I FSK 108/16

Naczelny Sąd Administracyjny2018-03-13
NSApodatkoweWysokansa
VATdoręczeniewszczęcie postępowaniaprzedawnienieOrdynacja podatkowaVAT marżawewnątrzwspólnotowe nabycie towarówkontrola podatkowaskarżony organ

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów podatkowych z powodu wadliwego doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego.

Sprawa dotyczyła podatku VAT za listopad 2007 r., gdzie organy podatkowe określiły wysokie zobowiązanie podatkowe. Kluczowym zarzutem w skardze kasacyjnej było wadliwe doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, co zdaniem NSA, miało istotny wpływ na prawidłowość całego postępowania. Sąd uznał, że brak dowodów na prawidłowe doręczenie przez upoważnioną osobę uniemożliwia stwierdzenie skutecznego wszczęcia postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach oraz decyzje organów obu instancji w sprawie podatku od towarów i usług za listopad 2007 r. Głównym powodem uchylenia było stwierdzenie wadliwości doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego. Sąd kasacyjny zakwestionował ustalenia sądu pierwszej instancji dotyczące skuteczności doręczenia, wskazując na brak dowodów potwierdzających, kto dokonał doręczenia i w jakim trybie. W szczególności, brak było pieczęci organu, czytelnego podpisu doręczyciela ze wskazaniem stanowiska służbowego, ani notatki służbowej. NSA podkreślił, że wadliwe doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania skutkuje tym, że wszelkie dalsze czynności organów podatkowych, w tym wydanie decyzji, nie wywołują skutków prawnych, ponieważ były podejmowane przed formalnym wszczęciem postępowania. Sąd odrzucił argumentację organów i sądu niższej instancji opartą na analogii do poprzednich doręczeń, wskazując, że nie były one przedmiotem kontroli instancyjnej. W związku z tym, sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji, który ma obowiązek prawidłowo doręczyć postanowienie o wszczęciu postępowania i przeprowadzić je zgodnie z przepisami.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wadliwe doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, w tym brak możliwości ustalenia osoby doręczyciela, uniemożliwia stwierdzenie skutecznego wszczęcia postępowania i czyni wszystkie dalsze czynności organów podatkowych bezskutecznymi.

Uzasadnienie

NSA wskazał, że brak dowodów na prawidłowe doręczenie przez upoważnioną osobę (pracownika organu) postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, zgodnie z art. 144 § 1 Ordynacji podatkowej, powoduje, że nie można stwierdzić, czy doręczenie nastąpiło zgodnie z prawem. Skoro art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej wiąże datę wszczęcia postępowania z dniem doręczenia postanowienia, a postępowanie nie zostało skutecznie wszczęte, to czynności podjęte przed tym momentem nie wywołują skutków prawnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (29)

Główne

O.p. art. 70 § § 6 pkt 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 70 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 144 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

u.o.p.t.u. art. 99 § ust. 12

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

u.o.p.t.u. art. 120 § ust. 4

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

u.o.p.t.u. art. 120 § ust. 10 pkt 5

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

u.o.p.t.u. art. 120 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Pomocnicze

O.p. art. 120

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 121

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 127

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 165 § § 4

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 149

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 150

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 200

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 207

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 210 § § 1 pkt 2

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 210 § § 4

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 126

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b/

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c/

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wadliwe doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, co skutkuje nieważnością całego postępowania. Brak dowodów na prawidłowe doręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania przez upoważnioną osobę. Czynności podjęte przed skutecznym wszczęciem postępowania nie wywołują skutków prawnych.

Odrzucone argumenty

Doręczenie pisma pracownikowi strony w miejscu pracy było prawidłowe. Decyzja opatrzona adnotacją "duplikat" nie jest wadliwa.

Godne uwagi sformułowania

Wada doręczenia polegająca na niemożności ustalenia osoby doręczyciela powoduje, że nie można stwierdzić czy doręczenia dokonał pracownik organu czy też inna upoważniona osoba, a w konsekwencji nie można skontrolować czy doręczenie nastąpiło w zgodzie z obowiązującym w tym zakresie przepisem prawa. Skoro zatem skarżący kasacyjnie wykazał, że nie szło do prawidłowego doręczenia mu postanowienia o wszczęciu postępowania to poprawny jest kolejny zarzut, że podejmowane dalej przez organ podatkowy czynności nie mogły wywołać zamierzonego w nich skutku. Czynności dokonywane przed momentem wszczęcia postępowania podatkowego nie wywołują skutków prawnych, gdyż przez wydaniem takiego postanowienia nie toczy się żadne postępowanie.

Skład orzekający

Bartosz Wojciechowski

sędzia

Ewa Rojek

sprawozdawca

Małgorzata Niezgódka - Medek

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie kluczowego znaczenia prawidłowego doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego dla ważności całego postępowania i wydanych decyzji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wadliwego doręczenia, ale jego zasady dotyczące wszczęcia postępowania są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe mogą być formalne błędy proceduralne, takie jak wadliwe doręczenie, które mogą doprowadzić do uchylenia decyzji podatkowych, nawet jeśli merytorycznie sprawa wydaje się być jasna.

Błąd w doręczeniu pisma zrujnował postępowanie podatkowe. NSA uchyla decyzję!

Dane finansowe

WPS: 412 765 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 108/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bartosz Wojciechowski
Ewa Rojek /sprawozdawca/
Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
III SA/Gl 1226/15 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2015-08-31
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 749
art. 120, art. 121, art. 122, art. 127, art. 165 § 4, z art. 149, art. 150, art. 187, art. 191, art. 200, art. 207, art. 210 § 1 pkt 2 i § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 99 ust. 12, art. 120 ust. 4 i 10 pkt 5
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia WSA del. Ewa Rojek (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Łysiak, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1226/15 w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopada 2007 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 września 2013 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 27 grudnia 2013 r., nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz I. S. kwotę 9045 (słownie: dziewięć tysięcy czterdzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów za obie instancje.
Uzasadnienie
1.1 Zaskarżonym wyrokiem z 31 sierpnia 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 1226/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę I. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 16 września 2013 r.
nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2007 r.
1.2 Sąd pierwszej instancji wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z 16 września 2013 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z 27 grudnia 2013 r. określającą I. S. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za listopad 2007 r. w wysokości 412.765 zł. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. Przeprowadzona u I. S. kontrola podatkowa w zakresie prawidłowości wywiązywania się z obowiązków w podatku od towarów i usług za okres od lipca 2007 r. do grudnia 2007 r. wykazała, że podatnik ujął w rejestrze sprzedaży faktury VAT marża dokumentujące sprzedaż samochodów używanych, nabytych uprzednio od kontrahenta unijnego N. Ustalono, że portugalski kontrahent strony zadeklarował wskazane dostawy jako wewnątrzwspólnotowe dostawy towarów (WDT). W ocenie organu transakcja zakupów samochodów BMW wystawiona przez firmę N. stanowiła dla strony wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, a w konsekwencji zgodnie z art. 120 ust.10 pkt 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, ze zm.; dalej: ustawy o VAT), strona nieprawidłowo opodatkowała dostawę wskazanych samochodów na zasadzie marży. Nadto nieprawidłowe było rozliczenie sprzedaży na terenie kraju samochodów BMW zgodnie z art. 120 ust. 4 ustawy VAT.
Organ wyjaśnił, że postanowienia o wszczęciu postępowania, o wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego oraz zawiadomienie o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia z 13 grudnia 2012 r. zostały odebrane przez pracownika strony, a wobec domniemania upoważnienia do odbioru korespondencji, pracownik organu skarbowego nie miał podstaw do kwestionowania tego umocowania. Organ stwierdził, że odwołanie pełnomocnictw do odbioru korespondencji nie ma w okolicznościach sprawy znaczenia.
Wskazał też, że stronie został doręczony prawidłowy odpis decyzji, chociaż posiadał oznaczenie "duplikat".
Wyjaśniając kwestię przedawnienia wyjaśnił, że 13 grudnia 2012 r. wszczęto dochodzenie w sprawie nieprawidłowości w rozliczeniu podatku VAT za miesiące od sierpnia do grudnia 2012 r. Postanowienie o przedstawieniu zarzutów sporządzono 13 grudnia 2012 r., a zmieniono postanowieniem z 31 stycznia 2013 r. Do ogłoszenia postanowienia doszło 1 lutego 2013 r. Do strony zostało wysłane zawiadomienie z 13 grudnia 2012 r. informujące o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, które 14 grudnia 2012 r. odebrała M. R. W ocenie organu odwoławczego, powyższe skutkowało stosownie do art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.
1.3 Wskutek skargi podatnika Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 16 września 2013 r. uwzględnił skargę z uwagi na podniesiony zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego. Ocenił, że zawiadomienie o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z 13 grudnia 2012 r. prawidłowo zostało doręczone 14 grudnia 2012 r. pracownikowi skarżącego - M. R. Z pisma nie wynikało jednak z czego organ podatkowy wywodzi skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia. To oznaczało, że brak było podstaw do przyjęcia, że w analizowanej sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
1.4 Wyrokiem z 17 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w całości zaskarżone orzeczenie. Wskazał, że skarżący poprzez wniesienie skargi kasacyjnej nie zwalczał ustalenia sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim uznał, że doręczenie pisma z 13 grudnia 2012 r. było prawidłowe i nastąpiło przed upływem terminu przedawnienia, który w odniesieniu do listopada 2007 r. upływał z dniem 31 grudnia 2012 r. Stwierdził jednak, że w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów nie budzi wątpliwości, że przed upływem pięcioletniego terminu przedawnienia określonego w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej skarżący dowiedział się o prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnoskarbowemu, a tym samym ziściła się przesłanka z art. 70 § 6 pkt 1 tej ustawy, co oznacza powstaniem skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za listopad 2007 r.
1.5 Pismem z 21 sierpnia 2015 r. skarżący w całości podtrzymał podniesione w skardze zarzuty.
1.6 Sąd wyrokiem z 31 sierpnia 2015 r. oddalił skargę. Wskazał na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 17 kwietnia 2015 r., który podkreślił, że pismo organu z 13 grudnia 2012 r. zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej. W tym samym trybie co pismo z 13 grudnia 2012 r. zostało stronie skarżącej doręczone postanowienie z 14 grudnia 2012 r. o wszczęciu postępowania oraz o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Pisma te zostały doręczone pracownikowi strony skarżącej 14 grudnia 2012 r. Wobec faktu, że strona skarżąca nie zmieniła miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, fakt, że odwołano pełnomocnictwo do odbioru korespondencji w związku z planowanym kilkudniowym wyjazdem za granicę, o czym nie powiadomiono organu przed odebraniem omawianej korespondencji, nie może wpływać na skuteczność tego doręczenia.
1.7 Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że konieczność ponownego doręczenia decyzji z 27 grudnia 2012 r. spowodowana była faktem, że egzemplarze decyzji wysłane do strony 28 grudnia 2012 r. nie zostały zwrócone do organu pomimo stwierdzenia braku skuteczności ich doręczenia postanowieniem organu odwoławczego z 17 kwietnia 2013 r. W sprawie nie budzi wątpliwości, że egzemplarz decyzji z 27 grudnia 2012 r. opatrzony pieczęcią "duplikat" został doręczony pełnomocnikowi strony 25 kwietnia 2013 r., a strona w oparciu o ten dokument złożyła skutecznie odwołanie z 8 maja 2013 r. W tym kontekście strona zarzuciła naruszenie przepisów art. 120, art. 121 i art. 125 Ordynacji podatkowej, które to zarzuty zdaniem sądu pierwszej instancji nie zasługują na uwzględnienie.
1.8 Wskazał nadto, że organy podatkowe podjęły wszystkie możliwe działania w celu ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w wyniku których zasadnie przyjęły, że zakwestionowane transakcje miały charakter trójstronny. Dokonując tej oceny odwołały się do wspólnej cechy podmiotów wyróżnionych w art. 120 ust. 10 ustawy o VAT tj. do faktu, że we wcześniejszych fazach obrotu podmiot sprzedający towar używany pośrednikowi pozbawiony był prawa odliczania podatku od wartości dodanej naliczonego przy jego nabyciu. Dokonując w oparciu o powyższe kryteria oceny zakwestionowanych transakcji organ ustalił, że unijny kontrahent strony skarżącej uznał wewnątrzwspólnotową dostawę towaru w przeciwieństwie do tejże strony, która uznała ją za transakcję w systemie VAT marża. Ustalenia te organ poczynił w oparciu o zakwestionowane faktury, z których nie wynika jednoznacznie, że kontrahent strony dokonał transakcji w systemie VAT marża. Z informacji uzyskanych z systemu SCAC i VIES wynika, że kontrahent portugalski wykazał dostawę wewnątrzwspólnotową o charakterze trójstronnym, co oznaczało, że dostawca towaru, podmiot włoski i portugalski, wykazują wewnątrzwspólnotową dostawę, a podmioty dokonujące nabycia, podmiot portugalski i polski, wykazują wewnątrzwspólnotowe nabycie towaru. Przyjmuje się zatem, że drugi z podmiotów wykonał WNT i WDT, choć transakcji tych faktycznie nieopodatkował, a zatem WDT wystąpi w podmiocie włoskim, zaś WNT w podmiocie polskim. W oparciu o zgromadzone dokumenty ustalono, że nie znajduje się w nich adnotacja o prowadzeniu transakcji w systemie VAT marża, natomiast istnieje stwierdzenie o trójstronnym charakterze transakcji. Zastosowanie przez podatnika procedury VAT marża uniemożliwia skorzystanie przez sprzedawcę przy zakupie towaru chociażby częściowego odliczenia podatku naliczonego. Pismo portugalskiego kontrahenta z 12 kwietnia 2012 r. ma charakter dokumentu osobistego, który co do treści należy przeciwstawić dokumentom o charakterze urzędowym jakimi są dane uzyskane z systemu SCAC i VIES.
2.1 Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył I. S. W oparciu o przepis art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), wyrokowi temu zarzucił:
a/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ i c/ w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy - poprzez oddalenie przez sąd skargi w sytuacji, gdy decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w K. została wydana z naruszeniem art. 120, art. 121, art. 122, art. 127, art. 165 § 4 (w związku z art. 149 i art. 150), art. 187, art. 191, art. 200 (w związku z art. 149 i art. 150) i art. 207, art. 210 § 1 pkt 2 oraz § 4 Ordynacji podatkowej poprzez naruszenie ww. przepisów postępowania w związku z brakiem wszczęcia postępowania podatkowego przez organ pierwszej instancji, brakiem wyznaczenia siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, wydanie "duplikatu" decyzji bez zgromadzenia i bez rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz bez wyznaczenia siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się - co z kolei spowodowało naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania i niezrealizowanie obowiązującej w postępowaniu podatkowym zasady prawdy obiektywnej, niedokonanie oceny na podstawie całego zebranego materiału dowodowego oraz brak uzasadnienia prawnego i faktycznego zaskarżonej decyzji, a także brak odniesienia się do zarzutów strony;
b/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ oraz art. 151 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (gdyby sąd nie zarzucił naruszenia powołanych przepisów prawa materialnego) poprzez przedwczesne przyjęcie bez prawidłowego wszczęcia i przeprowadzenia postępowania podatkowego, że strona nie ma prawa skorzystania z procedury opodatkowania marżą, rozstrzygnięcie mogłoby być inne.
Skarżący kasacyjnie zarzucił też naruszenie przepisów prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a, tj. art. 99 ust. 12 w związku z art. 120 ust. 4 i ust. 10 pkt 5 ustawy o VAT, poprzez określenie zobowiązania podatkowego bez prawidłowego wszczęcia i przeprowadzenia postępowania podatkowego, wbrew regulacji art. 99 ust. 12 ustawy o VAT, przez co rozstrzygnięcie sądu narusza też art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ oraz art. 151 p.p.s.a., co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi i utrzymania w obrocie prawnym nieprawidłowo wydanej (bez wszczęcia postępowania podatkowego) decyzji organu podatkowego.
I. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.
2.2 Skarżący kasacyjnie nie zgodził się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, że postanowienie z 14 grudnia 2012 r. o wszczęciu postępowania oraz o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, zostały doręczone w tym samym trybie co pismo organu z 13 grudnia 2012 r. Pisma te nie zostały wysłane na adres pracy podatnika lecz pod adres zamieszkania strony przy ul. [...], [...] K. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak jest jakiegokolwiek zaznaczenia, komu została przesyłka doręczona i kim była osoba potwierdzająca odbiór przesyłki (czy domownikiem, czy sąsiadem, czy dozorcą domu) oraz czy podjęła się oddania pisma adresatowi, a także czy zawiadomienie o doręczeniu pisma pozostawiono w miejscach określnych w art. 149 Ordynacji podatkowej. Nie wypełnione zostały wymogi, o których mowa w art. 149 i art. 150 Ordynacji podatkowej,
Postępowanie podatkowe w ogóle nie zostało zatem wszczęte, a wydany "duplikat" decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji oraz decyzję organu odwoławczego doręczono bez prowadzenia jakiegokolwiek postępowania podatkowego.
3.1 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił ponadto, że postanowienie o wszczęciu postępowania oraz pismo informujące o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym doręczane było przez pracownika organu w miejscu pracy skarżącego w M. przy ul. [...], a nie w miejscu zamieszkania podatnika, mimo że na kopercie, zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz na samych pismach wskazywano adres zamieszkania skarżącego.
3.2 W piśmie procesowym z 15 grudnia 2017 r. złożonym w wykonaniu zobowiązania Naczelnego Sądu Administracyjnego organ powtórzył zaprezentowaną w odpowiedzi na skargę argumentację.
3.3 Polemizując z powyższym stanowiskiem w piśmie złożonym 5 marca 2018 r. skarżący, działający poprzez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, nie negując okoliczności faktycznych spornego doręczenia zarzucił, że nie wskazując osoby, która dokonała doręczenia w imieniu organu, naruszono art. 144 § 1 O.p. Z przepisu tego wynika bowiem, że organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, swoich pracowników lub przez osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
4.1 Skarga kasacyjna okazała się zasadna w części kwestionującej prawidłowość dokonania przez organ podatkowy I instancji doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego.
Sporne w tym zakresie było, czy wydane przez organ I instancji postanowienie z 14 grudnia 2012 r. o wszczęciu postępowania podatkowego weszło do obrotu prawnego i w związku z tym czy wywołało przewidziane w nim skutki prawne. W ocenie autora skargi kasacyjnej doręczenie opisanego wyżej postanowienia nastąpiło w sposób sprzeczny z treścią art. 144 § 1 O.p i skutkowało tym, że całe postępowanie podatkowe zakończone wydaniem decyzji ostatecznej było prowadzone wadliwie.
W ocenie sądu I instancji opisane wyżej postanowienie wraz z postanowieniem o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego doręczone było poprawnie. Doręczenia dokonano bowiem w ten sam sposób co pisma z dnia 13 grudnia 2012 r., które to doręczenie było przedmiotem pozytywnej kontroli ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I FSK 1454/14.
4.2 Z poglądem zaprezentowanym przez sąd w zaskarżonym kasacyjnie orzeczeniu nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie rozpoznawanej pod sygn. I FSK 1454/14, nie badał poprawności dokonanego przez organ podatkowy doręczenia wystosowanego do strony pisma z 13 XII 2012 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał jedynie, że autor skierowanej do niego skargi kasacyjnej nie zwalczał poprawności tego doręczenia, w efekcie czego w zgodzie z zasadami kontroli kasacyjnej założono bez badania jego poprawność. Skoro zatem sposób doręczenia tego pisma nie był przedmiotem kontroli instancyjnej, to błędnie sąd I instancji wskazał na jego poprawność w drodze analogii.
4.4 Nie jest okolicznością sporną, że badanego doręczenia dokonano w dniu 14 grudnia 2012 r., a jego odbiór pokwitowała pracownica skarżącego M. R. Nie jest też objęta sporem okoliczność, że przesyłka zaadresowana została na adres miejsca zamieszkania, a finalnie doręczona została w miejscu pracy podatnika. W tym zakresie prawidłowo sąd I instancji wskazał na jego poprawność. Uwadze tak organu jak i kontrolującemu rozstrzygnięcie sądowi, uszło zagadnienie formy doręczenia. W zgodzie bowiem z art. 144 § 1 O.p. organ podatkowy doręcza pisma: za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy lub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów. Poprawnie w tym kontekście skarżący kasacyjnie zarzucał, że z materiału dowodowego zebranego w rozpoznawanej sprawie nie wynika która z form doręczeń wymienionych w powyższym przepisie znalazła zastosowanie w kwestionowanych doręczeniach. Sąd pierwszej instancji nie zbadał powyższej okoliczności, a analiza zwrotnego poświadczenia znajdującego się w aktach sprawy nie odpowiada na to pytanie. Dopiero w toku postępowania przed sądem II instancji organ podatkowy wyjaśnił, że spornego doręczenia dokonał nieustalony z nazwiska pracownik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. W aktach sprawy brak jest jednak dowodu, że doręczenia dokonano za pośrednictwem pracownika organu albowiem na dokumencie poświadczającym odbiór przesyłki nie ma tak pieczęci organu jak też czytelnego podpisu doręczyciela ze wskazaniem stanowiska służbowego. Doręczenie nie zostało też opatrzone żadną notatką służbową wyjaśniającą za pomocą kogo nastąpiło. Brak stosownego materiału dowodowego powoduje niemożność skontrolowania jego poprawności. Możliwość kontroli dokonanych przez organy podatkowe doręczeń jest zagadnieniem istotnym, przekładającym się bezpośrednio na prawidłowość prowadzenia postępowania podatkowego. Nie można bowiem zapomnieć, że art. 144 O.p. wyraża zasadę oficjalności doręczeń, która zgodnie z zasadą pisemności (art. 126 O.p) nakazuje organowi podatkowemu doręczać wszystkie pisma z urzędu. Wada doręczenia polegająca na niemożności ustalenia osoby doręczyciela powoduje, że nie można stwierdzić czy doręczenia dokonał pracownik organu czy też inna upoważniona osoba, a w konsekwencji nie można skontrolować czy doręczenie nastąpiło w zgodzie z obowiązującym w tym zakresie przepisem prawa.
4.5 Przedmiotem wadliwego doręczenia było m. innymi postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego. W zgodzie z art. 165 § 4 O.p. datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień doręczenia stronie takiego postanowienia. Oznacza to, że o skutecznym wszczęciu postępowania podatkowego można mówić tylko w razie prawidłowego doręczenia stronie postanowienia o jego wszczęciu, a ordynacja podatkowa nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2016 r. I FSK 382/15, publ. baza LEX nr 2206766). Nadto co istotne, zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania podatkowego jest realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, której naruszenie prowadzić może do jego wznowienia.
4.6 Skoro zatem skarżący kasacyjnie wykazał, że nie szło do prawidłowego doręczenia mu postanowienia o wszczęciu postępowania to poprawny jest kolejny zarzut, że podejmowane dalej przez organ podatkowy czynności nie mogły wywołać zamierzonego w nich skutku. Nie ulega bowiem wątpliwości, że czynności dokonywane przed momentem wszczęcia postępowania podatkowego nie wywołują skutków prawnych, gdyż przez wydaniem takiego postanowienia nie toczy się żadne postępowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 sierpnia 2005 r. I FSK 2113/04, publ. baza LEX nr 179008). Tym samym skuteczne okazały się zarzuty naruszenia wymienionych w pkt 1 skargi kasacyjnej przepisów ordynacji podatkowej w zakresie wadliwości doręczenia, których to naruszeń nie dostrzegł sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji. Marginalnie wskazać należy na niezasadność poglądu o wadliwości decyzji opatrzonej adnotacją "duplikat". Nie było spornym, że przesłany nieprawidłowo stronie oryginał decyzji nie powrócił do organu podatkowego. Uzasadniało to konieczność doręczenia stronie kolejnego egzemplarza decyzji opatrzonego adnotacją "duplikat" celem wyeliminowania pozostawienia w obiegu dwóch tożsamych decyzji. Od tak doręczonej decyzji strona odwołała się w terminie, co oznacza, że jej prawa nie zostały w niczym ograniczone niezależnie od tego, że jak wskazano powyżej również i ta czynność wobec braku poprawnego wszczęcia postępowania nie mogła wywołać zamierzonego skutku prawnego.
4.7 Przedwczesnym było rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, wobec wadliwego wszczęcia postępowania. Rozpoznając ponownie sprawę organ podatkowy I instancji, doręczy poprawnie postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego, które następnie przeprowadzi stosownie do wymienionego w nim przedmiotu i zakresu.
4.8 Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI