I FSK 1684/11

Naczelny Sąd Administracyjny2011-11-30
NSApodatkoweWysokansa
VATdziałalność gospodarczamajątek osobistyrolniknieruchomościsprzedaż gruntuinterpretacja podatkowapodatek od towarów i usług

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów, potwierdzając, że sprzedaż działek budowlanych wyodrębnionych z majątku osobistego rolnika, w celu zapewnienia bytu rodzinie, nie podlega opodatkowaniu VAT, jeśli nie stanowi działalności gospodarczej.

Rolnik, który nabył grunty rolne, wyodrębnił z nich część pod budowę działek i przeznaczył je na sprzedaż w celu zapewnienia bytu rodzinie, nie został uznany za podatnika VAT. Minister Finansów twierdził, że sprzedaż ta stanowi działalność gospodarczą. Sądy obu instancji uznały jednak, że sprzedaż majątku osobistego, nawet jeśli czynność jest powtarzalna, nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT, jeśli nie towarzyszą jej działania wskazujące na profesjonalny obrót nieruchomościami.

Sprawa dotyczyła kwalifikacji podatkowej sprzedaży przez rolnika działek budowlanych, które zostały wyodrębnione z posiadanych przez niego gruntów rolnych. Rolnik wnioskował o potwierdzenie, że nie ma obowiązku zapłaty VAT od tej sprzedaży, argumentując, że działki pochodzą z jego majątku osobistego i są sprzedawane w celu zapewnienia bytu rodzinie, a nie w ramach zorganizowanej działalności gospodarczej. Minister Finansów uznał jednak, że sprzedaż ta stanowi działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu VAT, powołując się na przepisy ustawy o VAT i traktując sprzedawane działki jako element przedsiębiorstwa rolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację Ministra, stwierdzając, że sprzedaż majątku prywatnego nie jest działalnością gospodarczą, nawet jeśli czynność jest powtarzalna. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując skargę kasacyjną Ministra Finansów, podzielił stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie, czy podmiot działa jako podatnik VAT, co wymaga prowadzenia działalności gospodarczej w danym zakresie. Wskazał, że polskie prawo nie przewiduje opodatkowania transakcji okazjonalnych, a sprzedaż majątku prywatnego, nawet po podziale gruntu na działki budowlane, nie stanowi działalności gospodarczej, jeśli nie towarzyszą jej działania wskazujące na profesjonalny obrót nieruchomościami, takie jak uzbrojenie terenu czy działania marketingowe. Sąd oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sprzedaż działek budowlanych wyodrębnionych z majątku rolnego przez osobę fizyczną, która nie prowadzi zorganizowanej działalności w zakresie obrotu nieruchomościami, nie stanowi działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT, jeśli nie towarzyszą jej działania wskazujące na profesjonalny obrót nieruchomościami.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowe jest ustalenie, czy podmiot działa jako podatnik VAT, co wymaga prowadzenia działalności gospodarczej w danym zakresie. Polska ustawa o VAT nie przewiduje opodatkowania transakcji okazjonalnych. Sprzedaż majątku prywatnego, nawet po podziale gruntu na działki budowlane, nie jest działalnością gospodarczą, jeśli nie towarzyszą jej działania wskazujące na profesjonalny obrót nieruchomościami.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

u.p.t.u. art. 15 § 1-2

Ustawa o podatku od towarów i usług

Warunkiem uznania danego podmiotu za podatnika VAT jest ustalenie, że prowadzi on zawodowo działalność gospodarczą w danym zakresie. Sprzedaż majątku prywatnego nie jest działalnością gospodarczą, chyba że sprzedawca występuje jako profesjonalista w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców.

u.p.t.u. art. 5 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Pomocnicze

VI Dyrektywa art. 4 § 1-3

Szósta Dyrektywa Rady

Warunkiem niezbędnym uznania danego podmiotu za podatnika VAT jest ustalenie, że działa on niezależnie jako producent, handlowiec, usługodawca, pozyskujący zasoby naturalne, rolnik czy wykonujący wolny zawód. Przedmiotem opodatkowania nie może być sprzedaż majątku prywatnego.

