I FSK 1587/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i postanowienie DIAS dotyczące przedłużenia terminu zwrotu VAT, uznając naruszenie art. 153 p.p.s.a. z powodu niewykonania przez organ odwoławczy wytycznych poprzedniego wyroku sądu.
Sprawa dotyczyła zasadności przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatnika, uznając działania organu odwoławczego za zgodne z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA, stwierdzając, że organ odwoławczy nie wykonał wytycznych zawartych w poprzednim wyroku sądu, co stanowiło naruszenie art. 153 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że organ nie wskazał konkretnych przyczyn dalszej weryfikacji zwrotu ani czynności, które miały zostać podjęte.
Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej X. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług za kwiecień 2017 r. Spółka kwestionowała zasadność wielokrotnego przedłużania terminu zwrotu VAT przez organy podatkowe, wskazując na naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym zasady szybkości postępowania oraz brak konkretnego uzasadnienia przedłużeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że DIAS wypełnił zalecenia wynikające z poprzedniego wyroku WSA, który uchylił wcześniejsze postanowienie organu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak skargę kasacyjną za zasadną, stwierdzając naruszenie art. 153 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że DIAS, rozpatrując sprawę ponownie po wyroku WSA, nie wykonał wytycznych sądu dotyczących konieczności wskazania konkretnych przyczyn dalszej weryfikacji zwrotu oraz czynności, które miały zostać podjęte. Sąd wskazał, że organ odwoławczy powielił swoje dotychczasowe stanowisko, nie uwzględniając w nim stanowiska zawartego w prawomocnym wyroku WSA. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz postanowienie DIAS w części utrzymującej w mocy postanowienie organu pierwszej instancji przedłużające termin zwrotu nadwyżki VAT, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ odwoławczy nie wykonał wytycznych zawartych w poprzednim wyroku WSA, powielając swoje dotychczasowe stanowisko i nie wskazując konkretnych przyczyn dalszej weryfikacji zwrotu ani czynności, które miały zostać podjęte.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że DIAS w swoim postanowieniu z dnia 29 czerwca 2021 r. nie zrealizował zaleceń WSA z wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r. Brak było wskazania konkretnych okoliczności uzasadniających przedłużenie terminu zwrotu, czynności do podjęcia, ani odniesienia się do zarzutu braku aktywności organu w poprzednich okresach.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w poprzednim orzeczeniu sądu.
ustawa o VAT art. 87 § 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Przedłużenie terminu zwrotu VAT wymaga wskazania konkretnych przyczyn i czynności weryfikacyjnych.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie postanowienia z powodu naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej.
Ordynacja podatkowa art. 121 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 124
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 125 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 187 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 210 § 6
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 217 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 217 § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 292
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
ustawa o VAT art. 86 § 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
ustawa o VAT art. 87 § 2a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez WSA art. 153 p.p.s.a. poprzez uznanie, że DIAS wykonał wytyczne sądu, podczas gdy organ nie wskazał konkretnych przyczyn dalszej weryfikacji ani czynności do podjęcia. Naruszenie przez DIAS przepisów Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 125 ust. 1 w zw. z art. 292 poprzez przedłużenie terminu zwrotu VAT bez przeprowadzenia czynności dowodowych. Naruszenie przez DIAS art. 217 § 1 i 2 w zw. z art. 210 § 6 w zw. z art. 124 Ordynacji podatkowej poprzez sporządzenie lakonicznego uzasadnienia postanowienia. Naruszenie przez DIAS art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że uprawdopodobniono brak wykorzystania pojazdów i maszyn do czynności opodatkowanych, wbrew dowodom przedstawionym przez spółkę.
Godne uwagi sformułowania
organ działał w warunkach określonych w art. 153 p.p.s.a. czyli związania oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w tym orzeczeniu Sądu. weryfikowanie zasadności zwrotu podatku VAT stanowi odstępstwo od zasady neutralności VAT, co oznacza, że jest dopuszczalne wówczas, gdy zachodzą istotne (uzasadnione) wątpliwości co do zasadności tego zwrotu. Fakt wszczęcia kontroli lub postępowania podatkowego (kontroli celno-skarbowej) nie może automatycznie przesądzać o zasadności przedłużenia terminu zwrotu podatku.
Skład orzekający
Elżbieta Olechniewicz
sprawozdawca
Ryszard Pęk
przewodniczący
Sylwester Golec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 153 p.p.s.a. w kontekście wykonania przez organy administracji wytycznych sądu po uchyleniu ich decyzji, a także zasady przedłużania terminu zwrotu VAT."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przedłużania terminu zwrotu VAT i związanych z tym wymogów proceduralnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne przestrzeganie przez organy administracji wytycznych sądowych i jak istotne są wymogi formalne przy przedłużaniu terminów zwrotu podatków. Jest to przykład na to, że nawet rutynowe procedury podatkowe mogą prowadzić do skomplikowanych sporów sądowych.
“Organ podatkowy zignorował wytyczne sądu? NSA wyjaśnia, jak prawidłowo przedłużać zwrot VAT.”
Dane finansowe
WPS: 256 986 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 1587/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Olechniewicz /sprawozdawca/
Ryszard Pęk /przewodniczący/
Sylwester Golec
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2244/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-05-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 121 par. 1, art. 122, art. 124, art. 125 par. 1, art. 187 par. 1, art. 210 par. 6, art. 217 par. 1 i 2, art. 292
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2021 poz 685
art. 86 ust. 1 art. 87 ust. 2 i 2a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia NSA Sylwester Golec, Sędzia del. WSA Elżbieta Olechniewicz (spr.), Protokolant Agnieszka Plekan, po rozpoznaniu w dniu 4 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej X. sp. z o. o. z siedzibą w Y. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2244/21 w sprawie ze skargi X. sp. z o. o. z siedzibą w Y. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 29 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu dokonania zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług za kwiecień 2017 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 29 czerwca 2021 r. nr [...] w części, w której Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia 28 października 2019 r. nr [...]; 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz X. sp. z o. o. z siedzibą w Y. kwotę 1.157 (słownie: jeden tysiąc sto pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2244/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi X. sp. z o.o. z siedzibą w Y. (dalej: Skarżąca, Spółka, Strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: DIAS, organ odwoławczy) z dnia 29 czerwca 2021 r. w przedmiocie przedłużenia terminu dokonania zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług za kwiecień 2017 r., działając na podstawie art. 151 ustawy z ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.), oddalił skargę (opisany wyrok i powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
1.2. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że dnia 28 czerwca 2017 r. Skarżąca złożyła do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] (dalej: NUS, organ pierwszej instancji) deklarację VAT-7 za kwiecień 2017 r. z wykazaną nadwyżką podatku naliczonego nad należnym w wysokości 256.986 zł do zwrotu na rachunek bankowy wskazany przez Stronę w terminie 60 dni, tj. do 28 sierpnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 r. NUS przedłużył termin dokonania wnioskowanego zwrotu do dnia 29 listopada 2017r. Zażalenia nie wniesiono.
W dniu 12 września 2017 r. NUS wszczął wobec Spółki kontrolę podatkową w zakresie sprawdzenia prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa z tytułu podatku od towarów i usług za okres od października 2015 r. do kwietnia 2017 r. Organ pierwszej instancji przedłużył termin zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, wykazanego w deklaracji podatkowej VAT-7 za kwiecień 2017 r. postanowieniami: z dnia 21 listopada 2017 r. do 28 lutego 2018 r., z dnia 15 lutego 2018 r. do 30 maja 2018 r., z dnia 25 maja 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r., z dnia 10 sierpnia 2018 r. do 30 listopada 2018 r., z dnia 23 listopada 2018 r. do 28 lutego 2019 r., z dnia 27 lutego 2019 r. do 31 maja 2019 r., z dnia 30 maja 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r. oraz z dnia 28 sierpnia 2019 r. do 31 października 2019 r. Na ww. postanowienia Strona nie złożyła zażaleń.
Kolejnym postanowieniem z dnia 28 października 2019 r. NUS przedłużył termin ww. zwrotu do dnia 30 kwietnia 2020 r. W wyniku rozpatrzenia złożonego na to postanowienie zażalenia, DIAS postanowieniem z dnia 26 lutego 2020 r., utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia 28 października 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 1271/20 uchylił postanowienie DIAS z dnia 26 lutego 2020 r. W ponownie prowadzonym postępowaniu DIAS zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 czerwca 2021 r. uchylił postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 28 października 2019 r. w części nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za kwiecień 2017 r. w kwocie 22.409 zł i umorzył w tym zakresie postępowanie zażaleniowe, natomiast w pozostałej części dotyczącej nadwyżki tj. w kwocie 234.577 zł utrzymał w mocy ww. postanowienie.
DIAS w motywach podjętego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że w trakcie trwania kontroli podatkowej za okres objęty postępowaniem podatkowym Strona wykazała m.in. nabycia dotyczące ogólnego zarządu Spółką, takie jak usługa księgowa, usługi tłumaczenia, zakup mebli gabinetowych, zakup wyposażenia biura. NUS potwierdził prawo strony do odliczenia podatku wskazanego w fakturach dokumentujących te nabycia, ponieważ dotyczą prowadzenia biura zarządu Spółki. Podatnik wykazał również sprzedaż usług wynajmu części nieruchomości (grudzień 2016 r.) oraz agregatu prądotwórczego (kwiecień 2017 r.) z wykazanym podatkiem należnym. W związku z powyższym wskazano nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w wysokości 22.409 zł. W pozostałym okresie Strona nie wykonywała czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT. Natomiast w styczniu 2016 r. Strona wystawiła fakturę z wykazanym podatkiem należnym w wysokości 1.084 zł, która nie dokumentowała rzeczywistych transakcji. W związku z tym, że NUS w trakcie prowadzenia postępowania podatkowego dokonał zwrotu podatku od towaru i usług w kwocie 21 325 zł wraz z odsetkami w kwocie 1.498 zł., to w ocenie organu odwoławczego, w sytuacji kiedy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z uwagi zwrot podatku niezbędnym stało się jego umorzenie.
Odnosząc się do istoty sporu DIAS stwierdził, że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji zasadnie stwierdził istnienie przesłanek wskazujących na konieczność zweryfikowania zwrotu wykazanego w deklaracji VAT-7 za kwiecień 2017 r. W toku kontroli podatkowej NUS stwierdził nieprawidłowości w rozliczeniu podatku od towarów i usług, polegające na zawyżeniu kwoty podatku naliczonego poprzez wykazanie w rejestrach zakupu za ww. okres faktur nieodzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych oraz dokumentujących zakup towarów niemających związku z czynnościami opodatkowanymi. Organ odwoławczy wskazał, że NUS w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia w przedmiocie przedłużenia zwrotu podatku VAT nie posiadał wystarczających dowodów, pozwalających prawidłowo zweryfikować zasadność wnioskowanego zwrotu, co uzasadniało przedłużenie przez organ pierwszej instancji terminu zwrotu VAT.
1.3. Sąd rozpoznający skargę wywiedzioną przez Spółkę na powyższe rozstrzygnięcie DIAS uznał, że jest ona niezasadna.
WSA w pierwszej kolejności wskazał, że kontrolowane postanowienie DIAS zostało wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w związku uchyleniem poprzedniego postanowienia tego organu przez WSA wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 1271/20, a zatem w warunkach związania oceną prawną wyrażoną w ww. wyroku WSA jak stanowi art. 153 p.p.s.a.
W związku z tym, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wobec uchylenia przez DIAS w zaskarżonym postanowieniu postanowienia NUS w części nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za kwiecień 2017 r. w kwocie 22.409,00 zł i umorzenia w tym zakresie postępowania zażaleniowego, DIAS wypełnił zalecenia wynikające z wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r. w zakresie w jakim Sąd zobowiązał DIAS do wyjaśnienia, czy doszło do zwrotu częściowego podatku na rzecz Spółki za kwiecień 2017 r., a jeżeli tak, że będzie zobowiązany do uznania, że postępowanie w przedmiocie zwrotu co do tej części podatku stało się bezprzedmiotowe.
Sąd pierwszej instancji uznał, że organ odwoławczy wypełnił zalecenia wskazane w ww. wyroku WSA także w kwestii dotyczącej zasadności przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT za kwiecień 2017 r. Zdaniem WSA: "okoliczności, wskazane w skarżonym postanowieniu, pozwalały organom zastosować instytucję przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT za kwiecień 2017 r. Jeżeli bowiem przesłanką warunkującą możliwość zastosowania tego instrumentu , który – co należy podkreślić – służyć ma zabezpieczeniu interesów budżetowych Państwa, jest potrzeba przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji zasadności zwrotu, to konfiguracja działań biznesowych realizowanych przez Spółkę mogła wzbudzać w organach podatkowych obiektywnie uzasadnione przekonanie, że zasadność zwrotu podatku VAT Spółce za kwiecień 2017 r. – z uwagi na wątpliwości, co do prawidłowości transakcji nabycia wspomnianych pojazdów i maszyn – może wymagać takiego sprawdzenia".
Z powyższych względów WSA oddalił skargę.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Skarżąca, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej powyższemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. naruszenie art. 153 p.p.s.a., poprzez uznanie przez WSA w Warszawie, iż DIAS wypełnił wytyczne i wskazania wynikające z zapadłego w sprawie wyroku Sądu z dnia 3 grudnia 2020 r. (sygn. akt III SA/Wa 1271/20), w którym Sąd wskazał, że DIAS miał obowiązek w swoim postanowieniu wskazać przyczyny dalszej weryfikacji, tj. okoliczności, jakie w sprawie muszą zostać wyjaśnione i czynności, jakie w sprawie muszą zostać jeszcze przeprowadzone, a także uprawdopodobnić zasadność zastosowania instytucji przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT w sprawie - WSA w Warszawie zaakceptował bowiem działania DIAS polegające na:
a) braku wskazania, jakie okoliczności muszą zostać jeszcze wyjaśnione – DIAS bowiem nie wskazał ani jednej okoliczności, która w sprawie nadal wymaga wyjaśnienia;
b) braku wskazania, jakie czynności mają zostać przedsiębrane - DIAS bowiem nie wskazał ani jednej czynności, jaką ma przeprowadzić organ I instancji, a nadto w sprawie nie została przedsiębrana żadna czynność dowodowa aż do wydania decyzji wymiarowej (a więc przez ponad rok);
c) braku uprawdopodobnienia zasadności zastosowanej przez DIAS instytucji przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT - DIAS bowiem wskazał jedynie, że powodem zastosowania komentowanej instytucji jest nieodpłatne udostępnienie przez Skarżącą swoich pojazdów i maszyn budowlanych podmiotowi powiązanemu, tj. spółce X. sp. z o.o. (co zresztą nie było prawdą), a więc wskazał jedynie na ogólniki w ogóle nie przystające do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie;
- jako działania wypełniające WSA w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r.;
2. naruszenie art. 153 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej Sądu wyrażonej w wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r., w którym Sąd wskazał, że w sprawie wystąpiło naruszenie zasady szybkości postępowania - WSA w Warszawie, w zaskarżonym wyroku, przemilczał ww. ocenę prawną, tak jakby nie istniała, co doprowadziło do uznania, że DIAS miał prawo do kolejnego przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT o 5 miesięcy, pomimo iż:
a) kontrola podatkowa rozliczeń Skarżącej w podatku VAT trwała już 2 lata - a więc organy podatkowe miały już wystarczająco dużo czasu na weryfikację rozliczeń Skarżącej;
b) przez okres 5 miesięcy, o który wydłużono termin zwrotu podatku VAT (jak i przez kolejny okres 7,5 miesięcy prowadzonego postępowania podatkowego, tj. do wydania decyzji w I instancji) organy podatkowe nie podjęły żadnej czynności dowodowej
- a zatem organy podatkowe ewidentnie naruszyły zasadę szybkości postępowania, szczególnie, że przez cały okres przedłużonego terminu zwrotu podatku VAT nie dokonały ani jednej czynności dowodowej;
3. naruszenie art. 153 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej Sądu wyrażonej w wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r., w którym Sąd wskazał, że w sprawie DIAS miał obowiązek wskazać, które faktury VAT nie odzwierciedlają rzeczywistych wydarzeń gospodarczych (i dlaczego) oraz które zakupy towarów przez Skarżącą nie miały związku z czynnościami opodatkowanymi i dlaczego - WSA w Warszawie zaakceptował bowiem postanowienie DIAS, w którym w dalszym ciągu nie zostało wykazane, które z zakwestionowanych transakcji nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a które nie mają związku z czynnościami opodatkowanymi;
4. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuchylenie przez WSA w Warszawie postanowienia w oparciu o powołany przepis, pomimo wydania go z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1540, ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa), w szczególności pomimo naruszenia przez DIAS:
a) art. 125 ust. 1 w zw. z art. 292 Ordynacji podatkowej poprzez przedłużenie terminu zwrotu podatku VAT o kolejne 5 miesięcy, podczas gdy w ww. okresie czasu (a także w okresie 7,5 miesięcy wszczętego w ostatnim dniu ww. terminu postępowania podatkowego, łącznie ponad rok) organ pierwszej instancji nie przeprowadził żadnej czynności dowodowej (a wcześniej, tj. przez prawie 2 lata prowadzonej weryfikacji również nie działał aktywnie, tj. nie przeprowadzał żadnych dowodów, ograniczając się do wysyłania wezwań do Skarżącej), co oznacza, że organy podatkowe przedłużając termin zwrotu podatku VAT o 5 miesięcy:
- nie potrzebowały aż tak długiego dodatkowego czasu na dokonanie weryfikacji rozliczeń Skarżącej w podatku VAT za kwiecień 2017 r. skoro bowiem posiadały już wszystkie dowody (na co wskazuje brak aktywnych działań ze strony organów podatkowych), to mogły wydać decyzję w sprawie Skarżącej w krótkim czasie po przedłużeniu terminu zwrotu podatku VAT (np. w terminie miesiąca);
- przedłużając termin zwrotu podatku VAT działały w sposób prewencyjny
- co rażąco naruszyło zasadę szybkości postępowania;
b) naruszenie art. 217 § 1 i 2 w zw. z art. 210 § 6 w zw. z art. 124 Ordynacji podatkowej i art. 121 § 1 w zw. z art. 292 Ordynacji podatkowej, poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niespełniający ustawowych wymogów, polegające na niepełnym i lakonicznym wyjaśnieniu podstawy faktycznej i prawnej postanowienia, które składa się przede wszystkim z wyszczególnienia przepisów Ordynacji podatkowej i przepisów ustawy o VAT oraz stanowiska orzecznictwa, bez odniesienia ww. przepisów do stanu faktycznego sprawy, tj.:
- bez wskazania dowodów, w oparciu o które zostało podjęte rozstrzygnięcie;
- bez wskazania okoliczności, jakie organ pierwszej instancji musiał jeszcze ustalić i czynności, jakie musiał przedsięwziąć;
- bez odniesienia się do zarzutu naruszenia szybkości postępowania;
- bez odniesienia się do charakteru transakcji przeprowadzonych przez Skarżącą, tj. czy są to transakcje rzeczywiste, czy też transakcje niezwiązane z czynnościami opodatkowanymi;
- bez prawidłowego uprawdopodobnienia zastosowania instytucji przedłużenia
terminu zwrotu podatku VAT
- w związku czym Skarżąca nie miała możliwości poznania motywów jakimi kierował się DIAS przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia, co WSA w Warszawie bezkrytycznie zaakceptował;
- które to uchybienia WSA w Warszawie miały istotny wpływ na wynik sprawy;
c) naruszenie art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, iż zostało uprawdopodobnione iż Skarżąca nie wykorzystywała pojazdów i maszyn budowlanych do czynności opodatkowanych, a więc zasadne było przedłużenie terminu zwrotu podatku VAT do dalszej weryfikacji rozliczeń Skarżącej, podczas gdy ze stanu faktycznego sprawy wyraźnie wynikało w szczególności, iż:
- część pojazdów i maszyn budowlanych została przez Skarżącą wynajęta podmiotom niepowiązanym;
- część pojazdów i maszyn budowlanych została przez Skarżącą sprzedana
podmiotom niepowiązanym
- część pojazdów i maszyn budowlanych została przez Skarżącą wykorzystana w okresach późniejszych, do świadczenia usług budowlanych, dzięki czemu Skarżąca w 2018 r. uzyskała przychód w wysokości ok. 1 min zł
- a więc nabyte przez Skarżącą pojazdy i maszyny budowlane były jak najbardziej wykorzystywane w ramach działalności gospodarczej Skarżącej co uprawdopodabnia, że nabyte pojazdy i maszyny budowlane były wykorzystywane do czynności opodatkowanych;
5. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez uzasadnienie wyroku w ustawowemu wzorcowi, w szczególności wobec:
a) braku odniesienia się do zarzutu naruszenia przez DIAS zasady szybkości postępowania;
b) braku odniesienia się do zarzutu braku przedstawienia przez DIAS jakie konkretne okoliczności należało w dalszym ciągu ustalić w sprawie rozliczeń Skarżącej w podatku VAT;
c) braku odniesienia się do zarzutu braku przedstawienia przez DIAS jakie konkretne czynności dowodowe są niezbędne do podjęcia w sprawie aby zakończyć weryfikację rozliczeń Skarżącej w podatku VAT;
d) lakonicznego wskazania, że o zasadności przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT świadczy:
- okoliczność, że organ pierwszej instancji wysłał do Skarżącej dwa wezwania (z dnia 15 maja 2019 r. i 12 czerwca 2019 r.), na które rzekomo nie uzyskał odpowiedzi - podczas gdy Skarżąca udzieliła odpowiedzi na ww. wezwania w dniu 2 sierpnia 2019 r., kiedy to wystosowała do organu pierwszej instancji pismo (liczące 15 stron wyjaśnień i 155 załączników), w którym Skarżąca szczegółowo przedstawiła zasadność przyjętych przez nią rozliczeń - a do którego to pisma Skarżącej (i dowodów do nich załączonych) WSA w Warszawie w ogóle się nie odniósł w swoim wyroku, a które to pismo było wyczerpujące, o czym świadczy fakt, że po jego otrzymaniu organy podatkowe nie przeprowadziły żadnych czynności dowodowych;
- okoliczność. iż Skarżąca nie przedstawiła dowodów świadczących o poniesieniu wydatków związanych z zakupem paliwa, części czy też niezbędnej konserwacji ww. pojazdów i maszyn - podczas, gdy Skarżąca nie mogła przedstawić dokumentów, których nie posiadała, jak bowiem Skarżąca wyjaśniła w swoim piśmie z dnia 2 sierpnia 2019 r. (które zostało zignorowane przez WSA w Warszawie) ww. koszty - na podstawie umowy o wspólnym korzystaniu i podziale kosztów - ponosiła spółka X. sp. z o.o.;
- wynik zawarty w protokole kontroli podatkowej - podczas gdy w ww. protokołu kontroli nie może stanowić prejudykatu dla WSA w Warszawie, a stanowi dokument, który również podlega kontroli sądowej co do jego zgodności z prawem;
e) lakonicznego wskazania, że działania DIAS równoważy interesy stron i spełnia fundamentalne względy praworządności w zakresie wprowadzenia możliwości przedłużenia terminu do zwrotu podatku - bez wskazania jak zostały zrównoważone interesy Skarżącej wobec kolejnego, przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT, tym razem 5-miesięcznego, w sytuacji, gdy weryfikacja trwała już prawie 2 lata, a organy podatkowe w komentowanym 5-miesięcznym okresie (i kolejnych 7,5 miesiącach prowadzonego postępowania dowodowego) nie przeprowadziły żadnych czynności w celu weryfikacji rozliczeń Skarżącej w podatku VAT
- co skutkuje niemożliwością poznania przez Skarżącą rzeczywistych motywów rozstrzygnięcia, które to uchybienie WSA w Warszawie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:
1. naruszenia art. 87 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 685, ze zm., dalej: ustawa o VAT), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu za zasadne przedłużenie terminu zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wykazanej w deklaracji VAT - 7 za miesiąc kwiecień 2017 r., w sytuacji gdy DIAS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wskazał:
a) okoliczności, które nie zostały zweryfikowane w toku trwających czynności sprawdzających, a które muszą jeszcze zostać zweryfikowane w celu rozpoznania wniosku Skarżącej;
b) czynności dowodowe, które musi organ pierwszej instancji przeprowadzić w celu dokonania dodatkowej weryfikacji zasadności zwrotu nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym;
c) dlaczego organ pierwszej instancji potrzebował aż 5 miesięcy do dalszej weryfikacji rozliczeń Skarżącej w podatku VAT {skoro żadne czynności dowodowe nie zostały już, do wydania decyzji wymiarowej, przeprowadzone)
- WSA w Warszawie zaakceptował zaś to, iż DIAS nie przedstawił w swoim postanowieniu absolutnie żadnych okoliczności, jakie należało jeszcze w sprawie wyjaśnić i absolutnie żadnych czynności, jakie organ pierwszej instancji miał w sprawie przedsięwziąć (organ pierwszej instancji nie przeprowadził żadnej czynności dowodowej ani przez cały okres 5 miesięcy, ani przez okres prowadzonego postępowania podatkowego, trwający kolejne 7,5 miesięcy), a uprawdopodobniając zasadność zastosowania komentowanej instytucji wskazał na ogólniki, w żaden sposób nie odnoszące się do stanu faktycznego sprawy;
2. naruszenia art. 87 ust. 2 w zw. z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na naruszeniu mechanizmów konstrukcyjnych podatku VAT, poprzez:
a) uznanie ponad 3 letniego wstrzymania zwrotu różnicy podatku VAT naliczonego nad podatkiem należnym za miesiąc kwiecień 2017 r. (na który składa się (2 letni okres kontroli podatkowej, 5 miesięczny okres przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT i 7,5 miesięczny okres postępowania podatkowego)
b) i tym samym przeniesienie, na ponad 3 lata, na Skarżącą ciężaru podatku VAT za komentowany okres
- za zasadne, a tym samym jako niesprzeczne z zasadą neutralności podatku VAT, mimo iż każde przedłużenie terminu zwrotu podatku VAT należy uznać za wyjątkowe odstępstwo od ww. zasady;
3. naruszenie art. 87 ust 2a ustawy o VAT w zw. z art. 2 Konstytucji, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż przedłużenie zwrotu podatku VAT zostaje automatycznie uprawdopodobnione, jeżeli Skarżąca nie złożyła zabezpieczenia, o którym mowa w ww. przepisie, które to działanie spowodowało stworzenie nieznanej normy prawnej, niemającej potwierdzenia w przepisach ustawy o VAT.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
2.2. DIAS nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
3.1. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
3.2. Zasadne okazały się zarzuty dotyczące naruszenia art. 153 p.p.s.a.
3.3. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do oceny zasadności przedłużenia Skarżącej 60 - dniowego terminu do dokonania zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym wykazanej w deklaracji VAT-7 za kwiecień 2017 r. dokonanego postanowieniem NUS z dnia 28 października 2019r., które DIAS postanowieniem z dnia 29 czerwca 2021 r. uchylił w części nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za kwiecień 2017 r. w kwocie 22.409 zł i umorzył w tym zakresie postępowanie zażaleniowe, natomiast w pozostałej części dotyczącej nadwyżki tj. w kwocie 234.577 zł utrzymał w mocy.
Zasadnie Sąd pierwszej instancji w motywach zaskarżonego wyroku wskazał, że wobec uchylenia ww. postanowienia DIAS przez WSA wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 1271/20, organ drugiej instancji, ponownie rozpatrując zażalenie Strony na ww. postanowienie NUS, zobowiązany był do wykonania wytycznych zawartych we wskazanym wyroku WSA w Warszawie. A zatem organ działał w warunkach określonych w art. 153 p.p.s.a. czyli związania oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w tym orzeczeniu Sądu. Słusznie więc stwierdził Sąd pierwszym instancji, że w związku z tym kontrola sądowoadministracyjna ponownie wydanego rozstrzygnięcia przez DIAS polega na skonfrontowaniu ustaleń poczynionych przez organ drugiej instancji w związku z zaleceniami i oceną prawną zaprezentowaną w wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r.
Wyjaśnić dodatkowo należy, że WSA w Warszawie, wydając zaskarżony wyrok, orzekał w warunkach związania oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku tego Sądu z dnia 3 grudnia 2020 r., a więc na podstawie art. 170 p.p.s.a., gdyż od tego wyroku nie została wniesiona skarga kasacyjna, a w konsekwencji wyrok ten stał się prawomocny. Tą oceną na tej samej podstawie prawnej jest związany także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną.
3.4. W ramach tak zakreślonej kontroli sądowoadministracyjnej wydanego w niniejszej sprawie postanowienia z dnia 29 czerwca 2021 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że DIAS wypełnił zalecenia wynikające z wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r. WSA w poprzednio wydanym wyroku zobowiązał DIAS do wyjaśnienia, czy doszło do zwrotu częściowego podatku na rzecz Spółki za kwiecień 2017 r., a jeżeli tak, to zobowiązał organ do uznania, że postępowanie w przedmiocie zwrotu co do tej części podatku stało się bezprzedmiotowe oraz zasadności przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT za kwiecień 2017 r., gdyż zdaniem WSA, organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób dostateczny istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, nie wskazał bowiem, jakie wątpliwości i w stosunku do których transakcji Strony, istnieją i uzasadniają dokonanie kolejnego w sprawie przedłużenia terminu zwrotu podatku.
Co do pierwszej kwestii Sąd wojewódzki w zaskarżonym obecnie wyroku stwierdził, że wobec uchylenia przez DIAS postanowienia NUS w części nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za kwiecień 2017 r. w kwocie 22.409,00 zł i umorzenia w tym zakresie postępowania zażaleniowego, DIAS wypełnił zalecenia wynikające z wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r. Co do drugiej kwestii Sąd pierwszej instancji również uznał, że organ odwoławczy wypełnił zalecenia zawarte w ww. wyroku WSA, gdyż okoliczności wskazane w tym postanowieniu, pozwalały organom zastosować instytucję przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT za kwiecień 2017 r.
Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, że w skardze do WSA Strona wskazała, że zaskarża postanowienie DIAS z dnia 29 czerwca 2021 r. "w części, w której DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 28 października 2019 roku, tj. w części w której utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji przedłużające termin zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wynikającego z deklaracji podatkowej VAT – 7 za kwiecień 2017 roku w kwocie 234.557 zł do dnia 30 kwietnia 2020 roku" (str. [...] skargi do WSA), a zatem Strona zakreśliła granice kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego postanowienia. W takiej sytuacji stanowisko WSA w odniesieniu do pierwszej kwestii było zbędne, gdyż wykraczało poza zakres zaskarżenia określonego w skardze do tego Sądu.
A zatem sporna pozostaje druga kwestia, dotycząca zasadności przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT za kwiecień 2017 r. i to w tym kontekście zostały sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji m.in. art. 153 p.p.s.a.
3.5. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zastrzeżenia zgłoszone w tym zakresie przez autora skargi kasacyjnej.
Przypomnieć zatem należy, że WSA w wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r. w kwestii zasadności dokonania kolejnego w sprawie przedłużenia terminu zwrotu podatku wyraźnie wskazał na wadliwości poprzednio wydanego postanowienia DIAS.
Sąd wojewódzki wskazał przede wszystkim na to, że weryfikowanie zasadności zwrotu podatku VAT stanowi odstępstwo od zasady neutralności VAT, co oznacza, że jest dopuszczalne wówczas, gdy zachodzą istotne (uzasadnione) wątpliwości co do zasadności tego zwrotu. Co istotne organ podatkowy podejmując procedurę weryfikacyjną decyduje wyłącznie o konieczności dalszego badania zasadności zwrotu, a nie o samej zasadności zwrotu. A zatem uzasadniając konieczność dodatkowej weryfikacji zwrotu podatku VAT nie ma za zadanie wykazać, że zwrot jest niezasadny ani, że istnieją dowody przemawiające za niezasadnością zwrotu. Chodzi o wykazanie, że istnieją okoliczności przemawiające za potrzebą dodatkowej weryfikacji zasadności zwrotu podatku. W tym kontekście istotny jest wymóg sporządzenia należytego uzasadnienia postanowienia przedłużającego termin zwrotu, w którym organ oprócz wskazania okoliczności jakie za tym przemawiają, wskaże także konkretne przyczyny dokonania dodatkowej weryfikacji zasadności tego zwrotu oraz ich uzasadnienie. WSA w wyroku z dnia 3 grudnia 2020r. wyjaśnił, że powodem niedokonania zwrotu nie może być tylko sam fakt wydania postanowienia i powołanie się na ogólne powody dalszej weryfikacji, zwłaszcza gdy te same ogólnie jedynie nakreślone przyczyny stanowią podstawę kolejnego przedłużenia terminu dokonania zwrotu. Takie postępowanie, zdaniem Sądu pierwszej instancji, narusza podstawowe zasady procedury podatkowej wyrażone w art. 120, art. 121 i art. 124 Ordynacji podatkowej.
Oceniając uzasadnienie poprzedniego postanowienia DIAS z dnia 26 lutego 2020 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie wynika z niego, jakie konkretnie okoliczności uzasadniały przedłużenie (kolejne już) terminu zwrotu za kwiecień 2017r. Ponadto Sąd wskazał, że postanowienia organów obu instancji nie wskazują na żadne, a już tym bardziej – na uzasadnione - wątpliwości w zakresie transakcji Skarżącej, które istniałyby w dacie, kiedy organ pierwszej instancji postanowił o kolejnym przedłużeniu terminu zwrotu za powyższy okres. Organy podatkowe nie wyjaśniły dlaczego uznały, że takie wątpliwości wystąpiły i nie wskazały których transakcji dotyczą. Do tego, w ocenie WSA, DIAS bezkrytycznie przystał na stwierdzenia organu pierwszej instancji, który wskazał jedynie, że podstawą przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym jest okoliczność zakupu przez Skarżącą - przedsiębiorcę budowlanego - maszyn budowlanych i samochodu specjalistycznego wraz z naczepą, które to czynności są, zdaniem organu pierwszej instancji, zupełnie niezwiązane z czynnościami opodatkowanymi Skarżącej. Co istotne w związku z poczynionymi przez WSA uwagami przybliżonymi powyżej, Sąd wojewódzki stwierdził, że organy obu instancji nie wskazały na żadne szczegóły czy dodatkowe okoliczności, jakie muszą zostać wyjaśnione, czynności, jakie muszą zostać przedsiębrane w sprawie, wątpliwości dotyczące rozliczeń Skarżącej w podatku VAT za kwiecień 2017 r., które zadecydowały o przedłużeniu terminu zwrotu tego podatku. Zdaniem WSA, powyższego nie zmienia przedstawienie przez organ drugiej instancji szerokiego wywodu prawnego i orzeczeń sądów, gdyż organ ten nie odniósł się do stanu faktycznego tej sprawy.
WSA nie zaaprobował stanowiska DIAS, że stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że podstawą przedłużenia zwrotu nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym są: "nieprawidłowości w rozliczeniu podatku od towarów i usług, polegające na zawyżeniu kwoty podatku naliczonego poprzez wykazanie w ewidencjach rejestr zakupu za ww. okresy faktur nie odzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych oraz dokumentujących zakup towarów niemających związku z czynnościami opodatkowanymi" jest wystarczające do skorzystania z instytucji przedłużenia terminu zwrotu VAT.
Trafnie Sąd pierwszej instancji, odwołując się do tez zawartych w uchwale NSA z dnia 24 października 2016 r., sygn. akt I FPS 2/16, wskazał, że treść art. 87 ust. 2 ustawy o VAT nie przesądza kwestii łączności trybu weryfikacji zasadności zwrotu różnicy podatku z trybem przedłużania terminu tego zwrotu. Jeżeli zasadność zwrotu wymaga dodatkowego zweryfikowania, naczelnik urzędu skarbowego może przedłużyć ten termin do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika, dokonywanego w ramach czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej. Nie oznacza to jednak, że już tylko formalnoprocesowa zawisłość kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego (czynności sprawdzające nie są na tyle sformalizowane, aby można było stwierdzić, kiedy się rozpoczynają a kiedy kończą), w zakresie podatku od towarów i usług, przesądza - sama w sobie - że trwa "dodatkowe zweryfikowanie" zasadności zwrotu podatku. Fakt wszczęcia kontroli lub postępowania podatkowego (kontroli celno-skarbowej) nie może automatycznie przesądzać o zasadności przedłużenia terminu zwrotu podatku. Takie przedłużenie może okazać się zasadne, jeżeli organ jest w stanie wykazać, że kontrola podatkowa lub postępowanie podatkowe (kontrola celno-skarbowa) zawiera w sobie czynności mieszczące się w ramach "dodatkowej weryfikacji" zasadności zwrotu. A więc nie chodzi tu o procesowy fakt prowadzenia kontroli lub postępowania, ale wskazanie takich czynności w ramach tych procedur, których podjęcie lub planowanie dotyczy wprost wątpliwości organu co do zasadności zwrotu.
Powyższe uwagi Sąd pierwszej instancji zasadnie odniósł do okoliczności niniejszej sprawy wskazując na fakt, że na moment wydania postanowienia przez NUS zakończono kontrolę podatkową i Stronie doręczono w dniu 29 października 2019 r. protokół kontroli, co oznacza, że organ na tym etapie weryfikacji dysponował już wiedzą, co do charakteru rozliczeń Strony i dokonanych transakcji w badanym okresie. W tym kontekście WSA zauważył natomiast, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie sposób się nawet dowiedzieć, jakie transakcje są przedmiotem wątpliwości organów podatkowych i jakiego rodzaju są to wątpliwości – czy rzeczywisty przebieg (faktury dokumentujące nabycia, które nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych), czy też to, że faktury dokumentowały zakup towarów niemających związku z czynnościami opodatkowanymi. Sąd wytknął organom podatkowym, że organy po ponad dwóch latach prowadzenia kontroli podatkowej nie były w stanie przedstawić Skarżącej żadnych konkretnych okoliczności, które uzasadniałyby dalszą potrzebę badania jej rozliczeń w podatku VAT za kwiecień 2017 r.
Do tego Sąd wojewódzki zauważył, że Skarżąca podnosiła, że pomimo wydawania kolejnych postanowień w przedmiocie przedłużania terminu zwrotu podatku VAT, organ pierwszej instancji nie wykonywał żadnych czynności w sprawie, a DIAS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie ustosunkował się do tych okoliczności.
W podsumowaniu WSA stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się do przyczyny dalszej weryfikacji, istniejącej na dzień wydania postanowienia o przedłużeniu przez NUS. Ani Sąd ani Strona, nie otrzymał informacji, w jakim zakresie i dlaczego rozliczenia Skarżącej za kwiecień 2017 r. budzą wątpliwości organów podatkowych. A zatem doszło do naruszenia art. 87 ust. 1 i 2 ustawy o VAT w zw. z art. 274b § 1 oraz art. 120, art. 121, art.122, art. 124, art. 125 § 1, a także art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej.
3.6. Tak szczegółowe przytoczenie motywów uzasadnienia wyroku WSA z dnia 3 grudnia 2020 r. było konieczne z uwagi na fakt, że – wbrew stanowisku WSA zawartemu w wyroku będącym przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie – DIAS w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2021 r. wydanym w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy (po wyroku WSA), w zaskarżonej części, nie wykonał wskazówek i zaleceń zawartych w ww. wyroku WSA.
Trafnie podnosi autor skargi kasacyjnej, że w uzasadnieniu tego postanowienia brak jest nadal przyczyn uzasadniających przedłużenie zwrotu podatku VAT za sporny okres. Organ drugiej instancji nie wskazał ani na czynności, jakie zostały przedsięwzięte przez organ, których kontynuacja wymaga przedłużenia terminu zwrotu VAT, ani nie wskazał jakie okoliczności wymagają jeszcze wyjaśnienia. DIAS, pomimo wskazania WSA, nadal nie odniósł się do zarzutu Skarżącej, że pomimo wydawania kolejnych postanowień w przedmiocie przedłużania terminu zwrotu podatku VAT, organ pierwszej instancji nie wykonywał żadnych czynności w sprawie. Przeważającą część uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zajmuje, podobnie jak poprzednio, szeroki wywód prawny z przywołanym orzecznictwem sądów administracyjnych. Brak jest nadal wskazania okoliczności i czynności uzasadniających możliwość dodatkowej weryfikacji rozliczenia podatkowego Skarżącej.
Odnotowania wymaga, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia DIAS wskazał, że: "organ pierwszej instancji w momencie wydawania zaskarżonego postanowienia nie posiadał wystarczających dowodów pozwalających prawidłowo zweryfikować zasadność zwrotu podatku VAT za kwiecień 2017 r. Zatem uzasadnione było przedłużenie terminu zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym wykazanej w deklaracji VAT – 7 za kwiecień 2017 r. do daty wskazanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego" (str. [...] zaskarżonego postanowienia).
Lektura uzasadnienia kontrolowanego postanowienia prowadzi do wniosku, że powyższe stwierdzenie DIAS stanowi jedyną i rzeczywistą przyczynę przedłużenia terminu zwrotu VAT w niniejszej sprawie. W świetle przywołanych powyżej zasad procedowania w przypadku dokonywania przez organ dodatkowej weryfikacji zwrotu VAT i przedłużenia terminu jego zwrotu wskazanych w wyroku WSA z dnia 3 grudnia 2020 r. i dalszych wytycznych zawartych w tym wyroku, należy stwierdzić, że powyższe stanowisko organu odwoławczego jest niewystarczające do uznania, że organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wypełnił wskazówki zawarte w tym wyroku. Proste zestawienie wadliwości jakie wytknął Sąd pierwszej instancji poprzednio wydanemu postanowieniu DIAS z treścią obecnie kontrolowanego postanowienia prowadzi do wniosku, że organ zupełnie pominął zalecenia płynące z ww. wyroku WSA, czym niewątpliwe naruszył treść art. 153 p.p.s.a. Z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2021 r. jasno wynika, że organ nie zrealizował żadnej z wytycznych Sądu wojewódzkiego. Nadal bowiem z uzasadnienia postanowienia nie wynika jakie konkretnie okoliczności uzasadniały przedłużenie (kolejne już) terminu zwrotu za kwiecień 2017 r., jakie okoliczności sprawy budziły wątpliwości organu, zwłaszcza w sytuacji, gdy na dzień wydania postanowienia przez NUS zakończono kontrolę podatkową oraz nie wskazano na dodatkowe okoliczności, jakie – zdaniem organu - muszą zostać wyjaśnione, czynności, jakie muszą zostać przedsiębrane w sprawie, co uzasadniałoby przedłużenie terminu zwrotu.
Tymczasem DIAS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdził, że rozstrzygnięcie NUS nie jest wystraczające w zakresie podania przyczyn dokonywania dodatkowej weryfikacji zasadności zwrotu i ich uzasadnienia, ale – w ocenie DIAS – organ drugiej instancji konwalidował te braki na etapie postępowania zażaleniowego (str. [...] zaskarżonego postanowienia).
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego zapatrywania. Zadaniem DIAS wyznaczonym w wyroku WSA z dnia 3 grudnia 2020 r. było, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., wykonanie wskazań i wytycznych co do dalszego postępowania w sprawie zawartych w tym wyroku, a nie konwalidowanie postanowienia NUS. Powyższe stwierdzenie organu drugiej instancji wskazuje na to, że organ przeprowadził ponowne postępowanie w oderwaniu od wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA wydanym w tej sprawie, kierując się własną oceną sytuacji, zgodnie z którą brak posiadania przez organ wystarczających dowodów pozwalających prawidłowo zweryfikować zasadność zwrotu podatku VAT uzasadnia przedłużenie terminu tego zwrotu.
Powyższego nie zmienia twierdzenie DIAS, że uzasadnieniem do kolejnego przedłużenia terminu zwrotu VAT były nieprawidłowości stwierdzone w toku kontroli podatkowej, dotyczące odliczenia podatku naliczonego z faktur VAT dokumentujących nabycie pojazdów i maszyn, które nie miały związku z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą podlegającą opodatkowaniu oraz "konieczność dalszego sprawdzania rozliczeń podatnika, innych podmiotów biorących udział w obrocie towarami lub usługami, będącymi przedmiotem rozliczenia podatnika oraz sprawdzenie zgodności tych rozliczeń z faktycznym przebiegiem transakcji" (str. [...] zaskarżonego postanowienia DIAS).
Zauważyć należy, że taki sposób argumentowania przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT został w niniejszej sprawie oceniony przez WSA w ww. wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r., w którym Sąd ten wyraźnie wskazał, że jest to argumentacja niewystarczająca, a co do nieprawidłowości stwierdzonych w kontroli podatkowej WSA wyjaśnił, że na moment wydania przez NUS postanowienia z dnia 28 października 2019 r. organ dysponował wiedzą, co do charakteru rozliczeń Strony i dokonanych transakcji w badanym okresie w związku z zakończeniem kontroli podatkowej i doręczeniem Stronie protokołu kontroli w dniu 29 października 2019 r. A zatem organ drugiej instancji powielił swoje dotychczasowe stanowisko, nie uwzględniając w nim stanowiska zawartego w wyroku WSA wydanym w tej sprawie.
3.7. W związku z tym, uwzględniając wspomniany zarzut skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do uchylenia, na podstawie art. 188 p.p.s.a. zaskarżonego wyroku w całości oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. postanowienia DIAS z dnia 29 czerwca 2021 r. w części, w której DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia 28 października 2019 r., tj. "w pozostałej części dotyczącej nadwyżki podatku naliczonego nad należnym przeniesionej na następne okresy rozliczeniowe wykazane w deklaracji za kwiecień 2017 r. w kwocie 234.557,00 zł" (tiret drugie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu DIAS).
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną wyrażoną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W związku z powyższym za przedwczesne należało uznać odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.
Elżbieta Olechniewicz Ryszard Pęk Sylwester Golec
sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSAPotrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI