I FSK 1685/21

I FSK 1685/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sylwester Golec /przewodniczący sprawozdawca/
Włodzimierz Gurba
Zbigniew Łoboda
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Gl 947/20 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-02-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 183 § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15zzs4 § 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Golec (spr.), Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, Sędzia WSA (del.) Włodzimierz Gurba, Protokolant Jan Żołądź, po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 947/20 w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 maja 2020 r. nr 2401-IOA2.4103.16.2019.IC.MS w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2017 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz H. sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 5.067 (pięć tysięcy sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji
1.1. Wyrokiem z 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 947/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę H. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: skarżąca, spółka, strona) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 28 maja 2020 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2017 r. (wyrok dostępny jest w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych CBOSA na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
1.2. Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że Naczelnik Drugiego Śląskiego Urzędu Skarbowego w Bielsku-Białej decyzją z 24 maja 2019 r. ustalił spółce dodatkowe zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za: styczeń 2017 r. w wysokości 16 513 zł; luty 2017 r. w wysokości 21 761 zł; marzec 2017 r. w wysokości 29 572 zł; kwiecień 2017 r. w wysokości 45 846 zł; maj 2017 r. w wysokości 33 341 zł; czerwiec 2017 r. w wysokości 45 728 zł; w łącznej wysokości 192 761 zł.
Organ podatkowy stwierdził, iż kwoty podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego, które wykazane zostały w deklaracjach VAT-7 za poszczególne miesiące, zostały zaniżone, albowiem spółka w deklaracjach VAT-7 za wspomniane miesiące wykazała błędne wartości podatku należnego wskutek nieuwzględnienia powstania obowiązków podatkowych z tytułu dokonanych dostaw krajowych i wewnątrzwspólnotowych oraz wewnątrzwspólnotowych nabyć towarów i importu usług, co stanowiło naruszenie art. 19a ust. 1 oraz art. 20 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177 poz. 1054 ze zm.; dalej: ustawa o VAT). Jednocześnie ustalono, że w dokumentacji źródłowej znajdowały się faktury dokumentujące nabycia towarów i usług związane z realizowaną sprzedażą opodatkowaną, w stosunku do których spółka nie skorzystała z prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z treści art. 86 ust. 1 i ust. 10 ustawy o VAT.
Wszystkie wykazane w trakcie kontroli nieprawidłowości zostały uwzględnione przez spółkę, która 25 lutego 2019 r. złożyła korektę deklaracji VAT-7 za styczeń 2017 r., a w dniu 25 marca 2019 r. za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2017 r. Następnie spółka dokonała uregulowania kwot, które wynikały ze skorygowanych deklaracji VAT-7.
Organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie zostały spełnione przesłanki do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego na podstawie 112b ustawy o VAT. Zdaniem organu złożenie przez spółkę korekt deklaracji uwzględniających ustalenia kontroli podatkowej nie wyłączało obowiązku ustalenia dodatkowych zobowiązań podatkowych.
Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z 28 maja 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji wskazał na wstępie, że Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19) w niniejszej sprawie przeprowadzi posiedzenie niejawne w składzie 3 sędziów odstępując od wymaganej prawem rozprawy.
Sąd pierwszej instancji stwierdził dalej, że w rozpatrywanej sprawie podstawą określenia dodatkowego zobowiązania podatkowego był art. 112b ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy o VAT, gdyż organ pierwszej instancji stwierdził, że w deklaracjach VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2017 r. skarżąca wykazała kwoty zobowiązań podatkowych niższe od kwot należnych.
Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zaniżenie podatku od towarów i usług generalnie spowodowane było nierzetelnością prowadzonej ewidencji, a więc zaniechaniem realizacji powinności wynikającej z art. 109 ust. 3 ustawy o VAT. Mając zatem na uwadze, że spółka dokonała korekty deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2017 r. z uwzględnieniem ustaleń poczynionych w trakcie kontroli i dokonała wpłaty podatku w prawidłowych wysokościach, które wynikały ze skorygowanych deklaracji VAT-7 należało stwierdzić, że wystąpiła przesłanka z art. 112b ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 112b ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT pozwalająca na określenie spółce dodatkowego zobowiązania podatkowego przy użyciu 20% stawki. Sąd podkreślił także, że zastosowanie sankcji VAT z art. 112b ust. 1 ustawy o VAT nie pozostaje w sferze uznania organu podatkowego. Ziszczenie się bowiem którejkolwiek z okoliczności z art. 112b ust. 1 ustawy o VAT rodzi obowiązek jej ustalenia.
Sąd pierwszej instancji stwierdził również, że nie zaistniały przeszkody z art. 112b ust. 3 ustawy o VAT dla ustalenia spółce dodatkowego zobowiązania podatkowego. Sąd uwzględniając, iż odprowadzenie podatku w niewłaściwej wysokości było następstwem nierzetelnego prowadzenia ewidencji oraz nieujęciem części posiadanych przez spółkę faktur, a także błędnym wykazaniem kwot podatku należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (WNT) uznał, że okoliczność ta wyklucza możliwość uznania wykazanych uchybień za oczywistą omyłkę, czy też za błąd rachunkowy, o którym mowa w art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a) ustawy o VAT.
Następnie sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro spółka zgodnie z art. 81 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.; dalej O.p.) złożyła korektę deklaracji VAT-7 za okres objęty kontrolą, uwzględniając w całości ustalenia kontrolujących, to brak było podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania wymiarowego. Tym samym brak było podstaw faktycznych i prawnych do prowadzenia postępowania podatkowego, w tym dowodowego, jako warunku wymierzenia dodatkowego zobowiązania. Sąd uznał, iż dokonanie korekty deklaracji skutkuje tym, że zbędne jest wydanie decyzji podatkowej w zakresie w jakim prowadzona była kontrola. Nie zwalnia to jednak organu podatkowego od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego na podstawie art. 112b ustawy o VAT.
2. Skarga kasacyjna
2.1. Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez stronę, która w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów:
1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) - w zw. z art 3 § 2 pkt 1, art 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art 151 P.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi zamiast uchylenia zaskarżonej decyzji poprzez zaakceptowanie stanowiska organu drugiej instancji, który dokonał niewłaściwego zastosowania w niniejszej sprawie poniższych przepisów i ustalił dodatkowe zobowiązania podatkowe za poszczególne okresy rozliczeniowe nie uwzględniając materialnego prawa spółki do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony w tych okresach rozliczeniowych między innymi w przypadku WNT i importu usług, tj.:
a) w zakresie rozliczenia podatku naliczonego z tytułu między innymi WNT i importu usług:
– art. 86 ust. 10b pkt 2 lit. b) i pkt 3 ustawy o VAT oraz art. 86 ust. 10i ustawy o VAT w związku z art. 167 i art. 168 lit. a) i c) oraz art. 178 lit. a) i c) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE z 2006 r. Nr L 347; dalej: Dyrektywa 112);
– art. 86 ust. 10b pkt 2 lit. a) ustawy o VAT oraz art. 86 ust. 10h ustawy o VAT w związku z art. 167 oraz art. 178 lit. a) i c) Dyrektywy 112,
– art. 86 ust. 13 ustawy o VAT poprzez obowiązek stosowania art. 86 ust. 10h oraz 10i ustawy o VAT w związku z art. 86 ust. 10b pkt 2 i pkt 3 ustawy o VAT ograniczających termin na skorzystanie z prawa do odliczenia podatku od towarów i usług, przez co stojących w sprzeczności z art. 167 i art. 178 Dyrektywy 112;
– art. 1 ust. 2 Dyrektywy 112 i wyrażonej w nim zasady neutralności, poprzez efektywne obciążenie spółki, ciężarem podatku należnego wraz z odsetkami od powstałych zaległości podatkowych z tytułu transakcji WNT i importu usług lub transakcji krajowych, rozliczanych na zasadzie odwrotnego obciążenia z przyczyn wyłącznie formalnych, powstałych bez jej winy, w sytuacji, w której wszystkie przesłanki materialnoprawne odliczenia zostały spełnione i dodatkowo spółka dysponuje fakturą dokumentującą wykonanie czynności podlegających opodatkowaniu;
– motywu 5 i 7 Preambuły oraz art. 167 oraz art. 168 Dyrektywy 112 dodatkowo przez naruszenie zasady neutralności VAT poprzez wadliwe uznanie przez sąd i organy podatkowe, iż nałożone wymogi formalne (umożliwienie zachowania rzeczywistej neutralności podatku uzależnione zostało od konieczności posiadania faktury w terminie wskazanym w ustawie dla transakcji WNT i importu usług, albo też obwarowane zostało trzymiesięcznym terminem do złożenia korekty deklaracji za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy - dla transakcji, dla których podatnikiem jest nabywca) zapewniają całkowitą neutralność działalności gospodarczej w zakresie obciążeń podatkowych;
– art. 167 w zw. z art. 178 Dyrektywy 112, poprzez uzależnienie realizacji prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego przez spółkę w tym samym okresie rozliczeniowym, co podatek należny w stosunku do transakcji, stanowiących między innymi WNT i import usług rozliczanych na zasadzie odwrotnego obciążenia od wykazania podatku należnego z tytułu takich transakcji we właściwej deklaracji podatkowej, złożonej w terminie 3 miesięcy od upływu miesiąca, w którym w odniesieniu do nabytych towarów i usług powstał obowiązek podatkowy;
– zasady proporcjonalności, wynikającej z orzecznictwa TSUE, poprzez przesunięcie w czasie realizacji prawa do odliczenia i związaną z tym konieczność zapłaty odsetek za zwłokę z przyczyn czysto formalnych, niewymienionych w Dyrektywie 112, bez względu na brak wystąpienia w danej transakcji jakiegokolwiek ryzyka oszustwa podatkowego lub nadużycia prawa;
b) w zakresie podstawy prawnej wydania decyzji o ustaleniu dodatkowego zobowiązania podatkowego, tj. art. 112b ust. 1 pkt 1 lit. a), ust. 2 i ust. 3 ustawy o VAT poprzez dokonanie ich niewłaściwej wykładni i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy przepisy te znajdują zastosowanie, co skutkowało nieuprawnionym ustaleniem spółce dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług;
2) prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) w zw. z art 3 § 2 pkt 1, art 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art 151 P.p.s.a. polegające na zaakceptowaniu stanowiska organu drugiej instancji, który dokonując ustalenia stanu faktycznego sprawy z naruszeniem zasad postępowania pominął w postaci dokumentację źródłową, gdzie znajdowały się między innymi faktury dokumentujące nabycia towarów i usług związane ze sprzedażą opodatkowaną w szczególności odnośnie do WNT i importu usług, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania w niniejszej sprawie art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p.;
3) prawa materialnego i procesowego skutkującego między innymi nieważnością postępowania sądowoadministracyjnego (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.), a mianowicie przez pozbawienie spółki możliwości obrony swych praw przed sądem oraz prawa do sądu i jawności postępowania wynikającego z art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP i art. 10 P.p.s.a. poprzez stosownie art. 15zzs4 ustawy o COVID-19, w tym także poprzez uniemożliwienie wypowiedzenie się przez spółkę w sprawie na piśmie przed rozstrzygnięciem sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go decyzji organu drugiej instancji i organu pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 zd. 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jednak nieważności postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.).
W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził z urzędu zaistnienie przesłanki nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., zgodnie z którym, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie albowiem skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy strona z powodu naruszenia prawa przez sąd lub stronę przeciwną nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki NSA: z 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05; z 27 października 2020 r., II OSK 1697/20, wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 1974 r. sygn. akt II CR 155/74; z 13 marca 1998 r. sygn. akt I CKN 561/97; z 13 lutego 2004 r. sygn. akt IV CK 61/03).
W orzecznictwie sądów administracyjnych dominujący jest pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd rozpoznający sprawę nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego jej rozstrzygnięcia.
3.2. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 § 3 ustawy o COVID-19. Przepis ten, w brzmieniu właściwym dla sprawy, stanowił, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
W niniejszej sprawie, zarządzeniem z 12 stycznia 2021 r. Przewodniczący Wydziału, powołując się na art. 15zzs4 § 3 ustawy o COVID-19, skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym wyznaczając jego termin na 3 lutego 2021 r. W zarządzeniu tym zarządzono jednocześnie o pouczeniu strony i uczestników postępowania o możliwości przedstawienia stanowiska na piśmie w terminie 7 dni od doręczenia tego zarządzenia. (k. 52 akt sądowych). Zawiadomienie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, bez wskazania terminu tego posiedzenia, wraz z pouczeniem o możliwości złożenia pisma procesowego w terminie 7 dni od otrzymania przedmiotowego zawiadomienia, zostało doręczone radcy prawnemu M. K. 4 lutego 2021 r., czyli już po terminie posiedzenia niejawnego na którym sąd pierwszej instancji wydał wyrok (k. 60 akt sądowych). Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się pismo procesowe z 19 października 2020 r. (data wpływu do sądu 22 października 2020 r.), w którym ww. radca prawny poinformował sąd, iż nie jest pełnomocnikiem spółki (k. 22 akt sądowych). Pomijając już fakt, iż zarządzenie z 12 stycznia 2021 r. zostało doręczone dzień po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, to sąd ten dokonał wadliwego zawiadomienia kierując je do radcy prawnego niebędącego pełnomocnikiem, a nie do spółki. Jak wynika z powyższego o wydaniu zarządzenia z 12 stycznia 2021 r. spółka nie została zawiadomiona przed terminem posiedzenia niejawnego, na którym zapadł wyrok. Spółka uzyskała wiedzę o posiedzeniu sądu pierwszej instancji, na którym zapadł kwestionowany wyrok z chwilą doręczenia odpisu sentencji wyroku tj. 9 lutego 2021 r. (k. 84 akt sądowych).
3.3. Co do zasady, na podstawie art. 10 P.p.s.a. rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 90 § 1 P.p.s.a. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Wyrażona w art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. zasada jawności posiedzeń sądowych stanowi pochodną konstytucyjnej zasady jawności postępowania sądowego, uregulowaną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie tym przepisem: "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Gwarancje konstytucyjne prawa do sądu obejmują, oprócz prawa dostępu do sądu, także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, tzn. zgodnie z wymogami sprawiedliwości oraz jawności. Kryterium "jawności postępowania sądowego" oznacza jawność dla publiczności, jak również jawność dla stron (uczestników) postępowania w dopuszczeniu do udziału w czynnościach procesowych (por. wyrok TK z 11 czerwca 2002r., SK 5/02, OTK ZU 2002, nr 4A, poz. 41).
Wyjątkiem od tej zasady jest rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej na posiedzeniu niejawnym. Taki sposób procedowania przez sąd administracyjny musi mieć jednak wyraźne umocowanie w przepisie szczególnym, którego interpretacja nie może być rozszerzająca, a w szczególności nie może prowadzić do pozbawienia strony jakiejkolwiek możliwości przedstawienia swoich racji przed wydaniem rozstrzygnięcia kończącego sprawę.
Przepisem szczególnym w rozumieniu art. 10 P.p.s.a., który pozwala na odstąpienie od przeprowadzenia posiedzenia jawnego jest art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Prawodawca na mocy przepisów ustawy o COVID-19 dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepisy te nie naruszają jednak podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza zatem, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 czerwca 2021 r., III FSK 3585/21 oraz z 5 kwietnia 2024 r., III FSK 236/22).
3.4. Powyższe okoliczności w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniają stwierdzenie, że spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i w konsekwencji zachodzi w tej sprawie nieważność tego postępowania. Należy zaznaczyć, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym musi zostać powiązane z umożliwieniem stronie obrony swoich praw przez zajęcie stanowiska na piśmie, a spółce zostało to uniemożliwione. Nie została ona bowiem powiadomiona o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Należy podkreślić, że spółka nie musiała przy tym wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy. O nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć (zob. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. II OSK 437/05; postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2012 r., II FSK 2688/11). W przypadku nieważności postępowania kwestia, czy przyczyna tej nieważności miała, czy też nie, wpływ na wynik sprawy, nie ma znaczenia, bowiem gwarancje procesowe, zawarte w art. 183 § 2 P.p.s.a., są tak ważne w demokratycznym państwie prawa, że ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił ich przestrzegania od tego, czy miały one wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 26 września 2013 r., II GSK 716/12).
W warunkach stanu pandemii/epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Bezsporne jest, że jeżeli o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 P.p.s.a.), to tym bardziej należało przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie NSA wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. (por: np. wyroki NSA: z dnia 16 marca 2022 r., sygn. I OSK 1142/21; z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3462/21). Tym bardziej zatem taką przesłankę spełnia niezawiadomienie strony o terminie posiedzenia i wydanie wyroku.
3.5. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przywołane okoliczności uzasadniają przyjęcie, że skarżąca spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., co uzasadniało stwierdzenie nieważności postępowania, jakie toczyło się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. W tym stanie rzeczy ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna.
3.6. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.
|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Włodzimierz Gurba |Sylwester Golec |Zbigniew Łoboda |