I FSK 137/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-01
NSApodatkoweWysokansa
podatek akcyzowyzgłoszenie rejestracyjnepodmiot zagranicznyoddziałustawa akcyzowarozporządzenieakt wykonawczyobowiązek podatkowyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że zagraniczny przedsiębiorca nie musi posiadać oddziału w Polsce, aby zarejestrować się do celów akcyzy, jeśli ustawa tego wprost nie wymaga.

Sprawa dotyczyła odmowy rejestracji spółki A. B.V. do celów podatku akcyzowego z powodu braku polskiego oddziału, co było wymagane przez formularz AKC-R. WSA uchylił postanowienie organu, uznając, że formularz nakłada obowiązek nieprzewidziany ustawą. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że ustawa akcyzowa nie wymaga posiadania oddziału w Polsce dla zagranicznych podmiotów, chyba że wynika to wprost z przepisów, a rozporządzenie wykonawcze nie może tworzyć nowych obowiązków.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił postanowienie o pozostawieniu bez rozpatrzenia podania-zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku akcyzowego. Spółka A. B.V. z siedzibą w Holandii złożyła zgłoszenie rejestracyjne, jednak organy podatkowe wezwały ją do uzupełnienia danych dotyczących polskiego oddziału, którego spółka nie posiadała. Po odmowie uzupełnienia, podanie zostało pozostawione bez rozpatrzenia. WSA uznał, że formularz AKC-R, wprowadzony rozporządzeniem, nakłada obowiązek posiadania oddziału, który nie wynika wprost z ustawy akcyzowej, a tym samym jest niezgodny z prawem. NSA podzielił to stanowisko, oddalając skargę kasacyjną organu. Sąd podkreślił, że ustawa akcyzowa wprost wskazuje przypadki, gdy zagraniczny podmiot musi posiadać oddział lub siedzibę w Polsce, a w pozostałych sytuacjach nie ma takiego wymogu. Ponadto, akt wykonawczy (rozporządzenie) nie może nakładać obowiązków nieprzewidzianych ustawą, a żądanie danych o nieistniejącym oddziale jest niemożliwe do spełnienia. Sąd wskazał również na zgodność z Konstytucją RP, która wymaga, aby rozporządzenia były wydawane na podstawie ustawy i w celu jej wykonania, nie mogąc modyfikować jej treści.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zagraniczny przedsiębiorca nie ma obowiązku posiadania oddziału w Polsce, jeśli ustawa akcyzowa wprost tego nie wymaga. Rozporządzenie wykonawcze nie może nakładać obowiązków nieprzewidzianych ustawą.

Uzasadnienie

Ustawa akcyzowa wprost wskazuje przypadki, gdy wymagany jest oddział lub siedziba w Polsce. W pozostałych sytuacjach, w tym dla podatnika z art. 78 ustawy, nie ma takiego wymogu. Formularz rejestracyjny wprowadzony rozporządzeniem nie może tworzyć nowych obowiązków ani wymagać podania danych o nieistniejącym oddziale, co byłoby sprzeczne z ustawą i zasadą niemożności świadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

ustawa akcyzowa art. 16 § ust. 1

Ustawa o podatku akcyzowym

Określa dane, które musi zawierać zgłoszenie rejestracyjne, ale katalog ten nie jest zamknięty ('w szczególności'). Nie nakłada jednak ogólnego obowiązku posiadania oddziału przez podmiot zagraniczny.

ustawa akcyzowa art. 16 § ust. 2

Ustawa o podatku akcyzowym

Katalog danych w zgłoszeniu rejestracyjnym jest otwarty, ale nie może być podstawą do żądania danych nieistniejących lub nakładania obowiązków nieprzewidzianych ustawą.

ustawa akcyzowa art. 78

Ustawa o podatku akcyzowym

Dotyczy podatnika, o którym mowa w tym przepisie, dla którego nie ma wymogu posiadania oddziału w Polsce.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

ustawa akcyzowa art. 2 § ust. 1 pkt 22a

Ustawa o podatku akcyzowym

Wymienia przypadki, gdy ustawa akcyzowa wprost wymaga posiadania oddziału lub siedziby w Polsce.

ustawa akcyzowa art. 2 § ust. 1 pkt 23b

Ustawa o podatku akcyzowym

ustawa akcyzowa art. 2 § ust. 1 pkt 23e

Ustawa o podatku akcyzowym

ustawa akcyzowa art. 2 § ust. 1 pkt 23d

Ustawa o podatku akcyzowym

rozporządzenie MF art. § 1 pkt 1

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów związanych z rejestracją w zakresie podatku akcyzowego

Określa formularz AKC-R, który zawierał wymóg podania danych o oddziale, co zostało uznane za niezgodne z ustawą.

Konstytucja RP art. 92 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania.

Konstytucja RP art. 178 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Sąd orzekający może samodzielnie ocenić konstytucyjność przepisów.

Prawo przedsiębiorców art. 10 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców

Zasada zaufania do przedsiębiorcy.

ustawa o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Przedsiębiorcy zagraniczni z państw członkowskich mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na terytorium RP na takich samych zasadach jak obywatele polscy.

ustawa o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych art. 14 § pkt 1

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Przedsiębiorca zagraniczny 'może' prowadzić działalność w formie oddziału, co jest jego prawem, a nie obowiązkiem.

O.p. art. 169 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Podstawa do pozostawienia podania bez rozpatrzenia w przypadku nieusunięcia braków formalnych.

P.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ustawa akcyzowa nie nakłada na zagraniczne podmioty obowiązku posiadania oddziału w Polsce, jeśli nie wynika to wprost z przepisów. Rozporządzenie wykonawcze nie może tworzyć nowych obowiązków ani modyfikować przepisów ustawy. Żądanie podania danych o nieistniejącym oddziale jest niemożliwe do spełnienia i sprzeczne z prawem.

Odrzucone argumenty

Organ argumentował, że formularz AKC-R wymaga podania danych o oddziale, a jego nieuzupełnienie stanowi brak formalny. Organ kwestionował wykładnię WSA dotyczącą niezgodności rozporządzenia z ustawą i Konstytucją.

Godne uwagi sformułowania

nie można wywieźć z zakresu informacji, które są zawarte w formularzu zgłoszenia rejestracyjnego dla podatku akcyzowego wprowadzonego rozporządzeniem w sprawie wzorów dokumentów. dane dotyczące oddziału wpisuje tylko ten podmiot zagraniczny, który faktycznie posiada w Polsce swój oddział i za jego pośrednictwem prowadzi działalność na terytorium RP. ustawodawca pozostawił tę kwestię uznaniu owego podmiotu, nie nakładając na niego w tym zakresie żadnej powinności.

Skład orzekający

Roman Wiatrowski

przewodniczący

Arkadiusz Cudak

członek

Bartosz Wojciechowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że akty wykonawcze nie mogą tworzyć nowych obowiązków podatkowych dla podmiotów zagranicznych, które nie wynikają wprost z ustawy, oraz że brak polskiego oddziału nie jest przeszkodą w rejestracji do celów akcyzy, jeśli ustawa tego nie wymaga."

Ograniczenia: Dotyczy głównie sytuacji rejestracji podmiotów zagranicznych do celów akcyzy i interpretacji przepisów dotyczących obowiązku posiadania oddziału. Może mieć szersze zastosowanie do interpretacji relacji między ustawą a aktami wykonawczymi w prawie podatkowym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy praktycznego problemu rejestracji zagranicznych firm w Polsce i interpretacji przepisów podatkowych oraz wykonawczych. Pokazuje, jak sądy mogą chronić przedsiębiorców przed nadmiernymi wymogami administracyjnymi.

Zagraniczna firma nie musi mieć polskiego oddziału, by zapłacić akcyzę – NSA wyjaśnia!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 137/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak
Bartosz Wojciechowski /sprawozdawca/
Roman Wiatrowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Sygn. powiązane
I SA/Wr 285/20 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2020-09-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 864
art. 78, art. 16 ust. 2
Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 92 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 1 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wr 285/20 w sprawie ze skargi A. B.V. z siedzibą w Holandii na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 12 marca 2020 r., nr 0201-IOA.4003.1.2020 w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia podania-zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku akcyzowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz A. B.V. z siedzibą w Holandii kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu I instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi
1.1. Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2020 r., I SA/Wr 285/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, orzekając w sprawie ze skargi A. B.V. z/s w Z., Holandia (skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 12 marca 2020 r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia podania-zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku akcyzowego – uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 18 grudnia 2019 r.
Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.
1.2. Skarżąca skierowała do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku akcyzowego, które wpłynęło do organu 19 lipca 2019 r. Zgłoszenie było uzupełniane w dniach 23 września, 17 października i 25 października 2019 r.
Pismem z dnia 15 listopada 2019 r. organ I instancji wezwał skarżącą do uzupełnienia zgłoszenia w częściach B.1 i B.2 przez wskazanie nazwy i adresu oddziału na terytorium RP. Organ pouczył skarżącą, iż nieusunięcie wskazanych braków w terminie pociągnie za sobą pozostawienie podania bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca podała, iż nie posiada oddziału na terytorium Polski i w związku z tym nie może uzupełnić formularza AKC-R we wskazany przez organ sposób. W piśmie skarżąca wyraziła również pogląd, iż utworzenie oddziału w RP nie jest konieczne dla prowadzenia działalności związanej z towarami akcyzowymi na terytorium Polski przez podmiot zagraniczny.
Organ I instancji stwierdził, iż skarżąca nie usunęła w wyznaczonym terminie braków formalnych i postanowieniem z dnia 18 grudnia 2019 r. na podstawie art. 169 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacji podatkowej (Dz.U.2019, poz. 900 z późn. zm., dalej: O.p.), pozostawił podanie bez rozpatrzenia.
1.3. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu postanowieniem z dnia 12 marca 2020 r. nie uwzględnił zażalenia spółki i utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że rubryki w formularzu rejestracyjnym korespondują z danymi o charakterze koniecznym, nie podanie których należy uznać za brak pisma. W ocenie organu wskazanie przez podmiot zagraniczny oddziału w Polsce jest warunkiem niezbędnym do prawidłowego zgłoszenia w zakresie podatku akcyzowego. Strona, jako podmiot zagraniczny nie posiadający w Polsce oddziału, a wykonujący czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem akcyzowym obowiązana jest do dokonania rejestracji, jednak nie posiadając oddziału nie będzie mogła wypełnić obowiązków rejestracyjnych, o których mowa w art. 16 ust. 1 ustawy.
2. Skarga do Sądu I instancji
2.1. Spółka zaskarżyła postanowienie organu II instancji, zarzucając:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 864 z późn. zm.; dalej: ustawa akcyzowa) w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a O.p., przez brak jego zastosowania w postaci braku rozstrzygnięcia co do istoty sprawy oraz braku przesłania potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia rejestracyjnego skarżącej na potrzeby podatku akcyzowego, pomimo iż spełniła ona wszystkie przesłanki określone w ustawie o podatku akcyzowym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 87 ust. 1 Konstytucji RP przez uznanie przez organ II instancji, że rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów związanych z rejestracją w zakresie podatku akcyzowego (Dz.U., 2018 poz. 2442 z późn. zm.) jest aktem wyższej rangi niż ustawa akcyzowa, oraz że treść wzoru formularza zgłoszenia rejestracyjnego na potrzeby podatku akcyzowego, który został w rozporządzeniu umieszczony, może nakładać na podmiot obowiązki, które nie wynikają z ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy,
- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 120, art. 121 § 1 i art. 122 O.p., przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji nieprawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego, przez uznanie, że skarżąca nie uzupełniła wniosku o rejestrację, a co się z tym wiąże również uznanie, że organ I instancji prawidłowo pozostawił wniosek skarżącej bez rozpoznania, podczas gdy wezwanie do uzupełnienia braków nie powinno być w przedmiotowej sprawie w ogóle do skarżącej wysłane, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
- naruszenie przepisu postępowania, a to art. 217 § 2 O.p., przez brak właściwego uzasadnienia prawnego zaskarżonego postanowienia, objawiającego się ograniczeniem przez organ II instancji uzasadnienia jedynie do przywołania przepisów prawnych, bez odniesień do zarzutów i argumentów skarżącej wskazanych w zażaleniu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
- naruszenie przepisu postepowania, a to art. 233 § 1 pkt 1 O.p., przez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji dotkniętego wadą prawną i uznanie, że organ I instancji prawidłowo wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o rejestrację oraz prawidłowo orzekł, że spółka nie uzupełniła w terminie braków formalnych wniosku, podczas gdy spółka uzupełniła braki wniosku, zgodnie z wezwaniem organu I instancji w dniu 4 grudnia 2019 r. (pomimo, iż zdaniem skarżącej takie wezwanie nie powinno być w ogóle przesłane), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2019, poz. 1292 z późn. zm.) przez brak kierowania się przez organ II instancji zasadą zaufania do przedsiębiorcy przez brak założenia, że skarżąca działa zgodnie z prawem, uczciwie oraz z poszanowaniem dobrych obyczajów oraz pominięcie okoliczności, że w sprawie zachodzą niedające się usunąć które powinny być uznane na korzyść skarżącej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od organu II instancji zwrotu kosztów postępowania.
2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
3. Wyrok Sądu I instancji
3.1. Zdaniem Sądu, skarga zasługiwała na uwzględnienie.
3.2. W przedmiotowej sprawie zagadnieniem węzłowym był obowiązek podania przez przedsiębiorcę zagranicznego, dokonującego zgłoszenia rejestracyjnego w rozumieniu art. 16 ust. 1 ustawy akcyzowej, nazwy i adresu siedziby oddziału na terytorium RP, a co się z tym wiąże, obowiązek prowadzenia działalności w tej formie.
W tak zarysowanym sporze prawnym należy rację przyznać skarżącej.
W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych, dla wykonywania działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorcy zagraniczni z państw członkowskich mogą tworzyć oddziały z siedzibą na terytorium RP. Co do zasady, utworzenie oddziału na terytorium RP stanowi więc prawo, nie zaś obowiązek przedsiębiorcy zagranicznego.
Również ustawa akcyzowa nie wprowadza ogólnego obowiązku tworzenia oddziałów przez przedsiębiorców zagranicznych - art. 2 ust. 1 pkt 22a. Wskazanie w ustawie akcyzowej obowiązku utworzenia oddziału na terytorium RP przez niektóre kategorie podmiotów, których działalność jest tą ustawą uregulowana i pominięcie tego wymogu w przypadku pozostałych prowadzi do wniosku, że wspomniany obowiązek aktualizuje się jedynie, gdy ustawa wprost tak stanowi.
W związku z powyższym konieczne stało się zbadanie zgodności z ustawą § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2018 r., określającego formularz zgłoszenia rejestracyjnego.
Stosownie do art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Nie budzi wątpliwości, że akt wykonawczy do ustawy nie może w sposób samoistny zmieniać ani modyfikować treści norm zawartych w aktach hierarchicznie wyższych.
Formularz AKC-R, określony w § 1 pkt 1 rozporządzenia i stanowiący jego załącznik nr 1, przewiduje w polu B.1 poz. 7 podanie przez przedsiębiorcę zagranicznego nie tylko nazwy tego przedsiębiorcy, ale również nazwy oddziału. W polu B.2 zaś, zgodnie z legendą formularza, przedsiębiorcy zagraniczni podać mają wyłącznie adres siedziby oddziału.
Dane, które powinno zawierać zgłoszenie rejestracyjne, określone zostały w art. 16 ust. 2 ustawy akcyzowej. Wbrew twierdzeniom skarżącej, katalog danych wskazany w przywołanym przepisie nie ma charakteru zamkniętego, lecz otwarty. Wskazuje na to jednoznacznie posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "w szczególności". Zgłoszenie rejestracyjne musi zatem zawierać wskazane w art. 16 ust. 2 dane, m.in. adres siedziby podmiotu, może zaś zawierać jeszcze inne informacje. Taką informacją może być wskazanie adresu oddziału, jeśli podatnik oddział posiada. Niedopuszczalne jest natomiast żądanie podania danych nieistniejących, a więc danych oddziału w przypadku przedsiębiorcy nie prowadzącego działalności w tej formie. Wszak impossibilium nulla obligatio est. Nakładanie na jakikolwiek podmiot obowiązków niemożliwych do zrealizowania godzi w zasadę zaufania obywateli do państwa. Prowadzi też do wewnętrznie sprzecznych wniosków, co najlepiej obrazuje stanowisko zajęte przez organ II instancji w uzasadnieniu, zgodnie z którym skarżąca, prowadząc działalność związaną z towarami akcyzowymi, ma obowiązek dokonać zgłoszenia rejestracyjnego, nie może tego jednak uczynić, nie prowadząc działalności na terytorium RP w formie oddziału.
Niezależnie od powyższego § 1 pkt 1 rozporządzenia jest zatem niezgodny z art. 16 ust. 2 ustawy akcyzowej, gdyż określony nim formularz wymaga od przedsiębiorcy zagranicznego podania jedynie adresu siedziby oddziału (danej fakultatywnej) z pominięciem adresu siedziby podmiotu dokonującego zgłoszenia (danej obligatoryjnej).
Dokonując na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów rozporządzenia skład orzekający stwierdził, że § 1 pkt 1 tegoż aktu wykonawczego jest niezgodny z art. 16 ust. 2 i art. 20 ustawy akcyzowej, gdyż przekracza delegację ustawową, nakładając nieprzewidziany ustawą obowiązek, zaś określony nim formularz, wymagając od przedsiębiorcy zagranicznego podania adresu siedziby oddziału zamiast (a nie obok) adresu siedziby, pomija dane, które w zgłoszeniu rejestracyjnym powinny znaleźć się obligatoryjnie.
Należało zatem odmówić zastosowania rozporządzenia.
4. Skarga kasacyjna
4.1. W skardze kasacyjnej, którą zaskarżono wyrok WSA w całości, organ zarzucił naruszenie:
przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a mianowicie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 92 ust. 1 i art. 178 § 1 Konstytucji RP oraz art. 16 ust. 1 i 2 i art. 20 ustawy o podatku akcyzowym poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 20.12.2018 r. w sprawie wzorów dokumentów związanych z rejestracją w zakresie podatku akcyzowego, określający wzór zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku akcyzowego (AKC-R) (Dz.U. z 2018 r., poz. 2442), który zawiera wymóg wskazania przez przedsiębiorcę zagranicznego nazwy i adresu oddziału na terytorium RP, przekracza delegację ustawową, nakładając nieprzewidziany ustal/ą obowiązek i jest niezgodny z art. 16 ust. 2 i art. 20 ustawy o podatku akcyzowym,
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 ustawy z 06.03.2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że przepisy te nie wprowadzają, w określonej sytuacji, obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę zagranicznego w Polsce w formie oddziału.
przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), a mianowicie:
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 - zwana dalej: P.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 169 § 1 i 4 O.p. poprzez wadliwe wykonanie kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 12.03.2020 r. pod względem jego zgodności z prawem i błędne uznanie, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy art. 169 § 1 i 4 O.p. poprzez wezwanie do uzupełnienia braków podania i pozostawienie podania bez rozpatrzenia, pomimo iż podanie nie było dotknięte brakami.
Autor skargi kasacyjnej wnioskował o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu lub ewentualnie na podstawie art. 188 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy przez NSA; zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wartości wpisu od skargi kasacyjnej; rozpoznanie sprawy na rozprawie.
4.2. W odpowiedzi spółka wniosła o: oddalenie skargi kasacyjnej organu; zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy podczas nieobecności skarżącej.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
5.1. Skarga kasacyjna organu nie zasługuje na uwzględnienie.
5.2. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół kwestii, czy organ prawidłowo wezwał skarżącą do uzupełnienia zgłoszenia rejestracyjnego AKC-R i gdy uzyskał odpowiedź, że spółka nie posiada oddziału na terenie Polski, poprawnie uznał, że spółka nie uzupełniła braków zgłoszenia AKC-R, wymagając od niej przedstawienia danych, które nie istnieją i w rezultacie pozostawił podanie spółki dotyczące zgłoszenia AKC-R bez rozpoznania.
5.3. W kontekście zaistniałego sporu prawnego pojawia kilka istotnych kwestii. Po pierwsze, spółka trafnie podnosiła, że ustawa akcyzowa odwołuje się w ściśle określonych przypadkach do obowiązku posiadania przez podmiot zagraniczny oddziału w Polsce (art. 2 ust. 1 pkt 22a, art. 2 ust. 1 pkt 23b, art. 2 ust. 1 pkt 23e) czy nawet powinien posiadać na terytorium RP siedzibę (art. 2 ust.1 pkt 23d). Zgodzić się zatem należy z konkluzją, że jeżeli polski ustawodawca wprowadza wymóg prowadzenia działalności gospodarczej w formie oddziału, to znajduje to wprost swoje odzwierciedlenie w określonym zapisie w ustawie akcyzowej. A contrario należy wyprowadzić stąd wniosek, że w sytuacjach nie wskazanych w ustawie akcyzowej podmiot zagraniczny może funkcjonować bez konieczności posiadania oddziału w Polsce, a zwłaszcza w sytuacji skarżącej spółki, a więc podatnika, o którym stanowi przepis art. 78 ustawy.
Po drugie, na aprobatę zasługuje stanowisko, że nawet gdyby przyjąć, iż dyspozycja art. 16 ust. 2 ustawy akcyzowej upoważnia do umieszczenia w formularzu rejestracyjnym na potrzeby podatku akcyzowego dodatkowych rubryk dotyczących oddziału, to nie mogą być one obowiązkowe, skoro ustawa akcyzowa nie nakłada wprost takiego obowiązku. Ponadto gdyby przyjąć inną interpretację tego stanu prawnego, to narazilibyśmy się na zarzut argumentum ad absurdum, ponieważ jak można uzupełnić brak w postaci oddziału prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, skoro takiego oddziału dany podmiot nie posiada. Konsekwencje takiego rozumowania doprowadziłyby bowiem do niemożliwego do spełnienia z punktu widzenia rzeczywistości rezultatu i naraziłyby się określony podmiot na odpowiedzialność karną, związaną z wpisaniem w formularzu urzędowym fikcyjnych danych.
5.4. Zgodzić się należy także z poglądem, że wymóg posiadania przez podmiot zagraniczny oddziału w Polsce wynikający z treści formularza AKC-R nie jest uzasadniony tylko dlatego, że art. 16 ust. 2 ustawy akcyzowej nie zabrania umieszczenia w tymże formularzu rubryk dotyczących oddziału. Formularz został wprowadzony rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów związanych z rejestracją w zakresie podatku akcyzowego (Dz. U.2020.2046), a więc aktem wykonawczym. Oczywistym jest, że akt wykonawczy powinien być zgodny z przepisem ustawy, a w tym przypadku z art. 16 ustawy akcyzowej, który nie nakłada obowiązku posiadania oddziału przez podmiot zagraniczny.
Samo posłużenie się techniką odesłania przy określeniu takiego obowiązku nie musi być ocenione jako niekonstytucyjne, pod warunkiem, że jest to odesłanie dokonane na podstawie jednoznacznego upoważnienia ustawy podatkowej, wskazującego – zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji – organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu (por. stanowisko wyrażone w uchwale NSA z 24 czerwca 2024 r., I FPS 1/24). Ale jeżeli taki akt (np. rozporządzenie) kształtuje obowiązki podatnika w sposób inny niż ustawa, to jest on niezgodny z Konstytucją i nie może on stanowić podstawy prawnej dla legitymowanego ukształtowania obowiązków takiego podatnika. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 grudnia 2007 r., II FPS 3/07), uznając, że akty podustawowe mogą zawierać wyłącznie regulacje uzupełniające to, co uregulowane zostało w ustawie.
Stwierdzić zatem trzeba, że skoro ustawa akcyzowa nie uzależnia statusu podatnika od posiadania oddziału lub przedstawicielstwa na terytorium Polski, to warunku takiego nie można wywieźć z zakresu informacji, które są zawarte w formularzu zgłoszenia rejestracyjnego dla podatku akcyzowego wprowadzonego rozporządzeniem w sprawie wzorów dokumentów. Innymi słowy, dane dotyczące oddziału wpisuje tylko ten podmiot zagraniczny, który faktycznie posiada w Polsce swój oddział i za jego pośrednictwem prowadzi działalność na terytorium RP. Argumentację tę wzmacnia treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r., poz. 470), zgodnie z którym osoby zagraniczne z państw członkowskich mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na takich samych zasadach jak obywatele polscy. Z kolei stosownie do art. 14 pkt 1 wskazanej ustawy przedsiębiorca zagraniczny "może" prowadzić taką działalność na terytorium Polski w formie oddziału z siedzibą w Polsce. A zatem ustawodawca pozostawił tę kwestię uznaniu owego podmiotu, nie nakładając na niego w tym zakresie żadnej powinności.
5.5. Z uwagi na fakt, że podniesione przez organ zarzuty kasacyjne wobec wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu okazały się nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ww. ustawy.
sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA
Bartosz Wojciechowski Roman Wiatrowski Arkadiusz Cudak

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI