I FSK 1646/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-06
NSApodatkoweWysokansa
podatek akcyzowyolej opałowypreferencyjna stawkaulga podatkowadokumentacja podatkowaoświadczenia nabywcówsiła wyższapostępowanie podatkoweNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą podatku akcyzowego od oleju opałowego, potwierdzając, że brak wymaganej dokumentacji uniemożliwia skorzystanie z preferencyjnej stawki.

Skarga kasacyjna dotyczyła podatku akcyzowego od oleju opałowego. Podatnik kwestionował nałożenie sankcyjnej stawki akcyzy, argumentując m.in. utratę dokumentów z powodu siły wyższej. NSA oddalił skargę, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo, które podkreśla ścisłą wykładnię przepisów dotyczących ulg podatkowych. Sąd stwierdził, że brak wymaganej dokumentacji (oświadczeń nabywców) uniemożliwia skorzystanie z preferencyjnej stawki, a nie jest to sankcja, lecz niespełnienie warunków uprawniających do ulgi.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w sprawie podatku akcyzowego za listopad 2010 r. Skarżący zarzucał m.in. naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym art. 89 ustawy o podatku akcyzowym, twierdząc, że nie powinien być obciążony sankcyjną stawką akcyzy, ponieważ olej opałowy został sprzedany na cele grzewcze, a utrata dokumentów była niezawiniona (siła wyższa). NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że sprawa była już przedmiotem kontroli NSA w wyroku z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17, w którym zasadniczo zaaprobowano ustalenia faktyczne i ocenę prawną dotyczącą wykładni przepisów art. 89 ustawy o podatku akcyzowym. W tamtym orzeczeniu NSA wskazał, że przepisy konstrukujące ulgi podatkowe należy wykładać ściśle, a brak wymaganej dokumentacji (oświadczeń nabywców i zestawień) uniemożliwia skorzystanie z preferencyjnej stawki akcyzy. NSA wyjaśnił, że niespełnienie tych warunków nie jest sankcją, lecz brakiem skorzystania z uprawnienia, co skutkuje powrotem do opodatkowania na warunkach podstawowych. Stawka z art. 89 ust. 4 pkt 1 u.p.a. nie jest stawką sanacyjną, lecz podstawową, a jej wprowadzenie ma na celu ochronę wierzyciela podatkowego. W obecnym postępowaniu NSA stwierdził, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, które były już przedmiotem rozstrzygnięcia w poprzednim wyroku NSA, nie mogą być ponownie uwzględnione. Granice sporu zostały zawężone do kwestii obniżenia podatku akcyzowego o podatek zapłacony na wcześniejszym etapie obrotu, co zostało uwzględnione przez organ odwoławczy zgodnie z wytycznymi NSA. NSA uznał również, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA było wystarczające do kontroli instancyjnej i nie naruszało art. 141 § 4 p.p.s.a., a zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. również okazał się chybiony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, utrata dokumentów z powodu siły wyższej nie wyklucza możliwości zastosowania preferencyjnej stawki, ale brak wymaganej dokumentacji uniemożliwia skorzystanie z tej ulgi, ponieważ przepisy dotyczące ulg podatkowych należy interpretować ściśle.

Uzasadnienie

NSA powtórzył stanowisko z poprzedniego wyroku, że przepisy dotyczące ulg podatkowych wymagają ścisłej wykładni. Brak wymaganej dokumentacji (oświadczeń nabywców) uniemożliwia skorzystanie z preferencyjnej stawki akcyzy, a nie jest to sankcja, lecz niespełnienie warunków uprawniających do ulgi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (23)

Główne

u.p.a. art. 89 § ust. 4 pkt 1

Ustawa o podatku akcyzowym

u.p.a. art. 89 § ust. 14

Ustawa o podatku akcyzowym

u.p.a. art. 89 § ust. 16

Ustawa o podatku akcyzowym

p.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ordynacja podatkowa art. 121

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 122

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 187

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 181

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 191

Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 200a

Ordynacja podatkowa

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Dz. U. z 2014 r., poz. 1662 art. 40

Ustawa o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej

Dz. U. z 2014 r., poz. 1662 art. 41

Ustawa o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b)

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. a)

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 art. 2 § pkt 6

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. (wady uzasadnienia wyroku WSA). Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 121, 122, 187 Ordynacji podatkowej (niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania). Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 181, 187 Ordynacji podatkowej (niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania). Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 124, 187, 191, 200a Ordynacji podatkowej (nie rozpatrzenie wszystkich dowodów). Naruszenie art. 89 ust. 4 pkt 1, ust. 16 u.p.a. (błędna wykładnia, nałożenie zobowiązania mimo wykorzystania oleju na cele grzewcze). Naruszenie art. 89 ust. 16 u.p.a. (błędna wykładnia, przyjęcie utraty oświadczeń jako podstawy do zastosowania stawki sankcyjnej). Naruszenie art. 89 ust. 14 u.p.a. (błędna wykładnia, przyjęcie braków oświadczeń jako podstawy do zastosowania stawki sankcyjnej). Naruszenie art. 89 ust. 16 u.p.a. (błędna wykładnia, zastosowanie stawki sankcyjnej mimo wykorzystania oleju zgodnie z przeznaczeniem). Naruszenie art. 89 ust. 5-16 u.p.a. z art. 2, 31 ust. 3, 32, 217 Konstytucji RP (sprzeczność z Konstytucją). Naruszenie art. 40 ustawy o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 41 ustawy o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej. Naruszenie art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

przepisy konstruujące ulgi, zwolnienia i preferencje podatkowe należy wykładać ściśle brak stosowanej dokumentacji podatkowej w postaci oświadczeń i zestawień oświadczeń o przeznaczeniu oleju opałowego, uniemożliwił zbadanie, czy oleje faktycznie zostały zużyte do celów opałowych Niespełnienie warunków określonych w art. 89 ust. 5-15 u.p.a., nie może być traktowane jako sankcja, tylko jako nieskorzystanie przez podatnika z uprawnienia, co oznacza powrót do opodatkowania na warunkach skierowanych do wszystkich podmiotów. Stawka akcyzy przewidziana w art. 89 ust. 4 pkt. 1 u.p.a. nie jest stawką sanacyjną, lecz podstawową.

Skład orzekający

Arkadiusz Cudak

przewodniczący

Dominik Mączyński

sprawozdawca

Janusz Zubrzycki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej wykładni przepisów dotyczących ulg i preferencji podatkowych, zwłaszcza w kontekście podatku akcyzowego od oleju opałowego. Podkreślenie znaczenia posiadania wymaganej dokumentacji dla skorzystania z preferencyjnych stawek."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej regulacji podatku akcyzowego od oleju opałowego i wymagań dokumentacyjnych obowiązujących w określonym czasie. Orzeczenie opiera się na wcześniejszym, prawomocnym wyroku NSA w tej samej sprawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu podatku akcyzowego i interpretacji przepisów dotyczących ulg. Choć opiera się na wcześniejszym orzecznictwie, pokazuje, jak istotne jest przestrzeganie formalnych wymogów w prawie podatkowym.

Utrata dokumentów z powodu pożaru nie usprawiedliwia ulgi podatkowej – NSA potwierdza rygorystyczną wykładnię przepisów akcyzowych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1646/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak /przewodniczący/
Dominik Mączyński /sprawozdawca/
Janusz Zubrzycki
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Sygn. powiązane
III SA/Po 774/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-04-15
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 722
art. 89 ust. 4 pkt 1, art. 89 ust. 14 i 16
Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński (sprawozdawca), Protokolant Adam Goliasz, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Po 774/20 w sprawie ze skargi J.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 8 września 2020 r. nr 3001-IOA.4105.80.2020 w przedmiocie podatku akcyzowego za listopad 2010 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Skarga kasacyjna.
1.1. J.O., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia 6 lipca 2021 r., wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2021 r., III SA/Po 774/20. Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 8 września 2020 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc listopad 2010 r.
1.2. Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżono w całości, zarzucając mu:
I. art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), także przy niewłaściwym zastosowaniu przepisów postępowania i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co znajduje punkt odniesienia w naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.
II. art. 151 p.p.s.a. także przy niewłaściwym zastosowaniu przepisów postępowania i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co znajduje punkt odniesienia w art. 121,122 i 187 Ordynacji podatkowej.
III. art. 151 p.p.s.a. także przy niewłaściwym zastosowaniu przepisów postępowania i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co znajduje punkt odniesienia w art. 181 i 187 Ordynacji podatkowej.
IV. art. 151 p.p.s.a. także przy niewłaściwym zastosowaniu przepisów postępowania i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co znajduje punkt odniesienia w naruszeniu art. 124, 187 i 191, 200a Ordynacji podatkowej poprzez nie rozpatrzenie i brak oceny wszystkich dowodów w ich wzajemnej łączności, albowiem poczynione w tym względzie ustalenia nie odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego.
V. art. 151 p.p.s.a. także przy niewłaściwym zastosowaniu przepisów prawa materialnego, co znajduje punkt odniesienia w:
1. art. 89 ust. 4 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym (dalej: u.p.a.) ust. 16 tj.:
a) jego błędną wykładnię polegającą na nałożeniu na podatnika zobowiązania w podatku akcyzowym, mimo iż brak jest podstaw do nałożenia wskazanego obowiązku, gdyż olej opałowy sprzedawany przez skarżącego został przez nabywców wskazanych na przedłożonych fakturach i pismach (w odniesieniu do nabywców na podstawie paragonów) wykorzystany zgodnie z jego przeznaczeniem, tj. na cele grzewcze czego organy podatkowe nie kwestionowały;
2. art. 89 ust. 16 u.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że następcza utrata oświadczeń nabywców oleju opałowego, in concreto niezawiniona, spowodowana siłą wyższą, nie wykluczone, że przy udziale osób trzecich, była wystarczająca przesłanką do zastosowania sanacyjnej stawki akcyzy, albowiem podatnik nie dochował warunków formalnych wymaganych przez w/w przepis, pomimo jego znowelizowania w 2015 r. i uzależnienia od dokonania ustaleń niezgodnego z przeznaczeniem zużycia oleju opałowego;
3. art. 89 ust. 14 u.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że braki oświadczeń, które podatnik utracił w 2011 r. wskutek pożaru były wystarczająca przesłanką do zastosowania sanacyjnej stawki akcyzy, a z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, że skarżący dokonał sprzedaży oleju opałowego objętego złożonymi oświadczeniami na cele grzewcze, co zostało potwierdzone uzyskanymi od nabywców tego produktu oświadczeniami, a nadto ilość oleju opałowego jaki został sprzedany wynika z innych zgłoszonych wniosków dowodowych, a tym samym skarżący zastosował preferencyjną stawkę akcyzy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zaś organ podatkowy nie wykazał niezgodnego z celem jego zużycia, ani nie wykazano w sposób obiektywny, że sporny olej nabywali inni klienci niż wskazali przez podatnika oraz na przedłożonych oświadczeniach oraz fakturach;
4. art. 89. ust. 16 u.p.a.:
a) gdyż wskazany przepis należało interpretować w ten sposób, że chodzi w nim o takie naruszenie warunków określonych w ust. 5-15 art. 89 u.p.a., które dawałoby możliwość nałożenia na podatnika stawki sankcyjnej w przypadku, gdy podatnik dokonałby sprzedaży oleju opałowego z przeznaczeniem na cel inny niż grzewczy. Dokonanie zatem sprzedaży oleju opałowego z wykorzystaniem go zgodnie z określonym przez ustawodawcę celem uprawniającym do zastosowania obniżonej stawki akcyzy, tj. na cele grzewcze (co nie było kwestionowane przez organ) nie daje zdaniem skarżącego kasacyjnie podstaw do zastosowania w stosunku do niego stawki sankcyjnej, a nadto wskazana stawka sankcyjna jest niewspółmierna do stwierdzonych uchybień;
b) poprzez błąd w wykładni prawnej i przyjęcie, że naruszenie art. 89 u.p.a, nie mającego w niniejszej sprawie związku z niespełnieniem warunków przy sprzedaży oleju opałowego, polegających na następczej utracie (niezawinionej, spowodowanej siłą wyższą) oświadczeń o których mowa w art. 89 ust. 5 i 6 u.p.a., skutkuje koniecznością zastosowania wobec strony stawki akcyzy określonej w art. 89 ust. 4 pkt 1;
5. art. 89 ust. 5-16 u.p.a. z art. 2 i art. 31 ust. 3, 32, 217 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.) art. 89 ust. 16 u.p.a., poprzez zastosowanie wykładni językowej tego przepisu, mimo iż prowadzi ona do absurdalnych z punktu widzenia społecznego i ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć i pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi i zasadami Konstytucyjnymi;
6. art. 31. ust 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez naruszenie zasady proporcjonalności; Art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez naruszenie zasady równego traktowania podmiotów; Art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady państwa prawa, sprawiedliwości społecznej;
VI. art. 151 p.p.s.a. także przy niewłaściwym zastosowaniu przepisów postępowania i prawa materialnego i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co znajduje punkt odniesienia w naruszeniu art. 40 ustawy z dnia 7 listopada 2014r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1662).
VII. art. 151 p.p.s.a. także przy niewłaściwym zastosowaniu przepisów postępowania i prawa materialnego w szczególności art. 89 u.p.a. w brzmieniu obwiązującym począwszy od 1 stycznia 2015 r. i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co znajduje punkt odniesienia w naruszeniu art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 41 ustawy z dnia 7 listopada 2014r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1662).
VIII. art. 151 p.p.s.a., także przy niewłaściwym zastosowaniu przepisów postępowania i prawa materialnego i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co znajduje punkt odniesienia w naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a i art. 153 p.p.s.a. oraz art. 26 pkt 15 lit. b/, art. 40 ustawy z dnia 7 listopada 2014r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1662).
1.3. Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
2. Odpowiedź na skargę kasacyjną.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia 3 sierpnia 2021 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu zwrotów kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3. Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
4.1. Przed odniesieniem się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, niezbędne jest wskazanie, że sprawa ta była już przedmiotem sądowej kontroli dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17. Orzeczeniem tym NSA uchylił wyrok WSA w Poznaniu z 19 października 2016 r., III SA/Po 576/16 oraz decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z 7 marca 2014 r.
4.2. Z perspektywy zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej niezbędne jest także obszerne przytoczenie motywów zaprezentowanych przez NSA w uzasadnieniu wyroku z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17. NSA odniósł się wówczas do regulacji prawnej mającej zastosowanie do rozpoznawanej sprawy, tj. do art. 89 ust. 1 pkt 9, 10 i 15, ust. 4 pkt 1, ust. 5-16 u.p.a. Podkreślenia wymaga, że NSA odniósł się również do nowelizacji tych przepisów, która miała miejsce z dniem 1 stycznia 2015 r. na podstawie ustawy z 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej. NSA rozważył także wpływ na wykładnię analizowanych przepisów wyroku TSUE z 2 czerwca 2016 r., w sprawie C-481/14 oraz postanowienia TK z 11 lutego 2014 r. sygn. P 50/11.
4.3. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17 stwierdził bezzasadność zarzutów naruszenia prawa materialnego wymienionych w pkt 2-13 osnowy wniesionej wówczas skargi kasacyjnej. Uzasadniając zaprezentowane stanowisko, NSA wyjaśnił, że przepisy konstruujące ulgi, zwolnienia i preferencje podatkowe należy wykładać ściśle. Interpretacja rozszerzająca jest w takim przypadku nieuprawniona. Ustawodawca w sposób czytelny i niewymagający przeprowadzenia żadnej wykładni wskazał na warunki określone w art. 89 ust. 5-15 u.p.a., jako równorzędnie istotne dla uzyskania prawa do preferencyjnej stawki akcyzy. Brak stosowanej dokumentacji podatkowej w postaci oświadczeń i zestawień oświadczeń o przeznaczeniu oleju opałowego, uniemożliwił zbadanie, czy oleje faktycznie zostały zużyte do celów opałowych. Nie składając wymaganego zestawienia oświadczeń, także nie posiadając oświadczeń o przeznaczeniu oleju opałowego, podatnik naruszył warunki uprawniające do zastosowania preferencyjnej stawki akcyzy. Zatem w sprawie nie doszło do naruszenia art. 89 ust. 4 pkt 1, ust. 14, ust. 15 i ust. 16 u.p.a., bądź zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP czy też wynikającej z dyrektywy 2003/96/WE. Niespełnienie warunków określonych w art. 89 ust. 5-15 u.p.a., nie może być traktowane jako sankcja, tylko jako nieskorzystanie przez podatnika z uprawnienia, co oznacza powrót do opodatkowania na warunkach skierowanych do wszystkich podmiotów. Stawka akcyzy przewidziana w art. 89 ust. 4 pkt. 1 u.p.a. nie jest stawką sanacyjną, lecz podstawową. Omawiane uregulowanie, bowiem stwarza preferencyjną sytuację dla podmiotów, które spełniają określone ustawowo wymogi. Natomiast wprowadzenie tych wymogów jest adekwatne do celu jakiemu ma służyć – podyktowane jest ochroną wierzyciela podatkowego przed uchylaniem się od opodatkowania w następstwie wykorzystania wyrobów opałowych do innych celów. Podatnik nieprzestrzegający warunków do skorzystania z preferencyjnego opodatkowania nie może skutecznie bronić się naruszeniem zasady proporcjonalności.
4.4. Na tym tle NSA w wyroku z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17, stwierdził, że organ podatkowy przeprowadził postępowanie dowodowe, co do okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle omawianych wyżej przepisów ustawy o podatku akcyzowym związane są określone skutki prawne. Stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo z poszanowaniem zasad regulujących postępowanie dowodowe. NSA podkreślił w szczególności, że organ ustalił okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z art. 180 i art. 181 Ordynacji podatkowej, posługując się dowodami niesprzecznymi z prawem, które obiektywnie rzecz oceniając, w świetle treści norm prawa materialnego, mogły być zgromadzone lub pozyskane. Dlatego chybione są zarzuty naruszenia przepisów: art. 121, art. 122, art. 180, art. 181, art. 187, art. 188, art. 191, czy art. 200a Ordynacji podatkowej dotyczące nieustalenia przeznaczenia sprzedanego przez skarżącego oleju opałowego, niewyjaśnienia okoliczności odbierania oświadczeń od nabywców oleju opałowego w dniu transakcji, niewyjaśnienia okoliczności związanych z ich utratą i odtworzenia ich treści, a także odmowy przeprowadzenia wnioskowanych w tym względzie przez skarżącego dowodów.
4.5. W wyroku z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17 NSA zaakceptował także sposób ustalenia przez organ momentu powstania zaległości podatkowej skutkujący naliczeniem odsetek za zwłokę. Wątpliwości Sądu nie wzbudzi również sposób określenia podstawy opodatkowania.
4.6. Natomiast NSA uznał za zasadne zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej zmierzające do wykazania, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł tego, że organ podatkowy, określając skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego, w oparciu o art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, nie wyjaśnił, czy w sprawie winno nastąpić obniżenie podatku akcyzowego o podatek zapłacony na wcześniejszym szczeblu obrotu w stosunku do oleju opałowego, którego sprzedaż stosownie do art. 8 ust. 2 pkt 3 u.p.a., była przedmiotem opodatkowania. NSA zauważył, że organy w toku postępowania podatkowego nie kwestionowały legalności źródeł pochodzenia oleju jak też nie wykazały, że na wcześniejszym etapie wprowadzania do obrotu nie uiszczono od tego oleju podatku akcyzowego. W takiej sytuacji przy rozwiązaniu zastosowanym przez organ wysokość nałożonego niniejszą decyzją podatku akcyzowego niewątpliwie łącznie przekraczałaby wysokość dopuszczoną ustawą. Zatem, w ocenie NSA, za usprawiedliwiony należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie braku ustosunkowania się WSA do kwestii, czy na etapie nabycia przez podatnika oleju opałowego doszło do zapłacenia preferencyjnej stawki akcyzy.
4.7. Mając na uwadze obszernie przytoczone motywy uzasadnienia wyroku NSA z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17, należy stwierdzić, że NSA w wyroku tym zasadniczo zaaprobował ustalenia faktyczne poczynione przez organy i ocenę prawą dotyczącą wykładni i zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego. W tym zakresie rozstrzygnięcie NSA jest prawomocne i nie może być już być skutecznie kwestionowane przez skarżącego na dalszych eterach postępowania. NSA zobowiązał natomiast organy do ustalenia, czy w sprawie winno nastąpić obniżenie podatku akcyzowego o podatek zapłacony na wcześniejszym szczeblu obrotu w stosunku do oleju opałowego, którego sprzedaż stosownie do art. 8 ust. 2 pkt 3 u.p.a., była przedmiotem opodatkowania, gdyż organy w toku postępowania podatkowego nie kwestionowały legalności źródeł pochodzenia oleju jak też nie wykazały, że na wcześniejszym etapie wprowadzania do obrotu nie uiszczono od tego oleju podatku akcyzowego. W rezultacie wyłącznie w takim zakresie może być ponownie prowadzone postępowanie i tylko tego obszaru mogą dotyczyć zarzuty podnoszone przez skarżącego.
5.1. Z przedstawionych wyjaśnień wynika, że na obecnym etapie postępowania, w związku z wyrokiem NSA z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17 nie jest możliwe kwestionowanie poprawności poczynionych przez organy ustaleń faktycznych, kwestionowanie wykładni art. 89 ust. 1 pkt 9, 10 i 15, ust. 4 pkt 1, ust. 5-16 u.p.a. oraz kwestionowanie zastosowania tych przepisów, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu ustalenia przez organ momentu powstania zaległości podatkowej skutkującym naliczeniem odsetek za zwłokę, a także sposobu określenia podstawy opodatkowania. Granice sporu zostały zatem zawężone do kwestii obniżenia podatku akcyzowego o podatek zapłacony na wcześniejszym szczeblu obrotu w stosunku do oleju opałowego, którego sprzedaż stosownie do art. 8 ust. 2 pkt. 3 u.p.a., była przedmiotem opodatkowania, gdyż organy nie kwestionowały legalności źródeł pochodzenia oleju jak też nie wykazały, że na wcześniejszym etapie wprowadzania do obrotu nie uiszczono od tego oleju podatku akcyzowego.
5.2. Mając na uwadze powyższe, nie mogą wywrzeć skutku oczekiwanego przez Autora skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym w szczególności zarzuty dotyczące naruszenia art. 121, art. 122, art. 181, art. , art. 187, art. 191 i art. 200a Ordynacji podatkowej. Na obecnym etapie postępowania nie mogą być poddane sądowej kontroli także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczelności dotyczące naruszenia art. 89 ust. 4 pkt 1, ust. 5-16 u.p.a. w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 i art. 217 Konstytucji RP.
5.3. Poza wymienionymi zarzutami w skardze kasacyjnej podniesiono również zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a.
5.4. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. A zatem, uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem, a zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Mając na uwadze przedstawione wyjaśnienia, należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok nie narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku umożliwia jego kontrolę instancyjną. Sąd pierwszej instancji wykonał ciążący na nim obowiązek i w sposób jasny oraz spójny logicznie wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia wyroku wynika w szczególności, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne z prawem. O naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może w szczególności świadczyć brak odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do zarzutów, które dotyczyły kwestii już wcześniej prawomocnie rozstrzygniętych przez NSA w wyroku z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji wyjaśnił znaczenie tego orzeczenia dla dalszego postępowania w sprawie.
5.5. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W sprawie nie ulega wątpliwości, że organ prawidłowo zastosował się do wytycznych sformułowanych przez NSA w wyroku z 24 lipca 2019 r., I GSK 68/17, skutkiem czego organ odwoławczy umniejszył podatek akcyzowy określony w decyzji organu pierwszej instancji o podatek zapłacony na wcześniejszym etapie obrotu.
6. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny – uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – orzekł, jak w sentencji wyroku.
7. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. - Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA
Dominik Mączyński Arkadiusz Cudak Janusz Zubrzycki

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI