I FPS 4/21

III SA/Łd 894/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Alberciak
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 108 ust. 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2016 poz 1596
§  6
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 9, art 10, art. 61 §  1, art. 107 §  3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 §  1 pkt 1 lit a, §  3, art. 200, art. 205 §  2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Tezy
1. W razie niedoręczenia decyzji ustanowionemu w postępowaniu administracyjnym pełnomocnikowi, lecz samej stronie, nie zachodzi przesłanka określona w  art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie może więc dojść do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Skarga podlega natomiast odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
2. Niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania (wyrok Najwyższego Trybunału Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 1924 r. l. rej. 516/23, ZW 348)
3. Wydanie decyzji w sprawie innej, niż wskazana w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie, stanowi naruszenie prawa procesowego, a mianowicie przepisów art. 61 § 1 w zw. z art. 10 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
4. Wszelkie zmiany programu kształcenia mogą być wprowadzane z początkiem nowego cyklu kształcenia.
5. Nie można zastosować do skarżącej warunków ukończenia studiów wprowadzonych po rozpoczęciu przez nią cyklu kształcenia.
Sentencja
Dnia 19 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2025 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 14 października 2024 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego na rzecz A. K. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 października 2024 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (dalej: Rektor, organ I instancji) skreślił A. K. (dalej: skarżąca) z listy studentów VI roku studiów jednolitych magisterskich stacjonarnych, prowadzonych w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej, z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Podstawą prawną tej decyzji uczyniono art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, ze zm. – dalej: p.s.w.n.), w związku z art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm. – dalej k.p.a.) oraz § 6 ust. 1 i § 56 ust. 2 pkt 3 w związku z § 57 ust. 7 Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi, wprowadzonego uchwałą nr 26/2024 z dnia 25 kwietnia 2024 r. Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (t.j. uchwała nr 19/2023 z dnia 27 kwietnia 2023 r. Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, dalej: "Regulamin studiów").
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżąca rozpoczęła w roku akademickim 2017/2018 studia jednolite magisterskie stacjonarne, prowadzone w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej. W roku akademickim 2022/2023 otrzymała liczbę punktów ECTS wymaganą do zaliczenia XII semestru studiów, jednakże nie zaliczyła egzaminu KET, co skutkuje nieuzyskaniem zaliczenia tego semestru w wymaganym terminie. Jednocześnie skarżąca uzyskała zgodę Wojska na ponowne przystąpienie do egzaminu KET w celu ukończenia studiów i uzyskania tytułu lekarza. W roku akademickim 2023/2024 przystąpiła do egzaminu KET trzykrotnie uzyskując za każdym razem ocenę niedostateczną. W związku z niespełnieniem wymagań określonych w Regulaminie studiów, nie uzyskała ponownej zgody na powtarzanie semestru. Powołując się na przepis art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. oraz § 56 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów Rektor stwierdził, że student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Stosownie do § 57 ust. 7 Regulaminu studiów, niezaliczenie semestru stwierdza się, jeżeli student nie otrzymał liczby punktów ECTS wymaganej do zaliczenia semestru oraz nie uzyskał zgody na warunek (warunkowe zaliczenie semestru) lub powtarzanie semestru z powodu niespełnienia wymagań, o których mowa odpowiednio w § 26 lub § 27 Regulaminu studiów. Zgodnie z art. 108 ust. 3 ustawy skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą stosownie do § 6 ust. 1 Regulaminu studiów podejmuje Rektor lub prodziekan działający z upoważnienia Rektora. Od decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, składany w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia.
Skarżąca nie skorzystała z prawa do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz działając przez pełnomocnika – radcę prawnego P. B. – wniosła skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) i wniosła o: 1) udostępnienie akt sprawy na portalu PASSA; 2) przeprowadzenie postępowania mediacyjnego między stronami, w celu wyjaśnienia i rozważenia okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz przyjęcia ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa (art. 115 § 1 p.p.s.a.); 3) rozpoznanie sprawy na rozprawie z uwagi na wagę sprawy dla skarżącej i nietypowy stan faktyczny; 4) uchylenie zaskarżonej decyzji Rektora z dnia 14 października 2024 r. i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów, wszczętego zawiadomieniem z dnia 16 września 2024 r., z powodu jego bezprzedmiotowości; 5) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego - według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono przebieg postępowania administracyjnego (pkt I), podając, że decyzją Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 21 września 2017 r. skarżąca została przyjęta od roku akad. 2017/2018 na pierwszy rok studiów jednolitych magisterskich na kier, lekarskim (wojskowo-lekarskim) na Wydziale Wojskowo-Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (w ramach limitu MON). Dnia 21 września 2017 r. pomiędzy Uniwersytetem Medycznym w Łodzi a Skarżącą została zawarta Umowa o warunkach odpłatności za usługi edukacyjne Związane
kształceniem na studiach stacjonarnych w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi. W myśl § 4 ust. 1 pkt 4 lit. a tej umowy, Uniwersytet zobowiązał się do zamieszczania na stronie internetowej, w terminie przewidzianym w ustawie i Regulaminie studiów, informacji dotyczących m.in. programu studiów, w tym planu studiów. Studia realizowane były w oparciu o program stanowiący załącznik do uchwały Rady Wydziału Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 7 marca 2017 r., w którym nie przewidziano na VI roku (ani żadnym innym w toku studiów) Końcowego Egzaminu Testowego (KET). O jakiejkolwiek zmianie programu studiów skarżąca nie została powiadomiona w żadnej formie. W szczególności brak jest informacji o takiej zmianie na dedykowanej uczelnianej stronie internetowej, na której tego rodzaju informacje są zamieszczane. Skarżąca planowo realizowała program kształcenia i plan studiów, uzyskując pozytywne oceny i zaliczenia ze wszystkich przedmiotów przewidzianych w programie kształcenia, co potwierdzają Karty okresowych osiągnięć studenta z lat od 2017/2018 do 2022/2023, obejmujące lata studiów od I do VI, znajdujące się w teczce akt osobowych studenta. Skarżąca nie miała jakichkolwiek przerw w kształceniu, planowo i systematycznie realizując przewidziane w programie studiów zajęcia - uzyskując zaliczenia z zajęć obowiązkowych, praktyk i zdając egzaminy. W sem. letnim roku akad. 2022/2023 wymuszono na skarżącej przystąpienie do nieprzewidzianego w programie studiów egzaminu o nazwie Końcowy Egzamin Testowy (KET), któremu nie przypisano żadnej liczby punktów ECTS (vide: Karta okresowych osiągnięć studenta A. K., nr alb. [...], rok studiów: VI, sem. 12, rok akad. 2022/23). Egzamin ten został przeprowadzony dnia 3 lipca 2023 r. przez Centralny Ośrodek Egzaminacyjny Uniwersytetu Medycznego w Lodzi w formie komputerowego egzaminu testowego. Test trwał 150 min. i składał się ze 150 pytań, przy czym warunkiem uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu było "zdobycie co najmniej 60% maksymalnej liczby punktów". Skarżąca nie uzyskała wymaganej liczby punktów i otrzymała ocenę niedostateczną. Cztery dni później, tj. dnia 7 lipca 2023 r., skarżąca przystąpiła do ostatniego egzaminu przewidzianego w programie studiów, tj. egzaminu z Chorób wewnętrznych, który zdała z oceną pozytywną. Tym samym skarżąca uzyskała 373,5 pkt ECTS z całego toku studiów lekarskich.
Dalej w skardze podano, że zawiadomieniem z dnia 30 października 2023 r. zostało po raz pierwszy wszczęte postępowanie w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów VI roku studiów jednolitych magisterskich na kierunku lekarskim Wydziału Wojskowo-Lekarskiego, z powodu braku postępów w nauce. Postępowanie to zostało umorzone decyzją Rektora z dnia 3 stycznia 2024 r. jako w całości bezprzedmiotowe, zaś skarżącą skierowano na powtarzanie ostatniego 12. sem. studiów w roku akad. 2023/2024, zobowiązując jedynie do zdania Końcowego Egzaminu Testowego (KET). Skarżąca, pomimo podjętych starań, nie uzyskała oceny pozytywnej z KET w roku akad. 2023/2024 i ostateczny uzyskany wynik był o 1 pkt niższy od progu zaliczenia, wynoszącego 60%.
Dnia 23 września 2024 r. skarżącej doręczono zawiadomienie z dnia 16 września 2024 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w celu wydanie decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów kierunku lekarskiego. Dnia 1 października 2024 r. skarżąca ustanowiła pełnomocnika procesowego – radcę prawnego P. B. (pełnomocnictwo procesowe ogólne), zaś P. S. jako pełnomocnika szczególnego. Odpisy pełnomocnictw zostały przedłożone elektronicznie przez ePUAP dnia 2 października 2024 r. oraz w postaci papierowej dnia 9 października 2024 r. w Dziekanacie Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. W dniu 2 października 2024 r. Rektorowi została przekazana Informacja, zawierająca m.in. jednoznaczne wskazanie i wyjaśnienie zakresu pełnomocnictwa oraz prośbę o kierowanie do pełnomocnika korespondencji przez ePUAP. Wiadomość ta, podpisana profilem zaufanym, kończyła się informacją o zamierzonym przekazaniu organowi stanowiska skarżącej - po zapoznaniu się przez pełnomocnika z aktami sprawy. Następnie dnia 10 października 2024 r. został przesłany pełnomocnikowi skarżącej drogą mailową skan programu studiów lekarskich na Wydziale Wojskowo-Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z roku akad. 2017/18, stanowiący załącznik do uchwały Rady Wydziału Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 7 marca 2017 r.
Jak podniesiono w skardze, pomimo prawidłowo ustanowionego pełnomocnika procesowego organ postanowił pominąć go i doręczyć decyzję o skreśleniu z listy studentów bezpośrednio skarżącej, za pośrednictwem poczty, na adres domowy. Skarżona decyzja została nadana na poczcie dnia 17 października 2024 r. i przesłana bezpośrednio na adres domowy skarżącej, gdzie została doręczona dorosłemu domownikowi dnia 21 października 2024 r. o godz. 13:35. Zanim doszło do doręczenia tej przesyłki, nie mając o niej wiedzy, pełnomocnik wystąpił do Organu z wiadomością ePUAP z godz. 9:58, przy której przekazał stanowisko skarżącej, tj. wniosek o umorzenie postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów — wobec bezprzedmiotowości tego postępowania, a także wniosek o wydanie dyplomu ukończenia studiów i wniosek o wydanie zaświadczenia o ukończeniu studiów lekarskich przez skarżącą.
W związku z takim przebiegiem zdarzeń pozostają zarzuty skargi w postaci bezskuteczności doręczenia decyzji z pominięciem prawidłowo ustanowionego pełnomocnika (pkt II uzasadnienia skargi). W skardze podniesiono, że odkąd strona ustanowiła pełnomocnika, to brak podstaw prawnych do doręczania pism bezpośrednio stronie. Powołując się na orzecznictwo sądowe w skardze wskazano, że pominięcie pełnomocnika rodzić może daleko idące skutki procesowe, uzasadniające wznowienie postępowania administracyjnego. Brak udziału pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym powinien być traktowany na równi z brakiem udziału strony, a tym samym pominięcie przez organ administracji pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym i uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Doręczenie pisma stronie, jeśli działa ona przez ustawowego przedstawiciela lub ustanowiła pełnomocnika, jest bezskuteczne. W związku z powyższym przyjąć należy, że w sprawie niniejszej doszło do naruszenia prawa będącego podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego. Takie naruszenie powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącej, orzeczenie WSA uchylające zaskarżoną decyzję Rektora znajdzie zatem podstawę w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.
W dalszej części skargi uzasadniono wniosek o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego (pkt III uzasadnienia skargi). Wskazano, że wniosek o mediację złożony jest przede wszystkim z uwagi na skutki, jakie zaskarżona decyzja wywołuje w sferze fundamentalnych uprawnień skarżącej. Sprawa ta jest decydująca dla losu skarżącej, stąd tak istotne będzie w tej sprawie "wymierzenie sprawiedliwości" nie tyle w samym aspekcie kasacyjno-proceduralnym, lecz suigeneris esencjonalnym. W pkt IV uzasadnienia skargi podano motywy wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W konkluzji skargi ponowiono wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji Rektora i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów z powodu jego bezprzedmiotowości (art. 105 § 1 k.p.a.).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o stwierdzenie jej niedopuszczalności i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Jak wskazał, "pełnomocnik skarżącego złożył skargę, na w/w decyzję Rektora, która nie zostało mu doręczona. Zatem co zresztą sam pełnomocnik zauważył zgodnie z ugruntowanym oraz jednolitym orzecznictwem w tym zakresie skarga wniesiona przed terminem doręczenia decyzji profesjonalnemu pełnomocnikowi reprezentującemu stronę jest niedopuszczalna i z tego powodu w całości powinna być oddalona w tym zawarte w niej wnioski". Odnosząc się do meritum sprawy wskazał, że w programie studiów ostatnim wymaganym egzaminem na VI roku kierunku lekarskiego jest Końcowy Egzamin Testowy (KET). KET został wprowadzony do programu studiów kierunku lekarskiego od roku 2018/2019 - stosowne uchwały Senatu dostępne były i są nadal na BIP Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Wprowadzenie powyższego egzaminu do trwających już cykli kształcenia zostało zaakceptowane przez Samorząd Studentów. KET nie wnosi zmian merytorycznych do programu studiów, jego celem - ze względu na bardzo podobną formułę - jest lepsze przygotowanie studentów do zdania LEK (Lekarski Egzamin Końcowy), który absolwenci zdają po ukończeniu studiów, by móc uzyskać prawo wykonywania zawodu. Powołując się na § 25 ust. 3 Regulaminu stwierdzono, że studiów student może uzyskać zaliczenie semestru, jeśli w danym semestrze zaliczył przedmioty i praktyki zawodowe przewidziane w planie studiów, uzyskał liczbę punktów ECTS wymaganych do zaliczenia semestru oraz złożył wszystkie wymagane egzaminy. Z kolei § 32 ust. 2 pkt 1 Regulaminu studiów wskazuje, iż datą ukończenia studiów jest w przypadku kierunków lekarskiego i lekarsko- dentystycznego - data złożenia ostatniego wymaganego programem studiów egzaminu, z tym że za datę złożenia egzaminu przyjmuje się dzień ogłoszenia wyników z tego egzaminu. Od 2018 r. skarżąca nie wnosiła żadnych zastrzeżeń i uwag do tego, że do programu studiów kierunku lekarskiego został wprowadzony KET. Co więcej będąc na VI roku w/w studiów w roku akademickim 2022/2023 trzykrotnie podeszła (i nie była do powyższego zmuszona) do tego egzaminu uzyskując oceny niedostateczne, a następnie w roku akademickim 2023/2024 ponownie trzykrotnie podeszła do tego egzaminu, również uzyskując oceny niedostateczne, co potwierdza, że miała wiedzę oraz świadomość dotyczącą istnienia w/w egzaminu w programie studiów oraz konieczności jego wymaganego zaliczenia aby ukończyć studia i z własnej i nieprzymuszonej woli stawiała się na w/w egzaminie. Dopiero wówczas, gdy nie udało się go 6-krotnie zaliczyć, zaczęła podnosić argumenty, że nie była zobowiązana do jego zdawania. Dla oceny zasadności postępowania Uczelni nie może mieć również znaczenia fakt, że skarżąca zdała Lekarski Egzamin Końcowy, do którego zgodnie z przepisami art. 14a ust. 3 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty może przystąpić lekarz albo osoba, która ukończyła 10 semestrów z sześcioletnich jednolitych studiów magisterskich na kierunku lekarskim prowadzonym przez uczelnię mającą siedzibę w RP, po potwierdzeniu przez tę uczelnię, za pomocą SMK, ukończenia 10 semestrów jednolitych studiów magisterskich na kierunku lekarskim. Zdaniem organu skarżąca nie jest absolwentką kierunku lekarskim, w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej Uniwersytet Medycznego w Łodzi, bowiem 6-krotnie nie zdała ostatniego egzaminu, jakim Końcowy Egzamin Testowy przewidzianego w programie VI roku studiów i z tego też powodu została skreślona z listy studentów.
Wobec tego, że w odpowiedzi na skargę organ nie odniósł się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego, Sąd uznał, że jego przeprowadzenie jest w takich warunkach niecelowe, w związku z czym postanowieniem z dnia 9 stycznia 2025 r. wniosek ten oddalił.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności omówienia wymaga kwestia dopuszczalności skargi, co nie pozostaje bez związku z zawartym w odpowiedzi na skargę wnioskiem o stwierdzenie jej niedopuszczalności. Organowi chodziło zapewne o odrzucenie skargi, co wiązał z enigmatycznie brzmiącym stwierdzeniem, że "pełnomocnik skarżącego złożył skargę, na w/w decyzję Rektora, która nie zostało mu doręczona" i że "skarga wniesiona przed terminem doręczenia decyzji profesjonalnemu pełnomocnikowi reprezentującemu stronę jest niedopuszczalna i z tego powodu w całości powinna być oddalona w tym zawarte w niej wnioski".
Zdaniem Sądu, z treści tego stwierdzenia można wywodzić, że skarga została wniesiona przed doręczeniem skargi pełnomocnikowi skarżącej, który – jak twierdził ów pełnomocnik w toku postępowania sądowego – został ustanowiony w postępowaniu administracyjnym. Problem w tym, że nic takiego nie wynika z akt sprawy przedłożonych Sądowi przez organ administracji. W aktach tych znajduje się jedynie wniosek skarżącej z dnia 5 września 2023 r. skierowany do Prodziekana ds. Kolegium Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi o obniżenie progu punktowego wymaganego do uzyskania pozytywnej oceny końcowej z KET (k. 1 akt adm.), zawiadomienie z dnia 30 października 2023 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów (k. 2 akt adm.), wniosek skarżącej z dnia 30 listopada 2023 r. o dopuszczenie do KET (k. 3 akt adm.), pismo Rektora z dnia 12 grudnia 2023 r. do skarżącej (k. 4 akt adm.), decyzja Rektora z dnia 3 stycznia 2024 r. o umorzeniu postępowania w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów (k. 6 akt adm.), wniosek skarżącej z dnia 5 września 2024 r. skierowany do Rektora o obniżenie progu punktowego wymaganego do uzyskania pozytywnej oceny końcowej z KET (k. 7 akt adm.), wniosek skarżącej z dnia 5 września 2023 r. skierowany do Prodziekana ds. Kształcenia Uniwersytetu Medycznego w Łodzi o ponowne rozpatrzenie i zweryfikowanie pytań KET (k. 8 akt adm.), "odwołanie" skarżącej z dnia 9 września 2024 r. od formy i sposobu przeprowadzania KET (k. 9 akt adm.), zawiadomienie z dnia 16 września 2024 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów (k. 10 akt adm.), zaskarżona decyzja (k. 11) wraz z dowodem doręczenia decyzji skarżącej, wniosek z dnia 19 października 2024 r. o umorzenie postępowania w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów (jak wynika z jego treści – złożony przez pełnomocnika – k. 12 akt adm.), wniosek z dnia 19 października 2024 r. o wydanie skarżącej zaświadczenia o ukończeniu studiów (jak wynika z jego treści – złożony przez pełnomocnika – k. 13 akt adm.), wniosek z dnia 19 października 2024 r. o wydanie skarżącej dyplomu ukończeniu studiów (jak wynika z jego treści – złożony przez pełnomocnika – k. 14 akt adm.), rozstrzygnięcie Prodziekana Wydziału Lekarskiego ds. Kolegium Wojskowo-Lekarskiego z dnia 20 listopada 2024 r. o odmowie uwzględnienia trzech wyżej wymienionych wniosków (k. 15 akt adm.).
Jak z tego wynika, w aktach nie ma pełnomocnictwa dla radcy prawnego, udzielonego przez skarżącą w toku postępowania o skreślenie z listy studentów. Sąd przyjął w związku z tym, że pełnomocnik nie został ustanowiony w postępowaniu administracyjnym, a więc decyzja została doręczona prawidłowo samej skarżącej. Gdyby było inaczej, gdyby w postępowaniu administracyjnym ustanowiony był pełnomocnik, a organ nie doręczyłby jemu decyzji, to taka decyzja byłaby bezskuteczna – nie zaistniałaby w obrocie prawnym. Oznaczałoby to z jednej strony, że nie wydano decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów, z drugiej zaś – że skoro decyzji nie wydano (nie ma jej w obrocie prawnym), to nie można wnieść skargi na decyzję, której nie ma, a więc skarga byłaby niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu przez sąd (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Stanowisko takie byłoby zgodne z uchwałą NSA z dnia 7 marca 2022 r., I FPS 4/21, ONSAiWSA 2022, nr 4, poz. 51, w której stwierdzono, że "postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności doręczone stronie, która miała ustanowionego pełnomocnika, z naruszeniem art. 145 § 2 o.p., należy uznać za niewiążące w rozumieniu art. 212 w zw. z art. 239 tej ustawy także wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik wnieśli od niego zażalenie". Po wydaniu tej uchwały w orzecznictwie przyjmuje się, że "Doręczenie decyzji bezpośrednio stronie, w sytuacji gdy działa za nią w postępowaniu pełnomocnik, nie wywołuje zatem żadnych skutków prawnych" (wyrok NSA z dnia 16 marca 2022 r., I GSK 1337/21, CBOSA).
Stanowisko to było częściowo zgodne z wyrażonym w skardze poglądem, że "doręczenie decyzji tylko stronie, jeśli działa ona przez ustanowionego pełnomocnika będzie bezskuteczne", ale już nie odpowiadało sformułowanemu w skardze żądaniu rozpoznania skargi. Skoro bowiem decyzja nie została doręczona pełnomocnikowi, to konsekwencją tego powinno być jej odrzucenie, a nie rozpoznanie. Nie jest też tak, jak podnosił pełnomocnik skarżącej, że pominięcie pełnomocnika przy doręczeniu decyzji oznacza zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu). Przesłanka ta dotyczy bowiem etapu prowadzenia postępowania, a nie doręczenia decyzji, które następuje przecież po zakończeniu postępowania. Zatem w razie niedoręczenia decyzji ustanowionemu w postępowaniu administracyjnym pełnomocnikowi, lecz samej stronie, nie zachodzi przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie może więc dojść do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Skarga podlega natomiast odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Pominięcie pełnomocnika przy doręczeniu decyzji oznacza bowiem – jak wspomniano – że decyzji nie można uznać za doręczoną, a więc istniejącą w obrocie.
Paradoksalnie zatem, zawartość akt administracyjnych w tej sprawie i zasada orzekania przez sąd na podstawie tych akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.) wywołuje pozytywny dla skarżącej skutek w postaci przyjęcia, że skarga nie podlegała odrzuceniu (nie była niedopuszczalna) i podlegała rozpoznaniu przez sąd.
Warto jednak zaznaczyć, że nawet wówczas, gdyby skarga została odrzucona, w uzasadnieniu postanowienia sądu zostałyby podane tego powody, a w okolicznościach rozpoznanej sprawy wszystko wskazuje na to, że obciążałyby one organ (niedoręczenie decyzji pełnomocnikowi), a nie skarżącą. Negatywnym dla skarżącej tego skutkiem byłoby jedynie to, że organ mógłby decyzję wydać ponownie, doręczając ją pełnomocnikowi, który jednak – jak można zakładać – złożyłby skargę na tę decyzję, a więc ostatecznie wyrok w sprawie skarżącej i tak byłby wydany, tyle że odsunęłoby to w czasie rozstrzygnięcie sprawy przez sąd.
Przy okazji tych wywodów, lecz nie bez związku z tym, o czym będzie mowa dalej, Sąd wyjaśnia organowi, że niedołączenie do akt administracyjnych wszystkich dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie uchroni organu przed skutkami wadliwych jego działań przy wydaniu decyzji, a w przyszłości (w takiej, czy innych sprawach prowadzonych przez organ) może – i najpewniej będzie – skutkować uznaniem wydanych w takich warunkach decyzji za niezgodne z prawem. Wynika to z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wypracowanych jeszcze w okresie międzywojennym. Jak podkreślano w ówczesnym orzecznictwie, niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania (wyrok Najwyższego Trybunału Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 1924 r. l. rej. 516/23, ZW 348). Brak w aktach administracyjnych danych faktycznych, które pozwalałyby stwierdzić, że konkluzja władzy pozwanej istotnie opiera się na przesłankach faktycznych, uzasadniających wydaną decyzję, stanowi niezupełność stanu faktycznego sprawy (wyrok NTA z dnia 25 marca 1925 r. l.rej. 517/24, ZW 602 – podaję za: E. Iserzon, Postępowanie administracyjne. Komentarz, Kraków 1937, s. 89).
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że była ona wadliwa – i to z kilku powodów – a skutkiem tego jest jej uchylenie i umorzenie postępowania administracyjnego. Sądowi umożliwia to i nakazuje przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. który stanowi, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Przypadki, o których mowa w § 1 pkt 1 i 2 to wady (postępowania lub decyzji) uzasadniające: 1) uchylenie decyzji – co następuje, gdy Sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; albo 2) stwierdzenie nieważność decyzji – do czego dochodzi, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.
Pierwszą wadą zaskarżonej decyzji było wydanie decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie po przeprowadzeniu postępowania wszczętego w celu skreślenia z powodu "braku postępu w nauce" (zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu - k. 10 akt adm.).
Jak wynika z art. 108 ust. 1 p.s.w.n., skreślenie z listy studentów ma charakter obligatoryjny ("studenta skreśla się z listy studentów" - ust. 1) i fakultatywny ("student może być skreślony z listy studentów" – ust. 2), przy czym w każdym z tych przypadków ustawa enumeratywnie wskazuje tego powody. Fakultatywne skreślenie może nastąpić w razie: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Każda z tych okoliczności stanowi podstawę wszczęcia postępowania z urzędu i jako taka wyznacza przedmiot sprawy administracyjnej. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że "w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, organ powinien określić przedmiot tego postępowania i wskazać przepisy prawa materialnego, w oparciu, o które zamierza prowadzić postępowanie. Wskazanie stosownych przepisów ustawy (prawa materialnego) w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, jest niezbędne z uwagi na konieczność poinformowania o tym uczestników postępowania, poza tym postępowanie administracyjne nie może się toczyć wyłącznie w oparciu o przepisy postępowania, chyba, że są podstawy do jego umorzenia (art. 105 § 1 k.p.a.)" (postanowienie NSA z dnia 27 kwietnia 2007 r., II OW 10/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 30). Podkreśla się, że "przepis art. 61 § 1 k.p.a. stanowi formę realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 k.p.a.). Zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego ma umożliwić stronom realizację uprawnień procesowych określonych przepisami k.p.a. przez podejmowanie przez nie czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej" (wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2394/10, CBOSA). Chodzi o to, by strona wiedziała, czego dotyczy sprawa i by mogła podejmować stosownie do tego środki obrony.
W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z urzędu musi być więc wskazany przedmiot postępowania i jego podstawa prawna, a wydana następnie decyzja nie może być wydana w innym przedmiocie i na innej podstawie prawnej. Wydanie decyzji w sprawie innej, niż wskazana w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania sprawie, stanowi naruszenie prawa procesowego, a mianowicie przepisów art. 61 § 1 w zw. z art. 10 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w rozpoznanej sprawie. Postępowanie było wszczęte w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów z powodu braku postępów w nauce, a decyzją orzeczono skreślenie z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Oceny Sądu nie zmienia fakt, że w podstawie prawnej obu aktów wskazano art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. (i odpowiadający mu § 57 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów), bowiem skarżąca nie musi znać prawa, natomiast powinna uzyskać od organu pełną i klarowną informację o przedmiocie toczonego wobec niej postępowania. Wynika to z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Drugą wadą tej decyzji jest brak należytego uzasadnienia. Jak wiadomo, decyzja o skreśleniu z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 p.s.w.n. ma charakter uznaniowy. Prawidłowość takiej decyzji wiąże się z realizacją przez organ obowiązku szczególnie wnikliwego uzasadnienia. Oprócz tego, że zaistniała przesłanka wydania takiej decyzji organ musi wskazać, dlaczego zdecydował się w tym konkretnym przypadku skorzystać z ustawowego upoważnienia do skreślenia studenta z listy studentów. Nie wystarcza zatem powołanie się na określoną przesłankę i wskazanie, że organ może ze swej kompetencji uczynić użytek, nie wystarcza też odwołanie się do interesu społecznego z pominięciem słusznego interesu obywatela, tak jak to uczynił Rektor w rozpoznanej sprawie. W decyzji stwierdził on, że "nie znalazł podstaw do odstąpienia od wydania przedmiotowej decyzji. Zdaniem Rektora, umożliwianie studiowania osobom niewypełniającym obowiązków związanych z kształceniem w Uniwersytecie narusza nie tylko interes społeczny - ze względu na absorbowanie ograniczonych środków finansowych Uniwersytetu, ale także zasadę równości wobec prawa, w szczególności z uwagi na studentów, którzy w sposób właściwy realizują obowiązki wynikające z Regulaminu studiów" (s. 2 decyzji). Takie uzasadnienie nie odpowiada wymaganiom art. 7 k.p.a. z przewidzianą tam zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, a nie tylko interesu społecznego – jak chciał to widzieć organ. Zasada prymatu interesu społecznego nad indywidualnym jest reliktem przeszłości, obecnie przyjmuje się, że "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym (art. 7 k.p.a.). Organ orzekający w każdym wypadku ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny chodzi, i udowodnić, że jest on tak ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywatela. Zarówno wykazanie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu społecznego nad indywidualnym, podlegać muszą wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej, szczególnie wówczas, gdy w ocenie organu w interesie społecznym leży ograniczenie praw obywatela określonych w Konstytucji RP" (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2001 r., V SA 3718/00, ONSA 2002, nr 3, poz. 124). Wskazuje się, że "Art. 7 k.p.a. nie ustala hierarchii interesu społecznego i słusznego interesu obywateli ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 września 2008 r., V SA/Wa 943/08, CBOSA).
Z art. 7 k.p.a. poczęto w związku z tym wyprowadzać domniemanie pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2001 r., V SA 1868/00, w którym stwierdzono, że "1. Decyzja oparta na art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 114, poz. 739 ze zm.) jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że organ jest zobowiązany w czytelny sposób, umożliwiający sądowi kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. 2. Jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy się w ten sposób domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że brak jest realnych możliwości, pozytywne rozstrzygnięcie bowiem niemożliwe jest z przyczyn faktycznych albo gdy pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie nie budzący wątpliwości interes ogólny", z aprobującą glosą E. Łętowskiej, Glosa do wyroku NSA z dnia 3 kwietnia 2001 r., V SA 1868/00, OSP 2001, nr 7-8, poz. 110).
Wszystko to uzasadnia przekonanie, że uznaniowe skreślenie z listy studentów zależy od wykazania przez organ, że w konkretnej sprawie nie było możliwe pozostawienie studenta na studiach, bo stoi temu na przeszkodzie interes społeczny (ogólnym). Organ musiałby więc wyjaśnić, jakie to wartości przemawiają za skreśleniem skarżącej z listy studentów i dlaczego pozostawienie jej na studiach nie jest możliwe. Należy pamiętać, że "uznaniowy charakter decyzji o skreśleniu z listy studentów oznacza, że organ uczelni, orzekając w konkretnej sprawie, może, ale nie musi, skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia" (wyrok NSA z dnia 23 lipca 2024 r., III OSK 2842/22, CBOSA). Podkreśla się także, że wskazana regulacja pozostawia decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów, w przypadku zaistnienia co najmniej jednej z przyczyn w nim wskazanych, ocenie organu w szczególności po to, ażeby mógł on uwzględnić wystąpienie po stronie studenta przyczyn, które usprawiedliwiają niedopełnienie ciążących na nim obowiązków i tym samym przemawiają za odstąpieniem od skreślenia go z listy studentów. W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania tego zaliczenia (wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 października 2024 r., III SA/Łd 38/24, CBOSA).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności takich nie podano – co więcej, mimo odwołania się w niej do zasady równości, wiele wskazuje na dyskryminację studentki, co pozostaje w sprzeczności z przywołaną zasadą (art. 32 Konstytucji RP). Świadczy o tym nie tylko to, że organ nie wziął pod uwagę okoliczności wskazywanych przez skarżącą w wielu pismach kierowanych do władz uczelni (terminowe zaliczanie wszystkich egzaminów, brak przerw w nauce, uzyskanie większej niż wymagana liczby punktów ECTS – 373,5, podczas gdy wymagana wynosiła 360, trudna sytuacja rodzinna, długotrwałe leczenie, druzgocący wpływ niezaliczenia KET na dalszą służbę skarżącej w wojsku, fakt, że do uzyskania pozytywnej oceny z KET skarżącej zabrakło 1 pkt – czyli 0,67%; k. 1, 2, 5 , 7, 8, 9 akt adm.), ale także zawarty w Regulaminie studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi (uchwała nr 26/2024 z dnia 25 kwietnia 2024 r. Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi – dostępny na stronie BIP Uniwersytetu Medycznego) warunek powtarzania semestru. Otóż z § 27 tego regulaminu wynika, że student może złożyć wniosek o powtarzanie semestru, a prodziekan podejmuje rozstrzygnięcie w tej sprawie na podstawie dotychczasowego przebiegu studiów studenta. Prodziekan może udzielić zgody m.in. wtedy, gdy student nie zaliczył KET, jednak prodziekan nie udziela zgody (obligatoryjnie), gdy "w szczególności" student "jest studentem kierunku lekarskiego MON" (§ 27 ust. 6 pkt 6). Skutkuje to skreśleniem z listy studentów (§ 27 ust. 14). Zdaniem Sądu, postanowienie regulaminu ma charakter dyskryminujący, a jego zastosowanie doprowadziło do skreślenia skarżącej z listy studentów nie tylko z naruszeniem art. 7 k.p.a., ale także art. 32 Konstytucji RP.
Te wady zaskarżonej decyzji uzasadniałaby jej uchylenie – bez umorzenia postepowania administracyjnego. Niemniej Sąd stwierdził, że zachodzi inna jeszcze wadliwość decyzji, która przesądziła o konieczności uchylenia decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Mianowicie skarżąca podnosiła w toku postępowania sądowego, że egzamin KET, którego niezaliczenie doprowadziło do skreślenia skarżącej z listy studentów, nie był objęty programem studiów obowiązującym dla skarżącej, ponieważ został wprowadzony w 2018 r., a skarżąca została przyjęta na studia w roku akad. 2017/2018 (decyzją Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 21 września 2017 r.). Dokumentu tego nie ma w aktach sprawy, jednak fakt przyjęcia skarżącej na studia w tym właśnie roku wynika z zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Rektor przyznał fakt wprowadzenia KET do programu studiów kierunku lekarskiego dopiero od roku 2018/2019. Wskazał, wprowadzenie powyższego egzaminu do trwających już cykli kształcenia, zostało zaakceptowane przez Samorząd Studentów, a sam KET nie wnosi zmian merytorycznych do programu studiów, a jego celem - ze względu na bardzo podobną formułę - jest lepsze przygotowanie studentów do zdania LEK (Lekarski Egzamin Końcowy), który absolwenci zdają po ukończeniu studiów. Dodał, ze skarżąca od 2018 r. nie wnosiła żadnych zastrzeżeń i uwag do tego, że do programu studiów kierunku lekarskiego został wprowadzony KET i przystąpiła do tego egzaminu, co potwierdza, że miała wiedzę oraz świadomość dotyczącą istnienia tego egzaminu w programie studiów oraz konieczności jego wymaganego zaliczenia aby ukończyć studia i z własnej i nieprzymuszonej woli stawiała się na tym egzaminie.
Sąd w toku rozprawy, przeprowadził na wniosek strony skarżącej, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., dowód z dokumentu urzędowego w postaci protokołu głosowania na posiedzeniu Rady Wydziału Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 7 marca 2017 r, w sprawie zatwierdzenia programu nauczania na kierunku lekarskim w roku akad. 2017/2018 (k. 57 akt sądowych). On także potwierdza, że nie przewidziano wówczas KET. Jak zgodnie wskazywały strony (skarżąca i Rektor), KET wprowadzono od roku akad. 2018/2019.
Zdaniem Sądu oznacza to niedopuszczalność wymagania od skarżącej zdawania tego egzaminu – i bez znaczenia jest tu okoliczność, że na jego wprowadzenie zgodził się samorząd studentów, a skarżąca nie kwestionowała, że powinna go zaliczyć i doń przystępowała. Sąd podkreśla, że to organ jest obowiązany do czuwania nad przestrzeganiem prawa, a w toku postępowania administracyjnego to on stoi na straży praworządności (art. 7 ab initio k.p.a.), a nie strony tych postępowań, którym w postępowaniu administracyjnym nieznajomość prawa nie może szkodzić (wspomniany art. 9 k.p.a.). Argumenty Rektora Sąd odbiera jako nieudolną próbę przerzucenia na skarżącą odpowiedzialności za naruszenia prawa, których dopuścił się organ. Jako takie nie zasługują one na aprobatę Sądu.
Nie zasługuje na uwzględnienie również argument organu, że KET nie wnosi zmian merytorycznych do programu studiów – Sąd stwierdza, że skoro jest to egzamin, od którego zależy ukończenie studiów, to jego wprowadzenie należy traktować jako zmianę programu studiów. Zdaniem Sądu, o niedopuszczalności odnoszenia do skarżącej – studentki, która rozpoczęła studia w roku akad. 2017/2018 – wymagania zaliczenia tego egzaminu jako warunku ukończenia studiów, które wprowadzono do regulaminu studiów rok później, świadczą przepisy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów (Dz. U. poz. 1596 z późn. zm.), a także kolejne rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2787). Zgodnie z przepisami pierwszego z nich (z 2016 r.), podstawowa jednostka organizacyjna uczelni prowadząca kierunek studiów w celu doskonalenia programu kształcenia może dokonywać w nim zmian (§ 6 ust. 2). Podstawowa jednostka organizacyjna uczelni, o której mowa w art. 11 ust. 3 ustawy, może, w ramach posiadanego uprawnienia do prowadzenia studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu kształcenia, dokonywać zmian: 1) zajęć, za które student może uzyskać łącznie do 50% punktów ECTS, określonych w programie studiów aktualnym na dzień wydania przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego decyzji o nadaniu tego uprawnienia; 2) łącznie do 30% ogólnej liczby zakładanych efektów kształcenia określonych przez senat uczelni aktualnych na dzień wydania przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego decyzji o nadaniu tego uprawnienia (§ 6 ust. 3). Zmiany efektów kształcenia wymagają zatwierdzenia przez senat uczelni (§ 6 ust. 4). Podstawowa jednostka organizacyjna uczelni może dokonywać w programie kształcenia również zmian: 1) w doborze treści kształcenia przekazywanych studentom w ramach zajęć, uwzględniających najnowsze osiągnięcia naukowe lub artystyczne, a także form i metod prowadzenia zajęć; 2) koniecznych do: a) usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych przez Polską Komisję Akredytacyjną, b) dostosowania programu kształcenia do zmian w przepisach powszechnie obowiązujących (§ 6 ust. 5). Zmiany w programach kształcenia, o których mowa w: 1) ust. 2 i 3 - są wprowadzane z początkiem nowego cyklu kształcenia; 2) ust. 5 - mogą być wprowadzane w trakcie cyklu kształcenia (§ 6 ust. 6). Zmiany w programach kształcenia wprowadzane w trakcie cyklu kształcenia są ogłaszane co najmniej na miesiąc przed rozpoczęciem semestru, którego dotyczą (§ 6 ust. 7).
Wszelkie zmiany programu kształcenia mogą być więc wprowadzane z początkiem nowego cyklu kształcenia (chyba że chodzi o zmiany z § 6 ust. 5, co nie wynika z protokołu z dnia 7 marca 2017 r., ani innych aktów uczelni), i to oznacza, że mają zastosowanie do studentów, który rozpoczynają ów cykl kształcenia (a nie do studentów, którzy są w toku kształcenia). Zasada ta, będący wyrazem wynikającej z demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zasady niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) ma w prawie o szkolnictwie wyższym charakter utrwalony i ciągły – pozostaje ona aktualna również na gruncie rozporządzenia z 2018 r. w sprawie studiów. Jego § 7 przewiduje, że program studiów podlega systematycznej ocenie i doskonaleniu (ust. 1). W programie studiów uwzględnia się wnioski z analizy zgodności efektów uczenia się z potrzebami rynku pracy oraz wnioski z analizy wyników monitoringu, o którym mowa w art. 352 ust. 1 ustawy (ust. 2). W celu doskonalenia programu studiów można dokonywać w nim zmian (ust. 3). W programie studiów utworzonych na podstawie pozwolenia można dokonywać zmian łącznie do 30% ogólnej liczby efektów uczenia się określonych w programie studiów aktualnym na dzień wydania tego pozwolenia (ust. 4). Zmiany w programach studiów są wprowadzane z początkiem nowego cyklu kształcenia. W trakcie cyklu kształcenia w programach studiów mogą być wprowadzane wyłącznie zmiany: 1) w doborze treści kształcenia przekazywanych studentom w ramach zajęć, uwzględniających najnowsze osiągnięcia naukowe, artystyczne lub związane z działalnością zawodową; 2) konieczne do: a) usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych przez Polską Komisję Akredytacyjną, b) dostosowania programu studiów do zmian w przepisach powszechnie obowiązujących (ust. 5). Zmiany w programach studiów wprowadzane w trakcie cyklu kształcenia są udostępniane w BIP na stronie podmiotowej uczelni co najmniej na miesiąc przed rozpoczęciem semestru, którego dotyczą (ust. 6).
Jak z tego wynika, Rektor nie miał prawa skreślić skarżącej z listy studentów dlatego, że nie zaliczyła KET – egzamin ten skarżącej nie dotyczył, bo został wprowadzony do programu nauczania rok po rozpoczęciu przez nią studiów. Decyzja nieuwzględniająca tej okoliczności została wydana z naruszeniem prawa materialnego (art. 2 Konstytucji RP w zw. z § 6 ust. 6 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów i art. 2 Konstytucji RP) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Prowadzenie dalszego postępowania w tej sprawie wobec skarżącej po wyroku sądu jest wykluczone, bowiem postępowanie to jest trwale bezprzedmiotowe (nie można zastosować do skarżącej warunków ukończenia studiów wprowadzonych po rozpoczęciu przez nią cyklu kształcenia), co sprawia, że Sąd obowiązany był jednocześnie umorzyć postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest sytuacja, w której nie można wobec skarżącej zastosować wymagania warunkującego ukończenie studiów w postaci zaliczenia KET. Organ ma obowiązek ów fakt przyjąć do wiadomości i respektować go w ramach dalszych czynności, o które skarżąca wnosiła po zakończeniu postępowania w sprawie skreślenia jej z listy studentów.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.
Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania w wysokości obejmującej wpis i koszty zastępstwa procesowego (art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).
d.j.