I FSK 1154/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-26
NSApodatkoweWysokansa
podzielona płatnośćmechanizm split paymentVATroboty budowlanepodwykonawcawykonawcainwestorprawo zamówień publicznychodpowiedzialność solidarnainterpretacja podatkowa

Podsumowanie

NSA orzekł, że inwestor dokonujący płatności na rzecz podwykonawcy, za którego nie zapłacił wykonawca, musi stosować mechanizm podzielonej płatności.

Sprawa dotyczyła obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności (MPP) przez inwestora (spółkę P. S.A.) dokonującego płatności bezpośrednio na rzecz podwykonawcy, gdy wykonawca nie uregulował należności. Spółka uważała, że nie ma takiego obowiązku, ponieważ nie nabywa usług bezpośrednio od podwykonawcy. NSA uchylił wyrok WSA, uznając stanowisko organu podatkowego za prawidłowe. Sąd uznał, że celem MPP jest przeciwdziałanie oszustwom podatkowym, a jego przerwanie w tym przypadku prowadziłoby do obejścia przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, uznając, że spółka P. S.A. (zarządca linii kolejowych) nie ma obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności (MPP) przy płatnościach bezpośrednio do podwykonawców, za których nie zapłacił wykonawca. Spółka argumentowała, że nie jest bezpośrednim nabywcą usług od podwykonawcy. Dyrektor KIS stał na stanowisku, że obowiązek ten istnieje ze względu na solidarną odpowiedzialność spółki i wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną organu, uznał ją za zasadną. NSA stwierdził, że celem art. 108a ustawy o VAT jest przeciwdziałanie nadużyciom i oszustwom podatkowym. Sąd uznał, że gdyby przyjąć stanowisko spółki, doszłoby do obejścia obowiązku stosowania MPP. Płatność dokonywana przez inwestora na rzecz podwykonawcy, w imieniu wykonawcy, stanowi zapłatę za usługi w ramach kontraktu i powinna być realizowana z zastosowaniem MPP, aby nie przerwać łańcucha płatności i zapewnić transparentność rozliczeń. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę spółki.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, inwestor ma obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności.

Uzasadnienie

Celem mechanizmu podzielonej płatności jest przeciwdziałanie oszustwom podatkowym. Przerwanie łańcucha płatności w sytuacji, gdy inwestor płaci bezpośrednio podwykonawcy za wykonawcę, prowadziłoby do obejścia przepisów. Płatność ta stanowi zapłatę za usługi w ramach kontraktu i powinna być realizowana z zastosowaniem MPP.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.p.t.u. art. 108a § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Podatnicy mogą zastosować mechanizm podzielonej płatności przy płatnościach za faktury z wykazanym VAT.

u.p.t.u. art. 108a § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Podatnicy są obowiązani zastosować mechanizm podzielonej płatności przy płatnościach za nabyte towary lub usługi z załącznika nr 15, udokumentowane fakturą, której wartość przekracza 15.000 zł.

u.p.t.u. art. 108a § ust. 1a

Ustawa o podatku od towarów i usług

Obowiązek stosowania MPP obejmuje płatności na rzecz podwykonawcy z tytułu robót budowlanych lub towarów z załącznika nr 15.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 108a § ust. 1b

Ustawa o podatku od towarów i usług

Podatnik obowiązany do wystawienia faktury z oznaczeniem mechanizmu podzielonej płatności jest zobowiązany do jej przyjęcia.

u.p.t.u. art. 106e § ust. 1 pkt 18a

Ustawa o podatku od towarów i usług

Dotyczy faktur z oznaczeniem mechanizmu podzielonej płatności.

p.z.p. art. 464 § ust. 1

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Wykonawca jest obowiązany przedłożyć zamawiającemu projekt umowy o podwykonawstwo.

p.z.p. art. 465 § ust. 1

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Zamawiający dokonuje bezpośredniej zapłaty wymagalnego wynagrodzenia przysługującego podwykonawcy, który zawarł zaakceptowaną przez zamawiającego umowę o podwykonawstwo.

k.c. art. 647 § 1 § 1

Kodeks cywilny

Przepisy dotyczące odpowiedzialności zamawiającego za cudzy dług w kontekście umów o roboty budowlane.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego wyroku.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności przez inwestora dokonującego płatności na rzecz podwykonawcy, za którego nie zapłacił wykonawca, jest konieczny dla zapobiegania oszustwom podatkowym i nieprzerwania łańcucha płatności. Płatność inwestora na rzecz podwykonawcy, w imieniu wykonawcy, stanowi zapłatę za usługi w ramach kontraktu i powinna być realizowana z zastosowaniem MPP.

Odrzucone argumenty

Spółka nie jest bezpośrednim nabywcą usług od podwykonawcy, a zatem nie ma obowiązku stosowania MPP. Sąd pierwszej instancji błędnie skupił się na przepisach Prawa zamówień publicznych i Kodeksu cywilnego, zamiast na celu ustawy o VAT.

Godne uwagi sformułowania

Prawidłowe odczytanie regulacji zawartych w art. 108a ustawy [...] w zgodzie z ich celem - którym jest przeciwdziałanie nadużyciom i oszustwom podatkowym – prowadzi do wniosku, iż mechanizm podzielonej płatności znajdzie zastosowanie zarówno w sytuacji, gdy inwestor płaci za fakturę wykonawcy, jak również w sytuacji, gdy inwestor dokonuje płatności na rzecz podwykonawcy, gdyż nie uczynił tego wykonawca. Gdyby przyjąć za prawidłowy sposób rozumowania przedstawiony przez skarżącą [...], to mechanizm podzielonej płatności nie miałby w ogóle zastosowania, a tym samym kwota podatku VAT wykazanego na fakturze wystawionej przez podwykonawcę [...] nie trafiłaby na specjalny rachunek VAT. Istotą efektywnego działania mechanizmu podzielonej płatności jest to, aby nie został przerwany łańcuch płatności realizowany w ramach tego mechanizmu.

Skład orzekający

Arkadiusz Cudak

przewodniczący

Danuta Oleś

sprawozdawca

Marek Kołaczek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności przez inwestorów przy płatnościach na rzecz podwykonawców, gdy wykonawca nie zapłacił."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy inwestor jest zobowiązany do bezpośredniej zapłaty podwykonawcy na mocy przepisów Prawa zamówień publicznych i Kodeksu cywilnego, a faktura wystawiona przez podwykonawcę na wykonawcę spełnia kryteria MPP.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego i często występującego problemu praktycznego w branży budowlanej, związanego z mechanizmem podzielonej płatności i odpowiedzialnością inwestora.

Inwestor zapłacił podwykonawcy, ale musiał to zrobić inaczej. NSA wyjaśnia obowiązek podzielonej płatności.

Sektor

budownictwo

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I FSK 1154/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Cudak /przewodniczący/
Danuta Oleś /sprawozdawca/
Marek Kołaczek
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1508/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-08
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 106
art. 108a ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 1d w zw. z art. 106e ust. 1 pkt 18a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Tezy
Prawidłowe odczytanie regulacji zawartych w art. 108a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2024 r. poz. 361 ze zm.) w zgodzie z ich celem - którym jest przeciwdziałanie nadużyciom i oszustwom podatkowym – prowadzi do wniosku, iż mechanizm podzielonej płatności znajdzie zastosowanie zarówno w sytuacji, gdy inwestor płaci za fakturę wykonawcy, jak również w sytuacji, gdy inwestor dokonuje płatności na rzecz podwykonawcy, gdyż nie uczynił tego wykonawca.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Danuta Oleś (sprawozdawca), Protokolant Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1508/21 w sprawie ze skargi P. z siedzibą w Warszawie na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 16 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od P. z siedzibą w Warszawie na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 8 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1508/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez P. S.A. z siedzibą w W. interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 16 kwietnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej P. S.A. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") wskazała, że jest zarządcą linii kolejowych i w ramach zarządzania infrastrukturą kolejową udostępnia linie kolejowe przewoźnikom i uzyskuje z tego tytułu obrót opodatkowany podatkiem VAT.
Spółka buduje oraz modernizuje linii kolejowe, w związku z czym nabywa i będzie nabywać roboty budowlane opodatkowane stawką podatku, wymienione w załączniku nr 15 do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. (Dz.U.
z 2020 r. poz. 106, ze zm., dalej: "ustawa o VAT") w ramach przetargów organizowanych na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2019 ze zm.) oraz ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 2164 ze zm.,), których wartość na fakturze VAT wystawionej przez wykonawcę przekracza kwotę 15.000 zł brutto. Faktury te zawierają i będą zawierać oznaczenie mechanizmu podzielonej płatności.
Wykonawca przy realizacji zamówień posługuje się i będzie się posługiwał innymi podatnikami VAT czynnymi, którym powierza całość lub część robót budowlanych, niezbędnych do realizacji zamówienia. Podwykonawcy wystawiają
i będą wystawiali dla wykonawcy faktury, dokumentujące wykonanie robót budowlanych, wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT. Faktury podwykonawców będą zawierały kwotę należności brutto powyżej 15.000 zł oraz oznaczenie - mechanizm podzielonej płatności. Wykonawcy dotychczas zgłaszali
i będą zgłaszali spółce, jako zamawiającemu, fakt posługiwania się podwykonawcami przy realizacji zamówienia, a w konsekwencji spółka staje się podmiotem solidarnie odpowiedzialnym z wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcom. Dotychczas występowały i będą występowały przypadki, w których wykonawca nie dokona zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy i takie płatności realizowała i będzie realizować spółka. W razie braku uregulowania wynagrodzenia podwykonawcy przez wykonawcę, podwykonawcy przedstawiają spółce fakturę wystawioną wykonawcy i domagają się uregulowania należnej na tej podstawie od wykonawcy kwoty bezpośrednio przez spółkę.
Przedmiotem wątpliwości spółki jest ustalenie, czy w przypadku dokonywania płatności bezpośrednio do podwykonawcy, udokumentowane fakturą VAT wystawioną dla wykonawcy, w której wartość brutto przekracza 15.000 zł, spółka ma obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności?
Zdaniem spółki, w opisanym stanie faktycznym, nie ma obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności.
W interpretacji indywidualnej z 16 kwietnia 2021 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe.
Zdaniem organu podatkowego, na mocy art. 108a ust. 1a ustawy o VAT, obowiązek zastosowania mechanizmu podzielonej płatności obejmuje płatności na rzecz podwykonawcy z tytułu wykonania robót budowlanych lub towarów wskazanych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT. Nie ma znaczenia, że spółka nie jest bezpośrednim nabywcą usług, gdyż na mocy zawartych umów
o podwykonawstwo, zaakceptowanych przez spółkę, spółka zobowiązuje się dokonywać spłaty zobowiązań wykonawcy wobec podwykonawcy za wykonane usługi i wraz z wykonawcą odpowiada solidarnie za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy.
Nie zgadzając się z powyższą interpretacją indywidualną spółka wniosła skargę do sądu administracyjnego, w której zarzuciła naruszenie art. 464 ust. 1, art. 465 ust. 1, ust. 2, ust. 6 i ust. 8 ustawy Prawo zamówień publicznych zw. z art. 6471 § 1, w zw. z art. 96 K.c., art. 108a ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 1d w zw. z art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy o VAT, art. 464 ust. 1, art. 465 ust. 1, ust. 2, ust. 6 i ust. 8 ustawy z dnia 11 września 2019 r. w zw. z art. 6471 § 1 K.c. w zw. z art. 8 ust. 1, ust. 2a w zw. art. 108a ust. 1, ust. 1a, 1d w zw. z art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy o VAT w zw. z art. 2a i 14h w zw. z art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa"), art. 8 ust. 1, ust. 2a w zw. art. 108a ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 1d w zw. z art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy o VAT, art. 108a ust. 1a, ust. 1b w zw. z art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy o VAT, art. 14b § 1 i § 3 oraz art. 14c § 1 i § 2, art. 14c § 1 i § 2, art. 2a, a także art. 14h w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną.
W ocenie Sądu pierwszej instancji z obowiązujących przepisów prawa nie sposób wywieść, że w sytuacji takiej jako opisana we wniosku o interpretację, skarżąca obowiązana jest dokonać płatności z faktury VAT wystawionej przez podwykonawcę z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. Podstawą wypłaty przez zamawiającego (inwestora) wynagrodzenia, jakie jest należne podwykonawcy od wykonawcy, nie jest bezpośrednio stosunek prawny łączący podwykonawcę i wykonawcę, ale przepis ustawy. Przepisy Kodeksu cywilnego do których odwołuje się ustawa - Prawo zamówień publicznych, kreują samodzielną podstawę odpowiedzialności zamawiającego za cudzy dług.
Zdaniem Sądu, z art. 108 ust. 1a ustawy o VAT wynika, że mechanizm ten ma zastosowanie wyłącznie między dostawcą i nabywcą. W konsekwencji, wykładnia zaprezentowana przez organ sprzecza jest z literalnym brzmieniem art. 108 ust. 1a ustawy o VAT, który stanowi o płatności za nabyte towary lub usługi.
Według Sądu, sam fakt, że dana płatność pozostaje
w związku z dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usług z załącznika nr 15 do ustawy o VAT nie wystarczy do powstania obowiązku zapłaty w płatności podzielonej. Konieczne jest jeszcze, aby płatność ta następowała pomiędzy dostawcą i nabywcą (usługobiorcą). Sąd podkreślił, że akceptacja przez skarżącą (zamawiającego) umowy zawartej między podwykonawcą i wykonawcą stanowi jedynie warunek powstania roszczenia podwykonawcy bezpośrednio do zamawiającego - nie powoduje jednak, że zamawiający staje się bezpośrednim usługobiorcą usług świadczonych przez podwykonawcę.
W ocenie WSA w Warszawie interpretacja indywidualna narusza przepisy prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 108a ust. 1a ustawy o VAT w zw. z art. art. 464 ust. 1, art. 465 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych w zw. z art. 6471§ 1 K.c.
Skargę kasacyjną do powyższego wyroku wniósł organ podatkowy, który zaskarżając go w całości, zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 108a ust. 1a ustawy o VAT w zw.
z art. 464 ust. 1 oraz art. 465 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych w zw. z art. 6471 § 1 K.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd, że w przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanie fatycznym/zdarzeniu przyszłym mechanizm płatności nie znajdzie zastosowania do płatności dokonywanych pomiędzy skarżącą a podwykonawcami, z uwagi na brak nabycia usług przez od podwykonawcy oraz odrębną podstawę faktyczną i prawną płatności, gdyż skarżąca nie jest stroną umowy z podwykonawcami, ani usługobiorcą usług podwykonawcy, podczas gdy prawidłowa wykładnia zaskarżonych przepisów winna prowadzić do uznania, że w przypadku dokonywania płatności bezpośrednio na rzecz podwykonawców, którzy wystawili faktury na wykonawcę, skarżąca obowiązana jest dokonać tych płatności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności albowiem skarżąca akceptuje umowy o podwykonawstwo i odpowiada solidarnie z wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom;
2. przepisów prawa procesowego, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, poprzez uchylenie zaskarżonej interpretacji, albowiem w ocenie Sądu Dyrektor w żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska w kwestii, w której błędnie przyjął, że skarżąca, jako zamawiający, reguluje zobowiązania w imieniu wykonawcy i dokonuje spłaty ze zobowiązań na nim ciążących wobec podwykonawcy, płacąc za cudzy dług, podczas gdy wbrew twierdzeniu Sądu uchylona interpretacja indywidualna zawierała wszelkie prawem wymagane elementy, jak też stosowne uzasadnienie zagadnienia będącego przedmiotem sporu.
Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie istoty sprawy poprzez oddalenie skargi. Wniesiono także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną. Obecny na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącej wniósł
o oddalenie skargi kasacyjnej organu podatkowego oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona w imieniu organu podatkowego zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu zaistniałego w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia czy w przypadku dokonywania przez skarżącą (zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych) płatności bezpośrednio do podwykonawcy, za roboty budowlane lub towary wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, udokumentowane fakturą VAT wystawioną dla wykonawcy, w której wartość brutto przekracza 15.000 zł, zachodzi obowiązek stosowania przez nią mechanizmu podzielonej płatności.
Organ podatkowy rozstrzygając tę kwestię wskazał, że na mocy art. 108a ust. 1a ustawy o VAT spółka ma obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności w przypadku dokonywania płatności bezpośrednio do podwykonawcy, za roboty budowlane lub towary wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, udokumentowane fakturą wystawiona dla wykonawcy, w której wartość brutto przekracza 15.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny odmiennie niż Sąd pierwszej instancji pogląd organu podatkowego akceptuje, co uzasadnia uchylenie skarżonego wyroku.
Stosownie do treści art. 108a ust. 1 ustawy o VAT podatnicy, którzy otrzymali fakturę z wykazaną kwotą podatku przy dokonywaniu płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury mogą zastosować mechanizm podzielonej płatności. Przy dokonywaniu płatności za nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem przekracza 15.000 zł lub jej równowartość wyrażoną w walucie obcej, podatnicy są obowiązani zastosować mechanizm podzielonej płatności. Natomiast art. 108a ust. 1b ustawy o VAT przewiduje, że podatnik obowiązany do wystawienia faktury, o której mowa w art. 106e ust. 1 pkt 18a, jest obowiązany do przyjęcia płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.
Odnosząc się do okoliczności przedmiotowej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 464 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych wykonawca, podwykonawca lub dalszy podwykonawca zamówienia na roboty budowlane, zamierzający zawrzeć umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, jest obowiązany, w trakcie realizacji zamówienia, do przedłożenia zamawiającemu projektu tej umowy, przy czym podwykonawca lub dalszy podwykonawca jest obowiązany dołączyć zgodę wykonawcy na zawarcie umowy o podwykonawstwo. W przypadku umów, których przedmiotem są roboty budowlane, zamawiający dokonuje bezpośredniej zapłaty wymagalnego wynagrodzenia przysługującego podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, który zawarł zaakceptowaną przez zamawiającego umowę o podwykonawstwo.
W przypadku dokonania bezpośredniej zapłaty podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, zamawiający potrąca kwotę wypłaconego wynagrodzenia
z wynagrodzenia należnego wykonawcy. Do zasad odpowiedzialności zamawiającego, wykonawcy, podwykonawcy lub dalszego podwykonawcy z tytułu wykonanych robót budowlanych stosuje się Kodeksu cywilnego. Do dokonywania płatności przez spółkę w imieniu wykonawcy nie jest konieczne przedstawicielstwo, gdyż umocowanie wynika z zawartej umowy oraz ustawy Prawo zamówień publicznych, regulujące odpowiedzialność zamawiającego za cudzy dług.
Rację ma Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, wskazując, że w przypadku podzielenia stanowiska spółki i Sądu pierwszej instancji dochodziłoby do sytuacji,
w której można by obchodzić obowiązek stosowania systemu podzielonej płatności. Gdyby uznać – jak chce tego spółka – że dokonując płatności za faktury wystawione przez podwykonawcę na rzecz wykonawcy w imieniu wykonawcy nie musi stosować mechanizmu podzielonej płatności, to godziłby się na obejście stosowania tego obowiązku w relacji wykonawca - podwykonawca. Zatem w przypadku takiej interpretacji przepisów dotyczących mechanizmu podzielonej płatności podmioty zawierające umowy, w których dostawy/usługi byłyby realizowane przez podwykonawców, mogłyby celowo tak organizować swoje rozliczenia, aby kwoty wypłacane podwykonawcom nigdy nie byty wpłacane w mechanizmie podzielonej płatności. Na podstawie przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych inwestor jest zobowiązany do zapłaty za wykonawcę na rzecz podwykonawcy za faktury wystawione na wykonawcę w sytuacji, gdy wykonawca nie ureguluje należności na rzecz podwykonawcy.
Na podkreślenie zasługuje również okoliczność, że taki obowiązek wynika z zawartej umowy a spółka ma wiedzę za jakie faktury dokonuje płatności na rzecz podwykonawcy, gdyż podwykonawca przedstawia skarżącej faktury wymagające uregulowania. Faktury te dokumentują nabycie usług wynikających z kontraktu zawartego pomiędzy skarżącą a wykonawcą. Zatem skoro spółka dokonuje płatności w imieniu wykonawcy na rzecz podwykonawcy za usługi wynikające z realizacji kontraktu, które powinny być uregulowane z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności - powinna uregulować je w mechanizmie podzielonej płatności aby nie doszło do obejścia art. 108a i nast. ustawy o VAT.
Na mocy zawartych umów o podwykonawstwo, zaakceptowanych przez skarżącą, zobowiązała się ona dokonywać spłaty zobowiązań wykonawcy wobec podwykonawcy za wykonane usługi i wraz z wykonawcą odpowiada solidarnie za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy. Płatność regulowana przez skarżącą bezpośrednio na rachunek podwykonawcy stanowi bowiem zapłatę za usługi, gdyż skarżąca (jako zamawiający) reguluje zobowiązania w imieniu wykonawcy i spłaca zobowiązania na nim ciążące wobec podwykonawcy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji nadmiernie skupił się na uregulowaniach zawartych w ustawie Prawo zamówień publicznych oraz K.c. zamiast na istocie i celu analizowanych przepisów ustawy o VAT.
Wskazać należy, iż od 1 listopada 2019 r. w wybranych branżach szczególnie wrażliwych na oszustwa i nadużycia (w tym m.in. w budownictwie) obligatoryjne stało się stosowanie mechanizmu podzielonej płatności (split payment). Istota tego rozwiązania polega na tym, że płatność za nabyty towar lub usługę jest dokonywana w taki sposób, że zapłata odpowiadająca wartości sprzedaży netto jest płacona przez nabywcę na rachunek rozliczeniowy dostawcy lub jest rozliczana w inny sposób, natomiast pozostała zapłata odpowiadająca kwocie podatku od towarów i usług jest płacona na specjalny rachunek bankowych dostawcy – rachunek VAT.
Regulacje wprowadzone w art. 108a ustawy o VAT stanowią jedno z rozwiązań mających na celu przeciwdziałanie nadużyciom i oszustwom podatkowym, eliminując ryzyko znikania podatników wraz z zapłaconym im przez kontrahentów, a nieodprowadzonym podatkiem VAT. Z samego założenia zatem mechanizm ten ma utrudniać czy wręcz uniemożliwiać powstawanie nadużyć już na etapie samej transakcji i zapewniać lepszą transparentność rozliczeń w podatku od towarów i usług.
Gdyby przyjąć za prawidłowy sposób rozumowania przedstawiony przez skarżącą we wniosku o udzielenie indywidualnej interpretacji, to mechanizm podzielonej płatności nie miałby w ogóle zastosowania, a tym samym kwota podatku VAT wykazanego na fakturze wystawionej przez podwykonawcę, oznaczonej mechanizmem podzielonej płatności, nie trafiłaby na specjalny rachunek VAT. Tymczasem istotą efektywnego działania mechanizmu podzielonej płatności jest to, aby nie został przerwany łańcuch płatności realizowany w ramach tego mechanizmu. Podatnik wystawiający fakturę jest zobowiązany do przyjęcia płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. Ustawodawca przewidział wyłączenie obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności tylko w wymienionych w przepisach przypadkach, natomiast
w pozostałych sytuacjach płatność powinna być zrealizowana w procedurze mechanizmu podzielonej płatności.
W wydanej interpretacji Dyrektor Krajowej Interpretacji Skarbowej wskazał, że w przedstawionych okolicznościach spółka dokonując płatności w imieniu wykonawcy bezpośrednio na rzecz podwykonawcy kwot należności wynikającej z faktury na kwotę powyżej 15.000 zł, dokumentującą nabycie usług lub towarów wskazanych
w załączniku nr 15 do ustawy, na podstawie zawartej między skarżącą a wykonawcą umowy, realizuje jego zobowiązanie wobec podwykonawców. Tym samym należy przyjąć, że na spółce ciąży obowiązek uregulowania tej należności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. To stanowisko organu podatkowego zasługuje w pełni na akceptację.
Prawidłowe odczytanie regulacji zawartych w art. 108a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2024 r. poz. 361 ze zm.) w zgodzie z ich celem - którym jest przeciwdziałanie nadużyciom i oszustwom podatkowym – prowadzi do wniosku, iż mechanizm podzielonej płatności znajdzie zastosowanie zarówno w sytuacji, gdy inwestor płaci za fakturę wykonawcy, jak również w sytuacji, gdy inwestor dokonuje płatności na rzecz podwykonawcy, gdyż nie uczynił tego wykonawca.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się z Sądem pierwszej instancji, że w wydanej interpretacji organ podatkowy dokonał wadliwej wykładni analizowanego przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny uznaje również, że wbrew zapatrywaniu Sądu pierwszej instancji organ podatkowy w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji w dostateczny sposób wyjaśnił na jakiej podstawie uznał, że spółka dokonując płatności na rzecz podwykonawcy ma obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności.
Wobec powyższego uznając, że istota rozpoznawanej sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę spółki. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § w związku z art. 209 p.p.s.a.
|Sędzia NSA | Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Marek Kołaczek |Arkadiusz Cudak |Danuta Oleś (spr.) |

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę