I FSK 1428/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-22
NSApodatkoweWysokansa
VATusługi pomocniczeproporcja odliczeniainterpretacja podatkowainstrumenty finansowehedgingenergia elektryczna

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej są czynnościami pomocniczymi w VAT, nie wpływającymi na proporcję odliczenia podatku.

Sprawa dotyczyła klasyfikacji usług zabezpieczenia ceny energii elektrycznej jako czynności pomocniczych w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację organu, uznając te usługi za pomocnicze. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że kluczowe dla uznania transakcji za pomocniczą jest jej marginalne znaczenie, niewielkie wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa oraz brak bezpośredniego, stałego i koniecznego związku z podstawową działalnością.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku WSA w Poznaniu, który uchylił interpretację indywidualną dotyczącą podatku od towarów i usług. Spór koncentrował się na tym, czy usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej, świadczone przez spółkę na rzecz kontrahenta, stanowią czynności pomocnicze w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Spółka argumentowała, że celem tych usług jest jedynie stabilizacja ceny zakupu energii i mają one charakter zabezpieczający, a nie generujący zysk. WSA przychylił się do tego stanowiska, uznając usługi za pomocnicze. NSA, oddalając skargę kasacyjną organu, potwierdził, że kluczowe kryteria dla uznania transakcji za pomocniczą to: brak związku z podstawową działalnością, marginalne wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa (finansowych i osobowych) oraz brak bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia działalności. Sąd powołał się na orzecznictwo TSUE i NSA, podkreślając, że ocena powinna uwzględniać całokształt okoliczności. NSA uznał, że choć uzasadnienie wyroku WSA mogło być błędne w kwestii wykroczenia organu poza stan faktyczny, to sam wyrok odpowiada prawu. W konsekwencji skarga kasacyjna organu została oddalona, a spółce zasądzono zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej, w okolicznościach przedstawionych w sprawie, stanowią czynności pomocnicze w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT i nie powinny być uwzględniane w obrocie przy ustalaniu proporcji odliczenia podatku naliczonego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowe dla uznania transakcji za pomocniczą jest jej marginalne znaczenie dla podstawowej działalności podatnika, niewielkie wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa oraz brak bezpośredniego, stałego i koniecznego związku z podstawową działalnością.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

ustawa o VAT art. 90 § 6 pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ordynacja podatkowa art. 14b § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 14c § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

ustawa o VAT art. 90 § 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

ustawa o VAT art. 90 § 3

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

ustawa o VAT art. 43 § 1 pkt 41

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

u.o.i.f. art. 2 § 1 pkt 2 lit. d

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej mają charakter pomocniczy w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Skala obrotu z tytułu tych usług stanowi ułamek całego obrotu Spółki. Znikome zaangażowanie aktywów (finansowych i osobowych) Spółki w świadczenie tych usług. Usługi nie są stałym i niezbędnym elementem funkcjonowania przedsiębiorstwa.

Odrzucone argumenty

Organ interpretacyjny błędnie uznał, że usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej nie są transakcjami pomocniczymi. WSA uchylił interpretację w wyniku błędnego przekonania, że organ wykroczył poza stan faktyczny przedstawiony we wniosku.

Godne uwagi sformułowania

usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej będą stanowiły czynności o charakterze pomocniczym w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT nie powinny być one uwzględniane w obrocie marginalne znaczenie pod względem angażowania środków nie powinny zniekształcać obrazu i istoty działalności danego podmiotu nie stanowią bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia działalności podatnika

Skład orzekający

Danuta Oleś

przewodniczący

Elżbieta Olechniewicz

sprawozdawca

Marek Kołaczek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kryteriów uznawania transakcji finansowych za pomocnicze w kontekście odliczania VAT, zwłaszcza w przypadku zabezpieczania cen energii."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów VAT w zakresie proporcji odliczenia. Konieczna jest analiza indywidualnych okoliczności każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu VAT - odliczania podatku przy transakcjach pomocniczych, co jest kluczowe dla wielu firm. Interpretacja przepisów dotyczących usług finansowych zabezpieczających koszty jest praktycznie istotna.

Czy zabezpieczanie cen energii elektrycznej to VAT-owska "praca dodatkowa"? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1428/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Danuta Oleś /przewodniczący/
Elżbieta Olechniewicz /sprawozdawca/
Marek Kołaczek
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Po 20/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-04-20
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 146 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 14b par. 3, art. 14c par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2020 poz 106
art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia WSA (del.) Elżbieta Olechniewicz (spr.), Protokolant Kamil Klatt, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Po 20/21 w sprawie ze skargi X. S.A. z siedzibą w Y. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 3 listopada 2020 r. nr 0112-KDIL3.4012.304.2020.3.LS w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz X. S.A. z siedzibą w Y. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Po 20/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi X. S.A. w Y. (dalej: Skarżąca, Strona) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DKIS, organ) z dnia 3 listopada 2020r. w przedmiocie podatku od towarów i usług, działając na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną interpretację (opisany wyrok i powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
1.2. Sąd pierwszej instancji uznał, że opisane we wniosku o wydanie interpretacji usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej będą stanowiły czynności o charakterze pomocniczym w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2020 r., poz. 106 ze zm., dalej ustawa o VAT), a w konsekwencji wartość obrotu z tytułu wykonywania przez Spółkę tych usług powinna być uwzględniona w obrocie, o którym mowa w art. 90 ust. 2 tej ustawy.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej powyższemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 14c § 1, w zw. z art. 14b § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa), albowiem Sąd uchylił zaskarżoną interpretację w wyniku błędnego przekonania, że organ wydając indywidualną interpretację wykroczył poza zakreślony przez Skarżącą we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji opis stanu faktycznego, gdy tymczasem zdaniem organu okoliczności, na które wskazuje Sąd bezpośrednio wynikały z opisu stanu faktycznego wskazanego we wniosku;
2) przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), przez błędną wykładnię art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy o VAT, polegającą na niesłusznym uznaniu, iż w świetle stanu faktycznego wskazanego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji, usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej stanowią usługi pomocnicze w rozumieniu wskazanego przepisu, gdy tymczasem należało uznać, że usługi opisane we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji nie są transakcjami pomocniczymi.
W skardze kasacyjnej, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
3.2. Spór w niniejszej sprawie dotyczył tego, czy opisane we wniosku o wydanie interpretacji usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej będą stanowiły czynności o charakterze pomocniczym w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, a w konsekwencji czy wartość obrotu z tytułu wykonywania przez Spółkę tych usług powinna być uwzględniona w obrocie, o którym mowa w art. 90 ust. 2 tej ustawy.
3.3. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej Strona podała, że głównym przedmiotem prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jest produkcja [...], na potrzeby której nabywa na rynku energię elektryczną służącą przede wszystkim procesom produkcyjnym. W związku z tym, że ceny energii elektrycznej ulegają ciągłym wahaniom Strona zawarła z Z. sp. z o.o. (dalej: Kontrahent) umowę, w ramach której strony podejmują wzajemne działania mające na celu zabezpieczenie ceny energii elektrycznej.
W umowie strony ustaliły sposób ustalenia ceny zakupu energii elektrycznej przez Spółkę, jak również ceny sprzedaży energii elektrycznej przez Kontrahenta, a także sposób określenia współczynnika, według którego na potrzeby realizacji umowy szacowana jest ilość zakupu (zużycia) przez Spółkę oraz sprzedaży przez Kontrahenta energii elektrycznej. We wniosku opisano szczegółowo sposób obliczenia współczynnika. Ponadto strony ustaliły referencyjną stałą cenę energii elektrycznej (w oparciu o cenę zmienną energii elektrycznej publikowaną przez [...], dalej: [...]) oraz sposób wzajemnych rozliczeń w przypadku, gdy cena ta jest niższa lub wyższa od ceny zmiennej publikowanej przez [...], a także sytuację, w której kwota różnicy wynosi zero. Dzięki tym ustaleniom Strony gwarantują sobie stałą cenę zakupu (w przypadku Spółki) oraz sprzedaży (w przypadku Kontrahenta).
W związku z podejmowanymi w ramach umowy działaniami Spółka nie ma zamiaru poszerzać zakresu przedmiotu działalności. Opisane działania mają dla prowadzonej przez Spółkę działalności jedynie charakter zabezpieczający i nie wpływają w żadnym stopniu na procesy produkcyjne Spółki. Czynności te mają jedynie na celu ustabilizowanie ceny zakupu energii przez Spółkę.
Skala ewentualnego obrotu generowanego przez opisane transakcje finansowe aktualnie stanowi ułamek całego obrotu osiąganego przez Stronę z tytułu podstawowej działalności gospodarczej. Roczne przychody Spółki za 2019 r. wyniosły ok. [...] zł, co średniomiesięcznie daje przychód w wysokości ok. [...] zł, podczas gdy z dotychczasowych rozliczeń między stronami wynika, że w pierwszym miesiącu funkcjonowania umowy kwota ostatecznej kwoty różnicy wyniosła [...] zł.
Spółka nie przewiduje zaangażowania dodatkowych aktywów w związku z zabezpieczeniem ceny energii elektrycznej na swoją rzecz lub na rzecz Kontrahenta, nie będzie także dokonywać jakichkolwiek zakupów aktywów zaliczanych do środków
trwałych w tym zakresie, nie planuje także zatrudniania dodatkowego personelu, który będzie zajmował się prostą obsługą administracyjną podejmowanych w tym zakresie działań Spółki. Obecnie zaangażowanie administracyjne Spółki związane z rozliczaniem umowy jest nieznaczne.
Zawarta między Stronami umowa ma charakter umowy hedgingowej, której celem jest zabezpieczenie stałej ceny energii elektrycznej poprzez wykorzystanie instrumentu finansowego typu "fixed-for-floating financial swap". Jest to instrument finansowy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 328 ze zm., dalej: u.o.i.f.).
Strony umowy nie przewidziały w jej treści dodatkowego wynagrodzenia za usługi objęte zakresem wniosku.
3.4. Zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy o VAT w stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i czynności, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest obowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego. Jeżeli jednak nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części kwot, o których mowa w ust. 1 przedmiotowego przepisu, podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, z zastrzeżeniem ust. 10 (ust. 2) art. 90 ustawy o VAT. Proporcja, o której mowa w art. 90 ust. 2 tej ustawy, jest ustalana jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo (ust. 3 wzmiankowanego przepisu.). Natomiast zgodnie z art. 90 ust. 6 ustawy o VAT do obrotu, o którym mowa w ust. 3, nie jest wliczany obrót z tytułu transakcji dotyczących: pomocniczych transakcji w zakresie nieruchomości i pomocniczych transakcji finansowych (pkt 1); usług wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41, w zakresie, w jakim transakcje te mają charakter pomocniczy (pkt 2).
DKIS w wydanej w niniejszej sprawie interpretacji indywidualnej stwierdził, że świadczone przez Spółkę usługi na rzecz Kontrahenta korzystają ze zwolnienia w podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, który przewiduje zwolnienie dla transakcji, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w u.o.i.f., z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarzadzania nimi oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie. Na obecnym etapie to stanowisko organu nie jest przedmiotem sporu między stronami.
Natomiast w kwestii spornej DKIS uznał, że opisane we wniosku usługi zabezpieczenia cen energii elektrycznej nie są czynnościami pomocniczymi w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT. W ocenie organu działalność finansowa jaką Spółka wykonuje na rzecz Kontrahenta jest wpisana w jej zasadniczą działalność.
WSA w Poznaniu, uchylając przedmiotową interpretację uznał, że sporne usługi nie mają na celu rozszerzenia podstawowego zakresu działalności Skarżącej, celem tych działań nie jest osiągnięcie przychodu (zysku) z tytułu świadczenia tych usług, ale zabezpieczenie się przed ryzykiem zwiększonych kosztów, wynikających ze wzrostu cen energii. Z przedstawionych przez Spółkę okoliczności, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie wynika, aby świadczenie tego rodzaju usług było stałym i niezbędnym elementem w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa Spółki. W konsekwencji tego Sąd uznał, że podjęte działania mają charakter poboczny (pomocniczy) w stosunku do zasadniczej działalności Spółki.
3.5. Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do stanowiska Sądu pierwszej instancji wyrażonego w zaskarżonym wyroku. W konsekwencji za nieuzasadniony należało uznać podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia przez WSA prawa materialnego tj. art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy o VAT.
Zauważyć należy, że art. 90 ust. 6 ustawy o VAT stanowi implementację do krajowego porządku prawnego art. 174 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347, str. 1 ze zm., dalej: Dyrektywa 112), gdyż prawodawca wspólnotowy uznał, że w określonych okolicznościach pewne usługi przedmiotowo zwolnione nie powinny rzutować na zakres przysługującego podatnikowi prawa do odliczenia. Ma to wynikać z charakteru tych usług oraz założenia, że są to świadczenia mające marginalne znaczenie pod względem angażowania środków, z tytułu których podatnikowi przysługuje pełne lub częściowe prawo do odliczenia. Świadczenia te występują obok zasadniczego przedmiotu działalności podatnika, w związku z którym podatnik odlicza podatek z faktur kosztowych. Są to zwykle świadczenia, które nie rzutują wcale lub rzutują w zakresie ograniczonym na nakłady, generujące kwoty podatku naliczonego (zob. wyrok NSA z dnia 25 maja 2017 r. I FSK 1877/15).
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2014 r. (sygn. akt I FSK 1480/13), dokonując wykładni użytego w art. 90 ust. 6 ustawy o VAT pojęcia "czynności sporadyczne" (obecnie "czynności pomocnicze"), uznał że chodzi o takie transakcje, które nie są charakterystyczne dla działalności podatnika. "Zwrot "incidental transactions", używany konsekwentnie w angielskiej wersji językowej art. 174 ust. 2 lit. b Dyrektywy 2006/112/WE oraz w art. 19 ust. 2 Szóstej Dyrektywy VAT, oznacza transakcje przypadkowe, uboczne, marginalne (Uniwersalny słownik angielsko-polski, polsko-angielski, M. Szkutnik, wyd. Delta, Warszawa, s. 196). Według słownika języka polskiego "incydentalny" oznacza przypadkowy, nieistotny, uboczny, okolicznościowy (Uniwersalny słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 2003, tom I, s. 1205 i tom 4, s. 189)".
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku za takim rozumieniem transakcji sporadycznych (pomocniczych), przemawia również wykładnia celowościowa art. 174 ust. 2 Dyrektywy 112., której celem jest uniknięcie sytuacji, w której istotna wartościowo transakcja dokonywana sporadycznie, niezwiązana z zasadniczą działalnością podatnika, spowodowałaby znaczące zwiększenie lub zmniejszenie proporcji wyznaczającej kwotę podatku naliczonego podlegającego odliczeniu.
W dotychczasowym orzecznictwie NSA, w którym dokonywano analizy kwestii świadczeń pomocniczych, o których mowa w art. 90 ust. 6 ustawy o VAT zgodnie przyjmowano, że transakcje te nie mogą stanowić podstawowej, głównej działalności podatnika, ale muszą mieć one charakter poboczny, uzupełniający tę działalność. Nie mogą więc one stanowić bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia lub uzupełnienia zasadniczej działalności podatnika. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 października 2015 r. o sygn. akt I FSK 1217/14, stwierdził, że przy bardzo nieostrych granicach podlegającego wykładni pojęcia "incydentalnych (pomocniczych) transakcji finansowych", co wynika również z orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: "Trybunał" lub "TSUE"), nie powinien decydować jeden wskaźnik, punkt odniesienia, czy też jedno tylko kryterium, ale ich całokształt wyznaczający miejsce, znaczenie i zakres danych transakcji w całokształcie działalności gospodarczej podatnika. Zasadniczo chodzi więc o to, aby tego rodzaju transakcje (przy obliczaniu proporcji stosowanej do odliczenia podatku naliczonego) nie zniekształcały obrazu i istoty działalności danego podmiotu (czynności opodatkowane i czynności zwolnione) rzutujących na zakres prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Z kolei Trybunał w wyroku w sprawie [...] (C-77/01; ECLI:EU:C:2004:243) stwierdził, że coroczne udzielanie pożyczek przez spółkę holdingową spółkom, w których posiada udziały, oraz dokonywanie lokat w depozytach bankowych lub papierach wartościowych, takich jak bony skarbowe lub certyfikaty depozytowe, w zakresie, w jakim transakcje te wiążą się jedynie z bardzo ograniczonym wykorzystaniem aktywów lub usług podlegających VAT, należy traktować jako transakcje incydentalne w rozumieniu drugiego zdania art. 19(2) VI Dyrektywy.
W świetle powyższego wyroku, najważniejszą przesłanką uznania transakcji za pomocniczą w rozumieniu art. 174 ust. 2 lit. b) Dyrektywy 112, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT, powinien być niewielki poziom wykorzystywania zasobów przedsiębiorstwa, przy czym dotyczy to generalnie tych zasobów, których nabycie wiązało się z powstaniem podatku naliczonego.
Z kolei, jak wskazał TSUE w wyroku z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie [...] (C-306/94; ECLI:EU:C:1996:290), transakcje pomocnicze w rozumieniu art. 174 Dyrektywy 112 (a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT), nie mogą być transakcjami, stanowiącymi bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie działalności podatnika. W konsekwencji jeżeli działalność finansowa stanowi stały i niezbędny element wbudowany w funkcjonowanie przedsiębiorstwa podatnika, to transakcje takie nie mogą być uznane za pomocnicze.
Natomiast w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. (C-378/15, [...], EU:C:2016:950) Trybunał stwierdził, że działalność gospodarczą należy zaklasyfikować jako "okazjonalną" w rozumieniu art. 19 ust. 2 VI tejże dyrektywy, jeżeli nie stanowi ona bezpośredniego, trwałego i koniecznego przedłużenia opodatkowanej działalności przedsiębiorstwa oraz nie oznacza ona znacznego wykorzystywania towarów i usług, od których należny jest podatek VAT.
W związku z powyższym, pomocnicze transakcje finansowe w rozumieniu art. 174 ust. 2 lit. b) Dyrektywy 112, a tym samym art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT, to transakcje, które:
1) nie są wykonywane jako element podstawowej działalności gospodarczej podatnika;
2) nie wiążą się (lub wiążą się w sposób marginalny) z wykorzystaniem składników majątkowych oraz usług, które przy zakupie podlegają opodatkowaniu;
3) nie stanowią bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia działalności podatnika.
Z powyższego wynika także, że oceniając, czy dana czynność stanowi pomocniczą transakcję finansową, o której mowa w art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, należy uwzględniać szereg różnych okoliczności.
W związku z tym należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że o pomocniczym charakterze opisanych we wniosku usług świadczą takie okoliczności jak:
a) usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej nie są charakterystyczne dla prowadzonej przez spółkę działalności polegającej na produkcji i sprzedaży [...],
b) skala ewentualnego obrotu wygenerowanego przez ww. transakcje, który stanowi ułamek całego obrotu osiąganego przez Spółkę, na poziomie pół promila (co wynika z przedstawionych przez Skarżącą danych dotyczących wielkości osiągniętego obrotu w 2019 r.).
c) znikome zaangażowanie aktywów (zasobów finansowych i osobowych) Skarżącej do świadczenia przedmiotowych usług.
Ponadto zasadnie wskazał WSA, że dla oceny kryterium "powtarzalności" świadczonych usług, istotne znaczenie ma także wskazana przez Skarżącą okoliczność braku świadczenia tego typu usług w przeszłości oraz nie podejmowanie działań mających na celu poszukiwanie potencjalnych usługobiorców wśród osób trzecich, a także fakt świadczenia przedmiotowych usług jedynie na rzecz Kontrahenta na podstawie jednej zawartej umowy, co w odniesieniu do rozmiaru podstawowej działalności Skarżącej (produkcja i sprzedaż [...]) oraz wielość kontrahentów, z którymi współpracuje dotychczas w ramach tej działalności, wskazuje na sporadyczny charakter usługi zabezpieczenia cen energii elektrycznej.
3.6. Uwzględniając powyższe i to, że podstawowa działalność Skarżącej związana jest z produkcją i sprzedażą [...], nie można podzielić stanowiska organu interpretacyjnego, że działalność Skarżącej w postaci usług zabezpieczenia cen energii, stanowić będzie jeden z profili jej zasadniczej i podstawowej działalności gospodarczej. Przeciwnie, należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że sporne usługi nie są stałym i niezbędnym elementem funkcjonowania przedsiębiorstwa Skarżącej.
Wbrew więc zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni 90 ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy o VAT, polegającej na przejęciu, iż w świetle stanu faktycznego wskazanego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji, usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej stanowią usługi o charakterze pomocniczym do głównej działalności Spółki i tym samym nie powinny być one uwzględniane w obrocie.
3.7. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 14c § 1 w zw. z art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej, gdyż Sąd uchylił zaskarżoną interpretację w wyniku błędnego przekonania, że organ wydając indywidualną interpretację wykroczył poza zakreślony przez Skarżącą we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji opis stanu faktycznego, należy zgodzić się z autorem kasacji, że z uzasadnienia wydanej w niniejszej sprawie interpretacji nie wynika, aby okoliczności, na które wskazał Sąd, bezpośrednio wynikały z opisu stanu faktycznego przedstawionego we wniosku. Rację ma zatem kasator wskazując, że organ interpretacyjny, udzielając odpowiedzi na wniosek Strony, nie wykroczył poza opisany w nim stan faktyczny.
Słusznie też wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że zaskarżona interpretacja została wydana w oparciu o elementy stanu faktycznego jakie przedstawiła Skarżąca, które były przedmiotem oceny organu interpretacyjnego pod kątem tego czy wykonywane przez Skarżącą opisane we wniosku czynności będą stanowiły czynności o charakterze pomocniczym w rozumieniu art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Organ nie dokonywał jego modyfikacji czy wybiórczej oceny.
Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie uznał, że zaskarżony wyrok, pomimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a.).
3.8. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.
Elżbieta Olechniewicz Danuta Oleś Marek Kołaczek sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI