I FSK 2212/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie VAT, uznając, że mimo braku dowodu świadomego udziału w oszustwie karuzelowym, spółka powinna była domyślać się nielegalnego charakteru transakcji.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na decyzję Dyrektora IAS dotyczącą podatku VAT za II i III kwartał 2015 r. Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia VAT od zakupu telefonów i dysków, które organ uznał za fikcyjną dostawę wewnątrzwspólnotową w ramach oszustwa karuzelowego. Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka nie dochowała należytej staranności i powinna była domyślać się udziału w nielegalnym procederze, choć nie udowodniono jej świadomości. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając ustalenia WSA i podkreślając, że brak dowodu świadomości nie wyklucza odmowy prawa do odliczenia, jeśli istnieją przesłanki wskazujące na powinność wiedzy o nielegalności transakcji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki A. sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Dyrektora IAS odmawiającą prawa do odliczenia podatku VAT za II i III kwartał 2015 r. Sprawa dotyczyła transakcji zakupu telefonów i dysków, które organy podatkowe uznały za fikcyjne wewnątrzwspólnotowe dostawy, stanowiące element oszustwa karuzelowego. Sąd pierwszej instancji ustalił, że spółka nie dochowała należytej staranności, a jej udział w transakcjach był zbędny i pozbawiony ekonomicznego sensu, co powinno wzbudzić wątpliwości co do ich legalności. Choć sąd nie stwierdził świadomego udziału spółki w oszustwie, uznał, że powinna była się domyślać nielegalnego charakteru transakcji, co wystarczyło do zakwestionowania prawa do odliczenia VAT. W skardze kasacyjnej spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania (m.in. art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez dowolną ocenę dowodów) oraz prawa materialnego (art. 86 ust. 1 i 2 ustawy o VAT przez niezastosowanie). Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że spółka nie podważyła kluczowych ustaleń dotyczących oszustwa karuzelowego. NSA zaznaczył, że ustalenie wiedzy lub powinności wiedzy podatnika o udziale w oszustwie może opierać się na dowodach pośrednich, a ocena należytej staranności musi być zindywidualizowana i uwzględniać profesjonalny charakter działalności przedsiębiorcy. Sąd uznał, że okoliczności transakcji, takie jak brak negocjacji, brak ryzyka handlowego, otrzymywanie 100% przedpłat, czy udział zbędnych podmiotów, wskazywały na co najmniej możliwość przewidzenia przez spółkę nielegalności transakcji. NSA stwierdził, że materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił dowody, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, podatnik, który co najmniej powinien był domyślać się nielegalnego charakteru transakcji, nie może skorzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ocena należytej staranności musi być zindywidualizowana. Okoliczności transakcji, takie jak brak negocjacji, brak ryzyka, otrzymywanie przedpłat, czy udział zbędnych podmiotów, mogą wskazywać na powinność wiedzy o nielegalności, nawet jeśli brak jest dowodu świadomości. Odmowa prawa do odliczenia jest dopuszczalna, gdy podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o przestępstwie na wcześniejszym etapie obrotu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
ustawa o VAT art. 86 § ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
ustawa o VAT art. 86 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Pomocnicze
Ordynacja podatkowa art. 120
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 121 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 123
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 180 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 180 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ordynacja podatkowa art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
ustawa o VAT art. 87 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 176 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 204 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c PPSA w zw. z art. 120, 121 § 1, 122, 123, 180 § 1, § 2 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej przez zaakceptowanie przez WSA niebudzącego zaufania postępowania, dowolną ocenę dowodów i błędne ustalenie stanu faktycznego. Naruszenie art. 86 ust. 1 i 2 ustawy o VAT przez niezastosowanie. Sąd pierwszej instancji nie udowodnił świadomego udziału spółki w oszustwie karuzelowym, a jedynie poddał w wątpliwość jej nieświadomość. Transakcja między spółką a T. sp. z o.o. została faktycznie wykonana, co potwierdza materiał dowodowy. Spółka jako odbiorca faktury nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że czynność wiązała się z oszustwem podatkowym w zakresie VAT.
Godne uwagi sformułowania
powinna domyślać się w jakich transakcjach uczestniczy, a to już wystarczy do zakwestionowanie jej prawa do odliczenia podatku naliczonego należy kłaść akcent nie tyle na kryterium "należytej staranności" (gdyż taką podmioty te starają się zachować), lecz wykazanie, że okoliczności transakcji nabycia i zbycia towaru pozwalają na stwierdzenie, że uczestnik tych transakcji miał lub powinien mieć co najmniej świadomość co do nielegalności tych transakcji. Ocena należytej staranności działania podatnika nie odbywa się według jednego, z góry ustalonego wzorca. Ocena ta musi być zindywidualizowana i nawiązywać do konkretnych okoliczności rozpatrywanej sprawy.
Skład orzekający
Marek Kołaczek
przewodniczący
Ryszard Pęk
sprawozdawca
Dominik Mączyński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy prawa do odliczenia VAT w przypadkach oszustw karuzelowych, gdy brak jest dowodu świadomości podatnika, ale istnieją przesłanki wskazujące na jego powinność wiedzy o nielegalności transakcji. Interpretacja pojęcia \"należytej staranności\" w kontekście VAT."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji oszustwa karuzelowego i oceny należytej staranności w kontekście VAT. Wymaga analizy całokształtu okoliczności faktycznych danej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu oszustw karuzelowych w VAT i interpretacji pojęcia "należytej staranności", co jest kluczowe dla wielu przedsiębiorców i ich doradców podatkowych.
“Czy brak świadomości oszustwa VAT wystarczy, by odliczyć podatek? NSA: Nie, jeśli powinieneś się domyślać!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI FSK 2212/19 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-09-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-11-28 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Dominik Mączyński Marek Kołaczek /przewodniczący/ Ryszard Pęk /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatek od towarów i usług Sygn. powiązane III SA/Wa 2451/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-04-25 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2012 poz 749 art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123, art. 180 § 1, § 2, z art. 191 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2451/18 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 9 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2015 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. kwotę 8100 (osiem tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. 1.1. Wyrokiem z 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2451/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej skarżąca spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z 9 sierpnia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2015 r. 2. Uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. 2.1. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku ustalił, że decyzją z 9 sierpnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej organ drugiej instancji) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w W. (dalej organ pierwszej instancji) z 4 października 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2015 r. 2.2. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że przedmiotem kontroli w tej sprawie stanowiła decyzja, w której zakwestionowano prawo skarżącej spółki do odliczenia z faktur dokumentujących transakcje zakupu telefonów Apple iPhone i dysków SD Samsung oraz uznano za fikcyjną wewnątrzwspólnotową dostawę tych towarów w oparciu o ustalenie, że skarżąca spółka uczestniczyła w oszustwie podatkowym, polegającym na wyłudzeniu nienależnego zwrotu podatku naliczonego przez podmioty występujące na kolejnych etapach obrotu. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie budziło wątpliwości ustalenie, że transakcje nabycia i odsprzedaży przez skarżącą spółkę telefonów i dysków stanowiły jeden z etapów oszustwa karuzelowego. Ustalono, że ten sam towar fakturowały kolejne podmioty, z których część nie prowadziła rzeczywistej działalności gospodarczej i nie deklarowała podatku należnego z tego tytułu, a następnie podmioty, które dokonywały jego wewnątrzwspólnotowej dostawy występowały o zwrot na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., poz. 1054 ze zm.), dalej ustawa o VAT. 2.3. Prawidłowe były ustalenia, że faktury VAT wystawione przez T. sp. z o.o. (dalej T), dokumentujące zakup telefonów Apple Iphone i dysków SDD Samsung oraz faktury VAT wystawione przez skarżącą spółkę na rzecz C. Limited (dalej C.) dotyczące wewnątrzwspólnotowej dostawy tych towarów z zastosowaniem stawki 0% nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu transakcji gospodarczych, bowiem skarżąca spółka nie nabywała i nie przenosiła prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. 2.4. Prawidłowe także w ocenie Sądu pierwszej instancji były ustalenia, że skarżąca spółka nie dochowała należytej staranności wymaganej w relacjach gospodarczych. Powyższe ustalenia potwierdzały okoliczności związane z przeprowadzanymi transakcjami takie jak: brak negocjacji cen i wielkości dostaw, brak reklamacji i gwarancji towarów, brak dążenia do maksymalizacji zysku przez wprowadzanie zbędnych podmiotów do łańcucha transakcji, brak możliwości poszukania innego odbiorcy i innych rynków zbytu, brak trudności z wejściem na rynek, prowadzenie transakcji bez żadnego ryzyka handlowego, brak konieczności wynajmowania magazynów, brak realizacji transportu, otrzymywanie 100% przedpłaty z tytułu sprzedaży towarów, kupno i sprzedaż towarów w takich samych ilościach przez kilka podmiotów uczestniczących w łańcuchu, brak jakichkolwiek działań marketingowych czy reklamowych, brak zawieranych umów, nieweryfikowanie źródła pochodzenia towaru, brak doświadczenia w obrocie spornym towarem. 2.5. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wątpliwości skarżącej spółki powinien wzbudzić fakt, że skoro przedmiotem transakcji był atrakcyjny towar, którego podaż nie jest w stanie pokryć ogromnego zapotrzebowania i ma nabywców na tenże towar, biorących w zasadzie każdą partię, to bezcelowe było tworzenie łańcuchów dostaw krajowych, sprowadzających się w praktyce wyłącznie do obrotu fakturowego (towar nie jest dzielony, przewożony, przepakowywany). Także sam sposób nawiązania współpracy, tj. polecenie przez kontrahenta odbiorcy towarów, przeprowadzanie transakcji w formie elektronicznej, bez nawiązywania kontaktów osobistych, weryfikowania odbiorcy towaru wskazywał, że skarżąca nie dochowała wymaganej staranności w doborze kontrahentów. 2.6. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się jednak ze stwierdzeniem, że skarżąca spółka bezsprzecznie wiedziała, że uczestniczy w oszustwie podatkowym. Ze zgromadzonych dowodów nie wynika bowiem, że była w pełni świadomym uczestnikiem nielegalnego procederu. Z całą pewnością powinna jednak domyślać się w jakich transakcjach uczestniczy, a to już wystarczy do zakwestionowanie jej prawa do odliczenia podatku naliczonego. Zebrany materiał dowodowy – jak zaznaczył Sąd pierwszej instancji – okazał się w zupełności wystarczający aby stwierdzić, że racjonalny przedsiębiorca, otrzymawszy taką ofertę jaką otrzymała skarżąca spółka, powinien dostrzec, że naraża się na udział w nielegalnym procederze. 2.7. W podsumowaniu Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżąca spółka była nowym podmiotem na rynku elektroniki, który nagle zaczął osiągać w tej branży znaczne obroty. Była podmiotem, którego obecność w procesie dystrybucji iPhonów i dysków była całkowicie zbędna, nieracjonalna i pozbawiona ekonomicznego sensu. Pomimo to, bez promocji, reklamy, badania rynku, bez kontaktów handlowych, od razu zaczęła brać udział w transakcjach na znaczne kwoty i od początku, bez ryzyka, realizowała zyski. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przedstawiciele skarżącej spółki musieli podejrzewać, że transakcje, w których uczestniczą cechuje inny, ukryty sens. Było bowiem zbyt wiele oczywistych sygnałów, że sporne transakcje mogą stanowić element oszustwa podatkowego. 2.8. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organy podatkowe przeprowadzając postępowanie podatkowe nie naruszyły przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), dalej Ordynacja podatkowa, wymienionych w skardze. 3. Skarga kasacyjna. 3.1. Od powyższego wyroku skarżąca spółka złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych. 3.2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) naruszenie: 3.2.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123, art. 180 § 1, § 2 oraz w związku z art. 191 Ordynacji podatkowej, przez zaakceptowanie przeprowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych, dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, a co za tym idzie błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy; 3.3. art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o VAT, przez niezasadne niezastosowanie. 3.4. Organ drugiej instancji nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Obecny na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjny pełnomocnik organu drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie należnych kosztów postępowania kasacyjnego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach wyznaczonych zarzutami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) stwierdził, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przyjęta przez Sąd pierwszej instancji ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest bezbłędna. 4.2. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa w pierwszej kolejności, że ani w zarzutach ani w argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie podważono ustaleń, które przyjął i zaakceptował Sąd pierwszej instancji tj., że przeprowadzone z udziałem skarżącej spółki transakcje nabycia i odsprzedaży telefonów komórkowych i dysków stanowiły jeden z etapów oszustwa karuzelowego. Wiążące – wobec braku właściwych zarzutów – były ustalenia, że będące przedmiotem kwestionowanych dostaw telefony Apple iPhone oraz dyski SD Samsung pochodziły od podmiotów, które nabyły go od "znikających podatników" bądź od podmiotów stwarzających jedynie formalne pozory uczestnictwa w obrocie gospodarczym. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że wynikające z art. 183 § 1 zdanie pierwsze ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej oznacza, że zakres kontroli dokonywanej przez ten Sąd określają zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub przepisu postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie może samodzielnie uzupełnić skargi kasacyjnej ani o przepisy, których w niej nie wskazano jako naruszone, ani o argumenty służące uzasadnieniu zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 176 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, elementem składowym skargi kasacyjnej jest, oprócz przytoczenia podstaw kasacyjnych, ich uzasadnienie. Powinno ono zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym konkretnie polegało naruszenie wskazanych w zarzutach przepisów, a także wykazanie wpływu takiego uchybienia na wynik sprawy. Pominięcie określonych zagadnień w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez Sąd pierwszej instancji, a przez to przyjętej przez ten sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 września 2017 r., sygn. akt I FSK 2298/15, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych – dalej CBOSA). 4.3. W argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – nie podważając przeprowadzonego z udziałem skarżącej spółki oszustwa karuzelowego – skupiono się natomiast na wykazaniu, że kluczowe dla uznania jakiegoś podmiotu za czynnego uczestnika karuzeli podatkowej jest udowodnienie temu podmiotowi faktu, że w przedmiotowej karuzeli podatkowej działał świadomie. Zarzucono, że Sąd pierwszej instancji "(...) nie dokonuje powyższego udowodnienia, a poddaje tylko w wątpliwość nieświadomość Skarżącej, takiego procederu". Podkreślono, że "(...) transakcja dokonana pomiędzy Spółką a T. Sp. z o.o. została faktycznie wykonana. Czynność sprzedaży, na mocy której Spółka weszła w posiadanie iPhonów oraz dysków SSD, rzeczywiście miała miejsce, co potwierdza materiał dowodowy zebrany w sprawie". Argumentowano także, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której skarżąca spółka, jako odbiorca faktury, nie wiedziała i nie mogła wiedzieć o tym, iż czynność będąca przedmiotem transakcji wiązała się z oszustwem podatkowym w zakresie podatku od wartości dodanej, (str. 8 – 9 uzasadnienia skargi kasacyjnej). 4.4. Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do przedstawionej wyżej argumentacji zauważa, że w istocie rzeczy ocenie podlegał zarzut naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej, w którym podniesiono, że przyjęta przez Sąd pierwszej instancji ocena świadomego udziału skarżącej spółki w "karuzeli podatkowej" była oceną dowolną. Zarzut ten opierał się na stwierdzeniu, że (...) nie jest jasne skąd Sąd I instancji zaczerpnął listę cech charakterystycznych dla oszustw karuzelowych i na jakiej podstawie twierdzi, że występowanie w transakcjach, w których udział bierze Skarżąca ma świadczyć o tym, że powinna była wiedzieć, iż uczestniczy w oszustwie". Ponadto podkreślono, że to "(...) organ podatkowy zobowiązany jest wykazać w sposób prawnie wymagany istnienie obiektywnych przesłanek prowadzących do wniosku, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, iż transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała się z przestępstwem popełnionym przez dostawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu" i że "(...) w analizowanej sprawie dowodu takiego (obiektywnych przesłanek) nie przestawiły ani organy podatkowe, ani sąd pierwszej instancji" (str. 11 i 14 uzasadnienia skargi kasacyjnej). 4.5. Zarzuty powyższe i przedstawiona w ich uzasadnieniu argumentacja nie mogły doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się z przyjętą przez Sąd pierwszej instancji oceną zebranych dowodów i dokonanych na ich podstawie ustaleń faktycznych odnoszących się do braku dobrej wiary skarżącej spółki przy "karuzelowym obrocie" telefonami komórkowymi i dyskami. Sąd ten – co trzeba podkreślić – nie zgodził się ze stwierdzeniem, że skarżąca spółka świadomie uczestniczyła w oszustwie podatkowym, zaznaczając jednakże, że "z całą pewnością powinna domyślać się w jakich transakcjach uczestniczy, a to już wystarczy do zakwestionowanie jej prawa do odliczenia podatku naliczonego". Odpowiadając na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślić należy, że w dotychczasowym orzecznictwie zwrócono uwagę na to, że dokonywanie ustaleń w zakresie świadomości i wiedzy podatnika, a także powinności i przewidywania możliwości udziału w oszukańczych działaniach związanych z obrotem towarami z udziałem tzw. "znikających podatników" może być oparte nie tylko na dowodach bezpośrednich ale także na dowodach pośrednich. Ustalenie takie jest niewątpliwie utrudnione, gdyż łańcuch zachodzących pomiędzy uczestnikami oszustwa najczęściej wygląda na legalny. Typowe dla oszustw karuzelowych jest bowiem to, że w ramach transakcji handel odbywa się przeważnie prawdziwym towarem, jego uczestnicy starają się ukryć bezprawny charakter tych transakcji (są zarejestrowanymi podatnikami VAT, rozliczają się najczęściej bezgotówkowo, przestrzegają zasad dokumentowania transakcji i – oprócz "znikającego podatnika" – składają deklaracje VAT i regulują wynikające z nich zobowiązania. Dlatego też ustalając, czy w konkretnym przypadku dany uczestnik miał świadomość udziału w oszustwie lub powinien mieć tego świadomość, należy przede wszystkim poddać szczegółowej analizie okoliczności transakcji nabycia przez niego towaru. Trzeba wykazać "anomalię" tego obrotu w porównaniu ze standardem, jaki występuje w przypadku analogicznych transakcji legalnych. Należy kłaść akcent nie tyle na kryterium "należytej staranności" (gdyż taką podmioty te starają się zachować), lecz wykazanie, że okoliczności transakcji nabycia i zbycia towaru pozwalają na stwierdzenie, że uczestnik tych transakcji miał lub powinien mieć co najmniej świadomość co do nielegalności tych transakcji. W tym celu należy zebrać i łącznie ocenić wszystkie okoliczności badanej transakcji, po to by wykazać odstępstwa od typowych dostaw tego typu towarem (analogicznie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2019 r., sygn. akt I FSK 1289/19, dostępny internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). 4.6. W odpowiedzi na zarzut skargi kasacyjnej, że "nie jest jasne skąd Sąd I instancji zaczerpnął listę cech charakterystycznych dla oszustw karuzelowych i na jakiej podstawie twierdzi, że występowanie w transakcjach, w których udział brała skarżąca ma świadczyć o tym, że powinna była wiedzieć, iż uczestniczy w oszustwie", zauważyć można, że rolą sądu administracyjnego jest zweryfikowanie, czy dokonana przez organ podatkowy ocena zachowania przez podatnika należytej staranności nie wykracza poza to, co można by od niego oczekiwać w konkretnych okolicznościach. Organy podatkowe oraz sądy administracyjne nie są bowiem zobowiązane do ustalania określonego wzorca staranności zachowań podatników prowadzących działalność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług. Oceniają jedynie, czy w konkretnym przypadku podatnik taką staranność zachował. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości określenie działań, jakich w konkretnym wypadku można w sposób uzasadniony oczekiwać od podatnika, który zamierza skorzystać z prawa do odliczenia podatku VAT, w celu upewnienia się, że dokonywane przez niego transakcje nie wiążą się z popełnieniem przestępstwa przez podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu, zależy przede wszystkim od okoliczności rozpatrywanego wypadku (zob. postanowienie z 6 lutego 2014 r., C -33/13, ECLI:EU:C:2014:184, pkt 37). Ocena należytej staranności działania podatnika nie odbywa się według jednego, z góry ustalonego wzorca. Ocena ta musi być zindywidualizowana i nawiązywać do konkretnych okoliczności rozpatrywanej sprawy, co jednoznacznie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 sierpnia 2018 r., I FSK 1889/16, dostępny w CBOSA). Standard "należytej staranności" powinien uwzględniać profesjonalny charakter działalności przedsiębiorcy (wynikający z zawodowego sposobu prowadzenia aktywności), a także zakładać znajomość obowiązujących regulacji, świadomość skutków podejmowanych czynności, odpowiedni nadzór nad osobami i procesami zarządczymi w przedsiębiorstwie i odpowiedzialność za ich funkcjonowanie (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2018 r., sygn. akt I FSK 842/18 – CBOSA). 4.7. W podanym wyżej kontekście należało w pełni zgodzić się z przyjętą przez Sąd pierwszej instancji oceną ustaleń faktycznych, że skarżąca spółka co najmniej powinna i mogła przewidzieć, że prowadzony z jej udziałem – przy wykorzystaniu wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów – obrót towarowy może służyć do uzyskania nienależnego zwrotu podatku naliczonego. Czynności podejmowane przez skarżącą spółkę jak i pozostałe podmioty przy realizacji transakcji związanych prowadzonym przez skarżącą spółkę obrotem towarowym nie były bowiem czynnościami typowymi dla działalności gospodarczej. Odnotować w tym miejscu trzeba, że przyjęta przez Sąd pierwszej instancji ocena dotycząca kryteriów dochowania należytej staranności w pełni uwzględniała stanowisko zajęte przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej między innymi w wyroku z 12 stycznia 2006 r. w sprawach połączonych C-354/03, C-355/03 i C-484/03 pkt 52, 55, a także w wyrokach w sprawach połączonych C-439/04 i C-440/04, pkt 45, 46, 60; C-80/11 i C-142/11, pkt 47; w sprawie C-285/11, pkt 41 oraz w sprawach C-642/11 i C-643/11 szeroko zacytowanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Z wypowiedzi Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jednoznacznie wynika, że odmowa prawa do odliczenia, jako wyjątek od zasadniczego założenia w konstrukcji VAT, jest możliwa w sytuacji, gdy podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała się z przestępstwem popełnionym przez dostawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu. 4.8. W podsumowaniu Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że materiał dowodowy, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję był kompletny w zakresie okoliczności istotnych dla ustalenia, że skarżąca spółka uczestnicząc w karuzelowym obrocie telefonami Apple iPhone i dyskami SD Samsung nie działa w "dobrej wierze". Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia stanu faktycznego oraz że przyjęta przez organy podatkowe ocena dowodów nie naruszała zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Zarzut naruszenia powyższego przepisu, tj. że organ podatkowy naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, wymaga wykazania, że uchybił on zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczająca polemika z ustaleniami organów podatkowych przez proste zaprzeczenie poczynionym ustaleniom, gdy podniesione w skardze zarzuty mają charakter ogólnikowy i w większości nie zostają prawidłowo uzasadnione. Odnosząc się zatem do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie sposób w tym miejscu pominąć, że dokonano w niej wybiórczej (wyłącznie korzystnej dla skarżącej spółki) prezentacji poszczególnych fragmentów zdarzeń, pomijając te elementy, które były dla niej niekorzystne. Taka selektywna prezentacja stanu faktycznego, bez uwzględnienia całokształtu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy z całą pewnością nie mogła doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku w oparciu o zarzut naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej. 4.9. Wobec bezzasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ponieważ zarzutami tymi skutecznie nie zakwestionowano stanu faktycznego ustalonego przez organy podatkowe i zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji, to nie dawał podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego polegający na "niezastosowaniu" art. 86 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT. 4.10. Ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika (radcy prawnego) reprezentującego organ drugiej instancji, orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dominik Mączyński Ryszard Pęk Marek Kołaczek sędzia WSA del. sędzia NSA sędzia NSA ----------------------- 10
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI