I FSK 1603/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-18
NSApodatkoweŚredniansa
VATrefakturowanieprawo do odliczeniausługi finansoweumowakosztypodatek naliczonypodstawa opodatkowania

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, potwierdzając, że dokonywała ona jedynie płatności za usługi świadczone na rzecz holenderskiej spółki C., a nie refakturowania, co wykluczało prawo do odliczenia VAT.

Sprawa dotyczyła prawa spółki A. do odliczenia VAT naliczonego z faktur za usługi prawne i doradcze, które zostały wystawione na rzecz holenderskiej spółki C. Spółka twierdziła, że refakturowała te usługi, działając jako pośrednik. Organy podatkowe i sądy obu instancji uznały jednak, że spółka jedynie dokonywała płatności za usługi świadczone na rzecz C. na podstawie umowy o świadczenie usług finansowych, a nie refakturowała ich. W konsekwencji odmówiono prawa do odliczenia VAT.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki A. sp. z o.o. od wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim, który oddalił skargę spółki na decyzję Dyrektora IAS w Zielonej Górze. Spór dotyczył prawa spółki do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur za usługi prawne i doradcze, które zostały wystawione przez polskie podmioty na rzecz holenderskiej spółki C. Spółka twierdziła, że refakturowała te usługi na rzecz C., działając we własnym imieniu, ale na rzecz podmiotu trzeciego, co zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy o VAT powinno być traktowane jako świadczenie usług. Organy podatkowe i Sąd pierwszej instancji uznały jednak, że umowa zawarta między spółką A. a C. z 17 sierpnia 2015 r. nie regulowała refakturowania usług, lecz świadczenie przez spółkę A. usług finansowych polegających na dokonywaniu płatności za C. w jego imieniu i na jego rzecz. Spółka A. nie nabywała tych usług we własnym imieniu, a jedynie ponosiła koszty, które następnie były jej zwracane przez C. W związku z tym, nie przysługiwało jej prawo do odliczenia podatku naliczonego, a czynność ta pozostawała poza zakresem opodatkowania VAT. NSA podzielił stanowisko sądów niższych instancji, oddalając skargę kasacyjną jako bezzasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli spółka jedynie dokonuje płatności w imieniu i na rzecz innego podmiotu, a nie nabywa tych usług we własnym imieniu w celu ich dalszej odsprzedaży, nie dochodzi do refakturowania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umowa między stronami dotyczyła świadczenia usług finansowych polegających na dokonywaniu płatności, a nie nabywania i odsprzedaży usług prawnych czy doradczych. Spółka nie działała we własnym imieniu jako nabywca usług, co wyklucza zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy o VAT.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.p.t.u. art. 8 § 2a

Ustawa o podatku od towarów i usług

Nie stosuje się do sytuacji, gdy podatnik jedynie dokonuje płatności za usługi świadczone na rzecz innego podmiotu, a nie nabywa ich we własnym imieniu w celu odsprzedaży.

u.p.t.u. art. 29a § 7

Ustawa o podatku od towarów i usług

pkt 3 - wyłączenie z podstawy opodatkowania zwrotu wydatków poniesionych w imieniu i na rzecz nabywcy.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 8 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 86 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 88 § 1a

Ustawa o podatku od towarów i usług

k.c. art. 65 § 2

Kodeks cywilny

o.p. art. 120

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 121 § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 180 § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 209

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umowa między spółką A. a C. dotyczyła świadczenia usług finansowych (dokonywania płatności), a nie refakturowania usług. Spółka A. nie nabywała usług prawnych i doradczych we własnym imieniu, a jedynie dokonywała płatności za C. Brak związku nabywanych usług z czynnościami opodatkowanymi spółki A. wyklucza prawo do odliczenia VAT. Zwrot wydatków poniesionych w imieniu i na rzecz C. nie podlega opodatkowaniu VAT i nie daje prawa do odliczenia.

Odrzucone argumenty

Spółka A. dokonywała refakturowania usług prawnych i doradczych na rzecz C. Spółka A. była uprawniona do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur za usługi doradcze i prawne. Naruszenie zasad postępowania podatkowego przez organy (brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, błędna ocena dowodów).

Godne uwagi sformułowania

nie można uznać, że strona była zobowiązana do zakupu usług prawnych, doradczych lub innych usług pokrewnych, celem ich świadczenia na rzecz C. rolą strony jest dokonanie zleconych płatności, a nie pośredniczenie w świadczeniu usług doradczych i prawnych na rzecz C. nie można przyjąć, aby działała ona w imieniu własnym, skoro nie mogła podejmować swobodnej decyzji dotyczących jakiemu podmiotowi, w jakiej kwocie oraz terminie zapłacić. nie jest możliwe odliczenie podatku naliczonego z tytułu transakcji, w której strona nie była podatnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów.

Skład orzekający

Danuta Oleś

sprawozdawca

Janusz Zubrzycki

przewodniczący

Maja Chodacka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących refakturowania usług (art. 8 ust. 2a u.p.t.u.) oraz prawa do odliczenia VAT w kontekście umów o świadczenie usług finansowych i ponoszenia wydatków w imieniu innego podmiotu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i umowy między stronami, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych przypadkach. Kluczowe jest dokładne brzmienie umowy i rzeczywisty zamiar stron.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia VAT - refakturowania i prawa do odliczenia, ale z nietypowym aspektem umowy o usługi finansowe. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne określenie charakteru transakcji w umowie.

Czy płacenie za kogoś to refakturowanie? NSA wyjaśnia, kiedy można odliczyć VAT.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1603/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Danuta Oleś /sprawozdawca/
Janusz Zubrzycki /przewodniczący/
Maja Chodacka
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Go 80/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2021-05-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 106
art. 8 ust. 1, art. 8 ust. 2a, art. 29a ust. 7 pkt 3
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Danuta Oleś (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Maja Chodacka, Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 maja 2021 r., sygn. I SA/Go 80/21 w sprawie ze skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 11 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 maja 2021 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Go 80/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 11 grudnia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. - oddalił skargę w całości. Wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: orzeczenia.nsa.gov.pl.
• Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał, że spór w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy A. sp. z o.o. w Z. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") dokonywała na rzecz C. refakturowania usług w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej: "ustawa o VAT"), czy też działała w imieniu i na rzecz nabywcy usługi, a co za tym idzie, czy miała prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur VAT wystawionych przez podmioty doradcze.
Kwestia ta została rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 11 grudnia 2020 r., który utrzymał nią w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Z. z 17 września 2020 r. w przedmiocie określenia skarżącej spółce w podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. prawidłowej kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości 177.938 zł. W zakresie podatku naliczonego, organ pierwszej instancji ustalił, że strona na podstawie faktur VAT odliczyła podatek naliczony z nich wynikający wystawionych za usługi doradcze, prawne, koszty podróży związane z usługami doradczymi i prawnymi, przez następujące podmioty: [...]. Wskazał, że spółka zawarła w Amsterdamie pisemną umowę z 17 sierpnia 2015 r. ze swoim udziałowcem C. z siedzibą w Holandii (jako Zleceniodawcą). Według organu pierwszej instancji, z postanowień ww. umowy wynika, że jej przedmiotem nie jest refakturowanie kosztów usług prawniczych i doradczych, lecz wykonanie usługi finansowej w postaci zapłaty za nabyte przez Zleceniodawcę usługi doradcze i prawnicze w imieniu, i na rzecz Zleceniodawcy. Ponadto organ pierwszej instancji podał, że w piśmie z 1 czerwca 2020 r. strona wskazała, że umowa obowiązywała na zasadzie zgodnych oświadczeń oraz uzgodnień stron wcześniej ustalonych przed datą 17 sierpnia 2015 r. (w formie ustnej), obejmując tym samym wystawione faktury za wcześniejsze okresy. W ocenie organu pierwszej instancji strona dokonywała tylko zapłaty za usługi prawne i doradcze, które były świadczone przez wyżej opisane biura prawne i doradcze na rzecz C. W związku z tym, organ uznał, że stronie nie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT.
Po rozpatrzeniu odwołania spółki organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło świadczenie przez stronę usług, o którym mowa w art. 8 ust. 2a ustawy o VAT. Według oceny organu odwoławczego, strona dokonywała tylko zapłaty za usługi świadczone przez ww. podmioty dla C. w zakresie ww. usług prawnych i doradczych. Strona nie nabyła ww. usług celem dokonania ich dalszej odsprzedaży na rzecz trzeciego podmiotu, tj. C. W odniesieniu do zwrotu kosztów (art. 29a ust. 7 pkt 3 ustawy o VAT) wskazał, że nie jest to czynność podlegająca opodatkowaniu podatkiem VAT.
Według organu odwoławczego, zasadniczą różnicą pomiędzy refakturowaniem, a zwrotem kosztów jest to, że w przypadku zwrotu kosztów nie dochodzi do pośrednictwa w transakcji pomiędzy trzema podmiotami. Istotą zwrotu kosztów jest refinansowanie określonego nabycia. W tej sytuacji dochodzi jedynie do transferu środków pieniężnych, który pozostaje poza zakresem opodatkowania podatkiem VAT. Natomiast do refakturowania dochodzi w sytuacji, w której podmiot nabył określoną usługę a w następnej kolejności odsprzedał ją. W takim przypadku podmiot pośredniczący jest jednocześnie usługobiorcą i usługodawcą. W przedmiotowej sprawie strona w zakresie usług wskazanych w spornych fakturach VAT ponosiła koszt obcy, który następnie był jej zwracany przez podmiot (tj. C.). Z tytułu też ponoszenia (niejako "wykładania") ww. obcych kosztów (tj. C.) strona wystawiła dla C. fakturę VAT nr [...] z 31 sierpnia 2015 r. na wartość 31.402,29 zł za usługę finansową-marża "za płatności do 31/08/2015".
O tym zaś, że w sprawie nie miało miejsca refakturowanie usług świadczy treść umowy zawartej 17 sierpnia 2015 r. między stroną (Zleceniobiorcą) ze swoim udziałowcem C. z siedzibą w Holandii jako (Zleceniodawcą). Z wyjaśnień strony z 31 października 2017 r. oraz z 17 kwietnia 2018 r. wynika, że wobec trwających prac restrukturyzacyjnych zawarcie umowy w formie pisemnej stało się możliwe dopiero w sierpniu 2015 r., jednocześnie jednak, ww. umowa obowiązywała na zasadzie zgodnych oświadczeń stron oraz uzgodnień stron już wcześniej ustalonych przed tą datą, obejmując tym samym wystawione faktury za miesiące czerwiec i lipiec 2015 r. Zdaniem organu odwoławczego, z treści umowy wynika, że strona świadczyła na rzecz C. usługę finansową polegającą na zapłacie płatności w imieniu i na rzecz C. Wprost wskazano, że strona dokonuje płatności w imieniu i na rzecz Zleceniodawcy (C.). W oparciu o stosunek prawny łączący stronę z C., potwierdzony zapisami ww. umowy, nie można uznać, że strona była zobowiązana do zakupu usług prawnych, doradczych lub innych usług pokrewnych, celem ich świadczenia na rzecz C. Po wystawieniu faktury przez podmiot świadczący usługi, strona dokonywała płatności. Następnie strona wystawiła fakturę VAT [...] z 31 sierpnia 2015r. tytułem "usługa finansowa-marża od płatności...". Natomiast do faktury korygującej nr 2/0215/08 z 31 sierpnia 2015 r. strona sporządziła załącznik, podając "Koszty do refaktury Paliwa" ujmując w nim m.in. sporne faktury za usługi prawne i doradcze. Wskazano w ww. fakturze korygującej termin płatności 2015-09-14 (14 dni). Powyższego nie zmienia fakt wystawienia przez stronę faktury nr 19/2015/08 z 31 sierpnia 2015 r. oraz ww. faktury korygującej nr [...] z 31 sierpnia 2015 r. W pozycji dotyczącej nazwy towaru/usługi www. dokumentach podano: płatność zgodnie z umową z dnia 17.08.2015 r. (14 dni). Tym samym z opisu usługi zamieszczonej na ww. fakturze nr [...] oraz na ww. fakturze korygującej nr [...], również wynika, że dotyczyły one realizowania usług "płatności", a nie usług prawnych i doradczych. Ponadto, zgodnie z treścią ww. umowy C. sam zleca i wskazuje zobowiązania do zapłaty, wskazuje komu konkretnie strona, ma zapłacić. Wobec tego, rolą strony jest dokonanie zleconych płatności, a nie pośredniczenie w świadczeniu usług doradczych i prawnych na rzecz C.
Organ odwoławczy podniósł również, że przedstawiony przez stronę sposób ujmowania spornych faktur w księgach rachunkowych, sposób ujmowania płatności otrzymanych od C., sposób ewidencjonowania faktur potwierdza, że strona dokonywała pokrycia należności za usługi świadczone dla C. przez poszczególne ww. podmioty doradcze, a działania strony skupiały się na wywiązaniu się z umowy potwierdzonej pisemnie 17 sierpnia 2015r. polegającej na świadczeniu usługi dokonywania zapłaty za należności C.
W sprawie zbadano, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy i uznano, że treść ww. umowy odzwierciedla zgodny zamiar stron oraz cel umowy. Zasadnie zdaniem Dyrektora organ pierwszej instancji stwierdził, że nawet przyjmując fikcyjną formę realizacji usługi, fikcja ta nie może obejmować usług, które przez podmiot refakturujący z oczywistych względów nie mogą być świadczone, np. z tytułu braku prawnej możliwości ich wykonania, albo wynikającej z istoty takiej usługi, której treść może być tylko znana jej wykonawcy oraz jej odbiorcy. Zdaniem organu odwoławczego, braku zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy o VAT nie przeczą również dowody przekazane przez holenderską administrację podatkową, z przeprowadzonej w C. kontroli.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznając skargę co do zasady podzielił stanowisko organów podatkowych, że w sprawie nie ma zastosowania regulacja dotycząca refakturowania, gdyż strona dokonywała tylko zapłaty za usługi świadczone przez określone podmioty dla C.
Poddając analizie współpracę między skarżącą a C. Sąd dostrzegł, że spółka w odpowiedzi na zapytanie organu o stosunek zobowiązaniowy łączący A. i C. na podstawie którego dokonano czynności lub świadczeń oraz jakich na rzecz C. w związku z którymi firmy prawnicze wystawiły sporne faktury - stwierdziła w piśmie z 31 października 2017 r., że podstawą współpracy z C. jest umowa z 17 sierpnia 2015 r., na podstawie której A. zapewniał C. koordynację procesu nabywania usług od polskich podmiotów gospodarczych. Jednoczenie z wyjaśnień strony wynikało, że ww. umowa obowiązywała na zasadzie zgodnych oświadczeń stron oraz uzgodnień stron już wcześniej ustalonych przed datą 18 sierpnia 2015 r., a zatem obejmując faktury za czerwiec i lipiec 2015 r. Przedmiotem umowy – jak wynika z jej treści - jest określenie warunków współpracy w zakresie rozliczenia kosztów i wydatków poniesionych na wstępnie przez Zleceniobiorcę a związanych ze Zleceniodawcą (§ 1 ww. umowy). Według treści umowy Zleceniodawca zobowiązany jest do wcześniejszego wskazania Zleceniobiorcy płatności do rozliczenia. Zleceniodawca zobowiązany jest w zleceniu wskazać co najmniej: beneficjenta, kwotę zadłużenia, formę płatności, rachunek bankowy beneficjenta do zapłaty przelewem, termin płatności, tytuł płatności. Zleceniodawca zobowiązany jest do przesłania dyspozycji pisemnie lub pocztą elektroniczną (§ 2 ww. umowy). Według § 3 ww. umowy Zleceniobiorca zobowiązany jest do dokonania zapłaty zgodnie z dyspozycją Zleceniodawcy w wskazanym terminie, koszty przelewów ponosi Zleceniobiorca, Zleceniobiorca ponosi odpowiedzialność za dokonanie zapłaty zgodnie z dyspozycjami, Zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za błędy zawarte w zleceniu dokonania płatności. Zgodnie z § 3 ust. 6 ww. umowy, strony zgodnie postanowiły, iż w ramach umowy nie dochodzi do przelewu długów na Zleceniobiorcę, a Zleceniobiorca nie staje się dłużnikiem wierzycieli Zleceniodawcy. Uzgodniły, w § 4 ww. umowy, że w zamian za świadczone przez Zleceniobiorcę usługi płatnicze. Zleceniodawca zapłaci Zleceniobiorcy marżę/ prowizję w wysokości 3% wysokości wpłat dokonanych na rzecz Zleceniodawcy, powyższa rekompensata/wynagrodzenie dla Zleceniobiorcy jest rekompensatą/ wynagrodzeniem z tytułu świadczenia usługi finansowej w rozumieniu przepisów o podatku VAT i podlega zwolnieniu z podatku VAT. Ponadto zgodnie z § 5 ust. 1 ww. umowy, strony zgodnie postanawiają, iż zwrot należności uiszczonych przez Zleceniobiorcę w imieniu i na rzecz Zleceniodawcy dokonywany będzie co kwartał kalendarzowy i będzie obejmował należności uiszczone przez Zleceniobiorcę w poprzednim kwartale kalendarzowym, a do kwoty uiszczonych przez Zleceniobiorcę należności Zleceniodawca zobowiązany jest doliczyć wynagrodzenie Zleceniobiorcy określone w art. 4. Według § 5 ww. umowy. Zleceniobiorca w terminie 7 dni od daty zakończenia każdego kwartału kalendarzowego przedstawia Zleceniodawcy listę należności uiszczonych w poprzednim kwartale kalendarzowym wraz z fakturą VAT obejmującą wynagrodzenie (marżę) należne zgodnie z § 4. Zleceniodawca zobowiązany jest do zwrotu uiszczonych należności oraz do zapłaty wynagrodzenia Zleceniodawcy w terminie 14 dni od daty przedstawienia dokumentów. Istotny jest także mający dla sprawy znaczenie zapis § 7 ust. 3, że wszelkie zmiany dokumentu wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Ponadto w zawartej umowie nie nałożono na skarżącą obowiązku weryfikacji wykonanych na rzecz Zleceniobiorcy usług.
Sąd podzielił stanowisko organów podatkowych, że ww. umowa nie zawiera postanowień wskazujących, by między stronami miała miejsce odsprzedaż usług, natomiast precyzyjnie określa warunki współpracy pomiędzy stronami w zakresie rozliczenia kosztów i wydatków poniesionych na wstępie przez Zleceniobiorcę a dotyczących Zleceniodawcy. Z treści ww. umowy wynika wprost, że jej przedmiotem jest świadczenie przez skarżącą usług płatniczych polegających na zapłacie płatności w imieniu C., za co też skarżąca otrzyma marżę/prowizję w wysokości 3% wysokości dokonanych wpłat. Sąd uznał, że nie można zatem przyjąć, że wskazana umowa reguluje stosunek zobowiązaniowy, w ramach którego skarżącą spółka byłaby zobowiązana do zakupu usług prawnych, doradczych, celem ich świadczenia na rzecz C. Z treści umowy wynika, że C. zawiadamia o płatnościach do rozliczenia, w tym wskazuje kwoty beneficjenta oraz termin płatności. Dokonując płatności za faktury, skarżąca nie działała we własnym imieniu, a jedynie ponosiła wydatki w imieniu i na rzecz C. Sąd zwrócił uwagę, że to sama skarżąca w piśmie z 31 października 2017 r., podała, że rola spółki A. polegała na monitorowaniu płatności, rozliczania płatności i weryfikacji sald, sens gospodarczy włączenia A. do udziału w transakcjach w świadczeniu usług dla C. koncentrował się na szybkości oraz sprawności rozliczeń, do czego też co wynika z § 3 ust. 5 umowy skarżąca się zobowiązała. W ww. piśmie spółka wskazała również, że nie działa jako przedstawiciel, agent, pośrednik, a relacja C. oraz stroną była oparta na umowie z 17 sierpnia 2015 roku, zgodnie z którą skarżąca spółka zobowiązała wobec C. do wykonywania za nią usług płatności, (które były następnie skarżącej rekompensowane) w zamian za wynagrodzenie. W umowie tej - w żadnym jej zapisie - nie wskazano, by spółka miała pośredniczyć w świadczeniu usług prawnych, doradczych bądź innych usług o podobnych charakterze na rzecz C.
Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował, że w przypadku umów, należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu (art. 65 § 2 kodeksu cywilnego), do czego skarżąca się odwoływała, jednak wskazał, że refakturowanie usług oznacza, że podatnik działa we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, a w rozpatrywanej sprawie z umowy jasno wynika, że jej celem nie było nabywanie przez skarżącą usług doradczych i prawnych i to we własnym imieniu, lecz współpraca w zakresie rozliczania kosztów i wydatków poniesionych przez zleceniobiorcę. M.P. – prezes zarządu spółki – podał, że rola skarżącej polegała na monitorowaniu płatności, rozliczaniu płatności i weryfikowaniu sald, czyli wykonywaniu czynności faktycznych związanych z obowiązkiem świadczenia "usługi płatności" co wynika z § 3 ust. 6 zawartej umowy, a nie usług prawnych czy doradczych. Stąd Sąd zakwestionował, że spółka w imieniu własnym była nabywcą usług, które następnie miała odsprzedać. Wskazał na istnienie jednoznacznych zapisów umowy, które w żadnym miejscu nie potwierdzają, że spółka zobowiązała się do nabywania w imieniu własnym usług prawnych, doradczych lub o podobnym charakterze, które następnie miałaby zbywać na rzecz C. Nie zobowiązywała się także do świadczenia, czy pośrednictwie takich usług.
Nadto, Sąd podkreślił, że skarżąca spółka kwestionując interpretację dokonanej umowy przez organ podatkowy, de facto podważała stosunek zobowiązaniowy łączący ją z C., chociaż w świetle jej wyjaśnień, spółka oraz C. współpracowały właśnie w oparciu o umowę z 17 sierpnia 2015 r., w której same wniosły dodatkowe zastrzeżenie, że wszelkie jej zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności (§ 7 ust. 3 umowy).
W ocenie Sądu, nie można więc w rozpatrywanej sprawie przyjąć, że strony umowy z 17 sierpnia 2015r. wiązał stosunek cywilnoprawny inny, niż ten wynikający z jej zapisów, powstałych na podstawie zgodnych oświadczeń woli stron. Tej oceny nie zmienia zarzut, że spółka pozostawał stroną umów z doradcami, które wystawiały na nią faktury. Sąd zauważył, że umowy z firmami doradczymi i prawnymi potwierdzają, że na ich mocy podmioty te mogły wykonywać usługi doradcze i prawne na rzecz podmiotów należących do grupy kapitałowej K.B.. Świadczą o tym zapisy tych umów z których wynika, że choć stroną umowy jest skarżąca, to beneficjentem usług świadczonych na podstawie umowy może być podmiot z grupy kapitałowej K.B.. Zatem brak podstaw, by na ich podstawie przyjąć, że usługi doradcze/prawne, miały być świadczone na rzecz C., wyłącznie z udziałem strony. Spółka sama w piśmie procesowym z 14 maja 2021 r., podkreśliła, że Sebastian Witecki S.W. jako Dyrektor C. akceptował koszty i ostatecznie zatwierdzał zlecenia usług firm doradczych.
Zdaniem Sądu z powyższego wynika również, że podmiotem zlecającym wykonanie usługi (akceptującym koszt usługi doradczej/prawnej) był C. Zlecenia w przypadku zakwestionowanych przez organ faktur były składane bezpośrednio do firm doradczych/prawnych. Taki schemat działania potwierdza także treść § 3 ust. 6 umowy, w której stwierdzono, że Zleceniobiorca (czyli spółka) nie będzie zadłużona wobec wierzycieli Zleceniodawcy. To sformułowanie wskazuje, że stronami zawartych umów, co do których spółka miała dokonywać płatności w imieniu C., była spółka holenderska oraz jej "wierzyciele". Ponadto skarżąca, żeby dokonać zapłaty musiała mieć dyspozycję podmiotu holenderskiego. To zleceniodawca zawiadamiał zleceniobiorcę (spółkę) z wyprzedzeniem o płatnościach do rozliczenia (§ 2 ust. 1 umowy), on też wskazywał: beneficjenta; kwotę zadłużenia, formę płatności, rachunek bankowy, termin płatności, tytuł płatności (§ 2 ust. 2 umowy). Zleceniobiorca zobowiązał się do dokonania każdej płatności zgodnie z dyspozycją zleceniodawcy w wyznaczonym terminie (§ 3 ust. 1 umowy).
W związku z tym Sąd nie przyjął, że rola strony sprowadzała się do innej, niż wynika to z umowy z 17 sierpnia 2015 r. Nie można przyjąć, aby działała ona w imieniu własnym, skoro nie mogła podejmować swobodnej decyzji dotyczących jakiemu podmiotowi, w jakiej kwocie oraz terminie zapłacić. Także wielokrotnie przedstawiany przez stronę schemat powiązań między spółkami, w istocie potwierdza, że Spółka sprawowała jedynie monitoring oraz nadzór związany na płatnościami, a nie brała udziału w świadczeniu usług prawnych, doradczych lub o podobnym charakterze.
Sąd podkreślił, że C. jako spółka prawa holenderskiego miała swój zarząd, który jako jedyny mógł podjąć decyzję o nabyciu określonych usług prawnych, doradczych lub o podobnym charakterze i do podjęcia takiej decyzji nie jest konieczne posiadanie rozbudowanej struktury w Polsce. Skarżąca Spółka nie przedłożyła ponadto żadnej umowy, z której wynikałoby, że zarząd spółki holenderskiej powierzył jej zawarcie tych umów. Natomiast z zawartej umowy z 17 sierpnia 2015 r., jednoznacznie wynika, że to spółka holenderska pomimo braku zaplecza technicznego oraz personalnego podejmuje decyzje komu w jakiej wysokości i terminie zapłacić. W tej sprawie decyzje dotyczące akceptowania kosztów i ostatecznego zlecenia usług firm doradczych podejmował Dyrektor S.W. Sąd zgodził się również z organem, że samo wystawienie faktury, czy też nawet jej ujęcie w księgach strony, nie decyduje i nie przesądza o tym, czy dochodziło do świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy o VAT, ale to, czy skarżąca brała udział w świadczeniu usługi działając we własnym imieniu na rzecz podmiotu trzeciego.
Sąd za chybiony uznał zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 oraz ust. 2a ustawy o VAT, podkreślając, że w rozpatrywanej sprawie istotne jest, że skarżąca nie wykazała, że nabywała usługi prawne we własnym imieniu, ale na rzecz C., co powaliłoby zastosować fikcję prawną z art. 8 ust. 2a ustawy o VAT. W konsekwencji też, zasadnie zastosowano w sprawie art. 29a ust. 7 pkt 3 ww. ustawy, uznając, że doszło do zwrotu kosztów poniesionych w imieniu i na rzecz C. Podstawowym warunkiem zastosowania wyłączenia określonego w art. 29a ust. 7 pkt 3 ustawy o VAT jest bowiem działanie podatnika w imieniu i na rachunek nabywcy lub usługobiorcy. W konsekwencji, otrzymane kwoty nie mogły zostać włączone do podstawy opodatkowania, a czynność pozostaje poza zakresem opodatkowania podatkiem VAT. Skarżąca ponosiła koszt obcy, który był jej następnie zwracany w oparciu o umowę podstawową z 17 sierpnia 2015 r. Z tego też powodu za chybiony Sąd uznał zarzut naruszenia art. 29a ust. 7 pkt 3 ustawy o VAT oraz jego unijnego odpowiednika tj. art. 79 lit. c Dyrektywy 2006/112/WE.
Ponadto Sąd pierwszej instancji za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 86 ust 1 i art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy o VAT. Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje zarejestrowany, czynny podatnik podatku VAT, towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych (związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi), podatnik posiada fakturę dokumentującą nabycie przez niego towarów lub usług oraz nie zachodzą negatywne przesłanki prawa do odliczenia wymienione w art. 88 ustawy o VAT. Nie jest możliwe odliczenie podatku naliczonego z tytułu transakcji, w której strona nie była podatnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów. Ponieważ dokonywanie płatności za C. nie było związane z czynnościami opodatkowanymi w spółce, gdyż spółka nie nabywała usług we własnym imieniu, to nie uprawniało to strony do odliczenia podatku naliczonego. W konsekwencji nie mogło także dojść do naruszenia zasady neutralności podatku VAT.
Nie znalazł także uznania Sądu zarzut naruszenia art. 109 ust. 3 ustawy o VAT, gdyż w myśl ww. przepisu podatnik jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji zawierającej dane pozwalające na prawidłowe rozliczenie podatku. Stwierdzenie, że skarżąca ujęła w rejestrze nabycia za czerwiec 2015 r. podatek naliczony z faktur VAT, które nie dawały ku temu podstaw, czyni w tym zakresie rejestr wadliwym.
Chybione są również w ocenie Sądu zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego. Strona podnosząc brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, a w konsekwencji dokonanie ustaleń niezgodnych z rzeczywistością, sama nie wskazuje o co należało uzupełnić postępowanie dowodowe. Z kolei dokonanie przez organy odmiennej od strony oceny dowodów zgromadzonych, nie oznacza, że ta dokonana przez organ administracji jest oceną dowolną i błędną.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka. Wyrok zaskarżyła w całości, zarzucając naruszenie:
I przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), poprzez bezzasadne oddalenie skargi w przypadku, gdy decyzja naruszała art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej przez wydanie jej z naruszeniem fundamentalnych zasad postępowania podatkowego, bez wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego oraz dokonania oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu w sposób sprzeczny z wymaganiami wiedzy, doświadczenia i logiki, które skutkowało niewłaściwym ustalonym stanem faktycznym i spowodowało ustalenie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, polegających na błędnym uznaniu, że:
- spółka nie jest uprawniona do odliczenia podatku VAT;
- w stanie faktycznym będącym przedmiotem postępowania nie występowało refakturowanie;
- spółka dokonywała tylko wcześniejszych zapłat za usługi prawne;
- spółka nie wykonywała opodatkowanej VAT usługi na rzecz C.;
co miało istotny wpływ na wynik sprawy, i powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.;
2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 122 oraz art. 187 §1 w związku z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez wadliwe oddalenie skargi, w sytuacji, gdy organy administracji obydwu instancji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez dokonanie błędnej analizy treści umowy zawartej przez strony i celu jej zawarcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 lit a) i c) p.p.s.a.;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 Konstytucji, przez nieuchylenie decyzji pomimo, iż została ona wydana z naruszeniem zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów, wyrażający się w szczególności kwestionowaniem przez organ podatkowy sposobu wykonania umowy o refakturowanie usług, zasady swobody umów i intencji stron umowy, a tym samym naruszeniem zasady praworządności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 86 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że spółka nie jest uprawniona do odliczenia podatku VAT, podczas gdy zebrany materiał dowodowy potwierdza, że spółka dokonując refakturowania usług na rzecz C. była uprawniona do odliczenia podatku VAT z faktury otrzymanej od firm doradczych będących wykonawcami usług, skutkujące naruszeniem zasady neutralności podatku VAT;
2) art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, przez błędną wykładnię i stwierdzenie, że spółka nie świadczyła usługi opodatkowanej VAT dla C., bowiem dokonywała jedynie za niego płatności, podczas gdy spółka dokonywała szeregu czynności, stanowiących usługę refakturowania, podlegającą opodatkowaniu VAT;
3) art. 8 ust. 2a ustawy o VAT, poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu na gruncie przedstawionego stanu faktycznego i stwierdzenie, że spółka nie dokonywała refakturowania usług, w przypadku, gdy podatnik, działając we własnym imieniu, ale na osoby trzeciej, bierze udział w świadczeniu usług, przyjmuje się, że ten podatnik sam otrzymał i wyświadczył te usługi;
4) art. 29a ust. 7 pkt 3 ustawy o VAT w zw. z art. 79 lit. c) Dyrektywy VAT, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie i stwierdzenie, że spółka dokonywała w istocie przeniesienia kosztu rozumianego jako zwrot udokumentowanych wydatków poniesionych w imieniu i na rzecz nabywcy;
5) art. 88 ust. 1a ustawy o ustawy w zw. z art. 29a ust. 7 pkt 3 ustawy o VAT poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie.
W oparciu o powyższe zarzuty spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Spółka wniosła również o rozpatrzenie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną decyzję Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Na wstępie należy zaznaczyć, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroków sądu pierwszej instancji, o czym świadczy właśnie wskazane wyżej związanie podstawami skargi kasacyjnej sprowadzające się do tego, że zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego określa autor skargi kasacyjnej, podnosząc naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub przepisu postępowania. Sąd kasacyjny nie ma nie tylko obowiązku, ale przede wszystkim prawa domyślania się i uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej oraz argumentacji służącej ich uzasadnieniu. Określenie danej podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd pierwszej instancji nie naruszył również innych przepisów, niedostrzeżonych lub pominiętych przy formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie (wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1342/15).
Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż opierając skargę kasacyjną na podstawie kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., czyli naruszeniu przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy należy dodatkowo wziąć pod uwagę, iż w orzecznictwie podkreśla się, że przez wpływ, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu pierwszej instancji. Przy czym ten związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną powinien więc uprawdopodobnić istnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Innymi słowy, skarżący powinien wykazać, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub rangi, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanej w sprawie decyzji lub innej formy działania organu administracji (zob. np. wyroki NSA: z 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13 - LEX nr 1640513; z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2084/13 - LEX nr 1634783; z 27 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 1752/13 - LEX nr 1658418; z 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13 - LEX nr 1588222 oraz Małgorzata Niezgódka-Medek Komentarz do art. 174 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX). Oznacza to, że nie każde naruszenie prawa procesowego, którego dopuściłyby się organy administracji publicznej musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny. Takie rozstrzygnięcie sądu jest dopuszczalne wyłącznie, jeśli sąd stwierdzi kwalifikowane naruszenie prawa procesowego, to jest takie, które miały wpływ na wynik sprawy lub mogły były mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Znaczenie wpływu na wynik sprawy należy rozumieć tak, jak wskazano powyżej. Dodatkowo warto zauważyć, iż przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego. Aby zatem uchylić zaskarżony akt z tych przyczyn należałoby wykazać, że gdyby nie doszło do stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne.
Przywołanie powyższych zasad ma istotne znaczenie w sprawie, bowiem uważna lektura skargi kasacyjnej prowadzi do konkluzji, iż uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowi wyłącznie polemikę z ustaleniami organów podatkowych, które zaaprobował Sąd pierwszej instancji i stanowi powtórzenie argumentacji zawartej w skardze, a nie wykazano i nie uzasadniono, na czym polegało naruszenie zarzucanych przepisów przez Sąd pierwszej instancji i jaki był charakter tych naruszeń, dodatkowo w skardze kasacyjnej akcentowano tylko niektóre z elementów stanu faktycznego, nie odniesiono się do całości ustaleń i oceny materiału dowodowego.
Zarzuty związane z naruszeniem przepisów postępowania koncentrują się na wykazaniu, że organy podatkowe dokonały błędnej oceny materiału dowodowego, co zaakceptował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim. Nie wskazano bowiem na istnienie braków w materiale dowodowym.
Odnosząc się do zarzutów związanych z naruszeniem przepisów postępowania należy stwierdzić, iż w treści skargi kasacyjnej w istocie nie kwestionuje się konkretnych ustaleń organu, a ocenę sprawy i podkreśla się, że "Organ podatkowy wydał Decyzję, co zaakceptował i podtrzymał w Wyroku WSA - dokonując bardzo arbitralnej i fragmentarycznej oceny i analizy zgodnego zamiaru Stron umowy, mającej jedynie na celu potwierdzić uprzednio postawione tezy Organu, a nie - zbadanie faktycznej sytuacji i jej skutków podatkowych" (str. 26 skargi kasacyjnej).
Należy również wskazać na ustalenia organów podatkowych, które bagatelizowane są w skardze kasacyjnej, a organ odnosił się już do tej, podniesionej wyżej argumentacji skarżącej. Umowa z 17 sierpnia 2015 r. precyzyjnie i jasno określa warunki współpracy pomiędzy stronami w zakresie rozliczenia kosztów i wydatków poniesionych na wstępie przez Zleceniobiorcę (A. sp. z o.o.) a dotyczących Zleceniodawcy (C.). Z zapisów tej umowy wynika, że strony porozumiały się co do kwestii rozliczenia kosztów i wydatków poniesionych "na wstępie" przez A. sp. z o.o. a dotyczących C. Z umowy tej wynika, że dotyczy "płatności do rozliczenia", "zapłaty", "usług zapłaty". W umowie tej - w żadnym jej zapisie - nie wskazano, by skarżąca miała pośredniczyć w świadczeniu usług prawnych, doradczych, bądź innych usług o podobnych charakterze na rzecz C. Z art. 3 umowy wprost wynika, że skarżąca jako zleceniobiorca zobowiązana jest do dokonania zapłaty zgodnie ze zleceniem C., jako zleceniodawcy w terminie wskazanym w zleceniu. Warunki tej umowy dotyczą odpowiedzialności i terminów oraz rozliczeń pomiędzy skarżącą a C. tytułem świadczenia przez skarżącą usługi polegającej na dokonywaniu przez skarżącą zapłaty należności C. W umowie wprost podano również, że nie dochodzi do przelewu długów na Zleceniobiorcę, a Zleceniodawca nie staje się dłużnikiem wierzycieli Zleceniodawcy. Jednocześnie wskazano, że z tytułu tej usługi skarżąca otrzyma wynagrodzenie, a usługa stanowi usługę finansową w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług i podlega zwolnieniu z podatku \/AT. Przy czym odpłatność (wynagrodzenie) za świadczoną usługę jest obliczane jako marża stanowiąca równowartość 3% wartości dokonanych płatności w imieniu i na rzecz Zleceniodawcy (C.). Trafnie wywiódł Sąd pierwszej instancji, iż z powyższego wynika, że skarżąca świadczyła na rzecz C. usługę finansową polegającą na zapłacie płatności w imieniu i na rzecz C. Jednocześnie wprost wskazano, że skarżąca dokonuje płatności w imieniu i na rzecz Zleceniodawcy (C.). W oparciu o stosunek prawny łączący skarżącą z C., potwierdzony zapisami umownymi nie można uznać, że skarżąca była zobowiązana do zakupu usług prawnych, doradczych lub innych usług pokrewnych, celem ich świadczenia na rzecz C. Skarżąca realizowała postanowienia tego stosunku prawnego po wystawieniu faktury przez podmiot świadczący usługi i dokonywała płatności. Ponadto, zgodnie z treścią umowy C. sam zleca i wskazuje zobowiązania do zapłaty, wskazuje komu konkretnie skarżąca ma zapłacić. Wobec tego, rolą skarżącej jest dokonanie zleconych płatności, a nie pośredniczenie w świadczeniu usług doradczych i prawnych na rzecz C. Strona skarżąca wykonywała na rzecz C. czynność płatności za wskazane przez C. zobowiązania. Dokonując płatności za usługi udokumentowane spornymi fakturami skarżąca nie działa we własnym imieniu. Skarżąca jedynie płaciła, ponosiła wydatki w imieniu i na rzecz C. Powyższe potwierdzają również wyjaśnienia skarżącej z 11 marca 2016 r. ; "Spółka z C. z siedzibą w Holandii ma zawartą umowę z dnia 17 sierpnia 2015 r. o refakturowaniu wydatków. Na mocy umowy spółka jest uprawniona do rozliczania kosztów i wydatków ponoszonych przez spółkę w imieniu C. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku w umowie z 17 sierpnia 2015 r. brak jest ustaleń dotyczących nabywania przez Zleceniodawcę usług doradczych i prawnych. Brak również postanowień dotyczących elementu właściwego dla instytucji refakturowanie usług, czyli odsprzedaży przez zleceniobiorcę wcześniej nabytej usługi. Sama zapłata należności Zleceniodawcy, dokonana przez skarżącą jako Zleceniobiorcę zgodnie z umową za C. - jak zapisano w umowie "w jego imieniu i na jego rzecz" - obciążających C. należności, nie skutkuje nabyciem przez skarżącą (Zleceniobiorcę) usług, za które skarżąca dokonała płatności. Skarżąca dokonując powyższej operacji nie staje się nabywcą tych usług prawnych i doradczych.
Te ustalenia organów podatkowych, które także ocenił orzekający Sąd pierwszej instancji nie zostały skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej. Po pierwsze wbrew zarzutom w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniesiono się nie tylko do oceny sprawy dokonanej przez organy, ale także do argumentacji wskazywanej przez stronę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku bardzo szczegółowo przywołano okoliczności sprawy, ustalenia organów dotyczące zarówno skarżącej, jak i pozostałych podmiotów. Dodatkowo, wbrew zarzutom sformułowanym w skardze kasacyjnej organy podatkowe oparły swoje rozstrzygnięcie na podstawie wszechstronnie zebranego materiału dowodowego, a to: protokołu kontroli nr z 28 kwietnia 2016 r., umowy z 17 sierpnia 2015 r. zawartej pomiędzy skarżącą spółką a C.., zeznań M.P. - Prezes Zarządu spółki, złożonych do protokołu przesłuchania z 13 października 2016 r., wyjaśnień strony, wniosku o wymianę informacji w zakresie współpracy administracyjnej do holenderskiej administracji skarbowej wraz z odpowiedzią, a także na podstawie pisemnych wyjaśnień podmiotów świadczących sporne usługi prawne i doradcze.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w toku postępowania podatkowego organy podjęły szereg działań w celu odtworzenia rzeczywistego przebiegu zdarzeń mających wpływ na rozliczenie podatku od towarów i usług. Polemika dowodowa przedstawiona w analizowanej skardze kasacyjnej jest zarazem wybiórcza oraz ogólnikowa – odnosi się przede wszystkim do okoliczności bezspornych. Kwestionując w skardze kasacyjnej prawidłowość przyjętych przez organy podatkowe i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych w istocie polemizowano z oceną materiału dowodowego przyjętą przez organy podatkowe, pomijając to, że stan faktyczny ustalony został nie na podstawie wyrywkowo wskazywanych dowodów, ale w oparciu o całokształt okoliczności sprawy. To zaś, że organy podatkowe na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaliły i oceniły stan faktyczny odmienny od tego, który prezentowała skarżąca nie mogło świadczyć o naruszeniu art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej i reguł rządzących postępowaniem dowodowym.
Po wtóre zaś w skardze kasacyjnej wskazuje się na złożoność relacji stron, zasadę swobody kontraktowania, czy na specyfikę refakturowania, natomiast pomija się ocenę sprawy zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Tymczasem jak trafnie stwierdzono w odpowiedzi na skargę kasacyjną porozumienia zawarte pomiędzy skarżącą a podmiotami doradczymi, określają w sposób ogólny zasady współpracy. Strona skarżąca stwierdza, iż w ramach tej współpracy mogła zlecić wykonanie usługi, której odbiorcą mogłaby być C. Jednak dla stworzenia podstaw do zastosowania instytucji refakturowania na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy o VAT skarżąca powinna złożyć w ramach stosunku łączącego ją z podmiotem doradczym zlecenie na wykonanie usługi doradczej lub prawnej we własnym imieniu, natomiast wskazać jako odbiorcę usługi C. Jeżeli podstawą współpracy skarżącej z C. co do nabywania w imieniu skarżącej na rzecz C. usług prawnych/doradczych, miałaby być umowa z 17 sierpnia 2015 r., to nie spełnia ona powyższych przesłanek. Płatności dokonywane przez skarżącą w ramach tej umowy są płatnościami za C. za nabyte przez C. usługi, a nie płatnościami skarżącej w związku z nabyciem usługi, której ostatecznym odbiorcą była C. (odsprzedaż usługi).
W zakresie dalszych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, a dotyczących naruszenia pozostałych przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, to - jak już wskazano - stanowią one powtórzenie tych, sformułowanych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odniósł się do nich. Natomiast w skardze kasacyjnej powielono zarzuty i przywołano te same argumenty jak dotychczas, a nie odniesiono się do oceny przedstawionej w zaskarżonym wyroku.
W zakresie prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego należy przywołać za organami, iż ustawodawca stworzył podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego w całości lub w części, pod warunkiem spełnienia przez niego zarówno przesłanek pozytywnych, wynikających z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy o podatku od towarów i usług. Ww. przepis określa listę wyjątków, które pozbawiają podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. I tak, zgodnie z art. 88 ust. 1a ustawy o VAT, obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do wydatków, o których mowa w art. 29a ust. 7 pkt 3. Mając na uwadze te przepisy należy stwierdzić, iż prawidłowa jest ocena sprawy dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, iż skarżącej nie przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego o podatek zawarty w fakturach za usługi doradcze i prawne, bowiem dokonywanie płatności za C. nie jest świadczeniem usługi i nie uprawnia strony do odliczenia podatku naliczonego z tym związanego, gdyż nie jest związany z czynnościami opodatkowanymi w A. sp. z o.o., bowiem skarżąca nie nabywała tych usług we własnym imieniu. Skarżąca dokonywała tylko zapłaty za usługi prawne i doradcze, które były świadczone przez biura prawne i doradcze na rzecz C., nie dokonywała ich zakupu a później odsprzedaży/refakturowania.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za pozbawione usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.
Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA
Maja Chodacka Janusz Zubrzycki Danuta Oleś

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI