III UO 3/08

Postanowienie z dnia 20 listopada 2008 r. 
III UO 3/08 
 
Przyjęcie, że skarga o wznowienie postępowania oparta jest na ustawo-
wej podstawie, o której mowa w art. 4011 k.p.c. w związku z art. 410 § 1 k.p.c., 
wymaga powołania się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym 
stwierdzono niezgodność z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub 
ustawą przepisu stanowiącego rzeczywistą podstawę rozstrzygnięcia objętego 
zaskarżonym wyrokiem. 
 
Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA 
Halina Kiryło (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopa-
da 2008 r. sprawy z odwołania Józefa S. Przedsiębiorstwa Budowlano-Usługowego 
„S.-P.” spółki jawnej w S. i Stanisławy C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecz-
nych-Oddziału w R. o podleganie ubezpieczeniu społecznemu, na skutek skargi od-
wołującego się Józefa S. Przedsiębiorstwa Budowlano-Usługowego „S.-P.” spółki 
jawnej w S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższe-
go z dnia 18 maja 2006 r. [...] 
 
p o s t a n o w i ł: 
 
o d r z u c i ć   skargę o wznowienie postępowania. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Sąd Okręgowy w Krośnie-Ośrodek Zamiejscowy w Przemyślu wyrokiem z dnia 
17 maja 2005 r. oddalił odwołania Stanisławy C. i Józefa S. od decyzji Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w P. z dnia 5 lipca 2002 r. stwierdzającej, że 
Stanisława C. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w ra-
mach stosunku pracy łączącego ją z Józefem S. prowadzącym PBU „S.-P.” spółkę 
jawną w S. w okresie od 10 sierpnia 2000 r. do 31 października 2001 r. 

 
2
 
Sąd ten ustalił, że sporna umowa o pracę była trzecią zawartą pomiędzy Sta-
nisławą C. a Józefem S. Według jej treści, wnioskodawczyni miała być zatrudniona 
jako sprzedawczyni w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem podstawo-
wym oraz premią za dojazdy. Jako miejsce jej pracy wskazano miejscowości: D., P. i 
S. W istocie swoje czynności wykonywała jedynie w sklepie w D., który był czynny w 
godzinach od 800 do 2100 od poniedziałku do soboty oraz w niektóre niedziele. Sklep 
mieścił się w domu Mariana T., a klucze do niego były w posiadaniu wnioskodaw-
czyni. W ciągu dnia odwołująca się opuszczała sklep, udając się do swego domu 
znajdującego się w pobliżu. W tym czasie sprzedażą towaru i jego przyjmowaniem 
zajmował się Marian T., któremu wnioskodawczyni udostępniała wówczas klucze do 
sklepu. Ta sama osoba zastępowała Stanisławę C. w okresie korzystania przez nią z 
zasiłków. Marian T. nie otrzymywał wynagrodzenia w zamian za swoją pracę, a jedy-
nie wnioskodawczyni i jej mąż pomagali mu w pracach domowych oraz gospodar-
skich. Sąd Okręgowy ustalił także, że wnioskodawczyni pracowała w sklepie również 
wówczas, gdy formalnie korzystała z zasiłku chorobowego, bądź pobierała zasiłek 
dla bezrobotnych, czemu pracodawca się nie sprzeciwiał. Listy obecności wniosko-
dawczyni podpisywała w biurze spółki dwa razy w miesiącu, dokonując wpisów 
wstecznych. Według ustaleń Sądu pierwszej instancji, sporna umowa o pracę była 
zawarta pierwotnie do 9 sierpnia 2001 r. Jej przedłużenia dokonał samodzielnie pra-
codawca, bowiem strony nie podpisały w tym zakresie żadnego aneksu. 
 
Oceniając w świetle tak ustalonego stanu faktycznego zasadność odwołań od 
decyzji ZUS, Sąd Okręgowy wskazał, że wnioskodawcy już w dacie zawarcia spornej 
umowy zmierzali do stworzenia Stanisławie C. warunków pozwalających na objęcie 
ubezpieczeniem społecznym i w konsekwencji umożliwiających skorzystanie z wyso-
kich świadczeń z tego ubezpieczenia, czego wyrazem jest przyznanie jej wysokiej 
premii w pierwszym okresie pracy, pomimo braku podstaw i spadku obrotów w mie-
siącu wrześniu 2000 r. Sąd pierwszej instancji wskazał także na to, że stosunek 
prawny istniejący pomiędzy wnioskodawcami nie spełniał wymogów charakterystycz-
nych dla stosunków pracy, w szczególności zaś warunków świadczenia pracy osobi-
ście przez pracownika. Tym samym za trafną uznał ocenę organu rentowego, iż ta 
czynność prawna była nieważna w świetle art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. 
 
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro-
kiem z dnia 16 listopada 2005 r. oddalił apelacje wnioskodawczyni i płatnika składek 
od orzeczenia Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Apela-

 
3
cyjny zauważył, że dla uznania nieważności czynności prawnej jako efektu działań 
podjętych przez strony tej czynności, mających na celu w rzeczywistości pozorowa-
nie zawarcia umowy o pracę i w konsekwencji obejścia przepisów prawa, wystar-
czające jest już zachowanie i jego motywy jednej ze stron, a więc tym bardziej 
wspólne działanie obydwu stron. Dokonane w sprawie ustalenia pozwalają na stwier-
dzenie nieważności czynności prawnej dokonanej przez wnioskodawców w postaci 
zawarcia umowy o pracę. Takiego stosunku prawnego strony bowiem w istocie nie 
nawiązały wobec braku spełnienia podstawowych warunków wymienionych w art. 22 
§ 1 k.p. W ocenie Sądu drugiej instancji, nieważność czynności prawnej dokonanej 
przez wnioskodawców jest przesądzona ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez 
Sąd Okręgowy wskazującymi na pozorne zawarcie umowy o pracę w sytuacji powo-
łania w rzeczywistości innego stosunku zobowiązaniowego. Także i zamiar obejścia 
przepisów prawa, w tym wypadku z zakresu ubezpieczeń społecznych, jest jedno-
znaczny i potwierdzony istotnymi faktami ustalonymi przez Sąd pierwszej instancji. 
Dokonując tej oceny, Sąd Okręgowy zachował zasady logicznego rozumowania i 
doświadczenia życiowego, a zatem zaprezentowane przez ten Sąd wnioski końcowe 
są w pełni uzasadnione. Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zostało oparte na 
przepisie art. 58 k.c. w związku z art. 300 k.p., gdyż tę normę prawną przyjął w osta-
tecznym rozrachunku jako podstawową dla oceny działań stron. Sąd ten wskazał 
jednak i na fakty zaprzeczające nawiązaniu stosunku pracy w ustalonym w sprawie 
stanie faktycznym, wobec czego uzasadnienia jego wyroku nie można uznać za cał-
kowicie błędne. 
 
Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 18 maja 2006 r. oddalił skargę kasacyjną 
płatnika składek od orzeczenia Sądu drugiej instancji. Nie podzielając zarzutu naru-
szenia przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania, Sąd Najwyższy dokonał 
oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego przez pryzmat stanu faktycznego 
ustalonego przez Sąd drugiej instancji. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika 
zaś, że poczynając od roku 1996 skarżący zawierał ze Stanisławą C. kilkakrotnie 
umowy o pracę, na podstawie których świadczyła pracę sprzedawcy w sklepie w D. 
Umowy o pracę były zawierane na czas określony, a w okresach przypadających 
pomiędzy rozwiązaniem, a nawiązaniem kolejnej umowy, wnioskodawczyni pobierała 
zasiłki dla bezrobotnych. Stanisława C. prowadziła sklep zarówno wtedy, gdy łączyła 
ją ze skarżącym umowa o pracę, jak i wówczas, gdy pobierała zasiłki dla bezrobot-
nych. Sklep był czynny przez kilkanaście godzin w każdym dniu od poniedziałku do 

 
4
soboty, a czasami także w niedziele. Skarżący nie interesował się godzinami otwar-
cia tej placówki handlowej ani wymiarem czasu pracy Stanisławy C., nie ingerował 
także w sposób organizowania wykonywania obowiązków przez wnioskodawczynię, 
choć było mu wiadomo, że w ciągu dnia opuszczała sklep udając się do domu, a w 
tym czasie zastępował ją Marian T., który nie tylko sprzedawał, ale i przyjmował 
towar do sklepu, nie będąc w nim zatrudnionym. Tego rodzaju zastępstwa były 
praktykowane w zasadzie stale. Z ustaleń poczynionych przez Sąd wynikało także, 
że i w okresie swojej choroby wnioskodawczyni świadczyła pracę w sklepie, o ile 
stan zdrowia jej na to pozwalał. 
Zdaniem Sądu Najwyższego problemem występującym w tej sprawie było nie 
to, że Stanisława C. w ogóle nie świadczyła pracy, ale że wykonywała ją na podsta-
wie innej umowy niż umowa o pracę. W orzecznictwie dominuje pogląd, że wady 
oświadczeń woli dotykające umowy o pracę, nawet powodujące ich nieważność, nie 
wywołują następstw w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W 
tego rodzaju sytuacjach prawnie istotny jest jedynie zamiar obejścia prawa przez fik-
cyjne (pozorne) zawarcie umowy o pracę, czyli takie, które nie wiąże się ze świad-
czeniem pracy w tym sensie, że zatrudnienie w ogóle nie jest wykonywane, bądź jest 
wykonywane na innej podstawie niż umowa o pracę. Zgłoszenie do ubezpieczenia 
pracowniczego następuje bowiem wówczas jedynie pod pozorem zatrudnienia, a 
zatem dotyczy osoby, która nie może być uznana za podmiot tego rodzaju ubezpie-
czenia, ponieważ nie świadczy pracy w ramach stosunku pracy i przez to nie można 
jej przypisać cech pracownika. 
 
Przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1, a także art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 
887 ze zm.) dotyczą obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, cho-
robowego oraz wypadkowego pracowników, czyli osób rzeczywiście zatrudnionych 
na podstawie umowy o pracę, a nie tych, które tylko zawarły umowę o pracę. Do ob-
jęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może zatem dojść wówczas, 
gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, 
przez co rozumieć należy tak sytuacje, w których praca w ogóle nie jest świadczona, 
jak i gdy jest wykonywana, ale w ramach innego stosunku prawnego niż stosunek 
pracy. W obu tych przypadkach zgłoszenie do pracowniczego ubezpieczenia spo-
łecznego następuje bowiem jedynie pod pozorem zatrudnienia. 

 
5
 
W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny niewadliwie przypisał wnioskodaw-
com zamiar nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia społecznego bez 
rzeczywistego wykonywania umowy o pracę. Z dokonanych ustaleń w sposób nie-
wątpliwy wynika bowiem, że strony umowy nazwanej umową o pracę w rzeczywisto-
ści nawiązały i realizowały inny stosunek cywilnoprawny. Nie ma zatem podstaw do 
stwierdzenia, że Sąd drugiej instancji naruszył prawo materialne w postaci powyżej 
przytoczonych przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpie-
czeń społecznych, skoro trafne uznał, że Stanisława C. nie podlegała pracowni-
czemu ubezpieczeniu społecznemu. Prawidłowy jest również pogląd tego Sądu, że 
obejściem prawa w takiej sytuacji był zamiar wnioskodawców nawiązania stosunku 
pracowniczego ubezpieczenia społecznego bez rzeczywistego wykonywania umowy 
o pracę, a tym samym zarzuty skarżącego w tym zakresie są nieuprawnione. 
 
W skardze o wznowienie postępowania pełnomocnik płatnika składek zaskar-
żył w całości wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006 r. oraz poprzedzające 
go wyroki Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie 
z daty 16 listopada 2005 r. oraz Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-
łecznych w Przemyślu z daty 17 maja 2005 r., wnosząc o wznowienie postępowania i 
zmianę wyroku Sądu Najwyższego przez uchylenie wyroków Sądów drugiej i pierw-
szej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowe-
mu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu oraz zasądzenie od 
strony przeciwnej kosztów postępowania. Jako podstawę wznowienia wskazał art. 
4011 k.p.c. w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 
 
W uzasadnieniu skargi podano, iż w dniu 24 czerwca 2008 r. zapadł wyrok 
przed Trybunałem Konstytucyjnym, SK 16/06, w którym Trybunał Konstytucyjny 
stwierdził, że przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach 
pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity 
tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.) rozumiany w taki sposób, że w pod-
stawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się wypłaconych pracownikowi 
- w okresie przyjętym do jego ustalenia - składników wynagradzania, od których pra-
cownik ten uiścił składkę na ubezpieczenie chorobowe, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 
w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W motywach zapa-
dłego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż skutkiem niniejszego orzeczenia 
jest wynikająca z art. 190 ust. 4 Konstytucji możliwość wznowienia postępowania w 
sprawie, w których Sąd orzekł opierając się na niekonstytucyjnym rozumieniu art. 41 

 
6
ust. 1 ustawy zasiłkowej. Zdaniem wnioskodawcy, wyrok Sądu Najwyższego oraz 
poprzedzające go wyroki Sądów pierwszej i drugiej instancji w niniejszej sprawie w 
znacznej mierze oparte zostały na rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy zasiłkowej za-
kwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny, skoro zdaniem Sądów wliczenie do 
podstawy wymiaru zasiłku z ubezpieczenia społecznego premii uznaniowej spowo-
dowało zawyżenie świadczenia z tego ubezpieczenia, a to przesądziło o uznaniu 
umowy o pracę za zawartą dla pozoru lub w celu obejścia prawa. 
 
W wyniku wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny został jasno 
ukształtowany stan prawny dotyczący podstawy wymiaru zasiłku z ubezpieczenia 
społecznego, a w związku z tym dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i 
Sądy, rozstrzygające w przedmiocie należnego pracownikowi wynagrodzenia choro-
bowego i zasiłku, winny ustalać, które składniki jego wynagrodzenia były faktycznie 
wypłacane w okresie przyjętym do obliczenia przeciętnego wynagrodzenia, które 
składniki zostały faktycznie obciążone składką na ubezpieczenie chorobowe i do któ-
rych składników pracownik zachował prawo w okresie pobierania zasiłku chorobo-
wego. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. Inicjując rozważania 
w przedmiotowej sprawie warto podkreślić, że instytucja wznowienia opiera się na 
przysługującej poza tokiem instancji skardze o reasumpcję wadliwego procesu i za-
stąpienie zapadłego orzeczenia orzeczeniem nowym. Charakter prawny skargi o 
wznowienie postępowania jest sporny zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznic-
twie Sądu Najwyższego. Obok wypowiedzi mających swe źródło w założeniu, iż 
wznowienie postępowania nie oznacza powrotu do sytuacji procesowej i faktyczno-
prawnej istniejącej przed wydaniem orzeczenia objętego skargą, a sama skarga - 
podobnie jak pozew lub wniosek w postępowaniu nieprocesowym - rozpoczyna nowe 
postępowanie sądowe, które nie stanowi kontynuacji postępowania zakończonego 
uprzednio prawomocnym orzeczeniem (por. uzasadnienie postanowień Sądu Naj-
wyższego z dnia 22 kwietnia 1992 r., II CRN 1/92, niepublikowanego i z dnia 7 kwiet-
nia 1994 r., III CZP 41/94, niepublikowanego), można spotkać wypowiedzi będące 
odzwierciedleniem poglądu, w myśl którego na skutek wznowienia sprawa wraca do 
stanu sprzed uprawomocnieniem się zaskarżonego orzeczenia i kontynuowana jest 

 
7
rozprawa zamknięta przed wydaniem tegoż orzeczenia (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PZ 62/02, Prokurator i Prawo 2003 nr 4, s. 
43). Nie budzi jednak wątpliwości sam zakres postępowania zapoczątkowanego 
skargą o wznowienie. Wytycza go norma art. 412 § 1 k.p.c., zgodnie z którą sąd roz-
poznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Z 
brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania jest 
udowodnienie istnienia podstawy, na której oparto skargę w konkretnej sprawie. W 
konsekwencji zakres ponownego rozpoznania sprawy uwarunkowany jest przyczyną 
wznowienia wskazaną przez skarżącego i nie jest dopuszczalne wyjście poza tę 
przyczynę. W świetle art. 409 k.p.c. istotnym elementem skargi o wznowienie postę-
powania jest zatem podanie podstawy tegoż wznowienia oraz jej uzasadnienie i to 
zarówno z punktu widzenia wstępnej analizy skargi w trybie art. 410 § 1 k.p.c. przed 
ewentualnym skierowaniem sprawy na rozprawę, jak i z uwagi na przepis art. 412 § 1 
k.p.c. ograniczający kognicję sądu do tak zakreślonych granic. 
 
Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko pra-
womocnemu orzeczeniu powoduje, że wznowienie postępowania może nastąpić 
wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Katalog podstaw wznowienia 
został zawarty w art. 401-404 k.p.c. i jest on wyczerpujący. Wszelkie inne okoliczno-
ści, wykraczające poza sytuacje taksatywnie wymienione w powołanych przepisach, 
nie mogą stanowić oparcia dla omawianej skargi. W doktrynie funkcjonuje przy tym 
podział podstaw wznowienia na przyczyny nieważności (art. 401 k.p.c.), które stano-
wią bezwzględny powód wznowienia w tym znaczeniu, że ich stwierdzenie w każdym 
przypadku prowadzi do uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz tzw. podstawy re-
stytucyjne (art. 403 i art. 404 k.p.c.), których istnienie uzasadnia uchylenie orzecze-
nia tylko w przypadku wystąpienia związku przyczynowego zachodzącego między 
nimi a treścią rozstrzygnięcia, jak i wreszcie tę podstawę, jaką jest wydanie wyroku w 
oparciu o akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z 
Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą (art. 4011 k.p.c.). 
 
W rozpoznawanym przypadku autor skargi wskazał tę ostatnią podstawę 
wznowienia, przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z daty 24 czerwca 2008 
r., SK 16/06, stwierdzający niezgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 
41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpie-
czenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. 
Nr 31, poz. 267 ze zm.), w oparciu o który - zdaniem skarżącego - zapadło nieko-

 
8
rzystne dla strony orzeczenie. W myśl art. 405 k.p.c. takie oznaczenie podstawy 
wznowienia - przy zaskarżeniu wyroków sądów różnych instancji - implikuje właści-
wości Sądu Najwyższego do rozpoznania skargi, skoro ten Sąd orzekał w ostatniej 
instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2007 r., I CO 17/06, 
LEX nr 421409). Z kolei art. 407 § 2 k.p.c. nakazuje w zaistniałej sytuacji łączyć po-
czątek biegu trzymiesięcznego terminu do dokonania tejże czynności procesowej z 
datą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a więc - w świetle art. 190 
ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierp-
nia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643 ze zm.), 
wobec niewskazania przez Trybunał innego momentu - z chwilą ogłoszenia orzecze-
nia w Dzienniku Ustaw w dniu 7 sierpnia 2008 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 119, poz. 771), 
przy zachowaniu maksymalnego, pięcioletniego terminu z art. 408 k.p.c. liczonego od 
dnia prawomocności objętego skargą wyroku. 
 
Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania 
została wniesiona bez uchybienia powyższym terminom. Mimo to podlega ona od-
rzuceniu jako pozbawiona ustawowej podstawy. Warunkiem możliwości rozpatrzenia 
skargi o wznowienie postępowania jest bowiem spełnienie obu wymagań wskaza-
nych w art. 410 § 1 k.p.c. Stwierdzenie braku choćby jednego z nich powodować 
musi odrzucenie skargi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 
2003 r., II CO 10/03, Lex nr 377064). W judykaturze podkreśla się, iż zawarte w art. 
410 § 1 k.p.c. w jego obecnym brzmieniu uregulowanie wykracza poza normy postę-
powania wstępnego ze skargi o wznowienie postępowania. Zastosowanie tego prze-
pisu oznacza, że przedmiotem badania sądu jest zachowanie terminu do wniesienia 
skargi oraz oparcie jej na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, a w konse-
kwencji - także dopuszczalność skargi z mocy ustawy i legitymację do dokonania tej 
czynności procesowej. Stwierdzenie, na posiedzeniu niejawnym, dopuszczalności 
wznowienia nie ogranicza się do analizy, czy wskazane przez skarżącego okoliczno-
ści dają się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz 
obejmuje badanie i ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. 
Wskutek uchylenia art. 411 k.p.c. nastąpiła bowiem eliminacja dwustopniowego po-
stępowania zainicjowanego wniesieniem omawianego środka zaskarżenia. Skarga o 
wznowienie podlega odrzuceniu w trybie art. 410 § 1 k.p.c., jeżeli w okolicznościach 
konkretnej sprawy podnoszona podstawa wznowienia nie zostanie przez sąd stwier-
dzona (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, 

 
9
Biuletyn Sądu Najwyższego 2005 nr 9, poz. 14). Dla przyjęcia, że skarga opiera się 
na ustawowej podstawie wznowienia, nie wystarcza zatem samo sformułowanie 
przez skarżącego zarzutów w sposób odpowiadający ustawowo określonym podsta-
wom wznowienia, jeżeli z uzasadnienia skargi wynika, iż podnoszona podstawa nie 
zachodzi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1968 r., I CZ 
122/67, OSNCP 1968 nr 8-9, poz. 154; z dnia 28 października 1981 r., I CO 5/81, 
OSNCP 1982 nr 5-6, poz. 77; z dnia 30 maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNC 1996 nr 
10, poz. 138; z dnia 26 marca 1999 r., III AO 5/99, OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 564; 
z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 133 i z 
dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, LEX nr 334985). 
 
Aby odpowiedzieć na pytanie, czy w rozpoznawanej sprawie wniesiona przez 
stronę skarga o wznowienie postępowania opiera się na ustawowej podstawie, na-
leży zastanowić się nad istotą regulacji art. 4011 k.p.c. W tej materii godzi się przy-
pomnieć, że zgodnie z konstytucyjną regułą wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji 
orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową mię-
dzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wy-
dane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub roz-
strzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, 
uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w 
przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten wskazuje na wyraźną 
wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta w oparciu 
o akt normatywny niezgodny z Konstytucją, była ponownie rozpoznana i rozstrzy-
gnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W nowym stanie praw-
nym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpa-
trzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako pod-
miotowe, konstytucyjne prawo strony. Prawo do wznowienia postępowania w przy-
padku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej pod-
stawy prawomocnego wyroku sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytu-
cyjnego prawa do sądu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 2004 
r., SK 53/03, OTK-A 2004 nr 3, poz. 16 oraz z dnia 9 czerwca 2003 r., SK 5/03, OTK-
A 2003 nr 6, poz. 50). Realizację reguły określonej w art. 190 ust. 4 Konstytucji sta-
nowi na gruncie postępowania cywilnego art. 4011 k.p.c., nakazujący wznowienie 
postępowania sądowego w razie orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgod-
ności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na 

 
10
podstawie którego zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. W wyniku wznowie-
nia postępowania na podstawie art. 4011 k.p.c. sąd stwierdzając, że orzeczenie zo-
stało wydane w oparciu o obowiązujący w tym czasie akt prawny, ma możliwość in-
nego rozstrzygnięcia sprawy wobec uznania, że choć wspomniany akt obowiązywał 
w chwili ferowania wyroku, to jednak nie powinien być zastosowany w sprawie, co 
okazało się po zapadnięciu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. postanowie-
nia Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPiUS 2001 nr 10, 
poz. 331). 
 
Aby jednak powyższy cel instytucji wznowienia postępowania na podstawie 
art. 4011 k.p.c. mógł być osiągnięty, powołany w skardze wyrok Trybunału Konstytu-
cyjnego powinien - zgodnie z ustawowym brzmieniem przepisu - dotyczyć aktu nor-
matywnego stanowiącego oparcie dla zaskarżonego w tym trybie orzeczenia. Tylko 
bowiem w takiej sytuacji sąd, w wyniku wznowienia postępowania, ma możliwość 
innego niż uprzednio rozstrzygnięcia sprawy. 
 
W niniejszym przypadku skarżący upatrywał podstawy wznowienia postępo-
wania w fakcie wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z daty 24 czerwca 
2008 r., SK 16/06 (OTK-A 2008 nr 5, poz. 85), w którym stwierdzono, że art. 41 ust. 1 
ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia 
społecznego w razie choroby i macierzyństwa, rozumiany w taki sposób, iż w pod-
stawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się wypłaconych pracownikowi 
- w okresie przyjętym do jej ustalenia - składników wynagrodzenia, od których pra-
cownik ten uiścił składkę na ubezpieczenie chorobowe, a które nie są mu wypłacane 
w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby 
albo zasiłku chorobowego, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem zakwestionowany przez Trybunał 
Konstytucyjny przepis nie miał zastosowania w rozstrzygnięciu sprawy zakończonej 
zaskarżonym wyrokiem Sądu Najwyższego. Przedmiotem sporu nie była bowiem 
kwestia sposobu ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego ale podleganie 
Stanisławy C. ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę zawartej z Józe-
fem S. Przedsiębiorstwem Budowlano Usługowym „S.-P.” spółką jawną w S. Warto 
zauważyć, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych charakter sprawy i 
zakres kognicji sądów orzekających wyznaczony jest przez przedmiot decyzji organu 
rentowego, od której wniesiono odwołanie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 
dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601; z dnia 17 stycz-

 
11
nia 2001 r., II UZ 140/00, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2002 nr 7-8, s. 90; z 
dnia 25 kwietnia 2002 r., II UZ 11/02, niepublikowane i z dnia 18 stycznia 2006 r., II 
UZ 82/05, niepublikowane, jak również wyroki z dnia 6 września 2000 r., II UKN 
685/99, OSNAPiUS 2002 nr 5, poz. 121 i z dnia 21 lutego 2001 r., II UKN 235/00, 
OSNAPiUS 2002 nr 19, poz. 470). 
 
W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecz-
nych-Oddziału w P. stwierdzono niepodleganie Stanisławy C. obowiązkowym ubez-
pieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowemu oraz wypadkowemu i chorobo-
wemu z racji zatrudnienia w ramach wspomnianej umowy o pracę z Józefem S. 
Przedsiębiorstwem Budowlano-Usługowym „S.-P.” spółką jawną w S. z uwagi na po-
zorny charakter tejże umowy i próbę obejścia prawa polegającą na zamierzone uzy-
skanie przez wnioskodawczynię ochrony ubezpieczeniowej, mimo niespełnienia 
ustawowej przesłanki w postaci prowadzenia działalności stanowiącej tytuł do tego. 
Materialnoprawną podstawą decyzji organu rentowego - a w konsekwencji również 
wyroków Sądów pierwszej i drugiej instancji oraz Sądu Najwyższego - były zatem 
przepisy art. 6 ust. 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 
r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a nadto art. 22 § 1 k.p. oraz art. 83 § 1 i art. 
58 § 1 k.c. Żaden z Sądów nie orzekał natomiast w oparciu o przepis art. 41 ust. 1 
ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia 
społecznego w razie choroby i macierzyństwa, którego konstytucyjność została za-
negowana przez Trybunał Konstytucyjny w powołanym w skardze wyroku. Dla przy-
jęcia, że skarga o wznowienie postępowania oparta jest na ustawowej podstawie, o 
jakiej mowa w art. 4011 k.p.c., nie wystarcza wskazanie jakiegokolwiek orzeczenia 
Trybunału Konstytucyjnego ale powołanie takiego orzeczenia, w którym Trybunał 
Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, 
umową międzynarodową lub ustawą przepisów, które stanowiły rzeczywistą podsta-
wę prawną rozstrzygnięć objętych zaskarżonymi w tym trybie wyrokami sądowymi. 
 
Uznając, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania nie ma ustawo-
wej podstawy, Sąd Najwyższy na mocy art. 410 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji po-
stanowienia. 
========================================