I FSK 1127/20

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-21
NSApodatkoweWysokansa
VATpodatek naliczonyprawo do odliczeniadobra wiaranależyta starannośćweryfikacja kontrahentafakturyoszustwo podatkoweTSUENSA

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając prawo spółki do odliczenia VAT naliczonego, gdyż spółka dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta.

Sprawa dotyczyła prawa spółki do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur wystawionych przez kontrahenta, który okazał się być fikcyjny. Organy podatkowe odmówiły prawa do odliczenia, uznając brak należytej staranności spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że spółka dochowała wymaganej staranności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA i podkreślając, że prawo do odliczenia VAT nie może być automatycznie odmawiane, jeśli podatnik działał w dobrej wierze i podjął wszelkie dostępne kroki w celu weryfikacji kontrahenta.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Gdańsku, który uchylił decyzje organów podatkowych odmawiające spółce prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego. Sprawa dotyczyła faktur wystawionych przez podmiot "A." A. P., które zdaniem organów nie dokumentowały rzeczywistych transakcji, a spółka nie dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta. WSA uznał, że spółka podjęła wszelkie przewidziane prawem działania w celu sprawdzenia kontrahenta, w tym weryfikację w CEIDG, sprawdzenie NIP i REGON, a także telefoniczne potwierdzenia statusu VAT. Sąd powołał się na orzecznictwo TSUE (C-277/14), wskazując, że odmowa prawa do odliczenia VAT jest możliwa tylko wtedy, gdy podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o oszustwie podatkowym, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organach. NSA zgodził się z WSA, że organy nie wykazały obiektywnych przesłanek wskazujących na złą wiarę spółki. Podkreślono, że transakcje z "A." stanowiły niewielki procent obrotu spółki, a procedury współpracy były standardowe. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając ją za niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego, jeśli działał w dobrej wierze i nie wiedział ani nie powinien był wiedzieć o oszustwie podatkowym, nawet jeśli faktura została wystawiona przez podmiot, który nie dokonał faktycznej dostawy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe nie wykazały obiektywnych przesłanek wskazujących na złą wiarę spółki. Spółka podjęła wszelkie przewidziane prawem działania w celu weryfikacji kontrahenta, a okoliczności współpracy nie budziły uzasadnionych wątpliwości. Odmowa prawa do odliczenia VAT jest możliwa tylko w ściśle określonych przypadkach, gdy podatnik miał świadomość udziału w oszustwie podatkowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.t.u. art. 88 § 3a pkt 4 lit. a

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis ten stanowi podstawę do odmowy prawa do odliczenia podatku naliczonego, gdy faktura dokumentuje czynności, które nie zostały dokonane. Sąd interpretuje go w kontekście dobrej wiary podatnika i obowiązku dochowania należytej staranności.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 86 § ust. 1 i 2

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepisy określające prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

O.p. art. 122

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Zasada prawdy obiektywnej.

O.p. art. 187 § par. 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

O.p. art. 191

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów.

P.p.s.a. art. 141 § par. 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spółka dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta. Organy podatkowe nie wykazały obiektywnych przesłanek wskazujących na złą wiarę spółki. Spółka działała w dobrej wierze, a okoliczności współpracy nie budziły uzasadnionych wątpliwości. WSA prawidłowo ocenił materiał dowodowy i zastosował przepisy prawa.

Odrzucone argumenty

Faktury wystawione przez "A." nie dokumentowały rzeczywistej sprzedaży. Spółka nie dochowała należytej staranności w sprawdzeniu kontrahenta. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego przez WSA.

Godne uwagi sformułowania

w dobrej wierze nie chodzi o umiejętności detektywistyczne, a o to, czy w świetle okoliczności sprawy podatnik powinien domyśleć się, że istnieje prawdopodobieństwo uczestniczenia przez niego w transakcjach, których celem jest oszustwo w podatku od towarów i usług. to okoliczności konkretnej sprawy będą decydujące dla stwierdzenia dobrej lub złej wiary nabywcy i związanego z tym prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Skład orzekający

Artur Mudrecki

przewodniczący

Bartosz Wojciechowski

sprawozdawca

Janusz Zubrzycki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że prawo do odliczenia VAT nie jest automatycznie wyłączone w przypadku fikcyjnych faktur, jeśli podatnik działał w dobrej wierze i dochował należytej staranności w weryfikacji kontrahenta. Podkreślenie roli dobrej wiary i obiektywnych przesłanek w ocenie działań podatnika."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2014 roku, choć zasady dotyczące dobrej wiary i należytej staranności pozostają aktualne. Konieczność indywidualnej oceny każdej sprawy pod kątem konkretnych okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu odliczania VAT od faktur wystawionych przez nierzetelnych kontrahentów i pokazuje, jak sąd ocenia 'dobrą wiarę' podatnika. Jest to kluczowe zagadnienie dla wielu przedsiębiorców.

Czy można odliczyć VAT od fikcyjnej faktury? NSA wyjaśnia, kiedy dobra wiara chroni podatnika.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1127/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-09-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Mudrecki /przewodniczący/
Bartosz Wojciechowski /sprawozdawca/
Janusz Zubrzycki
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gd 1800/19 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2020-02-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 900
art. 122, art. 187 par. 1, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 141 par. 4, art. 174 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1800/19 w sprawie ze skargi E. S.A. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 7 sierpnia 2019 r., nr 2201-IOV-2.4103.85-95.2019/10/06 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2014 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu I instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi
1.1. Wyrokiem z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1800/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, orzekając w sprawie ze skargi E. S.A. z siedzibą w G. (dalej: spółka, skarżąca, strona) uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 7 sierpnia 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 25 lutego 2019 r.
Stan sprawy był następujący.
1.2. Decyzją z dnia 25 lutego 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. określił spółce, jako następcy prawnemu "E2" Spółki z o.o. z siedzibą w G., zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2014 r. w sposób odmienny aniżeli spółka w złożonych za te miesiące deklaracjach VAT-7.
Naczelnik zakwestionował prawo spółki do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony uwidoczniony na fakturach VAT wystawionych przez "A." A. P. mających dokumentować zakup brykietu ze słomy i pelletu ze słomy. W wyniku przeprowadzonych czynności wyjaśniających organ I instancji stwierdził, że faktury VAT wystawione przez ww. podmiot na rzecz spółki dokumentują transakcje, które w rzeczywistości nie miały miejsca, w związku z czym spółce, na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) - dalej: ustawa o VAT, nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z tych faktur VAT.
1.3. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał ją w mocy.
Zdaniem organu odwoławczego, zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz okoliczności towarzyszące zawieranym transakcjom jednoznacznie wskazują, że zakwestionowane faktury nie dokumentują faktycznych transakcji dokonanych pomiędzy spółką a "A.", zaś strona nie dochowała należytej staranności przy zawieraniu zakwestionowanych transakcji.
1.4. W skardze na decyzję organu odwoławczego "E." S.A. z siedzibą w G. wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zwrot na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, jak i kosztów opłaty skarbowej, wg norm przepisanych.
2. Wyrok Sądu I instancji
2.1. W ocenie Sądu, poczynione przez organy podatkowe ustalenia dotyczące przebiegu transakcji opisanych w zakwestionowanych fakturach znajdują potwierdzenie
w materiale dowodowym sprawy, który został zgromadzony zarówno w postępowaniu podatkowym prowadzonym wobec spółki, jak i w ramach czynności wyjaśniających przeprowadzonych wobec jej kontrahenta.
2.2. Zdaniem WSA, za słuszną należy uznać konstatację organów, że A. P. nie prowadziła działalności gospodarczej "A.", a jedynie występowała jako osoba firmująca działalność P. B.. A. P. nie mogła tym samym sprzedać spółce towaru wymienionego w zakwestionowanych fakturach VAT. A zatem, faktury te, jako wystawione przez podmiot "A." A. P., nie dokumentowały rzeczywistej sprzedaży towaru na rzecz skarżącej. Z treści zeznań świadków oraz dokumentów zgromadzonych w sprawie w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że faktury VAT za sprzedaż brykietu i pelletu ze słomy na rzecz spółki, w których jako sprzedawca widnieje "A." A. P., nie potwierdzają rzeczywistego przebiegu transakcji gospodarczych.
2.3. W tym miejscu jawi się istotne dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu pytanie, czy sytuacja, o której wyżej mowa - zaistniała po stronie kontrahenta spółki - może skutkować w stosunku do skarżącej tak dalece, że w efekcie działania innych podmiotów skarżąca została pozbawiona prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Sąd powołał się m.in. na orzeczenie TSUE w sprawie C-277/14, z którego można wyprowadzić generalny wniosek, że to okoliczności konkretnej sprawy będą decydujące dla stwierdzenia dobrej lub złej wiary nabywcy i związanego z tym prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Sąd nie zaakceptował stanowiska organów podatkowych, że strona skarżąca nie dochowała należytej staranności w sprawdzeniu swojego kontrahenta, a tym samym nie może powoływać się na dobrą wiarę przy zawieraniu transakcji.
Należy bowiem wskazać, że przed rozpoczęciem współpracy z "A." spółka uzyskała przewidziane prawem informacje mające potwierdzać legalną działalność tego podmiotu, m.in. poprzez sprawdzenie w CEIDG oraz sprawdzenie numerów REGON i NIP. Aktywność tego podmiotu jako czynnego podatnika podatku VAT została potwierdzona w Urzędzie Skarbowym w K. Spółka nie wystąpiła co prawda do naczelnika tego urzędu skarbowego o pisemne potwierdzenie, czy "A." jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny lub zwolniony (art. 96 ust. 13 ustawy o VAT), jednakże dokonywała telefonicznych sprawdzeń w urzędach skarbowych, czy potencjalni kontrahenci (dostawcy biomasy) są czynnymi podatnikami VAT, o czym zeznał A. P. (zatrudniony w spółce w 2014 r. na stanowisku specjalisty ds. obrotu biomasą). Należy przyznać rację stronie skarżącej, że z przepisów ustawy o VAT obowiązujących w 2014 r. nie wynikało, aby podatnicy podczas weryfikacji kontrahentów obligatoryjnie zobowiązani byli do posiadania w swojej dokumentacji "papierowego" potwierdzenia od właściwego organu podatkowego o statusie swoich kontrahentów. A zatem, strona skarżąca wykorzystała wszelkie dostępne możliwości w zakresie sprawdzenia swojego kontrahenta, przy czym należy wyraźnie podkreślić, że żaden przepis nie wymagał korzystania z innych źródeł.
Podobnie niezasadne jest czynienie stronie skarżącej zarzutu, że żaden z przesłuchanych w charakterze świadków pracowników spółki odpowiedzialnych za współpracę z "A." nie nawiązał osobistego kontaktu z A. P. w celu potwierdzenia jej faktycznej zdolności do realizacji umowy. Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej, która odwołując się do doświadczenia życiowego wskazała, że nawet w przypadku wykazania się najlepszą (wręcz detektywistyczną) przenikliwością weryfikacji swojego kontrahenta, nie uchroniłaby się od oszukańczego procederu, który prowadził P. B. w porozumieniu i za przyzwoleniem A. P..
W ocenie Sądu, organy podatkowe nie wskazały obiektywnych przesłanek, które mogłyby świadczyć, że skarżąca wiedziała lub powinna była wiedzieć, iż "A." jest nieuczciwym kontrahentem. W kontrolowanym okresie podmiot ten był jednym z kilkudziesięciu dostawców biomasy do spółki, zaś transakcje z nim stanowiły jedynie 2% rocznego wolumenu dostaw biomasy. Należy wskazać, że tryb nawiązania współpracy z "A.", proces współpracy, a także samo rozwiązanie umowy były tożsame i praktykowane przez spółkę wobec innych dostawców. Zdaniem Sądu, skarżąca postępowała zgodnie ze standardami działania w procesie wyboru dostawców. Zawarta z "A." umowa zawierała bardzo szczegółowe zapisy w zakresie współpracy, tj. praw i obowiązków stron (§ 3), restrykcyjnych warunków realizacji poszczególnych dostaw biomasy (§ 4), określania ilości i kontroli jakości poszczególnych dostaw biomasy (§ 5), rozliczeń finansowych, a także odszkodowań i kar (§ 6 i 7). Kontakt z "A." nie był jednorazowy, lecz regularny, odbywał się wszystkimi kanałami komunikacji. Korespondencja, m.in. w zakresie złej jakości biomasy, ponagleń, czy przesunięć w dostawach, kierowana była za pośrednictwem operatora pocztowego na adres siedziby "A." i odbierana osobiście przez A. P., a także S. P. i J. P.
Istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie miał również aspekt dokonywania płatności za towary za pośrednictwem rachunku bankowego. Skarżąca nie miała wiedzy, że wskazywany na wystawianych przez "A." fakturach za dostawę biomasy rachunek bankowy nie należy do A. P., lecz do P. B.. Trudno oczekiwać od podatnika, aby w każdym przypadku przeprowadzał dochodzenie, czy numer rachunku bankowego widniejący na dokumencie sprzedaży należy rzeczywiście do sprzedawcy, czy do innego podmiotu. Przede wszystkim wymóg taki nie wynika z żadnej regulacji prawnej.
Reasumując, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy strona skarżąca podjęła wszelkie możliwe, przewidziane prawem działania, jakich można było od niej oczekiwać jako od przezornego przedsiębiorcy, w celu sprawdzenia swojego kontrahenta. Tym samym, za zasadny należało uznać sformułowany w skardze zarzut naruszenia przepisów art. 86 ust. 1 i 2 oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT poprzez bezzasadne pozbawienie spółki prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur VAT wystawionych przez "A.", w sytuacji, gdy w tych konkretnych okolicznościach spółka działała w dobrej wierze.
3. Skarga kasacyjna
3.1. Powyższy wyrok został w całości zaskarżony przez organ, który zarzucił mu naruszenie:
I. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: P.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, pomimo jej bezzasadności; naruszeniu art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez błędną kontrolę niniejszej sprawy oraz błędne zastosowanie środków określonych w ustawie i uznanie skargi za zasadną w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nie zawierały podstaw prawnych uzasadniających ich uchylenie, zatem skarga winna być oddalona na podstawie 151 P.p.s.a.;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., w związku z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) - dalej: O.p., poprzez nieuzasadnione stwierdzenie, iż błędna wykładnia art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT była konsekwencją naruszenia sformułowanej w art. 191 O.p. zasady swobodnej oceny dowodów, podczas gdy Sąd nie wskazał, na czym miała polegać błędna wykładnia tego przepisu, a organy podatkowe dokonały prawidłowej, zbieżnej z Sądem wykładni przepisów i dokonały oceny materiału dowodowego w dopuszczalnych granicach;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. polegające na uchyleniu przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia organów w okolicznościach, które nie uzasadniały takiego rozstrzygnięcia, a organów odpowiadało treści art. 120 O.p.;
- art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów zostały wydane zgodnie z przepisami.;
- art. 141 § 4 P.p.s.a., art. 135 P.p.s.a w zw. z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT w zw. z art. 191 O.p. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego polegające na przyjęciu, iż błędna wykładnia art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT była konsekwencją naruszenia sformułowanej w art. 191 O.p. zasady swobodnej oceny dowodów, podczas gdy Sąd nie wskazał, na czym miała polegać błędna wykładnia art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT oraz w sposób nieuprawniony przyjął, iż "organy podatkowe nie wskazały obiektywnych przesłanek, które mogłyby świadczyć, że skarżąca wiedziała lub powinna była wiedzieć iż " X" jest nieuczciwym kontrahentem", w sytuacji, gdy organ podatkowy II instancji w zakresie wystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozpoznania sprawy przeprowadził postępowanie dowodowe i ocenił materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji;
II. prawa materialnego, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w zw. z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do nieuzasadnionego stwierdzenia, iż błędna wykładnia art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT była konsekwencją naruszenia sformułowanej w art. 191 O.p. zasady swobodnej oceny dowodów, podczas gdy Sąd nie wskazał na czym miała polegać błędna wykładnia art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT oraz w sposób nieuprawniony przyjął, iż organy podatkowe nie wskazały obiektywnych przesłanek, które mogłyby świadczyć, że skarżąca wiedziała lub powinna była wiedzieć iż " X" jest nieuczciwym kontrahentem.
3.2. Kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ew. o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
3.3. Zarządzeniem z dnia 7 sierpnia 2020 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału pozostawił odpowiedź (replikę) strony na skargę kasacyjną organu bez rozpoznania, a to ze względu na nieuzupełnienie braków formalnych tejże odpowiedzi.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4.1. Skarga kasacyjna organu nie zasługuje na uwzględnienie – nie są bowiem zasadne ani podniesione zarzuty procesowe, ani materialnoprawne.
4.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację miał Sąd I instancji, który stwierdził, że organy podatkowe nie wskazały obiektywnych przesłanek, które mogłyby świadczyć, że skarżąca wiedziała lub powinna była wiedzieć, iż "A." A. P. jest nieuczciwym kontrahentem.
4.3. Sąd kasacyjny nie dostrzega uchybień procedury, o których mowa w skardze kasacyjnej, a już z całą pewnością nie takich, które – zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał wnikliwej i trafnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, dochodząc do słusznego wniosku o braku możliwości zaakceptowania stanowiska organów podatkowych, że strona skarżąca nie dochowała należytej staranności w sprawdzeniu swojego kontrahenta, a tym samym nie może powoływać się na dobrą wiarę przy zawieraniu transakcji.
Sąd I instancji przywołał liczne okoliczności sprawy (takie jak: uzyskanie przez spółkę przed rozpoczęciem współpracy z "A." przewidzianych prawem informacji mających potwierdzać legalną działalność tego podmiotu, m.in. poprzez sprawdzenie w CEIDG oraz sprawdzenie numerów REGON i NIP; potwierdzenie aktywności tego podmiotu jako czynnego podatnika podatku VAT w Urzędzie Skarbowym; zeznania M. W.; fakt że w kontrolowanym okresie podmiot ten był jednym z kilkudziesięciu dostawców biomasy do spółki, zaś transakcje z nim stanowiły jedynie 2% rocznego wolumenu dostaw biomasy; to, że tryb nawiązania współpracy z "A.", proces współpracy, a także samo rozwiązanie umowy były tożsame i praktykowane przez spółkę wobec innych dostawców; szczegółowe zapisy w umowie w zakresie współpracy; dokonywanie płatności za pośrednictwem rachunku bankowego i in.) świadczące o tym, że skarżąca spółka wykorzystała dostępne możliwości w zakresie sprawdzenia swojego kontrahenta, a okoliczności współpracy nie były tego rodzaju, aby wzbudzać uzasadnione wątpliwości co do rzetelności "A.".
4.4. Sąd wojewódzki powołał się przy tym na stosowne przepisy dyrektyw europejskich oraz na bogate orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie tzw. "dobrej wiary", wskazując w szczególności na wyrok z dnia 22 października 2015 r. w sprawie C-277/14, zgodnie z tezą którego: "Przepisy szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, zmienionej dyrektywą Rady 2002/38/WE z dnia 7 maja 2002 r., należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, takim jak w postępowaniu głównym, które odmawiają podatnikowi prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej należnego lub zapłaconego od dostarczonych mu towarów z uwagi na to, iż faktura została wystawiona przez podmiot, który w świetle kryteriów przewidzianych przez te przepisy należy uważać za podmiot nieistniejący i nie ma możliwości ustalenia tożsamości rzeczywistego dostawcy towarów, chyba że zostanie wykazane, w świetle obiektywnych przesłanek i bez wymagania od podatnika, aby dokonał ustaleń, do których nie jest on zobowiązany, że ów podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, iż rzeczona dostawa wiązała się z przestępstwem w zakresie podatku od wartości dodanej, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego".
Z cytowanego orzeczenia można zatem wyprowadzić generalny wniosek, że to okoliczności konkretnej sprawy będą decydujące dla stwierdzenia dobrej lub złej wiary nabywcy i związanego z tym prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. akt I FSK 2376/18 (dostępnym w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), "w dobrej wierze nie chodzi o umiejętności detektywistyczne, a o to, czy w świetle okoliczności sprawy podatnik powinien domyśleć się, że istnieje prawdopodobieństwo uczestniczenia przez niego w transakcjach, których celem jest oszustwo w podatku od towarów i usług. Takie prawdopodobieństwo nakazuje przyjrzeć się w sposób dokładniejszy danemu podmiotowi, danej transakcji. Dobrą wiarę wyklucza sytuacja, w której wobec podejrzanych okoliczności, podatnik mógł przypuszczać, że jego kontrahent jest nierzetelny, lecz podejmuje ryzyko współpracy z nim zamiast dokładniejszej analizy swojego kontrahenta".
W opinii NSA, szereg podanych już wyżej okoliczności powoduje, że słuszność należy przyznać Sądowi I instancji, który wskazał, że błędne jest stanowisko organów podatkowych, że strona skarżąca nie dochowała należytej staranności w sprawdzeniu swojego kontrahenta, a tym samym nie może powoływać się na dobrą wiarę przy zawieraniu transakcji.
4.5. Sąd I instancji okoliczności sprawy dokładnie przeanalizował i nie można mu zarzucić naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej przepisów. Nawet jeśli WSA w Gdańsku nie zawarł w uzasadnieniu obszernych rozważań co do tego, na czym miała polegać błędna wykładnia art. 191 O.p. czy art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, to uchybienie to nie miało wpływu (zwłaszcza "istotnego") na wynik sprawy, zaś analiza treści uzasadnienia wyroku nie pozostawia wątpliwości co do stanowiska Sądu. Przedstawiona argumentacja wykazująca stwierdzoną wadliwość działania organu była wystraczająca do uchylenia decyzji organów I i II instancji.
Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że podziela opinię organów, że faktury wystawione przez "A." nie dokumentowały rzeczywistej sprzedaży towaru na rzecz skarżącej spółki, a sam materiał dowodowy został zgromadzony zgodnie z wymogami stawianymi przez art. 122 i art. 187 § 1 O.p. – zakwestionowano natomiast jego ocenę.
4.6. Przypomnieć wypada, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 141 § 1 P.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego wyroku sporządzono w taki sposób, że możliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.
4.7. W opisanej sytuacji niezasadny musiał się okazać zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT poprzez niewłaściwe zastosowanie.
4.8. W związku z powyższym, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Nie zasądzono zwrotu kosztów na rzecz spółki wobec braku stosownego wniosku - zarządzeniem z dnia 7 sierpnia 2020 r. Zastępca Przewodniczącego wydziału pozostawił odpowiedź (replikę) strony na skargę kasacyjną organu bez rozpoznania, a podczas rozprawy w imieniu spółki nikt się nie stawił, stąd też brak stosownego wniosku w sprawie kosztów postępowania.
Janusz Zubrzycki Artur Mudrecki Bartosz Wojciechowski
sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA (spr.)

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI