I FSK 1523/23

I FSK 1523/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bartosz Wojciechowski
Danuta Oleś /przewodniczący/
Maja Chodacka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2859/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-04-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 106
art. 88 ust 3a pkt 4 lit. a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia WSA del. Maja Chodacka (sprawozdawca), Protokolant Bartłomiej Deptuła, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2859/22 w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 października 2022 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 2.700 (słownie: dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu I instancji.
1.1. Wyrokiem z 18 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2859/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 października 2022r., nr.[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015r. Wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
1.2. Sąd I instancji nie podzielił zarzutów skargi, uznając że brak jest podstaw do uznania istnienia instrumentalnego charakteru wszczęcia postępowania karnego skarbowego, celem zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Postępowanie karne skarbowe zostało wszczęte w dniu 29 października 2020r. i miało za przedmiot m.in. podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego wiążącego się ze spornym w sprawie okresem rozliczeniowym, o czym skarżąca oraz jej pełnomocnik zostali poinformowani przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania (odpowiednio 10 listopada i 9 listopada 2020r.). Jednocześnie przedstawiono argumentację wskazującą na nieinstrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego, która odwołuje się przede wszystkim do okoliczności, że postępowanie karne skarbowe zostało zainicjowane w momencie, gdy organy podatkowe dysponowały już obszernym materiałem dowodowym, który wskazywał na zasadność wszczęcia procedury karnoskarbowej.
Co do meritum, w ocenie Sądu pierwszej instancji nie budzą zastrzeżeń wnioski organów podatkowych, że skarżąca w rzeczywistości ani nie nabyła towarów od I. spółki z o.o., ani – w konsekwencji – że nie mogła dokonać ich dostawy wewnątrzwspólnotowej na rzecz podmiotu węgierskiego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na odmienne potraktowanie wykazanych przez skarżącą transakcji jak tylko jako stanowiących oszustwo podatkowe. W szczególności, zachodzą fundamentalne sprzeczności w wyjaśnieniach skarżącej (przesłuchiwanej w charakterze strony w dniu 19 czerwca 2015r.) i prezes I. spółki z o.o., pani H. T. (przesłuchiwanej w charakterze świadka w dniu 1 lipca 2015r.) w zakresie ich relacji handlowej.
Sąd stwierdził, że "w trakcie przesłuchania skarżąca zeznała, że nigdy nie była osobiście w W. i nie zna właściciela spółki I. spółki z o.o., kontakt nawiązała drogą elektroniczną poprzez e-mail i w ten również sposób dokonywała zamówień, ale adresu e-mail nie zna oraz nie wie, kto wystawiał faktury, które otrzymywała także drogą elektroniczną. Natomiast pani H. T. zeznała, że poznała skarżącą osobiście w W. Skarżąca towar zamawiała telefonicznie, a później «ktoś od Pani L. na papierze składał osobiście zamówienie». Według zeznań pani H. T. skarżąca miała przed zakupem oglądać towar w W., co jednak jest sprzeczne z zeznaniami skarżącej, która zeznała, że nie widziała towaru, towar zamawiała «w ciemno». Skarżąca uznaje za niezasadne włączenie do materiału dowodowego w tej sprawie protokołów przesłuchań przeprowadzonych na potrzeby weryfikacji rozliczenia za inne okresy (marzec-kwiecień 2015r.). Jednak organ odwoławczy wyprowadził z tych wyjaśnień wnioski, które odnoszą się do relacji handlowej z I. spółki z o.o. niezależnie od okresu rozliczeniowego. Nic nie wskazuje też na to, by pani H. T. nie rozumiała zadawanych pytań. Skarżąca nie wnosiła o ponowne przesłuchanie w charakterze strony, ani nie wyjaśniła w sensowny sposób tych sprzeczności. Przesłuchania dzieli w czasie zaledwie kilkanaście dni, a odbyły się w zaledwie kilka miesięcy od nawiązania współpracy między skarżącą a I. spółką z o.o., mimo to są zarówno ogólnikowe w zakresie charakterystyki rzekomo nabywanego towaru, jak i ze sobą sprzeczne.
Sąd wskazał na brak jakichkolwiek dowodów świadczących o podjętej współpracy zarówno ze strony skarżącej, jak też ze strony I. spółki z o.o., w postaci np. umowy, korespondencji elektronicznej, zamówień.
Ponadto, dokumentacja transakcji z I. spółką z o.o. jest niepełna i nie pozwala na precyzyjną identyfikację towaru (z treści faktur nie wynika, jaki konkretnie towar jest przedmiotem transakcji). Zdaniem Sądu skarżącej było obojętne, jakiego towaru dotyczą faktury, liczył się bowiem nie towar, lecz fakt, że z faktur tych może odliczyć podatek naliczony.
Sąd podkreślił, że z decyzji ostatecznej Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego W. z dnia 26 października 2018r. wydanej wobec I. spółki z o.o. w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług m.in. za lipiec 2015r. wynika, że I. spółka z o.o. nigdy nie najmowała jakichkolwiek powierzchni na terenie Centrum Handlowego w W., nie zatrudniała pracowników, nie posiadała majątku trwałego ani strony internetowej.
Podobnie Sąd pierwszej instancji aprobuje ustalenia organu odnośnie do braku dostawy wewnątrzwspólnotowej na rzecz T.: z analizy dowodów wynika, że nie potwierdzono realnej działalności kontrahenta węgierskiego, a ponadto wyjaśnienia skarżącej trafnie oceniono jako niejednoznaczne i nieprecyzyjne, a tym samym niepotwierdzające faktów wywodzonych przez podatnika.
W ocenie Sądu pierwszej instancji nie nasuwają wątpliwości ustalenia dotyczące braku rzetelności kupieckiej skarżącej. Przesłuchiwana w charakterze strony zeznała, że kupowała towar "w ciemno". Sąd podtrzymuje dotychczasową argumentację, że niescharakteryzowana bliżej odzież miała być atrakcyjna dla kontrahentów z innych państw Unii Europejskiej (co nieprzypadkowe – WDT daje prawo do zastosowania stawki 0% VAT, tj. zwolnienie z prawem do odliczenia). Towar w sprawie jest «widmowy»: pojawia się tylko hasłowo w nielicznych dokumentach, zwłaszcza w fakturach VAT, nie pozostawia natomiast realnego śladu. Całokształt tych ustaleń prowadził do wniosku, że towaru nie było – brak towaru stanowi najlepsze wyjaśnienie ustalonych przez organy podatkowe faktów. Wobec braku towaru skarżąca musiała mieć świadomość tego, że spornym fakturom nie towarzyszyły rzeczywiste dostawy towarów. Sąd pierwszej instancji uznał za trafną argumentację organu odwoławczego, że brak jest wiarygodnych dowodów świadczących o przeniesieniu prawa do rozporządzania towarem jak właściciel przez I. spółkę z o.o., przez skarżącą, a następnie przez kontrahenta węgierskiego.
Powyższe okoliczności, w tym także ta, że niemożliwe było jednoznaczne wskazanie od kogo pochodziły towary wykazane w fakturach wystawionych przez spółkę I., w ocenie Sądu pierwszej instancji świadczą na niekorzyść strony. Nieuchwytny dla organów, jak i dla sądu sens gospodarczy tych transakcji potwierdza ich fikcyjną naturę. Skarżącej umyka w tym kontekście, że organ ocenia ustalenia sprawy w ich całokształcie oraz we wzajemnym powiązaniu, a obraz sprawy przedstawiony w spornej decyzji nie tylko mieści się w granicach swobody administracji podatkowej, ale jest wręcz ewidentne, że w odniesieniu do rzekomo nabytych i sprzedanych przez skarżącą towarów popełniono oszustwo podatkowe. Skarżąca nie działała również w warunkach dobrej wiary, skoro w ogóle nie interesowała się towarem ani rzetelnością kontrahentów.
Sąd pierwszej instancji odmówił również przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez stronę (szereg kopii dokumentów o zróżnicowanym charakterze, urzędowych, w tym procesowych, jak i księgowych, pracowniczych, m.in. kopie odczytów tachografów, oświadczenia, protokoły czynności sprawdzających, przesłuchań, postanowienie finansowego organu postępowania przygotowawczego, faktury, dokumenty KP, potwierdzenia przelewów itd.), uznając że nie zachodzą przesłanki z art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"). Sąd podkreślił jednoznaczną ocenę procederu, w którym skarżąca brała udział oraz obszerność i chaotyczny układ prezentowanych dokumentów, które niejednokrotnie abstrahują od przedmiotu sprawy, i brak wyraźnej tezy dowodowej wnioskodawcy.
1.3. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w rozpatrywanej sprawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
2. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną.
2.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie naruszenie:
I. prawa materialnego, tj.:
- art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 §1, art. 191 oraz w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020r. poz. 1325, ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa"), poprzez błędną wykładnię art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, skutkującą jego niezastosowaniem w sprawie, co było efektem uznania, że okoliczności wszczęcia postępowania karnego skarbowego nie budzą wątpliwości, co do jego instrumentalnego wykorzystania jedynie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy pozwala na weryfikację, że w sprawie doszło do instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego na dwa miesiące przed upływem terminu przedawnienia, a Sąd I instancji, nieprawidłowo dokonał wykładni normy prawnej art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej przez brak kompleksowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co powinno doprowadzić Sąd do odmiennych wniosków w sprawie dyspozycji art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej,
- art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego,
- art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2021r. poz. 685, ze zm., dalej: "ustawa o podatku od towarów i usług") z uwzględnieniem zasady neutralności podatku od towarów i usług wywodzonej z art. 1 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE z 28 listopada 2006r., akapitu 7 preambuły tej dyrektywy oraz zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zastosowaniu sankcji w stanie sprawy, z którego wynika i czego organ podatkowy nie kwestionował, że Skarb Państwa nie poniósł żadnego uszczerbku z tytułu kwestionowanych transakcji przez stronę i nie istniało żadne ryzyko poniesienia takiego uszczerbku, a podatek VAT z zakwestionowanych transakcji został do Skarbu Państwa odprowadzony przez podmioty tych transakcji:
- art. 86 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług z uwzględnieniem zasady neutralności podatku od towarów i usług wywodzonej z art. 1 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE akapitu 7 preambuły do tej dyrektywy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uniemożliwienie stronie odliczenia podatku VAT od kwestionowanych faktur zakupu dokumentujących nabycie towarów handlowych od kontrahentów i naruszenie w ten sposób również zasady neutralności podatku od towarów i usług w sytuacji, gdy ze stanu faktycznego sprawy wynika, że stronie przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wykazanego na zakwestionowanych fakturach VAT,
- art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że czynności udokumentowane spornymi fakturami VAT nie zostały dokonane w rozumieniu tego przepisu, pomimo tego, że nastąpiła sprzedaż (zakup) określonych tam towarów. Przeniesiona została ich własność, a cena sprzedaży została uiszczona (rozliczona),
- art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w kwestionowanych transakcjach nie doszło do przeniesienia prawa do rozporządzania towarami jak właściciel w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, podczas gdy kwestionowane transakcje doprowadziły każdorazowo do wydania towaru w rozumieniu art. 19 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług i przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel na kontrahentów skarżącej w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług,
- art. 7 ust. 8 ustawy o podatku od towarów i usług, polegające na przyjęciu, że transakcje strony i jej kontrahentów nie były objęte hipotezą przepisu art. 7 ust. 8 ustawy o podatku od towarów i usług, podczas gdy z brzmienia tego przepisu wynika jedynie, że w sytuacji, gdy kilka podmiotów dokonuje dostawy tego samego towaru w ten sposób, że pierwszy z nich wydaje towar bezpośrednio ostatniemu w kolejności nabywcy uznaje się, że dostawy towarów dokonał każdy z podmiotów biorących udział w tych czynnościach, co miało miejsce w realiach sprawy,
- art. 13 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług, przez jego niezastosowanie pomimo tego, że ze stanu faktycznego sprawy wynika w sposób jednoznaczny, że strona dokonywała wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów w formie przemieszczenia własnych towarów do Węgier, Słowacji w rozumieniu wskazanego przepisu,
- art. 15 ust. 1, art. 15 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez nieuznanie kontrahentów strony za podatników VAT mogących dokonać dostawy towarów na jej rzecz, co stanowiło podstawę do odmówienia skarżącej prawa do odliczenia podatku naliczonego, pomimo że właściwy organ podatkowy nie kwestionuje tych podatników w dniu zawierania transakcji;
II. przepisów prawa procesowego, tj.:
- art. 135 § 1, art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w zw. z art. 70 § 1 i § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, poprzez dokonanie wadliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie nie skutkującej jej uchyleniem, w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd, że okoliczności wszczęcia postępowania karnego skarbowego nie budzą wątpliwości, co do jego instrumentalnego wykorzystania jedynie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, co skutkowało nie zastosowaniem się przez Sąd I instancji do tez uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2021 r. sygn. akt. 1 FPS 1/21, podczas gdy dokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji powinno doprowadzić do wniosku, że tezy tej uchwały znajdują zastosowanie w sprawie, bowiem: wszczęcie postępowania karnego skarbowego nastąpiło w bezpośredniej bliskości terminu przedawnienia, a celem wszczętego postępowania karnego skarbowego nie było jedynie zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, lecz również zastosowanie sankcji przewidzianych w kodeksie karnym skarbowym,
- art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i 145 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez oddalenie skargi skarżącej w sytuacji, gdy decyzje organów skarbowych zostały wydane z naruszeniem art. 13 ust. 3, art. 86 ust. 1, art. 86 ust. 8 pkt 1 w zw. z art. 87 ust. 5a i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług oraz art. 1 w związku z art. 9 oraz art. 168 i art. 169 lit. a) Dyrektywy 2006/112/WE;
- art. 187 § 1 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej, polegające na bezpodstawnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że decyzja organów podatkowych zostały wydane w oparciu o wyczerpującą analizę całego materiału dowodowego, a okoliczności zostały udowodnione na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, co należy odnieść do ustaleń dotyczących przebiegu transakcji potwierdzonych spornymi fakturami, możliwości ustalenia przez stronę, że kontrahenci faktycznie prowadzili działalność gospodarczą,
- art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 125 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 190, art. 191, art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej, polegające na pominięciu bezpodstawnym przez Sąd I instancji naruszeń przepisów postępowania, jakich w toku tego postępowania dopuściły się organy podatkowe, w szczególności nierzetelnego przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organy podatkowe, prowadzenie przez organy podatkowe postępowania w sposób naruszający zasadę wzbudzania zaufania do organów oraz naruszający zasadę udzielenia informacji w związku z prowadzonym postępowaniem, przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez nieuwzględnienie wyjaśnień składanych przez stronę w toku postępowania kontrolnego i wniosków strony o przeprowadzenie dowodów potwierdzających rzeczywiste istnienie towarów importowanych z zagranicy potwierdzonych przez Służby Celne Unii Europejskiej m. in. w listach przewozowych CMR, fakturach importowych, dokumentach SAD zgłoszeń celnych, przez wybiórcze dobieranie dowodów dla potwierdzenia przyjmowanych przez organy podatkowej tez a priori, poprzez zaniechanie działań niezbędnych do ustalenia, czy towar rzeczywiście istniał, czy dostarczono towar, czy strona poniosła zakwestionowane w decyzji wydatki, poprzez brak uzasadnienia, co do faktu odmówienia wiary korzystnym dla strony dowodom,
- art. 187 § 1 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej polegające na niedokładnym i niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz dowolnej, sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego i logiki ocenie materiału dowodowego w sprawie poprzez przyjęcie, że strona nie dokonała kwestionowanych w decyzji transakcji zakupu i sprzedaży ze swoimi kontrahentami, nie nastąpiło wydanie towaru w rozumieniu art. 19 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, podczas gdy wyraźnie wynikało ze stanu faktycznego, że nastąpiło wydanie towaru i przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel.
2.2. Przy tak sformułowanych zarzutach wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy właściwemu do ponownego rozparzenia, zasądzenia na rzecz strony kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, rozpatrzenie sprawy na rozprawie, a także dopuszczenie w poczet akt sprawy załączonych do przedkładanej skargi dokumentów na okoliczności wykazywane w uzasadnieniu skargi – w trybie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
2.3. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40)
Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu.
3.2. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów związanych z instrumentalnym wszczęciem postępowania karnego skarbowego, mającym wyłącznie na celu zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a przez to naruszeniem art. 70 § 6 pkt 1 oraz art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej – Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż zarzuty te nie są uzasadnione. Do przedawnienia zobowiązania za sporny okres, czyli czerwiec 2015r. doszłoby 31 grudnia 2020r. Tymczasem postanowieniem z dnia 29 października 2020r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. wszczął dochodzenie w sprawie o przestępstwo skarbowe narażenia Skarbu Państwa na nienależny zwrot podatku naliczonego od towarów i usług przez firmę I. J. L. za miesiące: marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2015r. Organ wskazał przy tym na czynne prowadzenie dochodzenia, jak też że jego wszczęcie nie wyprzedzało ustaleń dowodowych, a było ich efektem. Nastąpiło bowiem po przeprowadzonej kontroli podatkowej i w trakcie postępowania podatkowego, tj. po zebraniu dowodów wskazujących na przestępstwo skarbowe.
W zakresie badania kwestii ewentualnego instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego na wstępie należy wskazać, iż w uchwale z dnia 24 maja 2021r. sygn. akt I FPS 1/21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż " W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) oraz art. 1 – 3 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.) ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.) mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji".
Jednocześnie w jej uzasadnieniu wyjaśniono, że "analiza dokonywana w ramach rozpatrywania sprawy sądowoadministracyjnej powinna w pierwszym rzędzie koncentrować się na zbadaniu kwestii formalnych związanych z wydaniem we właściwym czasie przez odpowiedni organ postępowania przygotowawczego postanowienia na podstawie art. 303 k.p.k w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. o treści, z której wynika związek podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia z niewykonaniem zobowiązania podatkowego. Nie można jednak w jej ramach pomijać zagadnienia merytorycznego - czy na tle okoliczności danej sprawy podatkowej, związanych z bytem zobowiązania podatkowego, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Dokonanie takiej oceny powinno być wcześniej przeprowadzone przez organ podatkowy, stosujący art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Ordynacji podatkowej przy rozpatrywaniu sprawy podatkowej.
W przypadkach wątpliwych, w szczególności wówczas, gdy moment wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jest bliski dacie przedawnienia zobowiązania podatkowego, wyjaśnienie tej kwestii powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji podatkowej, stosownie do art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Taka informacja jest konieczna, aby z jednej strony zagwarantować podatnikowi, że postępowanie podatkowe jest prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, zgodnie z art. 121 § 1 tej ustawy. Z drugiej zaś jej zamieszczenie umożliwi następnie dokonanie oceny prawidłowości zastosowania tej instytucji przez sąd administracyjny kontrolujący akt wydany przez organ podatkowy".
Jak wynika z dalszych wywodów uchwały: "Sądy administracyjne pierwszej instancji w ramach zakreślonych przez art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają obowiązek badać, czy proceduralna czynność wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie została wykorzystana tylko w celu nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. (...) Dopiero bowiem w świetle wszechstronnej analizy okoliczności konkretnej sprawy podatkowej, związanych najczęściej ze zbliżającym się upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, podejmowanymi wcześniej w postępowaniu podatkowym czynnościami dowodowymi i aktywnością prowadzącego je organu podatkowego, można ustalić, czy instytucji wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie wykorzystano jedynie do instrumentalnego wywołania skutku w postaci nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Taki wniosek może potwierdzić fakt wszczęcia tego postępowania w sytuacji, gdy z oczywistego braku przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych (por. art. 1 k.k.s.) lub istnienia negatywnych przesłanek procesowych, wymienionych w art. 17 § 1 k.p.k., jasne jest już w momencie wydania postanowienia, że cele postępowania karnego-skarbowego nie będą mogły być zrealizowane. O braku woli realizowania celów postępowania karnego-skarbowego, a tym samym sztucznym wykorzystaniu instrumentu z tego postępowania do przedłużenia terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, może świadczyć również brak realnej aktywności organów postępowania przygotowawczego po wszczęciu takiego postępowania."
Z motywów ww. uchwały wynika zatem, że rolą Sądu pierwszej instancji jest wnikliwe i każdorazowe badanie, czy w rozpatrywanej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające podejrzenie instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
Przywołanie powyższych tez jest zamierzone, bowiem – wbrew stanowisku zawartym w skardze kasacyjnej i dalszej argumentacji skarżącej – trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie nie było mowy o instrumentalnym wszczęciu postępowania w myśl wytycznych zawartych w uzasadnieniu uchwały. W tym kontekście powoływanie się na orzeczenia w tym zakresie wydane w innych sprawach i w odmiennych stanach faktycznych jest bezprzedmiotowe, bowiem znaczenie mają okoliczności każdego przypadku.
I tak, co kluczowe, nie można tracić z polu widzenia faktu, iż podstawę wszczęcia postępowania karnego skarbowego stanowiła okoliczność podejrzenia udziału skarżącej w oszustwie podatkowym – już sama ta okoliczność uzasadnia wszczęcie takiego postępowania w momencie powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. Zasadnie zwrócił na to uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku.
Dodatkowo zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym wyroku dokonano analizy okoliczności faktycznych sprawy zgodnie z wytycznymi wynikającymi z powołanej uchwały i zasadnie przyjęto, że na tle rozpoznawanego przypadku nie było wątpliwości co do celów wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
Podkreślany w skardze kasacyjnej fakt, iż do wszczęcia postępowania karnego skarbowego doszło na dwa miesiące przed upływem terminu przedawnienia nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uznania instrumentalności wszczęcia, zważywszy na wskazany wyżej fakt uczestniczenia skarżącej w wystawianiu pustych faktur oraz na okoliczność, iż dopiero zebrany materiał dowodowy uzasadniał podejrzenie popełnienia przestępstwa. Przedstawiony organowi dochodzeniowemu materiał dowodowy dawał uzasadnione podstawy do stwierdzenia podejrzenia popełnienia przestępstwa skarbowego na podstawie art. 1 Kodeksu karnego skarbowego.
3.3. Co do zarzutów związanych z naruszeniem przepisów postępowania przedstawionych powyżej to w istocie z ich treści i uzasadnienia wynika, iż skarżąca wskazuje, że postępowania było prowadzone przez organy nierzetelnie, nie przeprowadzono wnioskowanych dowodów, materiał dowodowy jest niekompletny, a przez to dokonano niewłaściwej jego oceny, co pominął Sąd pierwszej instancji i nie uwzględnił skargi.
Odnosząc się do powyższego należy przypomnieć, iż jak wynika z ustaleń organów i oceny sprawy dokonanej w zaskarżonej decyzji I. Sp. z o.o. wystawiła na rzecz skarżącej faktury, które nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Tym samym faktury otrzymane przez skarżącą z tytułu zakupu towarów (bluzy, koszule, spodnie), a także faktura wystawiona przez skarżącą tytułem sprzedaży tych towarów (w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy na rzecz T.), nie dokumentują rzeczywistych transakcji gospodarczych. Z treści faktur wystawionych przez I. Sp. z o.o. nie wynika, jaki konkretnie towar jest przedmiotem transakcji – dokumenty te zawierają rodzajowe nazwy towarów, bez możliwości ich zidentyfikowania (co do rodzaju surowca, rozmiaru, koloru, czy też przeznaczenia dla mężczyzn, kobiet lub dzieci). Towar będący przedmiotem obrotu jest nieidentyfikowalny jednostkowo, w związku z powyższym nie jest możliwe powiązanie źródeł zakupu z deklarowanymi dostawami. Skoro towaru nie można było zidentyfikować to zarzuty skarżącej co do rzeczywistego istnienia towaru, co potwierdzają dokumenty CMR, dokumenty SAD, czy faktury importowe nie są zrozumiałe. Nie wiadomo bowiem z jakich powodów skarżąca przyjmuje, że dokumenty celne podmiotów trzecich, którzy nie byli bezpośrednimi dostawcami skarżącej, mające potwierdzić import towarów na terytorium kraju mają wpływ na ocenę nabycia tych towarów przez I. Sp. z o.o., które zostały z kolei nabyte przez skarżącą. Te okoliczności potwierdzają stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż celem uczestników transakcji było bowiem wyłącznie stworzenie pozorów współpracy handlowej mającej wyglądać na autentyczną. Dodatkowo I. Sp. z o.o. nigdy nie najmowała jakichkolwiek powierzchni na terenie Centrum Handlowego w W., nie zatrudniała pracowników, nie posiadała majątku trwałego ani strony internetowej.
Istotne są także ustalenia organu odnośnie braku dostawy wewnątrzwspólnotowej na rzecz T. Z analizy dowodów przeprowadzonej w spornej decyzji wynika w tym zakresie, że nie potwierdzono realnej działalności kontrahenta węgierskiego.
Podnoszona w skardze kasacyjnej argumentacja i kwestionowanie prawidłowości przyjętych przez organy podatkowe i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych pomija to, że stan faktyczny ustalony został nie na podstawie wyrywkowo wskazywanych dowodów, ale w oparciu o całokształt okoliczności sprawy. Skarżąca nie była zainteresowana uzyskaniem wiedzy o tym, jaki konkretnie towar kupuje, z treści faktur nie ma możliwości zidentyfikowania towaru i stwierdzenia, co w istocie było przedmiotem realnych nabyć i dostaw. Brak było jakichkolwiek dodatkowych dokumentów (zamówienia, umowy, dokumenty potwierdzające odbiór i wydanie konkretnych towarów).
3.4. By skutecznie podważyć wyrok Sądu pierwszej instancji skarżąca w kontekście wskazanych przepisów prawa powinna była wykazać, dlaczego Sąd dokonał niewłaściwej wykładni danego przepisu, a fakt, iż Sąd zaakceptował wykładnię organu i nie podzielił stanowiska skarżącej nie jest wystarczający do uznania, iż doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. Dodać też należy, że mimo kwestionowania ustaleń organów, skarżąca nie przestawiła w skardze kasacyjnej żadnych okoliczności, które podważyłyby te ustalenia. Argumentacja skarżącej miałaby znaczenie, gdyby wykazano, że zebrane materiały są niezgodne ze stanem faktycznym lub niewystarczające dla ustalenia prawdy obiektywnej, a tego skutecznie nie uczyniono. To zaś, że organy podatkowe na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaliły stan faktyczny odmienny od stanu faktycznego, który prezentowała skarżąca nie mogło świadczyć o naruszeniu art. 187 § 1 i art. 121 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej i reguł rządzących postępowaniem dowodowym. Sama bowiem okoliczność, że materiał dowodowy zebrany w sprawie został przez organy podatkowe oceniony odmiennie niż oczekiwała skarżąca nie świadczyła o naruszeniu przyjętych w tych przepisach zasad postępowania podatkowego. A skuteczne postawienie zarzutu, że organ podatkowy dokonał swobodnej oceny zebranych w trakcie postępowania dowodów wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, jedynie to bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej niż przeprowadzona przez organy podatkowe. Kwestionowanie oceny dowodów nie może polegać na zaprezentowaniu w skardze kasacyjnej stanu faktycznego przyjętego przez skarżącą na podstawie własnej oceny dowodów.
W związku z powyższym oceniając zarzuty związane z naruszeniem przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organy podjęły wystarczające działania niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i dokonały oceny zgromadzonego materiału dowodowego na podstawie art. 191 Ordynacji podatkowej, której skarżąca skutecznie nie podważyła.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w toku postępowania podatkowego organy podjęły szereg działań w celu odtworzenia rzeczywistego przebiegu zdarzeń mających wpływ na rozliczenie podatku od towarów i usług.
Do materiału dowodowego w niniejszej sprawie została włączona nie tylko decyzja i protokół kontroli podatkowej wydane wobec kontrahenta skarżącej, a także inne dowody (wyjaśnienia skarżącej, faktury dotyczące obrotu odzieżą, protokoły przesłuchań świadków, materiały przekazane przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego W. dotyczące I. Sp. z o.o., odpowiedzi zagranicznej administracji podatkowej właściwej dla T.). Skarżąca miała zapewniony dostęp do całego materiału dowodowego.
W istocie zbieżne zarzuty związane z naruszeniem przepisów postępowania zostały już sformułowane w treści skargi i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odniósł się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W swoim wywodzie autor skargi kasacyjnej przywołuje jedynie wybrane okoliczności na poparcie własnych tez, całkowicie przemilczając pozostałe, co prowadzi go do błędnej konstatacji, że ustalenia organów były bezpodstawne. Argumentacja skarżącej w takim zakresie nie może zasługiwać na uwzględnienie. Nie sposób bowiem podważyć stanu faktycznego w sprawie prezentując wybiórczą argumentację co do kilku, dodatkowo bezspornych elementów stanu faktycznego. W sprawie niniejszej organy zakwestionowały prawidłowość rozliczenia skarżącej w podatku od towarów i usług, bowiem fakturze VAT nie przysługuje domniemanie prawdziwości, jej treść może być sprawdzana przez organ podatkowy pod kątem zgodności z rzeczywistością i tak było w niniejszej sprawie. W przypadku skorzystania przez podatnika z prawa do odliczenia podatku naliczonego i zachowaniu prawa do tego odliczenia należy obiektywnie wykazać, że doszło do realnych transakcji. W niniejszej sprawie zakwestionowane faktury wystawione na rzecz skarżącej miały dokumentować obrót towarem w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, polegający na przeniesieniu przez sprzedawcę na kupującego prawa do rozporządzania tym konkretnym towarem jak właściciel. Stronami stosunku prawnego ujawnionego w treści faktur powinny być zatem wymienione tam podmioty, z których jeden przenosił, a drugi nabywał władztwo nad towarem, stanowiącym przedmiot odpłatnej dostawy. W kontrolowanej zaś sprawie wystawiano faktury VAT niedokumentujące rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, gdyż towar widniejący na fakturach nie był przedmiotem realnego obrotu pomiędzy podmiotami określonymi na fakturach. Sama zaś skarżąca - wobec ustaleń organów - nie wskazała na jakiekolwiek dowody, które podważałyby ustalenia organów w tym zakresie zawarte w obszernym materiale dowodowym. Nie można bowiem za takie uznać przekonanie skarżącej, że transakcje odbywały się prawidłowo i odpowiadały normalnym wzorcom działań przedsiębiorcy, skoro uzasadniono w toku postępowania, że transakcje skarżącej nie przebiegały w ramach standardowych zasad obrotu gospodarczego. Polemika dowodowa przedstawiona w analizowanej skardze kasacyjnej jest zarazem wybiórcza oraz ogólnikowa – odnosi się przede wszystkim do okoliczności bezspornych i opowiadających się za stanowiskiem skarżącej. Kwestionując w skardze kasacyjnej prawidłowość przyjętych przez organy podatkowe i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych w istocie polemizowano z oceną materiału dowodowego przyjętą przez organy podatkowe, pomijając to, że stan faktyczny ustalony został nie na podstawie wyrywkowo wskazywanych dowodów, ale w oparciu o całokształt okoliczności sprawy. To zaś, że organy podatkowe na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaliły stan faktyczny odmienny od stanu faktycznego, który prezentowała skarżąca nie mogło świadczyć o naruszeniu art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej i reguł rządzących postępowaniem dowodowym.
3.5. Nie znalazł także potwierdzenia zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten określa wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku. Nakłada on na sąd obowiązek przedstawienia w sposób zwięzły stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Stawiając zarzut naruszenia tego przepisu, strona winna wskazać, jakich elementów uzasadnienie wyroku nie zawiera, bądź które z nich są na tyle lakoniczne, że nie pozwalają na prześledzenie toku rozumowania sądu, który doprowadził go do wydania rozstrzygnięcia określonej treści. W niniejszej sprawie należy wskazać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku odniósł się do zarzutów skargi i ocenił zaskarżoną decyzję. By skutecznie podważyć wyrok Sądu pierwszej instancji strona w kontekście wskazanych przepisów prawa powinna była wykazać, dlaczego Sąd dokonał niewłaściwej wykładni danego przepisu, a fakt, iż Sąd zaakceptował w części wykładnię organu i nie podzielił stanowiska strony nie jest wystarczający do uznania, iż doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. Przy tym należy podkreślić, iż uzasadnienie wyroku nie musi zawierać kazuistycznego odniesienia się do wszelkich tez i zarzutów strony, powinno być jednak czytelne i jednoznaczne w zakresie sformułowanej oceny i wniosków uzasadniających rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Tym wymogom uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada. Całość uzasadnienia pozwala również na wniosek, że przyjęcie prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie było konsekwencją z jednej strony oceny, że materiał dowodowy nie zawierał luk i pozwalał na rozstrzygniecie, z drugiej strony natomiast uznania, że całość tego materiału została oceniona trafnie i bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd pierwszej instancji w zwięzły sposób zrelacjonował przebieg postępowania przed organami obu instancji oraz przedstawił istotne dla sprawy argumenty obu stron, co wyczerpuje obowiązek wynikający z przytoczonego przepisu. Sąd pierwszej instancji nie jest kolejnym podmiotem prowadzącym postępowanie, lecz ocenia poprawność postępowania przeprowadzonego przez organ. Dlatego też Sąd, w odróżnieniu od organu, nie był zobligowany do powtórnej szczegółowej analizy każdego dowodu znajdującego się w aktach sprawy, lecz miał obowiązek ocenić poprawność rozumowania organu w związku z oceną dowodów dokonaną w decyzji podatkowej, poprawność zastosowania przepisów prawa, a następnie uzasadnić na czym opiera przekonanie, że ocena organu była prawidłowa. Tym wymogom uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada.
3.6. Bezzasadność zarzutów proceduralnych oznacza, że skarżąca nie zakwestionowała skutecznie stanu faktycznego ustalonego przez organy i przyjętego za prawidłowy przez Sąd pierwszej instancji. W konsekwencji takim stanem faktycznym Naczelny Sąd Administracyjny jest związany i właśnie na gruncie tego stanu faktycznego należy rozpatrywać zarzut naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego.
Dysponowanie przez nabywcę fakturą wystawioną przez zbywcę nie stanowi, samo w sobie, uprawnienia do odliczenia podatku, jeżeli nie towarzyszy mu spełnienie warunku w postaci wykonania rzeczywistej czynności skutkującej u wystawcy faktury obowiązkiem podatkowym z tytułu jej realizacji na rzecz nabywcy. Dla rozstrzygnięcia kwestii prawa do odliczenia podatku z faktur podstawowe znaczenie ma więc to, czy skarżąca kupiła konkretny towar od tego podmiotu, który widnieje na fakturze jako dostawca. Prawa do odliczenia nie kreuje tylko okoliczność posiadania rzeczy, które swoją charakterystyką odpowiadają rzeczom wykazanym na fakturze.
Należy przypomnieć, że według art. 86 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a ustawy o podatku od towarów i usług stanowi, iż w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.
Unormowanie zawarte w art. 86 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi implementację poprzednio obowiązującego art. 17 ust. 2 lit. a Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EWG), (Dz.U.UE.L.77, nr 145, poz. 1) obecnie art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE.L. z 2006 r. nr 347, poz. 1). Powyższy przepis Dyrektywy 2006/112/WE stanowi, że o ile towary i usługi są używane do celów zawieranych transakcji podlegających opodatkowaniu, podatnik jest uprawniony do odliczenia od podatku, który zobowiązany jest zapłacić kwot należnego lub zapłaconego podatku od wartości dodanej od towarów lub usług dostarczonych lub, które mają być podatnikowi dostarczone przez innego podatnika. Na gruncie tej dyrektywy przyjmowano, że prawo do odliczenia może dotyczyć wyłącznie czynności, które faktycznie zostały dokonane. Sama faktura nie tworzy bowiem prawa do odliczenia podatku w niej wykazanego. Prawo do odliczenia przysługuje zatem wówczas, gdy podatek naliczony związany jest z faktycznie dokonanymi czynnościami opodatkowanymi i to w zakresie przedmiotowym, jak i podmiotowym.
Organy podatkowe kwestionując zasadność rozliczenia podatku od towarów i usług wykazanego w złożonych przez skarżącą deklaracji za sporny okres wydały decyzje wymierzające należny podatek. Skoro zakup odzieży, którą następnie sprzedawano nie miał realnego charakteru organy słusznie stwierdziły, że skarżąca niezasadnie odliczyła podatek naliczony z tego tytułu. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia przepisów art. 86 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o podatku od towarów i usług. Samo dysponowanie fakturą wystawioną przez nabywcę nie oznacza, że dana transakcja ma związek z czynnościami opodatkowanymi i uprawnia do odliczenia wynikającego z niej podatku naliczonego, podobnie to, że towar istniał i był przedmiotem obrotu, bowiem te okoliczności nie są równoznaczne z tym, że zafakturowane transakcje rzeczywiście miały miejsce. A w zakresie WDT faktury wystawione przez skarżącą nie dokumentują WDT, gdyż transakcje w nich wymienione nie mieszczą się w katalogu czynności z art. 5 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Jak już wyżej wskazano węgierski kontrahent nie prowadził działalności gospodarczej, zatem skarżąca nie może korzystać przy WDT ze stawki 0%, bo ta dostawa nie miała rzeczywistego charakteru.
3.7. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 7 ust. 8 ustawy o podatku od towarów i usług, a odnoszącego się do tzw. transakcji łańcuchowej, to jest takiego uszeregowania kilku dostaw przez kilka podmiotów, które mają za przedmiot ten sam towar, w ramach czego, pierwszy z nich wydaje towar bezpośrednio ostatniemu, finalnemu nabywcy. Wskazany przepis ustanawia fikcję prawną nakazującą uznać, że w przypadku dostawy tego samego towaru realizowanej przez kilka podmiotów, gdy pierwszy z nich wydaje towar ostatniemu w kolejności nabywcy, że każdy z podmiotów biorących udział w łańcuchu transakcji dokonał dostawy tego towaru. Cechą charakterystyczną takiej dostawy jest to, że pośrednicy, będący na drodze pomiędzy pierwszym podatnikiem (dostawcą), a ostatnim w kolejności nabywcą, nie wchodzą w fizyczne posiadanie przedmiotu dostawy. Co więcej, ich pominięcie w zakresie czynności wydania towaru, jest w ogóle warunkiem zastosowania tego unormowania. Tak więc warunkiem uznania danej transakcji za łańcuchową jest jej faktyczne zaistnienie jako zdarzenia gospodarczego, w ciągu kolejnych faktycznych zdarzeń gospodarczych dotyczących tego samego przedmiotu dostawy, nie zaś, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie - stworzenie pozorów jej zaistnienia. Wystawianie faktur mających dokumentować dostawę, w sytuacji, gdy dokonują tego podmioty pozorujące formalne prowadzenie działalności gospodarczej, a faktycznie uczestniczące w oszustwie podatkowym, co jest ich zasadniczym i zamierzonym celem działania, nie może skutkować przyjęciem transakcji łańcuchowej.
3.8. Ustosunkowując się do zarzutu związanego z naruszeniem art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług to należy stwierdzić, iż w sprawie przepis ten nie stanowił podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Co do zarzutu naruszenia art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej podnieść należy, że w świetle tego przepisu Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Pochodną zasady demokratycznego państwa prawnego jest art. 7 ustawy zasadniczej, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają w granicach i na podstawie prawa. Wyrażona w art. 32 Konstytucji generalna "zasada równości wobec prawa" oznacza, że wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą winny być traktowane według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Zasada równości nie wyklucza wprawdzie różnego traktowania podmiotów różniących się między sobą, niemniej tego rodzaju zróżnicowanie musi być uzasadnione, czyli oparte na uznanych kryteriach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze brak stwierdzonych uchybień w zakresie prowadzonego postępowania podatkowego uznać należy bezpodstawność zarzutów co do naruszenia norm konstytucyjnych. W toku prowadzonego postępowania nie uchybiono prawom jednostki, jak również nie nadużyto posiadanych kompetencji. Organy podatkowe respektowały uprawnienia strony, działając w granicach prawa, ważąc interes fiskalny państwa, jak i interes podatnika. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o obwiązujące przepisy prawa, a sam fakt zakwestionowania rozliczenia podatnika w sytuacji, gdy wypełnione zostały znamiona określonej w ustawie podatkowej sytuacji, nie może być uznany za naruszający przepis Konstytucji RP.
3.9. W związku z powyższym uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zasądzając kwotę 2.700 zł jako 50 % stawki minimalnej należnej pełnomocnikowi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji.
Maja Chodacka Danuta Oleś Bartosz Wojciechowski
(sędzia WSA del.) (sędzia NSA) (sędzia NSA)