Orzeczenie · 2025-02-18

I FSK 1636/21

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2025-02-18

NSApodatkoweWysokansa

VATpodatek od towarów i usługsankcje VATzasada proporcjonalnościTSUEDyrektywa VATprawo unijnepostępowanie podatkowekontrola podatkowadodatkowe zobowiązanie

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki A. sp. z o.o. S.K.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku dotyczącą podatku od towarów i usług za IV kwartał 2017 r. oraz II, III i IV kwartał 2018 r. Spółka zarzucała naruszenie przepisów postępowania, w tym nieprzeprowadzenie przez organy podatkowe wszystkich niezbędnych działań dowodowych, oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 112b i 112c u.p.t.u. w związku z art. 273 Dyrektywy VAT i art. 91 Konstytucji RP, wskazując na sprzeczność z unijną zasadą proporcjonalności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 kwietnia 2021 r. (C-935/19), które stwierdziło, że automatyczne nakładanie sankcji VAT w wysokości 20% kwoty zawyżenia zwrotu, bez rozróżnienia sytuacji, w których nieprawidłowość wynika z błędu i nie jest związana z oszustwem podatkowym, narusza zasadę proporcjonalności. Sąd uznał, że przepisy art. 112c u.p.t.u. w brzmieniu obowiązującym do 6 czerwca 2023 r. również stosowane automatycznie, bez uwzględnienia okoliczności faktycznych i świadomości podatnika, naruszają zasadę proporcjonalności i art. 273 Dyrektywy 112. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję organu drugiej instancji, nakazując ponowne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy z uwzględnieniem konieczności przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego w zakresie możliwości zastosowania art. 112c u.p.t.u. oraz odstąpienia od sankcji na podstawie art. 112b u.p.t.u. w świetle wyroku TSUE.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Uzasadnienie konieczności indywidualnej oceny stosowania sankcji VAT i uwzględniania zasady proporcjonalności, zgodnie z orzecznictwem TSUE, nawet w sprawach dotyczących przepisów krajowych w poprzednim brzmieniu.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy głównie przepisów u.p.t.u. w brzmieniu obowiązującym do 6 czerwca 2023 r., choć zasady interpretacyjne mają szersze zastosowanie.

Zagadnienia prawne (2)

Czy automatyczne stosowanie sankcji VAT w wysokości 100% kwoty podatku naliczonego wynikającego z faktur, o którym mowa w art. 112c u.p.t.u. (w brzmieniu do 06.06.2023 r.), jest zgodne z zasadą proporcjonalności i art. 273 Dyrektywy 2006/112/WE?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, automatyczne stosowanie sankcji bez uwzględnienia okoliczności sprawy, charakteru naruszenia i świadomości podatnika narusza zasadę proporcjonalności i art. 273 Dyrektywy VAT.

Uzasadnienie

NSA powołał się na wyrok TSUE C-935/19, który stwierdził, że sankcje VAT nie mogą wykraczać poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia celów poboru podatku i zapobiegania oszustwom, a ich ustalenie musi uwzględniać charakter i wagę naruszenia oraz sposób ustalania kwoty. Przepis art. 112c u.p.t.u. w poprzednim brzmieniu stosowany automatycznie naruszał te zasady.

Czy organ podatkowy, ustalając dodatkowe zobowiązanie podatkowe na podstawie art. 112c u.p.t.u. po złożeniu przez podatnika korekty deklaracji, jest zobowiązany do przeprowadzenia odrębnego postępowania dowodowego w celu wykazania przesłanek zastosowania sankcji?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, organ jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym z inicjatywy strony, aby ustalić okoliczności faktyczne i świadomość podatnika, co jest niezbędne do oceny możliwości zastosowania sankcji zgodnie z zasadą proporcjonalności.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego, zwłaszcza w kontekście sankcji, wymaga poczynienia ustaleń w zakresie sfery faktycznej i świadomości podatnika, co nie może opierać się wyłącznie na materiale dowodowym z kontroli podatkowej. Niezbędne jest uwzględnienie reguł postępowania dowodowego i zasady obrony praw podatnika.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Uchylono zaskarżony wyrok WSA w całości oraz decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 października 2020 r.

Przepisy (17)

Główne

u.p.t.u. art. 112b

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis dotyczący ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego. W poprzednim brzmieniu stosowany automatycznie, co zostało uznane za niezgodne z prawem UE.

u.p.t.u. art. 112c

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis dotyczący ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w przypadku faktur dokumentujących czynności nieodbybyte lub podających kwoty niezgodne z rzeczywistością. W poprzednim brzmieniu stosowany automatycznie, co zostało uznane za niezgodne z prawem UE.

Pomocnicze

Dyrektywa VAT art. 273

Dyrektywa Rady 2006/112/WE

Przepis pozwalający państwom członkowskim na przyjęcie przepisów w celu zapewnienia prawidłowego poboru VAT i zapobiegania oszustwom, z obowiązkiem poszanowania prawa Unii i zasady proporcjonalności.

Konstytucja RP art. 91

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przepis dotyczący pierwszeństwa prawa UE nad prawem krajowym.

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Zasada prawdy obiektywnej.

O.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów.

P.p.s.a. art. 151