyroku wskazuje, że taką właśnie wykładnię wskazanego przepisu przyjęła zarówno skarżąca spółka, jak i Sąd I instancji. Spór w istocie dotyczy więc wyłącznie oceny, czy w realiach niniejszej sprawy wskazywane przez pełnomocnika spółki okoliczności były wystarczające, by uznać, że uprawdopodobnił on brak winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania, albowiem wszelkie działania i zaniechania pełnomocnika w podejmowaniu określonych czynności procesowych, odnoszą skutek prawny wobec mocodawcy.
W realiach niniejszej sprawy nie była sporna okoliczność uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, natomiast autor skargi kasacyjnej starał się wykazać, że uchybienie to nastąpiło bez jego winy. Pełnomocnik spółki podnosi, że występowanie zakłóceń w pracy platformy ePUAP, które nie pozwoliły na odebranie decyzji w stosownym czasie, uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Jednakże należy przyznać rację Sądowi I instancji, który w tej kwestii zaaprobował stanowisko organu odwoławczego, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła, by faktycznie do takich zakłóceń doszło i że trwały one przez cały okres awizowania korespondencji. Istotny jest bowiem fakt, że jak wynika z akt sprawy, decyzja została wysłana przez organ I instancji na wskazany przez pełnomocnika adres elektroniczny na platformie ePUAP w dniu 30 maja 2018 r. Jednocześnie jednak w tym samym dniu na adres mailowy tegoż pełnomocnika wysłano pierwsze zawiadomienie o możliwości i sposobie odbioru przekazanej na adres ePUAP korespondencji (zgodnie z brzmieniem art. 152a § 1 Ordynacji podatkowej). Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej akta potwierdzają dokonanie ww. czynności przez organ. Już więc w tej dacie pełnomocnik miał wiedzę o tym, iż została do niego wyekspediowana w formie dokumentu elektronicznego decyzja podatkowa, a mimo tego przez cały okres awizowania nie podjął lub nie ujawnił organowi żadnych prób jej odebrania, a przede wszystkim w całym okresie od dnia wysłania decyzji do dnia wpływu odwołania do Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi nie zgłaszał organowi żadnych problemów z odbiorem tej korespondencji. Jak wskazywał organ, dwukrotne zawiadomienie o otrzymaniu korespondencji od organu I instancji nie sprowokowało pełnomocnika do działania w tym kierunku, by dowiedzieć się jaką korespondencję organ ten wysłał w dniu 30 maja 2018 r., nie skontaktował się w tej sprawie z organem, nie zgłaszał wówczas żadnych problemów z odbiorem, nie wskazywał na wadliwe działanie platformy ePUAP, czy jej awarię, nie zgłaszał też wniosków o przesłanie korespondencji, do której rzekomo nie miał dostępu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby rzeczywiście wystąpiły problemy, które pełnomocnik scharakteryzował jako "system nie widział decyzji", fakt ten zostałby przez niego niezwłocznie zgłoszony organowi. Przy czym, gdyby - jak twierdzi kasator - nie otrzymał na maila zawiadomień wystosowanych w trybie art. 152a § 1 Ordynacji podatkowej, to pozostaje otwarte pytanie o to, w jaki sposób uzyskał dostęp do decyzji w dniu 2 lipca 2018 r. i skąd miałby wiedzę o tym, że taka decyzja w ogóle została do niego skierowana, a w konsekwencji, że należy ją pobrać. Argumentacja kasatora w tym zakresie pozostaje więc w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Dowodem na brak zawinienia w uchybieniu terminowi nie może być nadto, jak zasadnie zauważył Sąd I instancji, awaria systemu elektronicznego z dnia 12 czerwca 2018 r. Nie był to bowiem jedyny dzień, w którym możliwe było odebranie korespondencji przesłanej drogą elektroniczną. Inaczej mówiąc dzień 12 czerwca 2018 r., kiedy to miała miejsce rzeczona awaria, nie był dla sprawy datą graniczną.
Natomiast z pisma Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 13 sierpnia 2018 r., które stanowiło odpowiedź na wniosek pełnomocnika z dnia 9 lipca 2018 r. skierowany do organu o usunięcie błędu systemu ePUAP w postaci wadliwego wątkowania widomości nadsyłanych przez system ePUAP i następnie przekazany przez ten organ rzeczonemu Ministerstwu wynika, iż za owo wątkowanie, o którym pisał pełnomocnik odpowiadają ustawienia na koncie użytkownika (tu: pełnomocnika spółki), nie zaś organu. Poza tym Ministerstwo wskazało, że oferuje użytkownikom platformy ePUAP system wsparcia informatycznego (zgłoszenie problemów technicznych, skorzystanie z pomocy specjalistów). Tymczasem pełnomocnik spółki, pomimo - jak twierdzi – istnienia problemów w zakresie prawidłowego działania platformy ePUAP, nie skorzystał z takiej fachowej pomocy, która to okoliczność nie potwierdza dołożenia przez pełnomocnika należytej staranności, ani braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania.
Odnosząc się natomiast do powoływanego przez kasatora pisma Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 24 sierpnia 2018 r., słusznie wskazał organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że zawarte w nim sformułowanie "najbardziej prawdopodobnym scenariuszem" wskazuje jedynie na przypuszczalną hipotezę formułowaną przez autora niniejszego pisma, co jednak nie świadczy o faktycznym niedomaganiu systemu i o tym, by – jak twierdzi pełnomocnik – doszło do błędnego wysłania decyzji wymiarowej przez organ. Należy również w pełni podzielić stanowisko tego organu, że biorąc pod uwagę pozostałe okoliczności sprawy, tj. informacje wynikające z urzędowego poświadczenia odbioru, przesłanie na adres mailowy podany przez pełnomocnika zawiadomienia o możliwości i sposobie odbioru przekazanej na adres ePUAP korespondencji, świadomości pełnomocnika o wyznaczonym na dzień 30 maja 2018 r. terminie zakończenia postępowania oraz braku informowania organu o problemach w odbiorze spornej korespondencji, jak również braku podjęcia jakichkolwiek działań w celu zgłoszenia reklamacji wadliwie działającego systemu, czy skorzystania z pomocy specjalistów, bądź uzyskania innej możliwości pomocy wskazanej w piśmie Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 13 sierpnia 2018 r., podnoszone w skardze kasacyjnej argumenty nie mogą w żaden sposób wpłynąć na odmienną ocenę rozpatrywanego zagadnienia.
W konsekwencji prawidłowa była ocena zawarta w zaskarżonym wyroku, że pełnomocnik skarżącej spółki nie wykazał, by uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Tym samym za chybione należało uznać zarzuty naruszenia art. 121 § 1, art. 122, art. 180, art. 187 § 1, a przede wszystkim art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej.
Nie mógł nadto odnieść zamierzonego skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku zarzut naruszenia art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że jego uzasadnienie zawiera wszystkie wymienione w nim elementy. W orzecznictwie od dawna funkcjonuje pogląd, że zarzutem naruszenia tego przepisu nie można kwestionować ani oceny prawnej Sądu I instancji, ani prawidłowości przyjętego do rozstrzygania stanu faktycznego sprawy, a do tego w istocie zmierza argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej. Przepis art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może natomiast stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie oczywiście nie nastąpiło (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09; wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13, z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1096/13, z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt II GSK 5499/16).
Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 cyt. ustawy, oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną.
Końcowo wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.), zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przy czym odnotować należy, że strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i tym samym miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.).
sędzia WSA del. sędzia NSA sędzia NSA
Agnieszka Jakimowicz Danuta Oleś Arkadiusz Cudak