I FSK 1398/22

Naczelny Sąd Administracyjny2022-12-01
NSApodatkoweWysokansa
VATzwrot podatkuprzedłużenie terminuuzasadnieniekontrola podatkowaNCBiRskarżący kasacyjnyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że przedłużenie terminu zwrotu VAT wymagało szczegółowego uzasadnienia przyczyn wątpliwości organu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora IAS na wyrok WSA uchylający postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu VAT. Organ argumentował, że realizacja projektu współfinansowanego przez NCBiR budziła wątpliwości. WSA uznał, że uzasadnienie przedłużenia było niewystarczające. NSA oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że przedłużenie terminu zwrotu VAT wymaga wyczerpującego uzasadnienia wskazującego konkretne wątpliwości organu, a nie ogólne stwierdzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił postanowienie DIAS o przedłużeniu terminu zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r. dla spółki S. sp. z o.o. Spółka wykazała do zwrotu kwotę 39.910 zł. Organ podatkowy pierwszej instancji, a następnie organ odwoławczy, przedłużył termin zwrotu, powołując się na potrzebę weryfikacji rozliczeń w związku z realizacją projektu współfinansowanego przez NCBiR oraz zapoznaniem strony z protokołem badania ksiąg. WSA uznał jednak, że uzasadnienie przedłużenia było niewystarczające, nie wskazując konkretnych wątpliwości co do zasadności zwrotu. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną organu, podzielił stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że art. 87 ust. 2 ustawy o VAT, pozwalający na przedłużenie terminu zwrotu, stanowi ingerencję w prawa podatnika i powinien być stosowany w sytuacjach wyjątkowych, przy czym wymaga to należytego i wyczerpującego uzasadnienia. NSA wskazał, że organy podatkowe muszą nie tylko wskazać na potrzebę zbadania okoliczności, ale także wyjaśnić źródło zaistniałych wątpliwości, co nie zostało uczynione w niniejszej sprawie. Sąd odwołał się do wcześniejszego orzecznictwa NSA, które również kwestionowało podobne, ogólnikowe uzasadnienia przedłużeń terminu zwrotu VAT. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że WSA zasadnie uchylił postanowienie DIAS.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przedłużenie terminu zwrotu VAT wymaga wyczerpującego uzasadnienia, które wyjaśnia źródło zaistniałych wątpliwości organu i wskazuje na konkretne okoliczności faktyczne wymagające dalszego zbadania.

Uzasadnienie

Przepis art. 87 ust. 2 ustawy o VAT, pozwalający na przedłużenie terminu zwrotu, stanowi ingerencję w prawa podatnika i musi być stosowany w sytuacjach wyjątkowych. Wymaga to od organu nie tylko wskazania na potrzebę zbadania pewnych okoliczności, ale przede wszystkim wyjaśnienia, co konkretnie wzbudziło wątpliwości i dlaczego konieczna jest dalsza weryfikacja.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.p.t.u. art. 87 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Przedłużenie terminu zwrotu różnicy podatku jest możliwe, gdy zasadność zwrotu wymaga dodatkowej weryfikacji, ale wymaga to wyczerpującego uzasadnienia organu wskazującego konkretne wątpliwości.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 87 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Podatnik ma prawo do zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym na rachunek bankowy w terminie 60 dni.

O.p. art. 274b § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 210 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Uzasadnienie postanowienia musi być szczegółowe i powiązane z regulacjami prawnymi oraz stanem faktycznym.

O.p. art. 124

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada przekonywania wymaga, aby uzasadnienie postanowienia było wyczerpujące.

O.p. art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada budowania zaufania do organów podatkowych wymaga jasnego i rzetelnego uzasadnienia decyzji.

O.p. art. 200

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewystarczające uzasadnienie postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu VAT, które nie wskazuje konkretnych wątpliwości organu. Naruszenie art. 210 § 4 O.p. w zw. z art. 124 i art. 219 O.p. przez brak wyczerpującego uzasadnienia postanowienia.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z przepisami O.p. przez WSA, który miał nieprawidłowo ocenić uzasadnienie postanowienia organu. Zarzut naruszenia art. 87 ust. 2 u.p.t.u. przez wadliwe niezastosowanie, w sytuacji gdy fakt niezakończenia czynności weryfikacyjnych wystarczał do przedłużenia terminu zwrotu.

Godne uwagi sformułowania

przedłużenie terminu zwrotu podatku w finalnej fazie postępowania podatkowego nie zwalnia organu ze szczegółowego uzasadnienia postanowienia, ani też nie usprawiedliwia poluzowania rygorów procesowych. przedłużenie zwrotu VAT powinno być należycie i wyczerpująco uzasadnione, tak by nie było wątpliwości, że w danej sprawie rzeczywiście istnieje konieczność dokonania dodatkowej weryfikacji zasadności zwrotu różnicy podatku. Dopuszczalność przedłużenia terminu zwrotu podatku nie może być odczytywana jako blankietowe, prewencyjne upoważnienie do opóźniania realizacji praw podatnika.

Skład orzekający

Marek Kołaczek

przewodniczący

Zbigniew Łoboda

sprawozdawca

Dominik Mączyński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wymogi dotyczące uzasadnienia postanowień o przedłużeniu terminu zwrotu VAT, konieczność wykazywania konkretnych wątpliwości przez organ podatkowy."

Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw dotyczących przedłużania terminu zwrotu VAT, ale zasady uzasadniania decyzji procesowych mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę proceduralną w prawie podatkowym – konieczność szczegółowego uzasadniania przez organy podatkowe decyzji ingerujących w prawa podatników, co jest istotne dla praktyków.

Organ podatkowy nie może przedłużać zwrotu VAT "na zapas". Musi udowodnić swoje wątpliwości!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1398/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Mączyński
Marek Kołaczek /przewodniczący/
Zbigniew Łoboda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2572/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-04-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 685
art. 87 ust. 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Zbigniew Łoboda (spr.), Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2572/21 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 października 2021 r. nr 1401-IOA1.4033.129.2021.EU w przedmiocie przedłużenia terminu dokonania zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz S. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2572/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej "skarżąca", "spółka"), uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 października 2021 r. w przedmiocie przedłużenia terminu dokonania zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 24 lutego 2020 r. skarżąca złożyła deklarację VAT-7 za styczeń 2020 r. z wykazaną do zwrotu na rachunek bankowy kwotą różnicy podatku od towarów i usług 39.910 zł w terminie 60 dni, tj. do 24 kwietnia 2020 r.
Postanowieniem z dnia 15 lipca 2021 r., czwartym z kolei, Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-[...] (dalej: NUS) na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2018 r., poz. 2174 ze zm., dalej – "u.p.t.u."), przedłużył termin dokonania zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, wykazanej w ww. deklaracji z uwagi na zapewnienie stronie możliwości zapoznania się z treścią protokołu badania ksiąg oraz złożeniem ewentualnych zastrzeżeń wraz z dowodami.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia, wniesionego od powyższego postanowienia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (DIAS), zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 października 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, że postanowienie wydane przez NUS nie narusza art. 274b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.), dalej – "O.p.", jak również art. 87 ust. 2 u.p.t.u.
Organ drugiej instancji przypomniał, że strona w okresie objętym sprawdzeniem realizowała projekt współfinansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (dalej "NCBiR"), dotyczący termicznego przetwarzania komunalnych osadów ściekowych 25-30% suchej masy do 2,0 Mg/h oraz rozdrobnionej biomasy powyżej 80% do 0,2 MG/h. NUS postanowieniem z 9 lipca 2020 r. wszczął wobec spółki postępowanie podatkowe w zakresie podatku od towarów i usług za okres od listopada do grudnia 2019 r. oraz od stycznia do marca 2020 r. W celu zebrania materiału dowodowego NUS podjął szereg czynności procesowych, które organ odwoławczy przypomniał.
W postanowieniu odnotowano dalej, że z informacji uzyskanych od NCBiR wynikało, iż nie uzyskano zaplanowanych celów oraz wyników projektu. Stwierdzono ryzyko nieosiągnięcia zaplanowanych wyników pracy, a sam zakres wykonywanych w ramach etapów prac merytorycznych, nie jest zgodny z zaplanowanymi we wniosku i umowie o dofinansowanie oraz, że projekt nie powinien być kontynuowany.
Wskazując na przebieg postępowania w fazie bezpośrednio poprzedzającej wydane postanowienie NUS, organ drugiej instancji wskazał, że 15 lipca 2021 r. NUS sporządził protokół badania ksiąg podatkowych za okresy: listopad-grudzień 2019 r. oraz styczeń-marzec 2020 r. Zachodziła więc konieczność przedłużenie terminu zwrotu podatku VAT za styczeń 2020 r. z uwagi m.in. na zapewnienie stronie możliwości zapoznania się z treścią protokołu badania ksiąg oraz złożenia zastrzeżeń wraz z dowodami. Strona skorzystała z możliwości zapoznania się z protokołem badania ksiąg, jak również przedstawiła swoje stanowisko w tym zakresie. Również NUS, po wydaniu zaskarżonego postanowienia podjął kolejne działania, tj. postanowieniem z 1 września 2021 r. w trybie art. 200 O.p. poinformował stronę o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i przedstawienia stanowiska przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Do dnia wydania postanowienia DIAS, NUS nie zakończył postępowania podatkowego.
Na powyższe postanowienie DIAS z dnia 15 października 2021 r. spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając jego uchylenia. Skarżąca zarzuciła, że organ w sposób niezasadny przedłużył termin zwrotu różnicy podatku od towarów i usług, a zwłaszcza nie wskazał na wątpliwości, które spowodowały potrzebę dodatkowej weryfikacji zasadności zwrotu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżone postanowienie uznał, ze skarga była zasadna.
Sąd podkreślił, że przedłużenie terminu zwrotu podatku w finalnej fazie postępowania podatkowego nie zwalnia organu ze szczegółowego uzasadnienia postanowienia, ani też nie usprawiedliwia poluzowania rygorów procesowych. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zostało w żaden sposób powiązane z regulacjami u.p.t.u. i zastrzeżeniami, co do samobliczenia przez spółkę. DIAS nie przedstawił okoliczności wskazujących, że zasadność zadeklarowanego zwrotu budzi istotne zastrzeżenia, dotyczące przygotowania projektu współfinansowanego przez NCBiR. Nie wiadomo, czy to realizacja tego projektu wiązała się np. z konkretnymi fakturami zakupowymi i generowała prawo do odliczenia podatku naliczonego. W sumie więc, zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 210 § 4 O.p. w związku z art. 124 i w związku z art. 219 O.p. Naruszony został także art. 127 O.p., poprzez brak samodzielnego i opartego na aktach sprawy powtórnego jej zbadania w toku postępowania zażaleniowego.
Od powyższego wyroku, zrzekając się rozprawy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie złożył skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie w całości wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 124, art. 127, art 217 § 2, art. 219, art. 274b § 1, art. 187 § 1 oraz art. 191 oraz art. 210 § 4 O.p., polegające na niezasadnym uznaniu przez Sąd, że zaskarżone postanowienie organu podatkowego nie zawiera wystarczającego uzasadnienia ze wskazaniem okoliczności, które przesądziły o konieczności przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku VAT, w sytuacji, gdy wbrew ocenie Sądu uchylone postanowienie zawiera wszystkie wymagane prawem elementy i pozwala na odtworzenie motywów oraz przyczyn dodatkowej weryfikacji przez organ podatkowy zasadności wykazanego przez spółkę zwrotu.
Opisane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w sytuacji gdyby Sąd prawidłowo ocenił argumentację organu przedstawioną w uzasadnieniu uchylonego postanowienia oraz wynikającą ze zgromadzonych akt sprawy, to potwierdziłby zasadność przedłużenia terminu zwrotu podatku a w konsekwencji oddaliłby skargę.
Z kolei wskazując na podstawę z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. organ zarzucił naruszenie prawa materialnego:
2) art. 87 ust. 2 u.p.t.u., poprzez jego wadliwe niezastosowanie, w sytuacji gdy powołany przez organ fakt niezakończenia podjętych czynności weryfikacyjnych, wystarcza do stwierdzenia, że zasadność zwrotu VAT wymagała dodatkowej weryfikacji.
W odpowiedzi na skargę spółka S. wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozpoznając sprawę w granicach, które zostały wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 176 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że podniesione przez organ zarzuty nie dawały uzasadnionych podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Należy wstępnie przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał już skargę kasacyjną organu wniesioną w sprawie przedłużenia termin zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r. Wówczas Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie również uchylił wcześniejsze względem obecnego, zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 24 listopada 2020 r. i zasadniczo z analogicznych powodów, jak w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 stycznia 2022 r. (sygn. akt I FSK 2273/21) oddalił skargę kasacyjną organu. Okoliczność ta wprawdzie nie determinowała rozstrzygnięcia w obecnej sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia było inne postanowienie organu, aniżeli poprzednio kontrolowane, nie mniej jednak organ powielił błędy, jakie zostały dostrzeżone przez Sądy administracyjne obydwóch instancji we wcześniejszej sprawie.
Również w odniesieniu do przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku za inne okresy rozliczeniowe, jednakże na tle analogicznego stanu faktycznego, to jest realizacji projektu współfinansowanego przez NCBiR i wątpliwości jego przedstawicieli co do celowości dalszego utrzymywania projektu, Naczelny Sąd Administracyjny uznawał, że organy podatkowe niedostatecznie uzasadniały przekonanie o potrzebie dalszej weryfikacji rozliczeń podatnika (wyroki NSA: z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I FSK 328/21, sygn. akt I FSK 554/21, sygn.. akt I FSK 779/21, sygn. akt I FSK 864/21, sygn. akt 1811/21, sygn.. akt I FSK 1844/21, z dnia 28 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 563/22, z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn.. akt I FSK 133/22 oraz I FSK 76/22).
Trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 87 ust. 1 u.p.t.u., w przypadku, gdy kwota podatku naliczonego, o której mowa w art. 86 ust. 2, jest w okresie rozliczeniowym wyższa od kwoty podatku należnego, podatnik ma prawo do obniżenia o tę różnicę kwoty podatku należnego za następne okresy lub do zwrotu różnicy na rachunek bankowy. Natomiast, w myśl art. 87 ust. 2 u.p.t.u., zwrot różnicy podatku, z zastrzeżeniem ust. 6, następuje w terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia przez podatnika na rachunek bankowy podatnika w banku mającym siedzibę na terytorium kraju albo na rachunek podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem, wskazany w zgłoszeniu identyfikacyjnym, o którym mowa w odrębnych przepisach, lub na wskazany przez podatnika rachunek banku mającego siedzibę na terytorium kraju lub na rachunek spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, jako zabezpieczenie udzielanego przez ten bank lub przez tę kasę kredytu, na podstawie złożonego przez podatnika do naczelnika urzędu skarbowego, w terminie do złożenia deklaracji podatkowej, pisemnego, nieodwołalnego upoważnienia organu podatkowego, potwierdzonego przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową udzielających kredytu, do przekazania tego zwrotu. Jeżeli zasadność zwrotu wymaga dodatkowego zweryfikowania, naczelnik urzędu skarbowego może przedłużyć ten termin do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika dokonywanej w ramach czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego. Jeżeli przeprowadzone przez organ czynności wykażą zasadność zwrotu, o którym mowa w zdaniu poprzednim, urząd skarbowy wypłaca należną kwotę wraz z odsetkami w wysokości odpowiadającej opłacie prolongacyjnej stosowanej w przypadku odroczenia płatności podatku lub jego rozłożenia na raty.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym wyroku zajęto zasadne stanowisko, że dokonując przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r., nie uprawdopodobniono, że konieczna jest dalsza weryfikacja.
Jak zaznaczono powyżej, przepis art. 87 ust. 2 u.p.t.u. daje możliwość prolongowania zwrotu podatku, jednakże rozwiązanie to stanowi istotną ingerencję w prawo do zwrotu nadwyżki VAT, a więc w prawo będące fundamentalnym czynnikiem gwarantującym realizację podstawowych cech konstrukcyjnych tego podatku, to jest zasady neutralności i proporcjonalności (zob. przykładowo: wyrok ETS z 25 października 2001 r., C-78/00 Komisja v. Republika Włoska; wyrok TSUE z 18 października 2012 r., C-525/11 Mednis SIA v. Valst sieņēmumu dienests). Korzystanie z możliwości przedłużenia terminu zwrotu podatku, jako odstępstwo od zasady zwrotu w terminie określonym ustawowo, powinno być zatem zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, w których prawo podatnika musi ustąpić potrzebie ochrony interesów budżetowych państwa. Ten szczególny charakter analizowanej instytucji, niewątpliwie dolegliwej dla podatnika, pociąga za sobą określone obowiązki po stronie organu podatkowego. W konsekwencji odroczenie zwrotu VAT powinno być należycie i wyczerpująco uzasadnione, tak by nie było wątpliwości, że w danej sprawie rzeczywiście istnieje konieczność dokonania dodatkowej weryfikacji zasadności zwrotu różnicy podatku zgodnie z art. 87 ust. 2 u.p.t.u. Dopuszczalność przedłużenia terminu zwrotu podatku nie może być odczytywana jako blankietowe, prewencyjne upoważnienie do opóźniania realizacji praw podatnika. Tym samym organy podatkowe, wykazując przesłanki zastosowania powołanego wyżej przepisu, powinny nie tylko wskazać na potrzebę zbadania określonych okoliczności (określając jakie czynności w tym celu zostaną lub zostały podjęte), ale także wyjaśnić źródło zaistniałych wątpliwości. Innymi słowy, powinny w szczególności wykazać, co wzbudziło ich wątpliwość (np. wskazać na istniejące rozbieżności, czy nieścisłości lub braki w materiale dowodowym) i wytłumaczyć dlaczego uznały, że istnieje potrzeba dalszej weryfikacji (por. wyroki NSA: z 20 marca 2019 r., I FSK 97/19, z 2 września 2021 r., I FSK 1147/21). Tylko takie uzasadnienie postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu VAT może sprostać wymogom procesowym przewidzianym w Ordynacji podatkowej, w tym zasadzie przekonywania (art. 124 O.p.) i zasadzie budowania zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.), a w konsekwencji uchronić organ przed zarzutem nadużywania konstrukcji przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie DIAS oraz poprzedzające je postanowienie NUS nie spełnia ww. warunków. DIAS w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia przytoczył i dokonał wykładni regulacji prawnych, które mają w sprawie zastosowanie (w szczególności art. 87 ust. 2 u.p.t.u.), następnie opisał dokonywane kolejno przez NUS czynności procesowe (żądanie dokumentacji i wyjaśnień od skarżącej spółki, uzyskanie od spółki wymaganych dokumentów, przesłuchanie strony, występowanie do NCBiR o nadesłanie wyników kontroli z realizacji kontraktu przez skarżącą, włączenie do materiału dowodowego przesłanego przez NCBiR protokołu kontroli merytorycznej projektu realizowanego przez skarżącą z informacją pokontrolną, przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków: M. C. i Z. W., włączenie do akt pisma NCBiR z dnia 27 stycznia 2021 r., wezwanie na przesłuchanie R. W., odebranie pisemnych wyjaśnień od spółki, włączenie w poczet dowodów protokołów kontroli: za okres od IV kwartału 2017 r. do II kwartału 2018 r. i za lipiec 2018 r., a także za okres od sierpnia 2018 r. do czerwca 2019 r., włączenie w poczet dowodów kopii protokołu przesłuchania M. B., pisma NCBiR z dnia 28 kwietnia 2021 r. i innych pism, a w końcu – sporządzenie protokołu badania ksiąg podatkowych za okres od listopada do grudnia 2019 r. oraz od stycznia do marca 2020 r.
Następnie DIAS stwierdził, że z uwagi na powyższe, organ pierwszej instancji uznał, że zachodzi konieczność przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r. z uwagi na mi.in. na zapewnienie stronie możliwości zapoznania się treścią protokołu badania ksiąg oraz złożenia zastrzeżeń wraz z dowodami. Ponadto zaznaczył, że NUS wyznaczył stronie w trybie art. 200 O.p. termin do zapoznania ze zgromadzonym materiałem dowodowym.
Uzasadnienie postanowienia DIAS nie zawiera natomiast jakiejkolwiek wzmianki o konkretnych wątpliwościach determinujących przedłużenie terminu zwrotu podatku. O ile organ przybliżył przebieg kolejnych czynności procesowych przeprowadzonych w sprawie i cel dla realizacji którego są podejmowane (kontrola prawidłowości rozliczeń i ustalenie, czy dane zawarte w deklaracji odzwierciedlają rzeczywisty stan faktyczny), to w wypowiedzi organu brak jest wyjaśnienia, co w istocie wzbudziło podejrzenia NUS i z jakich względów konieczne jest dalsze badanie prawidłowości transakcji, z którymi związany jest zwrot VAT, a także jakie konkretnie okoliczności faktyczne wymagają sprawdzenia. Taki sposób sformułowania uzasadnienia postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu VAT nie może być uznany za wystarczający. Może ono bowiem sugerować, że działania organu mają w tym przypadku jedynie charakter prewencyjny, a odroczenie realizacji praw podatnika nie było konieczne.
Należy w tym miejscu odnotować, że analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych powyżej wyrokach, w których wypowiadał się w stosunku do postanowień organu odwoławczego, nie zawierających – podobnie jak w niniejszym przypadku – argumentacji pokazującej na istnienie wątpliwości co do prawidłowości rozliczenia podatnika oraz determinujących potrzebę weryfikacji zasadności zwrotu różnicy podatku.
Tak więc w zaskarżonym do Sądu pierwszej instancji postanowieniu nie wskazano na jakiekolwiek okoliczności faktyczne, które spowodowały po stronie NUS wątpliwości co do rzeczywistego charakteru danych wykazanych w złożonej przez skarżącą deklaracji VAT-7 za styczeń 2020 r. Ogólne stwierdzenie w tym zakresie bez odniesienia się do konkretnych okoliczności faktycznych sprawy (brak wskazania co dokładnie wzbudziło podejrzenia organu odnośnie rzeczywistego charakteru zadeklarowanych danych oraz jakie jeszcze konkretne okoliczności faktyczne wymagają w związku z tym zbadania, czy jakie kolejne czynności należałoby przeprowadzić) nie może być uznane za wystarczające do zastosowania instytucji przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie art. 87 ust. 2 u.p.t.u. Bez wątpienia uzasadnieniem dla przedłużenia terminu zwrotu VAT w niniejszej sprawie nie mógł być sam fakt przeprowadzenia przez NCBiR kontroli merytorycznej realizowanego przez spółkę projektu, jak również przywołane przez Sąd pierwszej instancji fragmenty treści protokołu z tej kontroli, w sytuacji gdy w skarżonym postanowieniu DIAS nie precyzuje powodów powstałych wątpliwości wskazujących na konieczność dodatkowej weryfikacji zwrotu VAT.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentowano przede wszystkim, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji nie dokonał prawidłowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, co nie może być podnoszone w ramach zarzutu naruszenia art. 133 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.
Z kolei w sytuacji nieujawnienia w treści postanowienia określonych wątpliwości co do zasadności zwrotu różnicy podtaku, twierdzenie kasatora, że Sąd powinien uwzględnić zawartość akt sprawy, czy też wskazywanie nawet na konkretne dowody, nie pozwala na ocenę zaniechania Sądu w tym zakresie.
Nie dawał także podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., którego organ w istocie nie umotywował.
W podsumowaniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wyjaśniono, na jakich przesłankach faktycznych oparto się przedłużając po raz kolejny termin zwrotu różnicy podatku i że wydano je z naruszeniem art. art. 87 ust. 2 u.p.t.u., a także art. 120, art. 121 § 1, art. 124, art. 127, art 217 § 2, art. 219, art. 274b § 1, art. 187 § 1 oraz art. 191 i art. 210 § 4 O.p.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej, natomiast co do zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Dominik Mączyński Marek Kołaczek Zbigniew Łoboda
sędzia del. WSA sędzia NSA sędzia NSA

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI