I FSK 1690/23

I FSK 1690/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Nita /sprawozdawca/
Arkadiusz Cudak
Marek Kołaczek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Sz 236/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-07-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 250 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia WSA del. Adam Nita (spr.), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 236/23 w sprawie ze skargi A.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr 3201-IOV2.4103.4.2023.2 w przedmiocie wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
W zaskarżonym wyroku z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 236/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (zwany dalej Sądem I instancji) orzekał w przedmiocie skargi A.Z. (dalej określanego jako TPS, Strona lub Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (zwanego dalej Organem lub DIAS) z 5 kwietnia 2023 r., nr 3201-IOV2.4103.4.2023.2 w przedmiocie wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Czyniąc to, Sąd I instancji uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie DIAS z 1 lutego 2023 r., a także zasądził od tego podmiotu na rzecz Strony zwrot kosztów postępowania sądowego.
Jak już wskazano, problemem jaki zaistniał w sprawie było ustalenie wynagrodzenia należnego TPS z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez niego z urzędu. Zagadnieniami spornymi, jakie ujawniły się w relacjach pomiędzy Organem, a Stroną były zaś dwie kwestie:
1) prawidłowość ustalenia wartości przedmiotu sporu w sprawie, w której występował Skarżący,
2) dopuszczalność miarkowania wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego.
Na tym tle powstała kwestia dopuszczalności stosowania analogii podczas kształtowania wysokości wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego w postępowaniu podatkowym – zastosowania art. 250 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – zwanej dalej P.p.s.a.).
Stan faktyczny sprawy został precyzyjnie przedstawiony w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, opublikowanym w CBOSA. Prezentując go w zakresie niezbędnym dla ujawnienia tła sporu, jaki doprowadził do zainicjowania postępowania sądowoadminstracyjnego, należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:
1) Skarżący działał jako tymczasowy pełnomocnik szczególny w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (został ustanowiony na etapie postępowania toczącego się przez organem podatkowym drugiej instancji);
2) Przedmiotem postępowania podatkowego, w którym uczestniczył TPS był wymiar podatku od towarów i usług w stosunku do A. sp. z o.o. (dalej określanego jako Podatnik lub Spółka). Motywacją dla wystąpienia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej do Krajowej Rady Doradców Podatkowych o wyznaczenie dla Podatnika tymczasowego pełnomocnika szczególnego, do czasu ustanowienia kuratora przez sąd była śmierć jedynego wspólnika komplementariusza Spółki;
3) kwestią sporną w postępowaniu, w którym TPS reprezentował Podatnika był zarówno należny podatek od towarów i usług, jak i wymiar podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług;
4) po zakończeniu postępowania (po wydaniu decyzji ostatecznej) Skarżący wystąpił o wynagrodzenie, kalkulując je zarówno w oparciu o wartość należnego podatku od towarów i usług, jak i w nawiązaniu do wysokości podatku określanego na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług;
5) Organ jako podstawę wymiaru wynagrodzenia przyjął wyłącznie jedną wartość, tj. kwotę podatku określoną na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Uzasadnił to tym, że w istocie dokonał przekwalifikowania tej kwoty – zamiast wymiaru podatku (określenia podatku należnego) określił tę samą kwotę jako podatek na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług;
6) ponadto DIAS dokonał miarkowania wysokości wynagrodzenia Strony (tymczasowego pełnomocnika szczególnego), biorąc pod uwagę zaangażowanie Skarżącego w sprawę. W konsekwencji przyznał on temu podmiotowi nieco ponad trzy i półkrotnie niższe wynagrodzenie niż to, którego oczekiwał TPS. Było ono również niższe niż kwoty wynikające z przedziałów wartości zawartych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2018 r., poz. 1688 ze zm. – zwanym dalej rozporządzeniem). Stało się tak, ponieważ Skarżący w swoim wniosku zwrócił się o wynagrodzenie w kwocie 16.600 zł netto plus podatek od towarów i usług (wg stawki 23%). Natomiast Organ przyznał mu koszty nieopłaconej pomocy prawnej tymczasowego pełnomocnika szczególnego, w tym wynagrodzenie w kwocie netto 4.600 zł, podwyższone o podatek od towarów i usług według stawki 23%;
7) datą wniosku Strony o przyznanie jej wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, tj. wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego za czynności wykonywane w sprawie był 23 stycznia 2023 r. (dzień wpłynięcia wniosku Strony do Organu).
Jak wiadomo, Organ swoje postanowienie utrzymał w mocy po wniesieniu na nie zażalenia przez Stronę. Prezentując swoje zapatrywanie wyartykułował on następujące okoliczności:
1) w rozporządzeniu wysokość wynagrodzenia pełnomocnika (doradcy podatkowego) została określona w przedziałach wartości, które uwzględniają wartość przedmiotu sporu (§ 6 ust. 1 pkt 1 tego aktu prawnego);
2) jednocześnie w § 4 ust. 2 rozporządzenia, posiłkowo stosowanego w zaistniałym stanie faktycznym – w odniesieniu do tymczasowego pełnomocnika szczególnego - przewidziano, że zasądzając wynagrodzenie doradcy podatkowego, należy wziąć pod uwagę niezbędny nakład jego pracy, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia;
3) Minister Sprawiedliwości, wydając w 2018 r. rozporządzenie na podstawie art. 41b ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym, nie miał podstaw do uregulowania w tym akcie prawnym obniżenia wynagrodzenia względem stawek podstawowych. W tym zakresie (od 15 sierpnia 2015 r.) obowiązywał bowiem art. 250 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Tym samym, dookreślenie w § 4 ust. 2 rozporządzenia, że miarkowanie dotyczy tylko podwyższenia wynagrodzenia do 150% stawek podstawowych (czego prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie reguluje), nie można traktować jako odstąpienia od miarkowania wynagrodzenia "w dół".
Jak wiadomo Sąd I instancji nie podzielił zapatrywania Organu i uchylił jego postanowienie ostateczne oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji. Uzasadniając swoje racje wskazał on, że:
1) w obecnie obowiązującym § 4 rozporządzenia, w odróżnieniu od poprzednio obowiązujących regulacji, nie przewiduje się normatywnej podstawy do obniżenia wynagrodzenia doradcy podatkowemu, a odpowiednio też tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu;
2) w art. 138n § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 – dalej określanej jako O.p.) ustawodawca przewidział, że do ustalania wynagrodzenia oraz kosztów adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego, wyznaczonego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym stosuje się odpowiednio przepisy o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu, wydane na podstawie art. 41b ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2117). Oznacza to, że odpowiednio stosuje się jedynie przepisy rozporządzenia. W art. 138n § 3 O.p. nie stwarza się natomiast podstaw do odpowiedniego stosowania przepisów innych aktów prawnych podczas kształtowania wysokości wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Oznacza to, że w tym zakresie nie można się wspierać art. 250 § 2 P.p.s.a.;
3) wartość przedmiotu sporu w sprawie, w której działał Skarżący została błędnie wyliczona przez organ. Sąd I instancji podzielił stanowisko TPS, że obliczając wartość przedmiotu sporu należało uwzględnić nie tylko kwotę 3.597.038 zł (jak to ujęto - orzeczoną zmianę podatku należnego) ale także kwotę podatku do zapłaty, określoną na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług – tj. 3.597.038 zł, co łącznie daje 7.194.076 zł. Wynika to z faktu, że wszystkie te kwestie były sporne w sprawie podatkowej Spółki, w której w trakcie postępowania podatkowego podmiot ten był reprezentowany przez Stronę.
W skardze kasacyjnej DIAS wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, rozpoznanie skargi oraz jej oddalenie,
ewentualnie
2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,
3) zasądzenie od Strony na rzecz Organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych,
4) przeprowadzenie rozprawy.
Jednocześnie nieprawomocnemu wyrokowi Sądu I instancji zarzucono naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:
1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i art. 135 P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1, § 4 ust. 2 oraz § 6 ust. 1 pkt 1 lit. i) rozporządzenia w zw. z art. 41b ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym i w zw. z art. 138n § 3 O.p. Zdaniem Organu doszło do tego poprzez niewłaściwe zastosowanie, wskutek niezasadnego zarzucenia przez Sąd I instancji DIAS błędnego wyliczenia wartości przedmiotu sporu w sprawie, w której występowała Strona. Polegało ono na uwzględnieniu przy obliczeniu wskazanej wartości wyłącznie kwoty 3.597.038,00 zł ("orzeczonej zmiany podatku należnego"). Tymczasem zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (z którym nie zgadza się Organ), przy obliczeniu wartości przedmiotu sporu należało uwzględnić także kwotę podatku do zapłaty, określonego na podstawie art. 108 ust 1 ustawy o podatku od towarów i usług – tj.: 3.597.038 zł, co łącznie daje 7.194.076 zł. W tym kontekście podkreślono, że kwota sporu pozostaje jedna (3.597.038,00 zł), a tylko jej podatkowe zakwalifikowanie uległo zmianie – jak to ujęto - z orzeczonej zmiany podatku należnego na kwotę podatku do zapłaty, określoną na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług;
2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 250 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 2 i w zw. z § 2 ust. 1 oraz § 6 ust. 1 pkt 1 lit. i) rozporządzenia w zw. z art. 41b ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym i w zw. z art. 138n § 3 O.p. Zdaniem Skarżącego doszło do tego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego nie ma podstaw do stosowania przez Organ art. 250 § 2 P.p.s.a, uprawniającego do miarkowania (zmniejszenia) tego wynagrodzenia. Tym samym w przekonaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (z czym nie zgadza się Organ), wysokość tego wynagrodzenia należy ustalić na podstawie przepisów rozporządzenia, z wyłączeniem jednak art. 250 § 2 p.p.s.a., który może stosować wyłącznie Sąd w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem DIAS, przedstawione zapatrywanie Sądu I instancji nie jest zasadne, gdyż nie uwzględnia ono, że przepisy rozporządzenia stanowią regulacje funkcjonujące zasadniczo w otoczeniu normatywnym ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak podkreślono, rozporządzenie to stanowi właśnie "przepisy", o których mowa w art. 250 § 1 P.p.s.a., a więc na podstawie których ustanowiony z urzędu doradca podatkowy, także wyznaczony tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym, otrzymuje pokrycie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym. W przekonaniu Organu oznacza to, że łącznie z regulacjami rozporządzenia wysokość wynagrodzenia pełnomocnika jest kształtowana przez przepis ustawy – art. 250 § 2 P.p.s.a. Oznacza to, że § 6 rozporządzenia jest uzupełniony przez przepis ustawy (art. 250 § 2 P.p.s.a.) i obydwie te regulacje razem wzięte tworzą kompletny reżim prawny przyznawania wynagrodzenia doradcy podatkowemu udzielającemu podatnikowi pomocy prawnej z urzędu. Zdaniem DIAS, w uzasadnionych przypadkach - a taki wystąpił w przedmiotowej sprawie – umożliwia on również organowi podatkowemu, a nie tylko Sądowi zmniejszenie (dokonanie miarkowania) kwoty należnej tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu.
W reakcji na przedstawione zarzuty i ich uzasadnienie, Strona w samodzielnie sporządzonej odpowiedzi na skargę kasacyjną) wniosła o:
1) oddalenie skargi kasacyjnej Organu i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych;
2) rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. TPS zrzekł się przeprowadzenia rozprawy i wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) lub o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. W tym zakresie Strona wniosła o nieuwzględnienie wniosku Organu o przeprowadzenie rozprawy;
3) o rozpoznanie sprawy poza kolejnością, gdyż żadne dotychczasowe okoliczności nie świadczą o konieczności skierowania sprawy do rozpoznania na rozprawie. W ocenie TPS żądanie przeprowadzenia rozprawy ma jedynie na celu jak najdłuższe odwlekanie finalnego rozstrzygnięcia w sprawie i wypłaty należnego mu wynagrodzenia. Tym samym, stanowi ono nadużycie prawa do sądu.
Do Naczelnego Sądu Administracyjnego została jeszcze skierowana druga odpowiedź na skargę kasacyjną, sporządzona przez adwokata działającego jako pełnomocnik procesowy Strony. We wspomnianym piśmie procesowym datowanym na 17 kwietnia 2024 r. podtrzymano dotychczasowe zapatrywanie Skarżącego oraz sformułowano wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu. Jak już wcześniej wskazano, w przedmiotowej sprawie zaistniały dwa zagadnienia sporne w relacjach pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego, związane z ustaleniem wynagrodzenia przysługującego tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu, działającemu w postępowaniu podatkowym. Należy do nich materia sposobu ustalenia wartości przedmiot sporu jako podstawy wymiaru kwot należnych Skarżącemu oraz problem dopuszczalności miarkowania wysokości wynagrodzenia należnego temu podmiotowi jako reprezentantowi Spółki w trakcie postępowania prowadzonego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Co do obydwu kwestii Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zapatrywanie Sądu I instancji.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w postępowaniu podatkowym prowadzonym najpierw przez Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie, a następnie przez DIAS chodziło zarówno o prawidłowe określenie wysokości zobowiązania podatkowego z mocy samego prawa ciążącego na Podatniku, jak i o wymiar podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Obydwie to powinności publicznoprawne są wobec siebie autonomiczne. Jest tak, ponieważ określenie wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług jest następstwem urzeczywistnienia przez ustawowo określonego podatnika zachowania opisanego w tej samej ustawie podatkowej jako przedmiot opodatkowania. Skutkuje to powstaniem obowiązku podatkowego - a po jego konkretyzacji - zaistnieniem zobowiązania podatkowego.
Odmienny charakter ma natomiast podatek wymierzany na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Kwota ta nie jest zobowiązaniem podatkowym, a wysokość w ten sposób kształtowanej powinności publicznoprawnej nie jest efektem urzeczywistnienia podatkowego stanu faktycznego. Konieczność zapłaty podatku określonego co do wysokości w oparciu o art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług jest bowiem konsekwencją tego, że podatnik wystawia fakturę zawierającą kwotę podatku od towarów i usług, chociaż nie ma u temu podstaw. W takiej sytuacji wspomniany podmiot jest zobowiązany odprowadzić podatek wynikający z faktury, bo jego kontrahent na podstawie tego dokumentu może odliczyć naliczony podatek od towarów i usług. W ten sposób ustawodawca zabezpiecza interes finansów publicznych, zagrożony bezprawną redukcją podatku należnego o naliczony podatek od towarów i usług.
Odrębność zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz podatku określanego w związku z wystawieniem tzw. pustej faktury na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług determinuje zapatrywanie Naczelnego Sądu Administracyjnego na pierwszą z kwestii spornych w przedmiotowej sprawie. Skoro skutkiem tej autonomii jest to, że organy podatkowe obydwu instancji w swoich decyzjach podatkowych określały wysokość dwojakiego rodzaju powinności publicznoprawnych, a Spółka nie zgadzała się z tymi władczymi rozstrzygnięciami zawartymi w jednym akcie administracyjnym, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że wartość przedmiotu sporu stanowi suma obydwu należności. Właśnie ta kwota jest podstawą wymiaru wynagrodzenia należnego TPS.
Jeżeli chodzi o materię dopuszczalności miarkowania wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego należy zauważyć, że ponad wszelką wątpliwość w § 4 ust. 2 rozporządzenia prawodawca dopuścił ustalenie wskazanej kwoty na poziomie wyższym niż ukształtowany na podstawie § 4 ust. 1 w zw. z § 6 tego aktu prawnego. Jednocześnie w rozporządzeniu nie przewidziano dopuszczalności określania wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego w kwocie niższej niż wynikająca z § 4 ust. 1 w zw. z § 6 rozporządzenia.
Istotne jest także to, że normatywnym źródłem posiłkowania się treścią rozporządzenia przy wymiarze wynagrodzenia należnego tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu za jego działanie w postępowaniu podatkowym jest art. 138n § 3 O.p. Zgodnie z tym przepisem, do ustalenia wynagrodzenia oraz kosztów adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego, wyznaczonego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym, stosuje się odpowiednio przepisy o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu, wydane na podstawie art. 41b ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 2117). W ten sposób do regulacji prawnej z zakresu postępowania podatkowego został recypowany wyłącznie akt wykonawczy wydany na podstawie wskazanego przepisu ustawowego. Oznacza to, że ustawową podstawą determinowania wysokości wynagrodzenia dla tymczasowego pełnomocnika szczególnego jest Ordynacja podatkowa. Używając terminu, jakim posługuje się DIAS, to ona i tylko ona jest więc "otoczeniem normatywnym" rozporządzenia. W żadnym wypadku ustawowego fundamentu dla określania wysokości kwoty należnej tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu nie sposób natomiast upatrywać w przepisach Prawa o postępowania przed sądami administracyjnego.
Dlatego dla Naczelnego Sądu Administracyjnego niezrozumiałe jest, dlaczego – tak jak twierdzi Organ – normatywną podstawą miarkowania "w dół" wysokości wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego działającego w postępowaniu podatkowym miałby być przepis aktu normatywnego, który w ogóle nie przynależy do procesowego prawa podatkowego, czyli art. 250 § 2 P.p.s.a. We wskazanej regulacji prawnej dopuszcza się obniżanie wynagrodzenia pełnomocnika. Dotyczy ono jednak wyłącznie wynagrodzenia za pomoc prawną oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków należnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie tylko adwokatom, radcom prawnym i doradcom podatkowym, ale i rzecznikom patentowym.
W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnosząc się do stanu faktycznego sprawy nie sposób twierdzić, że brak możliwości miarkowania "w dół" wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego jest luką prawną, która wymaga wypełnienia przez sięgnięcie do przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W demokratycznym państwie prawnym nie sposób bowiem tego rozumowania prawniczego stosować na niekorzyść podmiotu poddanego władztwu administracyjnemu organu, dochodzącego zapłaty należnego mu wynagrodzenia. Gdyby natomiast prawodawca, czyli Minister Sprawiedliwości chciał dopuścić miarkowanie "w dół" wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego, niechybnie wprowadziłby takie rozwiązanie do wydanego przez siebie rozporządzenia.
W tym stanie rzeczy nie znalazł potwierdzenia żaden z zarzutów podniesionych przez Organ w jego piśmie procesowym, skutkującym przeniesieniem sprawy sądowoadministracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. To zaś skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej jako niemającej usprawiedliwionych podstaw. Stało się to na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 – zwanej dalej P.p.s.a.). O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzekano, ponieważ wniosek w tym względzie został sformułowany w odpowiedzi na skargę kasacyjną, sporządzonej przez samego TPS. Tym samym Skarżącemu nie przysługiwał zwrot kosztów wskazanych w art. 205 § 2 i § 4 P.p.s.a. Kosztów w rozumieniu art. 205 § 1 P.p.s.a. Strona zaś nie poniosła.
Jak już wcześniej wskazano, wniosek o zasądzenie kosztów postępowania został także sformułowany w drugiej odpowiedzi na skargę kasacyjną, datowanej na 17 kwietnia 2024 r. W tym przypadku pismo procesowe sporządził adwokat. Nie zostało ono jednak wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego z zachowaniem terminu wynikającego z art. 179 P.p.s.a. Odpis skargi kasacyjnej Organu datowanej na 21 sierpnia 2023 r. Strona odebrała bowiem 5 września 2023 r. Jednocześnie wskazany profesjonalny pełnomocnik procesowy Strony nie stawił się na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wszystko to sprawiło, że koszty postępowania kasacyjnego nie mogły zostać zasądzone na rzecz Skarżącego, ponieważ reprezentujący go adwokat nie podjął żadnej aktywności wskazanej w § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) – c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).
Adam Nita Marek Kołaczek Arkadiusz Cudak