Dyrektywa 2006/112/WE art. 9 § 1

Dyrektywa Rady

Dostawa gruntu przeznaczonego pod zabudowę może być objęta VAT, jeśli transakcja nie stanowi jedynie czynności związanej ze zwykłym wykonywaniem prawa własności. Sprzedaż w ramach zarządu majątkiem prywatnym nie czyni sprzedawcy podatnikiem VAT.

Dyrektywa 2006/112/WE art. 12 § 1

Dyrektywa Rady

Państwa członkowskie mogą uznać za podatnika każdego, kto okazjonalnie dokonuje transakcji związanych z działalnością gospodarczą. Polska transpozycja tego przepisu w art. 15 ust. 2 u.p.t.u. jest niedoskonała i nie pozwala na opodatkowanie tzw. transakcji okazjonalnych.

u.p.t.u. art. 43 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Zwolnienie od podatku dotyczy m.in. dostawy gruntów rolnych (pkt 3).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sprzedaż działek budowlanych wyodrębnionych z majątku rolnego przez osobę fizyczną, która nie prowadzi zorganizowanej działalności w zakresie obrotu nieruchomościami, nie stanowi działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu VAT. Czynność sprzedaży majątku prywatnego, nawet po podziale gruntu na działki budowlane, nie jest działalnością gospodarczą, jeśli nie towarzyszą jej działania wskazujące na profesjonalny obrót nieruchomościami. Polska ustawa o VAT nie przewiduje opodatkowania transakcji okazjonalnych.

Odrzucone argumenty

Sprzedaż działek budowlanych stanowi działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu VAT, ponieważ są one elementem przedsiębiorstwa rolnego. Zakres przedsięwzięcia (zamiar sprzedaży kilku działek) oraz podjęte działania (podział gruntu) wskazują na zamiar dokonywania sprzedaży w sposób częstotliwy (zorganizowany).

Godne uwagi sformułowania

nie można uznać, że w krajowym porządku prawnym skorzystano z możliwości opodatkowania tzw. transakcji okazjonalnych warunkiem uznania, iż dany podmiot działa w charakterze podatnika podatku od towarów i usług, jest ustalenie, że prowadzi on zawodowo działalność gospodarczą w danym zakresie nie może być mowy o działaniu w charakterze podatnika VAT w przypadku sprzedaży przez daną osobę jej majątku prywatnego (osobistego) transakcja ta nie stanowi jedynie czynności związanej ze zwykłym wykonywaniem prawa własności

Skład orzekający

Marek Zirk-Sadowski

przewodniczący-sprawozdawca

Sylwester Marciniak

członek

Inga Gołowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że sprzedaż majątku prywatnego przez osobę fizyczną, nawet po podziale gruntu na działki budowlane, nie podlega opodatkowaniu VAT, jeśli nie stanowi zorganizowanej działalności gospodarczej w zakresie obrotu nieruchomościami."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy sytuacji, gdy sprzedaż nie jest powiązana z profesjonalnym obrotem nieruchomościami, a jedynie z zarządzaniem majątkiem osobistym w celu zapewnienia bytu rodzinie. Nie dotyczy sytuacji, gdy osoba fizyczna prowadzi zorganizowaną działalność deweloperską lub handlową w zakresie nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu opodatkowania VAT sprzedaży nieruchomości przez osoby fizyczne, które nie są profesjonalnymi deweloperami. Wyjaśnia kluczowe rozróżnienie między zarządem majątkiem prywatnym a działalnością gospodarczą.

Rolnik sprzedaje działki budowlane – czy musi zapłacić VAT? NSA wyjaśnia kluczowe rozróżnienie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1684/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-09-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Inga Gołowska
Marek Zirk-Sadowski /przewodniczący sprawozdawca/
Sylwester Marciniak
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Interpretacje podatkowe
Sygn. powiązane
I FSK 586/10 - Postanowienie NSA z 2011-09-29
III SA/Wa 1256/09 - Wyrok WSA w Warszawie z 2010-01-06
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
art. 15 ust. 1-2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Dz.U.UE.L 1977 nr 145 poz 1 art. 4 ust. 1-3
Szósta Dyrektywa Rady z dnia 17 maja 1977 r. Nr 77/388/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do  podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku
Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 9 ust. 1, art. 12 ust. 1
Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędzia WSA (del.) Inga Gołowska, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1256/09 w sprawie ze skargi T. M. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 28 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 stycznia 2010 r., III SA/Wa 1256/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił – na skutek skargi T. M. – interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 28 kwietnia 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
2. Jak wynika z motywów orzeczenia, skarżący wskazał we wniosku o wydanie interpretacji, że w dniu 20 listopada 1998 r. nabył grunty rolne (około 2,5 ha) we wsi L. koło B. w województwie [...]. W latach 2000-2007 przy pomocy ojca starał się uprawiać różne produkty celem uzyskania dochodów i sfinansowania wydatków związanych z comiesięcznym utrzymaniem rodziny. Od 2000 r. mieszka w W. wraz z żoną i dziećmi. Ostatni rok był bardzo niekorzystny dla koniunktury rolnej, w związku z czym ceny produktów rolnych drastycznie spadły. Spowodowało to, że tak niewielkiego obszaru nie opłacało się uprawiać. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że koszty z tytułu opłat za użytkowanie lokalu (media), wydatki na życie oraz przedszkole i żłobek dzieci są bardzo wysokie, a zarobki wnioskodawcy i jego żony na przełomie 2008-2009 r. znacznie spadły. W konsekwencji dotychczasowe dochody nie pokrywają wydatków. W związku z powyższym skarżący postanowił wyodrębnić z posiadanych gruntów 0,5 ha i przeznaczyć na sprzedaż. Cel sprzedaży jest związany z zapewnieniem bytu rodzinie. W wyniku wyodrębnienia powstały 4 działki budowlane, które oferowane są na sprzedaż. Ceny działek nie są atrakcyjne ze względu na fakt, że brak jest w pobliżu kanalizacji oraz gazu. Zapłata VAT od sprzedaży dodatkowo uszczupli zakładane przychody.
W oparciu o tak przedstawiony stan faktyczny skarżący wniósł o potwierdzenie, że nie ma obowiązku zapłaty VAT od sprzedaży gruntu.
Minister Finansów w w.w. interpretacji indywidualnej uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 2 pkt 6 oraz art. 15 ust. 1-2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), dalej ustawa o VAT, wywodząc z ich treści, że rolnik sprzedający grunt nie zbywa majątku osobistego, a majątek składający się na przedsiębiorstwo rolne. W związku z powyższym osoba taka dokonuje sprzedaży majątku związanego z przedmiotową działalnością gospodarczą (rolniczą) i w ocenie organu jest podatnikiem podatku od towarów i usług, niekorzystającym przy tym ze zwolnienia od podatku wynikającego z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT.
W sytuacji przedstawionej we wniosku, zakupione przez skarżącego grunty rolne służyły prowadzeniu działalności rolniczej (gospodarczej). Wyodrębnione działki budowlane stanowią więc element gospodarstwa rolnego. Tym samym skarżący, dokonując zbycia przedmiotowych działek, dokona zbycia elementu majątku przedsiębiorstwa. Dostawa ta mieścić się zatem będzie w definicji działalności gospodarczej, o której mowa w art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT, a jej przedmiot jest towarem w rozumieniu ustawy, toteż sprzedaż przedmiotowych działek będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
3. Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa strona wniosła skargę do Sądu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT, gdyż Minister Finansów niezasadnie uznał, że w przedstawionym stanie faktycznym wnioskodawca będzie prowadzić działalność gospodarczą.
Jak wywiedziono w skardze, będące własnością strony grunty zostały nabyte na własne potrzeby, a nie w celu wykonywania działalności handlowej, czy usługowej, a zatem ich sprzedaż zarówno w całości, jak i w częściach, jednemu lub wielu nabywcom, z zyskiem lub bez zysku, nie może zostać uznana za działalność handlową ze skutkiem w postaci uznania skarżącego za podatnika VAT. Działalnością gospodarczą dla celów podatku od towarów i usług jest bowiem przede wszystkim profesjonalny obrót gospodarczy realizowany w sposób zorganizowany. Natomiast w sytuacji, gdy osoba fizyczna dokonuje dostawy gruntów budowlanych lub przeznaczonych pod zabudowę ze swojego majątku prywatnego – tj. w warunkach wskazujących, że czynność ta nie ma charakteru zorganizowanego i nie będzie kontynuowana, a grunty nie zostały nabyte w celu ich zbycia – czynność ta nie może być uznana za działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu VAT. Ponadto skarżący podkreślił, że grunt mający przeznaczenie nierolnicze nie wchodzi w zakres definicji gospodarstwa rolnego. W związku z tym w sprawie nie można mówić o sprzedaży działek budowlanych jako o działalności rolniczej. W konsekwencji przedmiotowa sprzedaż nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
4. W zaskarżonym wyroku Sąd wojewódzki wyjaśnił, że jeżeli dana czynność została wykonana poza zakresem działań producenta, handlowca, usługodawcy, pozyskującego zasoby naturalne, rolnika, czy wykonującego wolny zawód, to dany podmiot nie może być uznany za podatnika VAT i to bez względu na to, czy czynność tę wykonał jednorazowo, ale w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania w sposób częstotliwy, czy też wielokrotnie. Powołując się na orzecznictwo Sąd wskazał, że zarówno z art. 4 ust. 1-2 Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EWG), dalej VI Dyrektywa, jak i z art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT wynika, że warunkiem niezbędnym uznania danego podmiotu za podatnika VAT jest ustalenie, iż działa on niezależnie jako producent, handlowiec, usługodawca, pozyskujący zasoby naturalne, rolnik czy wykonujący wolny zawód. Zatem przedmiotem opodatkowania nie może być sprzedaż majątku prywatnego (osobistego) danej osoby.
Mając powyższe na względzie Sąd pierwszej instancji zauważył, że nie jest w sprawie wystarczające stwierdzenie organu, iż zakres przedsięwzięcia (zamiar sprzedaży kilku działek) oraz podjęte przez wnioskodawcę działania (dokonanie przed sprzedażą podziału gruntu na działki budowlane) wskazują na zamiar dokonywania sprzedaży w sposób częstotliwy. Fakt powtarzalności określonej czynności nie przesądza o prowadzeniu działalności gospodarczej.
W tym kontekście Sąd podkreślił także, że zbywane działki, wchodzące uprzednio w skład gospodarstwa rolnego strony, nie będą stanowić jego części w momencie sprzedaży, ponieważ zostały z niego wyłączone w związku z decyzjami o zmianie przeznaczenia gruntu (stały się majątkiem osobistym skarżącego). Nie można zatem uznać za zasadne twierdzenia, że rolnik sprzedający grunt nie zbywa majątku osobistego, ale majątek składający się na przedsiębiorstwo rolne, wobec czego dokonuje sprzedaży majątku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą (rolniczą) i jest z tego tytułu podatnikiem podatku od towarów i usług niekorzystającym ze zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy.
5. W skardze kasacyjnej Minister Finansów wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, a ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, podnosząc zarzut naruszenia art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT poprzez błędne przyjęcie, że dostawa nieruchomości gruntowej zwolniona jest z VAT.
W uzasadnieniu środka odwoławczego podtrzymano pogląd, że rolnik sprzedający grunt nie zbywa majątku osobistego, ale majątek składający się na przedsiębiorstwo rolne. Tym samym dokonuje sprzedaży majątku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą (rolniczą) i jest z tego tytułu podatnikiem podatku od towarów i usług niekorzystającym ze zwolnienia od podatku wynikającego z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy.
Mając powyższe na względzie organ zauważył, że wyodrębnione przez skarżącego działki budowlane służyły prowadzeniu działalności gospodarczej (rolniczej). W rezultacie, sprzedając przedmiotowe działki skarżący dokona w istocie zbycia elementu majątku przedsiębiorstwa. Powyższe powoduje zaś, że dostawa ta mieścić się będzie w zakresie definicji działalności gospodarczej, o której mowa w art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT, toteż sprzedaż ta będzie podlegała opodatkowaniu VAT.
Także zakres przedsięwzięcia (zamiar sprzedaży kilku działek, powtarzalność) oraz podjęte przez wnioskodawcę działania (dokonanie przed sprzedażą podziału gruntu na działki budowlane) wskazują na zamiar dokonywania sprzedaży w sposób częstotliwy (zorganizowany), a więc w okolicznościach przesądzających o prowadzeniu działalności gospodarczej.
W konkluzji Minister Finansów wywiódł, że z chwilą sprzedaży pierwszej działki budowlanej skarżący stanie się podatnikiem VAT. Sprzedaż trzech kolejnych działek również będzie opodatkowana tym podatkiem.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o oddalenie tej skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
6. Postanowieniem z dnia 16 marca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości UE pytania prejudycjalnego zawartego w postanowieniu NSA z dnia 9 marca 2010 r., I FSK 2134/08.
Wyrokiem z dnia 15 września 2011 r., wydanym w połączonych sprawach o sygn. C-180/10 i C-181/10, Trybunał Sprawiedliwości rozstrzygnął m.in. w przedmiocie w.w. pytania prejudycjalnego.
W związku z powyższym Sąd odwoławczy podjął zawieszone postępowanie, postanowieniem z dnia 29 września 2011 r.
7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przedmiotem sprawy jest kwalifikacja prawna stanu faktycznego, w którym prowadzący działalność rolniczą skarżący wyodrębnił z posiadanych gruntów rolnych (około 2,5 ha) ich część (0,5 ha), w wyniku czego powstały cztery działki budowlane, które przeznaczone zostały na sprzedaż. Istotą sporu jest ocena, czy we wskazanym stanie faktycznym można uznać skarżącego za podatnika VAT.
Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej kwestii spornej ma wykładnia art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT, a w tym kontekście również art. 9 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dawny art. 4 ust. 1-3 VI Dyrektywy). Przy tym nie sposób nie uwzględniać przy interpretacji wskazanych unormowań, na tle w.w. stanu faktycznego sprawy, dotychczasowej, dominującej linii orzeczniczej Sądu kasacyjnego we wskazanym zakresie (art. 3 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych), jak również w.w. wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawach C-180/10 i C-181/10 (art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej). Jak bowiem trafnie zauważył Trybunał Konstytucyjny, "utrwalona praktyka sądowa dotycząca interpretacji przepisów prawnych, zwłaszcza gdy jest ona dość jednoznaczna, wskazuje na treść stosowanego prawa, a więc na wolę ustawodawcy, choćby teoretycznie istniała możliwość innej wykładni" (zob. wyrok TK z dnia 6 września 2001 r., P 3/01, OTK 2001/6/163).
Nawiasem mówiąc zaś, orzecznictwo Sądu kasacyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych (brak było wówczas wyroku Trybunału Sprawiedliwości) powinien był również uwzględnić Minister Finansów przy wydawaniu spornej interpretacji, co wynika też z treści art. 14e Ordynacji podatkowej. Na tę okoliczność zwrócono organowi uwagę już w zaskarżonym orzeczeniu (s. 11 uzasadnienia), a mimo to zdecydował się popierać skargę kasacyjną w niniejszej sprawie.
Wracając natomiast do kwestii wykładni w.w. unormowań nie można uwzględnić powołanego przez organ zarzutu naruszenia (błędnej wykładni) art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT.
W pierwszym rzędzie należy zauważyć, w nawiązaniu do wątpliwości Trybunału Sprawiedliwości (pkt 32 wyroku) odnośnie do implementacji do krajowego porządku prawnego art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE (dawnego art. 4 ust. 3 VI Dyrektywy), że istotnie, transpozycji tej nie dokonano. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela w tym kontekście pogląd, że użyty w treści art. 15 ust. 2 ustawy o VAT zwrot – "również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy" – wprawdzie mógłby zostać odczytany jako wyraz swoistej realizacji przez polskiego ustawodawcę opcji zawartej w art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE, tym niemniej jest to próba transpozycji na tyle niedoskonała, że w istocie nie można uznać, iż w krajowym porządku prawnym skorzystano z możliwości opodatkowania tzw. transakcji okazjonalnych, o których mowa w w.w. unormowaniu Dyrektywy (zob. np. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., I FSK 1654/11, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo). Treść przywołanego orzeczenia jest przy tym organowi znana, jako że był stroną postępowania we wskazanej sprawie, toteż mając na uwadze zwięzłość wywodu (art. 141 § 4 Ppsa) wystarczy w tym miejscu odesłać do argumentacji tamże zawartej.
W konsekwencji za w pełni aktualną należy uznać wykładnię art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT dokonaną w wyroku NSA z dnia 29 października 2007 r., I FPS 3/07 (ONSAiWSA 2008/1/8), zgodnie z którą warunkiem uznania, iż dany podmiot działa w charakterze podatnika podatku od towarów i usług, jest ustalenie, że prowadzi on zawodowo działalność gospodarczą w danym zakresie. Skoro bowiem w polskim systemie prawnym brak jest podstaw do opodatkowania transakcji okazjonalnych, które zgodnie z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości podlegają VAT "niezależnie od (...) kwestii, czy sprzedawca prowadzi działalność producenta, handlowca lub usługodawcy" (pkt 49 wyroku), to przy analizie danej dostawy towarów (usług) należy każdorazowo badać, czy została ona wykonana w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w danym zakresie, tj. o konkretnym profilu (pkt 42 wyroku). Podatnika definiuje się bowiem w związku z pojęciem działalności gospodarczej (pkt 43 wyroku). Analogiczne stanowisko zajął Sąd kasacyjny w wyroku z dnia 18 października 2011 r., I FSK 1536/10 (CBOSA).
Jak wskazano przy tym w przywołanym orzeczeniu NSA o sygn. I FPS 3/07, okoliczność – akcentowana konsekwentnie przez organy podatkowe w kolejnych tego typu sprawach (co niniejsza) – że dana czynność została wykonana wielokrotnie lub jednorazowo, lecz z zamiarem częstotliwości, nie przesądza per se o opodatkowaniu tej czynności. Pogląd ten zyskał aprobatę szeregu składów orzekających (por. np. wyrok NSA z dnia 27 października 2009 r., I FSK 1043/08, ONSAiWSA 2010/6/121 oraz powołane tam orzecznictwo). Trafnie też uwzględniono ten kierunek wykładni art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT w zaskarżonym wyroku (s. 5 i n. uzasadnienia). Twierdzenie to podzielił również Trybunał Sprawiedliwości (zob. pkt 37-38 wyroku).
Czynność opodatkowana w postaci dostawy towaru lub świadczenia usług ma zatem miejsce wówczas, gdy w odniesieniu do tej właśnie czynności dany podmiot występuje w charakterze podatnika podatku od wartości dodanej, a więc prowadzi w tymże określonym zakresie działalność gospodarczą. Jeżeli dana czynność została wykonana poza zakresem działań producenta, handlowca, usługodawcy, pozyskującego zasoby naturalne, rolnika czy wykonującego wolny zawód, to – w świetle art. 4 ust. 1-2 VI Dyrektywy (art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE), a w konsekwencji stosownie do art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT – z tytułu wykonania tej czynności dany podmiot nie może być uznany za podatnika VAT.
W kontekście sprzedaży gruntu (działek budowlanych) oznaczają powyższe wywody, że taka dostawa może zostać uznana za podlegającą opodatkowaniu, jeżeli sprzedający występuje jako profesjonalista w zakresie obrotu nieruchomościami, a więc w sposób zawodowy (zorganizowany i ciągły) – por. w.w. wyrok NSA o sygn. I FSK 1043/08; pkt 44-45 wyroku Trybunału Sprawiedliwości. Takie działanie ma miejsce w szczególności w sytuacji, gdy sprzedawca podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców, np. polegające na uzbrojeniu terenu albo na działaniach marketingowych (pkt 39-40 wyroku Trybunału Sprawiedliwości).
W orzecznictwie akcentuje się przy tym, że nie może być mowy o działaniu w charakterze podatnika VAT w przypadku sprzedaży przez daną osobę jej majątku prywatnego (osobistego), tj. takiego, który nie jest przez nią wykorzystywany na potrzeby działalności gospodarczej i nie jest przedmiotem tej działalności (zob. np. wyroki NSA z dnia: 9 grudnia 2008 r., I FSK 1431/07; 18 grudnia 2008 r., I FSK 1556/07 – CBOSA).
Trzeba zatem zauważyć, że twierdzenia wywodzone w polskiej judykaturze zasadniczo korespondują z tezami wyroku Trybunału Sprawiedliwości. Wskazano w nim bowiem, iż nawet w przypadku skorzystania przez państwo członkowskie z upoważnienia przewidzianego w art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE (art. 4 ust. 3 VI Dyrektywy) "dostawę gruntu przeznaczonego pod zabudowę należy uznać za objętą podatkiem VAT na podstawie prawa krajowego państwa członkowskiego (...) pod warunkiem, że transakcja ta nie stanowi jedynie czynności związanej ze zwykłym wykonywaniem prawa własności" (pkt 49 wyroku). Zatem gdy "sprzedaż ta następuje w ramach zarządu majątkiem prywatnym danej osoby" nie można uznać jej za podatnika VAT (pkt 50 wyroku).
Zarówno w orzecznictwie NSA (zob. np. w.w. wyrok w sprawie o sygn. I FSK 1431/07), jak i w cytowanym wyżej wyroku Trybunału Sprawiedliwości, zgodnie podkreśla się przy tym, że okoliczność podziału gruntu na działki przed sprzedażą nie ma decydującego znaczenia przy kwalifikacji prawnej działania zbywcy, podobnie jak wielkość sprzedaży. Całość tych elementów może bowiem odnosić się do zarządzania majątkiem prywatnym (por. pkt 37-38 wyroku).
Przenosząc te wywody na grunt stanu faktycznego niniejszej sprawy należy przypomnieć, że zbywane działki budowlane były uprzednio wykorzystywane na potrzeby działalności rolniczej, a następnie zostały przez skarżącego wyodrębnione z gruntu rolnego i przeznaczone na sprzedaż w celu "zapewnienia bytu rodzinie"; działki nie są uzbrojone co wpływa na ich wartość (zob. k. 5 akt adm.).
Minister Finansów kładzie nacisk na okoliczność, że działki stanowiły (przed ich przeznaczeniem na sprzedaż) część gospodarstwa rolnego. Wobec tego skarżący zamierza zbyć składnik majątkowy przedsiębiorstwa, a w konsekwencji dokonuje dostawy towarów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Jednakże okoliczność ta – w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości – pozostaje bez znaczenia z dwóch powodów.
Po pierwsze, jak zauważono, brak jest opodatkowania przez ustawodawcę krajowego transakcji okazjonalnych, a więc dokonywanych przez przedsiębiorcę w związku z prowadzoną działalnością w rozumieniu art. 12 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE. Powoduje to, że aby uznać skarżącego za podatnika, powinien on występować w ramach dokonywanej sprzedaży jako podmiot zawodowo dokonujący obrotu nieruchomościami.
Tymczasem – po drugie – jak trafnie ocenił Sąd wojewódzki (s. 11 uzasadnienia wyroku), w przedstawionych okolicznościach trudno uznać, że skarżący zamierza podjąć działalność gospodarczą w zakresie obrotu nieruchomościami. Sprzedaż działek nie stanowi przedmiotu działalności gospodarczej strony; nie zostały też przedsięwzięte działania wskazujące na zamiar podjęcia działalności mającej za swój przedmiot obrót nieruchomościami (np. uzbrojenie działek, działania marketingowe). Samo zaś wyodrębnienie działek budowlanych z inicjatywy skarżącego nie może stanowić okoliczności przesądzającej, tym bardziej, że zarazem podkreśla on, iż do sprzedaży zmusza go pogarszająca się sytuacja materialna rodziny i konieczność zapewnienia jej dochodów w drodze zbycia posiadanego majątku.
W tym stanie rzeczy brak jest podstaw aby twierdzić, że przedmiotowa sprzedaż działek spełnia przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 15 ust. 1-2 ustawy o VAT, a w konsekwencji, że podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Z tych powodów skargę kasacyjną organu należało oddalić (art. 184 Ppsa).
Wniosek skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania nie został uwzględniony, gdyż do kosztów tych zalicza się – w przypadku prowadzenia, jak w niniejszej sprawie, tego postępowania osobiście przez stronę – poniesione koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 Ppsa). W niniejszym postępowaniu kasacyjnym skarżący nie poniósł opłat sądowych (jako że nie był stroną wnoszącą skargę kasacyjną), nie przedłożył spisu wydatków, a ponadto nie stawił się na rozprawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI