I FSK 1038/05

Naczelny Sąd Administracyjny2006-11-30
NSApodatkoweWysokansa
VATpodatek naliczonypodatek należnyfakturypuste fakturyczynność pozornaprawo podatkoweodliczenie VATskarga kasacyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając, że organy podatkowe miały prawo ocenić faktury jako puste, ponieważ nie dokumentowały rzeczywistych transakcji, co pozbawiło spółkę prawa do odliczenia VAT.

Spółka L. Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Izby Skarbowej dotyczącą podatku VAT za grudzień 2000 r., kwestionując naliczenie dodatkowego zobowiązania i zaległości podatkowej. Organy podatkowe uznały faktury od spółek cywilnych T. i B. za 'puste', ponieważ nie dokumentowały rzeczywistych operacji gospodarczych, co skutkowało odmową prawa do odliczenia podatku naliczonego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę spółki. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że organy podatkowe miały prawo ocenić czynności cywilnoprawne pod kątem ich skutków podatkowych i że zaskarżony wyrok nie naruszał przepisów.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej L. Spółki z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który oddalił skargę spółki na decyzję Izby Skarbowej we Wrocławiu. Spółka kwestionowała decyzję określającą jej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r., zaległość podatkową oraz dodatkowe zobowiązanie. Organy podatkowe uznały, że faktury VAT wystawione przez spółki cywilne T. i B. na łączną kwotę znaczną kwotę, nie dokumentowały rzeczywistych operacji gospodarczych i były tzw. 'pustymi fakturami'. Wskazano, że spółki te nie zatrudniały pracowników, nie ponosiły kosztów, a zafakturowane roboty budowlane nie znajdowały potwierdzenia w dokumentacji inwestora. Spółka zarzucała organom naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, twierdząc, że organy nie są uprawnione do oceny ważności czynności cywilnoprawnych, co należy do kompetencji sądów powszechnych. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, uznając, że organy podatkowe, z uwagi na zasadę autonomii prawa podatkowego, mają prawo i obowiązek oceny czynności cywilnoprawnych także z punktu widzenia ich ważności, gdy chodzi o skutki podatkowe. Sąd podkreślił, że zakwestionowane faktury dokumentowały czynności, które nie miały miejsca, a tym samym nie doszło do nabycia usług, co pozbawiało podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez WSA były bezzasadne. Sąd wskazał, że skarga kasacyjna powinna kierować zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku, a nie decyzji organów podatkowych, oraz że WSA nie stosował przepisów Ordynacji podatkowej, które były podnoszone jako naruszone. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną i zasądził koszty postępowania od spółki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Organy podatkowe, z uwagi na zasadę autonomii prawa podatkowego, mają prawo i obowiązek oceny czynności cywilnoprawnych także z punktu widzenia ich ważności, gdy chodzi o skutki, jakie te czynności mogą wywołać w prawie podatkowym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe mają prawo oceniać czynności cywilnoprawne pod kątem ich skutków podatkowych, a nie tylko oceniać ich ważność w rozumieniu prawa cywilnego. Kluczowe jest faktyczne wykonanie usług, a nie tylko formalne wystawienie faktury.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.t.u. art. 19 § ust. 1 i 2

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Warunkiem niezbędnym do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony jest rzeczywiste nabycie towaru lub usługi.

Pomocnicze

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym art. 50 § ust. 4 pkt 5 lit. a i c

k.c. art. 83 § § 1

Kodeks cywilny

Pozorność jako wada oświadczenia woli.

o.p. art. 120

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 121

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 124

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 125

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 180

Ordynacja podatkowa

Konstytucja RP art. 175

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 177

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe mają prawo oceniać czynności cywilnoprawne pod kątem ich skutków podatkowych. Faktury dokumentujące czynności, które faktycznie nie miały miejsca, nie uprawniają do odliczenia podatku naliczonego. Skarga kasacyjna musi być skierowana przeciwko wyrokowi sądu pierwszej instancji, a nie przeciwko decyzjom organów podatkowych.

Odrzucone argumenty

Organy podatkowe nie są uprawnione do oceny ważności czynności cywilnoprawnych. Naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej przez organy podatkowe. Naruszenie § 50 ust. 4 pkt 5 lit. c rozporządzenia Ministra Finansów jako podstawy do rozstrzygania o pozorności czynności.

Godne uwagi sformułowania

organy podatkowe mają prawo i obowiązek oceny czynności cywilnoprawnych także z punktu widzenia ich ważności, gdy chodzi o skutki, jakie te czynności mogą wywołać w prawie podatkowym zakwestionowane faktury dokumentowały czynności, które nie miały miejsca nie doszło do nabycia przez stronę skarżącą usług, których sprzedaż faktury te dokumentowały skarga kasacyjna powinna w szczególności zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie skarga kasacyjna winna kierować zarzuty - jak już wyżej wspomniano - pod adresem zaskarżonego wyroku

Skład orzekający

Edmund Łój

przewodniczący

Krzysztof Stanik

członek

Przemysław Dumana

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska NSA w kwestii autonomii prawa podatkowego i możliwości oceny przez organy podatkowe pozorności czynności cywilnoprawnych w kontekście podatkowym, a także zasad sporządzania skargi kasacyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji 'pustych faktur' i pozorności czynności w kontekście VAT. Interpretacja zasad sporządzania skargi kasacyjnej jest ogólna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu odliczania VAT od faktur, które okazały się 'puste', co jest istotne dla wielu przedsiębiorców. Wyjaśnia granice kompetencji organów podatkowych i sądów w ocenie czynności cywilnoprawnych.

Czy 'puste faktury' mogą zrujnować Twoją firmę? NSA wyjaśnia, kiedy organy podatkowe mogą zakwestionować odliczenie VAT.

Dane finansowe

WPS: 52 068 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1038/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Edmund Łój /przewodniczący/
Krzysztof Stanik
Przemysław Dumana /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Wr 1121/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2005-04-13
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184,  art. 204  pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Edmund Łój Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Dumana (sprawozdawca) Sędzia NSA Krzysztof Stanik Protokolant Karol Olton po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. Spółka z o. o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 1121/03 w sprawie ze skargi L. Spółka z o. o. w K. na decyzję Izby Skarbowej we Wrocławiu Ośrodek Zamiejscowy w Wałbrzychu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od L. Spółka z o. o. w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu kwotę 1.800 zł (słownie: jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2005 roku, sygn. akt I SA/Wr 1121/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę L. Sp. z o. o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2000 roku.
Z ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd wynika, że zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...], nr [...], którą organ ten określił Spółce za grudzień 2000 roku zobowiązanie w podatku od towarów i usług w wysokości 52.068,00 złotych, zaległość podatkową w tym podatku w kwocie 47.717,00 złotych wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 28.566,80 złotych oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 14.315,00 złotych.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji, powołując się na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, stwierdził, iż strona w deklaracji VAT-7 za grudzień 2000 roku zaniżyła kwotę podatku należnego nad naliczonym do wpłaty do urzędu skarbowego o kwotę 47.717,00 złotych. Wskazał, że w grudniu 2000 roku strona zaewidencjonowała w rejestrze zakupu i pomniejszyła podatek należny o kwotę podatku naliczonego zawartego w fakturach zakupu VAT wystawionych przez s.c. T. oraz s.c. B. z naruszeniem przepisów § 50 ust. 4 pkt 5 lit. a i c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 109, poz. 1245 z późniejszymi zmianami).
Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ pierwszej instancji wykazało, że wystawione przez s.c. T. faktury (nr 1/2000, 2/2000 i 3/2000) na łączną kwotę netto 299.529,60 złotych (VAT - 20.967,70 złotych) nie dokumentują rzeczywistego przebiegu operacji gospodarczych, są tzw. "pustymi fakturami" na podstawie których strona uzyskiwała podatek naliczony i jednocześnie bezpodstawnie zwiększała swoje koszty uzyskania przychodu. Odnośnie drugiego wystawcy (s.c. B.) na rzecz strony faktur za roboty budowlane organ podatkowy stwierdził, że w dokumentacji brak jest jakichkolwiek zapisów dotyczących tych rodzajów robót, które zostały opisane w w/w fakturach. Spółka ta nie zatrudniała pracowników, nie posiadała żadnych wydatków kosztowych związanych z prowadzoną działalnością, zafakturowane przez nią roboty budowlane nie występowały w żadnej dokumentacji budowlanej inwestora.
Podkreślił, że strona, w kontrolowanym okresie, stworzyła mechanizm polegający na zaniżaniu dochodu przez współpracę ze specjalnie powołanymi do tego celu, zarejestrowanymi spółkami cywilnymi, zawiązanymi przez dwóch udziałowców (s.c. : T., B.). Podniosła, iż nie bez znaczenia jest też fakt, iż spółki te zawiązano w grudniu 2000 roku, gdy strona znała już swoje obroty ze sprzedaży w 2000 roku i obie spółki zdążyły "przerobić" na rzecz strony do końca 2000 roku roboty budowlane wartości 660.827,27 złotych, pomimo, że nie zatrudniały pracowników, ani też nie ponosiły żadnych wydatków kosztowych.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 120, art. 122 i art. 180 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami).
Podniosła że część robót budowlanych wykonywali podwykonawcy spółek cywilnych T. i B.. Wskazała, że organ podatkowy nie stwierdził jakichkolwiek powiązań między spółkami cywilnymi a inwestorami. Wpisane w dziennikach budowy prace wykonywane były przez osoby niezatrudnione przez stronę, co wskazuje, że prace te były zlecane podmiotom mającym pracowników o odpowiednich kwalifikacjach. Podkreśliła również, że w dokumentach budów nie ma obowiązku wykazywania podwykonawców.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Izby Skarbowej, podzielił stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonej decyzji i jego argumentację, wskazując na przepisy art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług. Podkreślił, że rzeczywistym celem stron zawartych umów było obejście przepisów i osiągnięcie korzyści w zakresie prawa podatkowego, a właściciele spółek, wykorzystując powiązania osobowe i kapitałowe pomiędzy spółkami, stworzyli mechanizm, w którym następowało swobodne lokowanie kosztów i przychodów. Stwierdził także, że nie ma znaczenia czy roboty budowlane zostały wykonane przez pracowników strony, czy też pracowników podwykonawców, znaczenie ma fakt, że roboty te nie zostały wykonane przez pracowników spółek cywilnych T. i B.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka ponowiła dotychczasową argumentację, wnosząc o uchylenie decyzji. Podkreśliła, iż żaden z przepisów nie uprawnia organu podatkowego do oceny danej czynności prawnej jako czynności pozornej, rozstrzyganie w tego rodzaju kwestiach, po myśli art. 175 i art. 177 Konstytucji R.P. należy do wyłącznej kompetencji właściwych sądów, które najpierw winny dokonać ustalenia nieważności danej czynności prawnej i dopiero prawomocny wyrok sądu powszechnego mógłby stanowić podstawę orzekania w tej materii. Wskazała na naruszenie § 50 ust. 4 pkt 5 lit. c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 roku, poprzez przyjęcie, że stanowi on podstawę do rozstrzygnięcia czy dana czynność prawna jest czynnością pozorną w rozumieniu art. 83 k.c., a tym samym nieważną, gdyż nic takiego nie wynika z treści tego przepisu, bowiem żaden przepis ustawy nie zawierał delegacji do uregulowania kwestii uprawnień do rozstrzygania o ważności lub nieważności czynności prawnej. Zarzuciła także naruszenie art. 120, art. 121, art. 124 oraz art. 125 Ordynacji podatkowej polegające na tym, że wspólnicy spółki cywilnej nie mogą pozostawać w stosunku pracy ze swoją spółką, co nie przeszkadza im w świadczeniu usług na rzecz osób trzecich, na co organy podatkowe nie zwróciły uwagi.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Dodał, powołując się na obszerne orzecznictwo SN i NSA, że organy podatkowe są upoważnione do dokonywania oceny, czy zawierane przez podatników umowy lub inne czynności cywilnoprawne nie są wykorzystywane przez strony w celu obejścia przepisów podatkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku uznał, że skarga na przedmiotową decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu nie jest zasadna i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił ją.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organy podatkowe, z uwagi na zasadę autonomii prawa podatkowego, mają prawo i obowiązek oceny czynności cywilnoprawnych także z punktu widzenia ich ważności, gdy chodzi o skutki, jakie te czynności mogą wywołać w prawie podatkowym. Powołał się na § 50 ust. 4 pkt 5 lit. c) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 109, poz. 1245 z późniejszymi zmianami) i stwierdził, że w istocie nie ocena ważności czynności cywilnoprawnych, lecz wnioski co do faktycznego wykonania spornych usług legły u podstaw podjętych w sprawie rozstrzygnięć administracyjnych.
Wskazując na treść art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego stwierdził, iż pozorność stanowi wadę oświadczenia woli polegająca na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz, przy czym strony zgodne są co do tego , aby wspomniane oświadczenie woli nie wywołało skutków prawnych. Podkreślił również, że w doktrynie wskazuje się, iż czynnościami pozornymi na gruncie prawa podatkowego są te czynności względem których podatnik dokonał jedynie pewnych działań mających uwiarygodnić ich podjęcie, zaś faktycznie nie zostały one podjęte w ogóle albo też podjęte "zwiastuny" tych czynności miały służyć ukryciu czynności o innej treści.
W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, iż podstawowym przepisem regulującym prawo podatnika do skorzystania z obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przy nabyciu towarów i usług jest przepis art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług, stosownie do treści którego podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług. Zgodnie z regułami zawartymi w tym przepisie obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług następuje nie wcześniej niż w rozliczeniu za miesiąc, w którym podatnik otrzymał fakturę VAT, a nie później niż w rozliczeniu za miesiąc następny - nie wcześniej jednak niż w miesiącu otrzymania przez nabywcę towaru lub wykonania usługi. Tak więc jednym z warunków niezbędnych, umożliwiających obniżenie podatku należnego, jest otrzymanie przez nabywcę towarów (usługi), a to wiąże się z odpowiednim zachowaniem sprzedawcy (wykonawcy usługi), który musi wydać towar (wykonać usługę).
Zdaniem Sądu zakwestionowane faktury dokumentowały czynności, które nie miały miejsca, a więc nie doszło do nabycia przez stronę skarżącą usług, których sprzedaż faktury te dokumentowały. Nie czyni wadliwą zaskarżoną decyzję powołanie się przez organy podatkowe na przepis § 50 ust. 4 pkt 5 lit.c rozporządzenia Ministra Finansów z 1999 roku, bowiem przepis ustawy - art. 19 ust. 1 - pozbawia podatnika prawa do odliczenia kwoty podatku naliczonego w sytuacji niezaistnienia warunku zawartego w tym przepisie. Skoro zatem brak jest podstawowej przesłanki wymaganej przepisem art. 19 ust. 1 ustawy o podatku VAT, od której uzależnione jest prawo odliczenia podatku naliczonego, a więc "nabycia towaru lub usługi" przez stronę skarżącą, co związane jest z odebraniem towaru lub usługi, prawidłowo organy podatkowe zakwestionowały odliczenie przez skarżącą podatku naliczonego z faktur wystawionych przez spółki T. i B. jako faktur dokumentujących czynności dokonane dla pozoru.
Kwestionując więc przebieg operacji gospodarczych dokumentowanych fakturami wystawionymi przez spółki T. i B., które nie dokumentowały żadnych czynności dokonanych przez te podmioty, organy podatkowe należycie oceniły zgromadzony materiał dowodowy i wywiodły z niego prawidłowe wnioski, korygując wskazany i odliczony przez stronę skarżącą podatek naliczony z tych faktur. Podkreślił, iż wbrew stanowisku strony skarżącej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia żadnych wątpliwości, co do prawidłowości ustaleń związanych z weryfikacją kwestionowanych faktur z grudnia 2000 roku, wystawionych przez spółki cywilne T. i B., a dokonana przez organy podatkowe ocena wprowadzenia przedmiotowych faktur do ewidencji podatnika, jako czynności mającej na celu przerzucenie części przychodu strony skarżącej na spółki cywilne, nie jest oceną dowolną.
W skardze kasacyjnej L. Sp. z o. o. w K., działając przez pełnomocnika, będącego radcą prawnym, zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami), a polegające na tym, że Sąd oddalił skargę z naruszeniem przepisów art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., mimo że doszło do naruszenia :
- przepisów art. 10 ust. 2, art. 19, art. 27 ust. 4 i 8 ustawy o podatku o towarów i usług oraz o podatku akcyzowym oraz art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej, polegającego na tym, iż wbrew twierdzeniom organów podatkowych, żaden z powołanych wyżej przepisów nie uprawnia tych organów do rozstrzygania, czy dana czynność cywilnoprawna jest czynnością pozorną, a tym samym nieważną w rozumieniu art. 58 kodeksu cywilnego w związku z art. 83 tej ustawy. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że rozstrzyganie w tego rodzaju kwestiach - w myśl przepisów art. 175 i art. 177 Konstytucji R.P. - należy do wyłącznej kompetencji właściwych rzeczowo i miejscowo sądów powszechnych. Jeżeli zatem organ podatkowy jest przekonany, iż dana czynność cywilnoprawna ma charakter pozorny i z tego tytułu jest nieważna, to powinien on zwrócić się ze stosowanym wnioskiem do właściwego miejscowo prokuratora, który w ramach swoich kompetencji może wystąpić z powództwem o ustalenie (art. 189 k.p.c.) nieważności tej czynności prawnej i dopiero w oparciu o prawomocny wyrok wydany w takiej sprawie organy podatkowe władne są rozstrzygać o obowiązkach podatkowych będących następstwem owej nieważnej czynności prawnej;
- § 50 ust. 4 pkt 5 lit.c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. nr 109, poz. 1245), polegającego na przyjęciu, iż przepis ten stanowi podstawę prawną do rozstrzygania o tym czy dana czynność cywilnoprawna dokonana pomiędzy spółką z o.o. a spółką cywilną jest czynnością pozorną w rozumieniu art. 83 k.c., a w skutek tego nieważną. Stwierdził, iż powołany wyżej przepis winien być rozumiany w ten sposób, że jeżeli sąd powszechny uzna daną czynność cywilnoprawną za nieważną, to wystawione faktury i dokumenty celne w zakresie objętym tą nieważnością nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego, zwrotu różnicy tego podatku lub zwrotu podatku naliczonego;
- przepisów art. 120, art. 121, art. 124 oraz art. 125 Ordynacji podatkowej, polegającego na tym, że organy podatkowe w uzasadnieniach swoich decyzji nie zwróciły uwagi na fakt, iż wspólnicy spółki cywilnej nie mogą pozostawać w stosunku pracy ze swoją spółką, co im nie przeszkadza w świadczeniu usług na rzecz osób trzecich". Autor skargi kasacyjnej stwierdził, iż twierdzenie, ze wspólnicy obu spółek nie wykonywali czynności nadzorczych na prowadzonych budowach stoi w jawnej sprzeczności z rzeczywistością, co jasno wynika między innymi z ksiąg poszczególnych budów zawierających urzędowe zapisy.
Wskazując na powyższe podstawy pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania zgodnie z przedstawionym wyliczeniem.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podniósł, że skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko organu podatkowego co do meritum sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami - zwaną dalej p.p.s.a.) skarga kasacyjna powinna w szczególności zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Oznacza to, że należy przede wszystkim wskazać konkretny przepis (przepisy) prawa materialnego lub procesowego, który w ocenie wnoszącego tę skargę został naruszony przez sąd administracyjny pierwszej instancji.
Z kolei przepis art. 174 p.p.s.a. dopuszcza dwie podstawy kasacyjne :
- naruszenie (przez wsa) prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1),
- naruszenie (przez wsa) przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej, natomiast uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo, że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2001 roku, sygn. akt I CKN 102/99 - niepubl.).
Naruszenie prawa materialnego może stanowić podstawę kasacji, jeżeli pozostaje w bezpośrednim związku z wynikiem sprawy. Wywodzący się z niej zarzut naruszenia konkretnego przepisu może doprowadzić do uwzględnienia kasacji, gdy miało ono wpływ na rozstrzygnięcie, to jest jeśli na skutek błędnej wykładni lub niewłaściwego jego zastosowania zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2002 roku, sygn. akt II CKN 727/99 - niepubl.).
Naruszenie przepisów postępowania może mieć taką samą postać, jak naruszenie prawa materialnego. Stanowi ono jednak podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy. Związek ten nie musi być realny, wystarczy, że zaistniała hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku sprawy. W literaturze zgodnie przyjmuje się, że wystarczy iż skarżący uprawdopodobni istnienie potencjalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania.
Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym wyżej przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.) Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 roku, sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 roku, sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36) Sąd nie może bowiem zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne. Należy przy tym podkreślić, iż przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych (art. 175 § 1 i § 3 p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie skargę oparto wyłącznie o podstawę określoną w pkt 2 art. 174 ustawy z 30.08.2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) - nazywanej dalej "p.p.s.a.", tj. o zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
W tych ramach autor skargi kasacyjnej powołał zarzuty naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1, poprzez oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi pomimo naruszenia :
- przepisów art. 10 ust. 2, art. 19, art. 27 ust. 4 i 8 ustawy o podatku o towarów i usług oraz o podatku akcyzowym,
- przepisów § 50 ust. 4 pkt 5 lit.c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. nr 109, poz. 1245),
- przepisów art. 120, art. 121, art. 124 oraz art. 125 Ordynacji podatkowej.
Chybiony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez naruszenie przez organy podatkowe art. 10 ust. 2, art. 19, art. 27 ust. 4 i 8 ustawy o podatku o towarów i usług oraz o podatku akcyzowym oraz § 50 ust. 4 pkt 5 lit.c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Po pierwsze należy stwierdzić, iż autor skargi podnosząc wyżej wymieniony zarzut bezpodstawnie wskazał na naruszenie przepisów postępowania, zamiast powoływać się na naruszenie przepisów prawa materialnego. Po drugie, nawet gdyby przyjąć, iż autor skargi zarzucił naruszenie prawa materialnego, to i tak nie wskazał on czy naruszenie to dotyczy błędnej wykładni czy też niewłaściwego zastosowania wskazanych przepisów (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Po trzecie wreszcie zarzuty jakie przedstawia profesjonalny pełnomocnik sporządzający skargę kasacyjną (stąd w tych sprawach obowiązuje tzw. przymus adwokacki) muszą przede wszystkim dotyczyć wyroku a nie decyzji. Decyzje zostały pod względem legalności (zgodności z prawem) skontrolowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i nie można w skardze kasacyjnej występować z zarzutami skierowanymi pod adresem organów podatkowych. Tak natomiast jest w niniejszej sprawie. Wywody zamieszczone w skardze kasacyjnej nie odnoszą się w ogóle do postępowania przed sądem pierwszej instancji. Wskazując bowiem na rzekome naruszenie prawa przez Sąd pełnomocnik skarżącego pisze : "wbrew twierdzeniu organu podatkowego pierwszej instancji ..."; "jeżeli organ podatkowy jest przekonany ..."; "organy podatkowe są władne rozstrzygać ..." . Jest to przykład niezrozumienia zasad jakie wynikają z przepisu powołanego w skardze kasacyjnej czyli z art. 174 p.p.s.a. Skarga kasacyjna winna kierować zarzuty - jak już wyżej wspomniano - pod adresem zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny natomiast jest związany zarzutami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawy w jej granicach. Nie ma więc możliwości sprawdzenia czy zaskarżony wyrok został wydany w zgodności z prawem skoro zarzuty skargi kierowane są do decyzji podatkowej.
Bezzasadny jest również zarzut skargi polegający na naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 120, art. 121, art. 124 i art. 125 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z utrwalonym już w orzecznictwie stanowiskiem podstawą zarzutów kasacyjnych może być naruszenie wyłącznie takich przepisów, które stosował albo miał zastosować Sąd. Tezę tą potwierdzają zwłaszcza poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 31 maja 2004 roku, sygn. FSK 103/04, w którym stwierdzono wprost, że "zarzuty stanowiące podstawy kasacyjne, jako skierowane przeciwko wyrokowi sądu pierwszej instancji, formułowane muszą być z odniesieniem do przepisów zastosowanych przez ten sąd" (por. T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 rok, str. 541). Poglądy zbieżne z powyższym odnaleźć także można w wyroku tegoż Sądu z dnia 14 kwietnia 2004 roku, sygn. FSK 121/04, w którym zauważono, że "skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie zarzutu naruszenia prawa ... zastosowanego przez Sąd" (ONSAiWSA z 2004 roku, nr 1, poz. 11). Tym samym więc, jak przesądzono w tym orzeczeniu, wskazanie w skardze kasacyjnej przepisu nie stosowanego czyni zgłoszony zarzut nieskutecznym. Podobną wypowiedź odnaleźć także można w wyroku NSA z dnia 1 czerwca 2004 roku, sygn. FSK 73/04 gdzie nadmieniono, że w ramach podstaw skargi kasacyjnej "skarżący musi bezwzględnie powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił Sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy" (Monitor Prawniczy z 2004 roku, nr 14, str. 632).
Pamiętając o powyższych poglądach zauważyć trzeba w tym miejscu, że Sąd I instancji przywołanych wyżej przepisów procedury podatkowej ani nie stosował ani też nie miał do tego jakichkolwiek podstaw prawnych. Zasadniczo nie miał także podstaw prawnych do ustalania stanu faktycznego sprawy i rozpatrywania w tym celu całokształtu zebranego materiału dowodowego. Nie taki bowiem jest zakres kognicji tegoż Sądu, która, mając na względzie treść art. 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sprowadza się w istocie rzeczy do kontroli legalności zaskarżonych aktów i czynności administracyjnych, która między innymi obejmuje ocenę prawidłowości gromadzenia i analizy dowodów poprzedzających ich podjęcie.
Skoro więc wskazane wyżej przepisy Ordynacji podatkowej nie mogły znaleźć zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym to też Sąd I instancji nie mógł im uchybić przy podejmowaniu zaskarżonego wyroku, co czyni przedmiotowy zarzut bezskutecznym.
Z tych też względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
W przedmiocie zwrotu między stronami kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI