I FSK 1388/18

Naczelny Sąd Administracyjny2021-08-31
NSApodatkoweWysokansa
VATodliczenie podatku naliczonegoprewspółczynnikproporcjagminadziałalność mieszanainterpretacja indywidualnaprawo wodnegospodarka komunalna

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając prawo gminy do zastosowania własnego sposobu określenia proporcji odliczenia VAT, gdy rozporządzenie Ministra Finansów nie odzwierciedla specyfiki działalności wodno-kanalizacyjnej.

Sprawa dotyczyła prawa gminy do zastosowania własnego sposobu określenia proporcji odliczenia podatku VAT w działalności wodno-kanalizacyjnej, zamiast metody wskazanej w rozporządzeniu Ministra Finansów. Sąd pierwszej instancji uchylił interpretację organu, uznając metodę zaproponowaną przez gminę za bardziej adekwatną. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA i podkreślając, że podatnik ma prawo wybrać najbardziej reprezentatywną metodę, która obiektywnie odzwierciedla specyfikę działalności i zapewnia neutralność podatku.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku WSA w Rzeszowie, który uchylił indywidualną interpretację podatkową dotyczącą podatku od towarów i usług. Sprawa dotyczyła sposobu określenia proporcji odliczenia podatku naliczonego przez Gminę w ramach działalności wodno-kanalizacyjnej. Gmina, będąca czynnym podatnikiem VAT, zaproponowała własną metodę obliczenia proporcji, argumentując, że rozporządzenie Ministra Finansów nie odzwierciedla specyfiki jej działalności, która ma charakter mieszany (usługi opodatkowane i nieopodatkowane). Organ interpretacyjny stał na stanowisku, że Gmina powinna stosować współczynnik obrotowy wynikający z rozporządzenia. WSA w Rzeszowie przychylił się do stanowiska Gminy, uchylając interpretację. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną organu, podzielił stanowisko WSA i utrwaloną linię orzeczniczą w tej sprawie. Sąd podkreślił, że art. 86 ust. 2a-2h ustawy o VAT pozwala podatnikowi na wybór sposobu określenia proporcji, który najbardziej odpowiada specyfice jego działalności, pod warunkiem, że zapewnia on obiektywne odzwierciedlenie części wydatków przypadających na działalność gospodarczą i cele inne, a także realizuje zasadę neutralności podatku. NSA uznał, że proponowana przez Gminę metoda, oparta na stosunku ilości dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków do odbiorców zewnętrznych w stosunku do całości, jest bardziej reprezentatywna niż metoda rozporządzeniowa, która zakłada ogólne kryterium obrotu i może nie uwzględniać specyfiki działalności wodno-kanalizacyjnej, gdzie usługi opodatkowane stanowią znaczną część. Sąd odrzucił zarzuty organu dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, uznając, że wyrok WSA jest prawidłowy. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną organu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, gmina ma prawo zastosować własny, bardziej reprezentatywny sposób określenia proporcji odliczenia podatku naliczonego, jeśli rozporządzenie Ministra Finansów nie odpowiada specyfice jej działalności, pod warunkiem spełnienia wymogów ustawowych dotyczących obiektywnego odzwierciedlenia proporcji i zapewnienia neutralności podatku.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy ustawy o VAT (art. 86 ust. 2a-2h) przyznają podatnikowi prawo do wyboru metody określenia proporcji, która najlepiej odzwierciedla specyfikę działalności. Metoda zaproponowana przez gminę, oparta na ilości dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków, jest bardziej adekwatna do działalności wodno-kanalizacyjnej niż metoda rozporządzeniowa, która opiera się na ogólnym obrocie i może nie uwzględniać specyfiki tej branży, zapewniając tym samym większą neutralność podatku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (16)

Główne

ustawa o VAT art. 86 § 22

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

ustawa o VAT art. 86 § 2a

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

ustawa o VAT art. 86 § 2b i 2h

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 146

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

o.p. art. 14c § 1 i 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § 2 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15 zzs4 § 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Gmina ma prawo do zastosowania własnego sposobu określenia proporcji odliczenia VAT, jeśli rozporządzenie Ministra Finansów nie odzwierciedla specyfiki jej działalności. Metoda oparta na ilości dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków jest bardziej reprezentatywna dla działalności wodno-kanalizacyjnej niż metoda rozporządzeniowa. Zasada neutralności podatku VAT wymaga, aby odliczenie było proporcjonalne do faktycznego wykorzystania zakupów do działalności opodatkowanej.

Odrzucone argumenty

Organ argumentował, że Gmina powinna stosować współczynnik obrotowy wynikający z rozporządzenia Ministra Finansów. Organ podnosił zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 146 p.p.s.a. i art. 14c § 1 i 2 o.p. oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

sposób określenia proporcji najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć zasada neutralności podatku od wartości dodanej nie można przecież racjonalnie zakładać, że korzystanie z dotacji (...) będzie służyło jedynie realizacji czynności nieopodatkowanych.

Skład orzekający

Hieronim Sęk

przewodniczący

Marek Kołaczek

członek

Roman Wiatrowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawa podatników (zwłaszcza jednostek samorządu terytorialnego) do stosowania własnych metod określania proporcji odliczenia VAT, gdy metody rozporządzeniowe są nieadekwatne do specyfiki działalności, zwłaszcza w kontekście działalności mieszanej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki działalności wodno-kanalizacyjnej, ale jego zasady mogą być stosowane analogicznie do innych rodzajów działalności mieszanej, gdzie metody rozporządzeniowe okazują się nieadekwatne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla jednostek samorządu terytorialnego i innych podmiotów prowadzących działalność mieszaną – możliwości elastycznego stosowania przepisów VAT. Pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w celu zapewnienia neutralności podatku.

Gmina wygrała z fiskusem: własna metoda odliczania VAT zamiast narzuconego wzoru!

Sektor

gospodarka komunalna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1388/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-07-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hieronim Sęk /przewodniczący/
Marek Kołaczek
Roman Wiatrowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Rz 198/18 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2018-04-17
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 146, art. 133 par. 1, art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 201
art. 14c par. 1 i 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2016 poz 710
art. 86 ust. 22, art. 86 ust. 2a, 2b i 2h
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hieronim Sęk, Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2021 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 198/18 w sprawie ze skargi Gminy A. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 23 stycznia 2018 r. nr 0111-KDIB3-2.4012.830.2017.1.SR w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 198/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi Gminy A. (dalej skarżąca, Gmina, wnioskodawca) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 23 stycznia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług 1. uchylił zaskarżoną interpretację; 2. zasądził od organu na rzecz Gminy kwotę 440 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. W skardze kasacyjnej organ na podstawie art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) wniósł o uchylenie w całości na podstawie art. 188 p.p.s.a. zaskarżonego orzeczenia i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Ponadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, podnosząc zarzuty naruszenia:
I. przepisów postępowania, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 146 p.p.s.a. w zw. z art. 14c § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej o.p.), poprzez uchylenie interpretacji wskutek przyjęcia, że organ uchybił przepisom dotyczącym wydawania interpretacji gdyż nie odniósł do stanowiska wnioskodawcy oraz niewyczerpująco przedstawił uzasadnienie prawne swojego stanowiska;
2. art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez powołanie się w zaskarżonym wyroku na okoliczność oczywiście sprzeczną z treścią akt sprawy i stwierdzenie, że organ przyjął, że Gmina może w zakresie rozliczania VAT stosować tylko jeden sposób ustalania zakresu proporcji.
II. przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 86 ust. 2a, 2b i 2h w zw. z art. 86 ust. 22 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2017 r., poz. 1221 ze zm., dalej ustawa o VAT), poprzez błędne jego zastosowanie poprzez bezzasadne uznanie, że zaproponowany przez Gminę sposób określenia proporcji odpowiada specyfice działalności, podczas gdy zdaniem organu, sposób określenia proporcji wskazany w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników (Dz. U. z 2015 r., poz. 2193, dalej rozporządzenie) będzie najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez Gminę działalności i dokonywanych przez nią nabyć.
2.1. Gmina nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
3. Pismami z 6 lipca 2020 r. oraz z 28 czerwca 2021 r. pełnomocnik Gminy wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu jawnym (art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, ustalił, że skarga kasacyjna, jako oparta na nieusprawiedliwionych podstawach, podlega oddaleniu.
W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji przede wszystkim dokonywał oceny czy przy wydaniu interpretacji indywidualnej organ interpretacyjny prawidłowo zastosował prawo materialne i to wyniku właśnie tej oceny dotyczą w przeważającej mierze zawarte w podstawach kasacyjnych zarzuty, podniesione w ramach art. 174 pkt 1 p.p.s.a., dotyczące błędnego zastosowania w opisanym stanie faktycznym art. 86 ust. 2a, 2b i 2h w związku z art. 86 ust. 22 ustawy o VAT.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności odniósł się właśnie do tego zagadnienia.
4.1. Problemem rozstrzyganym w niniejszej sprawie i poddanym osądowi WSA w Rzeszowie była kwestia ustalenia proporcji (tzw. prewspółczynnika) odliczenia podatku naliczonego dotyczącego prowadzonej przez Gminę działalności wodno-kanalizacyjnej, w ramach której dokonywane są i planowane inwestycje związane z rozbudową i modernizacją sieci wodnokanalizacyjnej. Gmina, będąca zarejestrowanym, czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług, który dokonał centralizacji rozliczeń ze swoimi jednostkami gospodarczymi, w tym jednostkami odpowiadającymi za gospodarkę w tym obszarze, świadczy usługi zarówno na rzecz podmiotów zewnętrznych (tj. usługi opodatkowane podatkiem od towarów i usług), jak i usługi na rzecz jednostek własnych (tj. usługi wewnętrzne niemające charakteru działalności gospodarczej). Działalność Gminy cechuje zatem charakter mieszany, co przekłada się na rozmiar dokonywanych przez nią odliczeń. Zdaniem Gminy sposób określenia proporcji wynikający z rozporządzenia Ministra Finansów nie odpowiada najbardziej specyfice wykonywanej przez nią działalności. W związku z tym zaproponowała tzw. alternatywny sposób określania takiej proporcji opierający się na stosunku dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków do odbiorców zewnętrznych w odniesieniu do całości dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków do wszystkich odbiorców. Odmienne stanowisko, krytycznie ocenione w zaskarżonym wyroku WSA, zajął w tej kwestii organ interpretacyjny. Uznał bowiem, że Gmina powinna stosować współczynnik obrotowy wynikający z rozporządzenia Ministra Finansów, adekwatny do formy organizacyjnej działalności prowadzonej w tym zakresie przez Gminę.
Na wstępie wskazać należy, że problematyka, której dotyczy niniejsza sprawa, była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych (m.in. wyroki NSA: z 19 grudnia 2018, I FSK 715/18, I FSK 794/18, I FSK 795/18, I FSK 1448/18, I FSK 1532/18; z 10 stycznia 2019 r., I FSK 1662/18, I FSK 444/18; z 16 stycznia 2019 r., I FSK 1391/18; z 7 lutego 2019 r., I FSK 411/18; z 15 marca 2019 r., I FSK 701/18; z 4 kwietnia 2019 r., I FSK 2094/18; z 10 maja 2019 r., I FSK 1971/18; z 17 stycznia 2020 r., I FSK 1015/19; z 19 lutego 2020 r., I FSK 1609/17; z 31 sierpnia 2020 r. I FSK 1442/18). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela stanowisko WSA w Rzeszowie, potwierdzone w szeregu wskazanych powyżej wyroków tut. Sądu. Zwraca przy tym uwagę, że w zakresie sygnalizowanej wyżej kwestii ukształtowała się już jednolita linia orzecznicza. Linia ta odnosi się do regulacji zawartych w art. 86a ust. 2a - 2h i ust. 22 ustawy o VAT, obowiązujących od 1 stycznia 2016 r. Ustawodawca, nowelizując od tej daty ustawy o VAT, zdecydował się bowiem doprecyzować metody kalkulacji prewspółczynnika, uwzględniając wnioski wypływające z unijnego orzecznictwa (zob. wyroki TSUE w sprawie [...] C-511/10 [ECLI:EU:C:2012:689] oraz w sprawie [...] C-437/06 [ECLI:EU:C:2008:166]).
4.2. Rozpoczynając rozważania w tej sprawie należy jedynie przypomnieć, że zgodnie z art. 86 ust. 2a ustawy o VAT, w przypadku nabycia towarów i usług wykorzystywanych zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza (z wyjątkami nie mającymi znaczenia dla tej sprawy), gdy przypisanie tych towarów i usług w całości do działalności gospodarczej podatnika nie jest możliwe, kwotę podatku naliczonego, oblicza się zgodnie ze sposobem określenia zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej, zwanym dalej "sposobem określenia proporcji". Sposób określenia proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć. Zgodnie natomiast z ust. 2b tego przepisu, sposób określenia proporcji najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć, jeżeli:
1) zapewnia dokonanie obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane oraz
2) obiektywnie odzwierciedla część wydatków przypadającą odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza, gdy przypisanie tych wydatków w całości do działalności gospodarczej nie jest możliwe.
W kolejnych ustępach tego artykułu wskazano na przykładowe sposoby określenia proporcji (ust. 2c), precyzując ogólne zasady obliczania prewspółczynnika (zakres czasowy danych uwzględnianych przy kalkulacji, możliwość oparcia się na danych szacunkowych czy nakaz procentowego ustalenia proporcji w stosunku rocznym - ust. 2d - 2f). Jednocześnie w art. 86 ust. 22 ustawy o VAT zamieszczono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do wydania rozporządzenia określającego w przypadku niektórych podatników sposób określenia proporcji uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez tych podatników działalności i dokonywanych przez nich nabyć. Ustawodawca zastrzegł jednak, że w przypadku gdy podatnik, dla którego sposób określenia proporcji wskazują przepisy wydane na podstawie ust. 22, uzna, że wskazany zgodnie z przepisami wydanymi na tej podstawie sposób określenia proporcji nie będzie najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez niego działalności i dokonywanych przez niego nabyć, może zastosować inny bardziej reprezentatywny sposób określenia proporcji.
Korzystając z upoważnienia ustawowego, Minister Finansów w wymienionym wyżej rozporządzeniu z 17 grudnia 2015 r. określił stosowne wzory pozwalające przyjąć proporcje odliczenia dla wybranych podatników (ich jednostek), w tym urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego, jednostki budżetowej i zakładu budżetowego (§ 3 rozporządzenia). Wzory te zakładają porównanie wielkości rocznego obrotu z działalności gospodarczej z całokształtem rocznych obrotów (metoda "obrotowa"), przy czym kategoria obrotu całkowitego oparta została tu na kryterium dochodu/przychodu wykonanego (zdefiniowanych w rozporządzeniu w § 2 pkt 9, 10 i 11). W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że przyjęta konstrukcja sprowadza się do konieczności uwzględnienia po stronie obrotu całkowitego (a więc w mianowniku danego wzoru) wszelkich źródeł finansowania działalności gminy (w tym środków unijnych, subwencji czy dotacji).
4.3. Na gruncie rozpatrywanej sprawy organ interpretacyjny uznał sposób ustalenia proporcji odliczenia podatku naliczonego wymieniony w rozporządzeniu Ministra Finansów za najbardziej reprezentatywny dla Gminy. Natomiast WSA w Rzeszowie podzielił stanowisko Gminy, że ma ona prawo do skorzystania z możliwości przewidzianej w art. 86 ust. 2h ustawy o VAT i opracowania własnej metody określenia proporcji. Zgodził się przy tym z Gminą, że metoda przedstawiona przez nią we wzorze zawartym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej w tym zakresie działalności. Metoda ta oparta jest na stosunku rocznej ilości (m³) dostarczonej wody i odprowadzonych ścieków na rzecz odbiorców zewnętrznych (mieszkańców Gminy oraz przedsiębiorstw) do rocznej ilości (m³) dostarczonej wody i odprowadzonych ścieków na rzecz wszystkich odbiorców (odbiorców zewnętrznych i wewnętrznych).
4.4. Mając na względzie treść powołanych wyżej unormowań, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za prawidłową krytyczną ocenę zaskarżonej interpretacji indywidualnej zawartą w zaskarżonym wyroku WSA, aprobującym stanowisko Gminy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że z analizy całokształtu przepisów ustawy o VAT poświęconych określaniu proporcji odliczenia w przypadku wykonywania działalności o charakterze mieszanym wynika, że ustawodawca – mając na względzie różnorodność czynności dokonywanych przez podatnika – nie narzuca w tej materii jakichkolwiek rozwiązań czy schematów, których stosowanie miałoby być obligatoryjne. Nawet tam, gdzie ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia konkretnego wzoru w drodze rozporządzenia Ministra Finansów, podatnikowi pozostawiono swobodę i możliwość rozliczenia podatku według proporcji bardziej reprezentatywnej dla prowadzonej przez niego działalności i dokonywanych nabyć. Innymi słowy, wybór metody kalkulacji został pozostawiony podatnikowi, który najlepiej zna specyfikę prowadzonej działalności. Nie oznacza to jednak dowolności w realizacji prawa do odliczenia, wynikającego z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT. Metoda ustalenia prewspółczynnika musi bowiem odpowiadać kryteriom przewidzianym w art. 86a ust. 2a - 2b ustawy o VAT, które stanowią w istocie odzwierciedlenie i rozwinięcie fundamentalnej dla podatku od wartości dodanej, jakim jest na gruncie krajowym podatek od towarów i usług, zasady neutralności w odniesieniu do działalności o charakterze mieszanym (co do konieczności poszanowania zasady neutralności w tym zakresie jako podstawy wspólnego systemu VAT por. w szczególności wyrok TSUE w sprawie C- 437/06). Wynikające z art. 86 ust. 2b tej ustawy, powiązanie zakresu dopuszczalnego odliczenia podatku z rzeczywistym rozmiarem prowadzonej działalności gospodarczej świadczy o konieczności zapewnienia przy określaniu prewspółczynnika neutralności podatku od towarów i usług w możliwie najpełniejszym w danych warunkach stopniu. Niezależnie od sposobu sformułowania samych wymogów stawianych proporcji odliczenia, należy uwzględnić, że interpretacja analizowanych unormowań powinna być dokonywana w kontekście całej regulacji zawartej w art. 86, z której wynika prawo do odliczenia jako podstawowy element konstrukcji podatku urzeczywistniający zasadę neutralności podatku od wartości dodanej. Cechy konstrukcyjne tej daniny uzasadniają więc wykładnię przedstawionych wyżej przepisów dopuszczającą możliwość określenia proporcji odliczenia w odniesieniu do konkretnego rodzaju działalności wykonywanej przez Gminę. Podejście takie uwzględnia złożoną strukturę działań realizowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego i urzeczywistnia uprawnienie podatnika do wyboru metody najbardziej reprezentatywnej, pozwalając na poszukiwanie klucza odpowiadającego specyfice realizowanej działalności i dokonywanych nabyć, a w rezultacie na odliczenie podatku w proporcji możliwie najbardziej odpowiadającej związkowi zakupów z działalnością opodatkowaną.
4.5. Odrębną kwestią pozostaje natomiast ocena adekwatności proponowanego przez Gminę wzoru odliczenia i jego zgodności z wymogami ustawowymi. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela w tym względzie stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej, jakoby wnioskodawca nie wykazał, aby sugerowana przez niego metoda była reprezentatywna, a proporcja przewidziana w rozporządzeniu Ministra Finansów była nieodpowiednia. Podkreślenia wymaga, że zaaprobowany przez Sąd pierwszej instancji prewspółczynnik obliczony przez Gminę opiera się na jednoznacznych i jasnych kryteriach (rocznej ilości - m³ - dostarczonej wody/odprowadzonych ścieków na rzecz podmiotów zewnętrznych do globalnie rocznie ujętej ilości - m³ - dostarczonej wody/odprowadzonych ścieków) obrazujących specyfikę działalności wodno-kanalizacyjnej i – co kluczowe z punktu widzenia wymogów ustawowych – pozwala na obiektywne ustalenie struktury sprzedaży, tj. proporcji między czynnościami opodatkowanymi i nieopodatkowanymi w tym obszarze. Powoływany przez organ argument, że proporcja ustalona przez Gminę jest nieadekwatna, gdyż nie uwzględnia, że woda i ścieki zużyte/wytworzone na potrzeby funkcjonowania zakładu budżetowego, jednostek budżetowych oraz Urzędu Gminy mają pośredni związek nie tylko z działalnością inną niż gospodarcza, ale również - w pewnym zakresie - z działalnością gospodarczą, jest o tyle nietrafny, że prowadzi w istocie do wniosku o konieczności ustalenia szerszego niż zakłada to Gmina zakresu odliczenia (prewspółczynnik proponowany przez Gminę nie uwzględnia bowiem, że usługi świadczone na rzecz jednostek wewnętrznych gminy mogą być pośrednio związane z dokonywaniem przez Gminę czynności opodatkowanych).
4.6. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznaje ponadto argumenty zawarte w zaskarżonym wyroku zmierzające do podważenia adekwatności wzoru z rozporządzenia Ministra Finansów w odniesieniu do działalności wodno-kanalizacyjnej. Zauważyć należy, że metoda obliczania proporcji przyjęta w akcie wykonawczym oparta jest na określonych założeniach. Po pierwsze, rozpatrywanie udziału obrotów w ujęciu globalnym przy uwzględnieniu kategorii dochodu/przychodu wykonanego (rozporządzenie przyjmuje jedynie zróżnicowanie wzorów w odniesieniu do poszczególnych jednostek organizacyjnych – urzędu, jednostki budżetowej i zakładu budżetowego bez podziału na poszczególne rodzaje działalności) opiera się na założeniu o zasadniczo "niegospodarczym" charakterze działalności podejmowanej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Taki wniosek wynika już z samego uzasadnienia do nowelizacji w zakresie odliczania podatku naliczonego w odniesieniu do towarów i usług wykorzystywanych do celów mieszanych. Propozycja przyjęcia "urzędowego" sposobu rozliczenia dla omawianej kategorii podmiotów była bowiem usprawiedliwiana cechami relewantnymi jednostek samorządu terytorialnego, które z natury rzeczy wykonują działania pozostające poza systemem podatku od towarów i usług i w pewnym minimalnym tylko zakresie podejmują działania opodatkowane (zob. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy – Prawo zamówień publicznych). Po drugie, przyjęty w rozporządzeniu wzór – zmierzający do porównania proporcji obrotu z działalności gospodarczej do obrotu całkowitego utożsamianego z wysokością dochodów/przychodów wykonanych – zakłada, że wszelkie dotacje (czy inne źródła finansowania) pozostają wyłącznie w związku z działalnością nieopodatkowaną jednostki samorządu terytorialnego. Wartość dofinansowania (występującego tu w różnych postaciach) powiększa bowiem obrót całkowity, co w konsekwencji powoduje konieczność jego uwzględnienia w mianowniku ustalonego wzoru i obniżenie wysokości prewspółczynnika (a zatem ograniczenie zakresu dopuszczalnych odliczeń podatku naliczonego). Tymczasem w przypadku działalności wodno-kanalizacyjnej mamy do czynienia z sytuacją zasadniczo odmienną od powyżej zakładanej. Specyfika tego rodzaju działalności przejawia się w odwrotnej proporcji czynności opodatkowanych w stosunku do niepodlegających temu podatkowi. Działalność wodno-kanalizacyjna jest bowiem w głównej mierze działalnością gospodarczą, zaś działania podejmowane w innych niż gospodarczy celach mają tu znaczenie marginalne. Co więcej, jak trafnie sygnalizowano w doktrynie, przyznawane w tym obszarze dotacje mają charakter celowy i z uwagi na relację czynności opodatkowanych do nieopodatkowanych nie mogą być przypisane wyłącznie do działań pozostających poza systemem podatku od towarów i usług (zob. A. Bartosiewicz, Komentarz do art. 86 ustawy o VAT – System Informacji Prawnej LEX). Nie można przecież racjonalnie zakładać, że korzystanie z dotacji (np. na pokrycie wydatków inwestycyjnych w zakresie infrastruktury wodno-kanalizacyjnej) będzie służyło jedynie realizacji czynności nieopodatkowanych. Z tego względu ujęcie tego rodzaju dofinansowania po stronie rocznych całkowitych obrotów z działalności wodno-kanalizacyjnej prowadziłoby do uzyskania wyniku odbiegającego od faktycznych proporcji między działaniami podlegającymi i niepodlegającymi tej daninie w zakresie działalności polegającej na dostarczaniu wody i odprowadzaniu ścieków, zakłócając tym samym neutralność podatku od towarów i usług.
Dodatkowym argumentem wspierającym stanowisko Sądu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonym wyroku w zakresie oceny zastosowania prawa materialnego przez organ interpretacyjny jest potrzeba zagwarantowania równych zasad odliczenia podatku od towarów i usług w sferze działalności wodno-kanalizacyjnej niezależnie od formy prawnej, w jakiej jest ona wykonywana (tj. samodzielnie przez Gminę za pośrednictwem jej wewnętrznych jednostek).
4.7. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieusprawiedliwione zasadnicze w tej sprawie zarzuty kasacyjne sformułowane w petitum skargi kasacyjnej, przyjmując, iż w zaskarżonym wyroku nie doszło do naruszenia art. 86 ust. 2a, 2b oraz 2h w związku z art. 86 ust. 22 ustawy o VAT. Brak było bowiem podstaw do zakwestionowania, zaakceptowanego w zaskarżonym wyroku WSA, sposobu liczenia proporcji odliczenia wskazanego przez Gminę jako bardziej reprezentatywnego niż wzór rekomendowany w rozporządzeniu Ministra Finansów.
4.8. Natomiast podniesione w skardze kasacyjnej przez organ interpretacyjny uchybienia procesowe mają charakter uzupełniający względem naruszeń materialnoprawnych. Należy przy tym zauważyć, że WSA powołał jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięci art. 146 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c oraz art. 200 p.p.s.a. Wobec tego Sąd ten nie mógł naruszyć wskazanego jako podstawa kasacyjna w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 146 p.p.s.a. i w zw. z art. 14c § 1 i 2 o.p. gdyż nie analizował w ogóle przesłanek do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Natomiast nieprecyzyjne przedstawienie w zaskarżonym wyroku stanowiska zawartego w interpretacji indywidualnej, co do możliwości stosowania przez Gminę tylko jednego prewspółczynnika, wynikającego z rozporządzenia Ministra Finansów, nie ma istotnego wpływu na dokonaną przez Sąd pierwszej instancji prawidłową ocenę wykładni i zastosowania prawa materialnego w tej interpretacji. Tym samym nawet gdyby przyjąć, że w tym zakresie doszło do uchybienia przepisom procesowym – art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. - to takie uchybienie w świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie daje podstawy do podważenia zaskarżonego orzeczenia.
5. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 p.p.s.a
s. Marek Kołaczek s. Hieronim Sęk s. Roman Wiatrowski

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI