I CZ 94/11

Sygn. akt I CZ 94/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 28 października 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa D. D. 
przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 28 października 2011 r., 
zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach 
zawarte w wyroku Sądu Okręgowego  
z dnia 24 stycznia 2011 r.,  
 
1) odrzuca zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego objęte 
punktem 1 wyroku z dnia 24 stycznia 2011 r.;  
2) uchyla zaskarżone postanowienie objęte punktem 3 wyroku 
Sądu Okręgowego z dnia 24 stycznia 2011 r. i  w  tym zakresie 
przekazuje 
sprawę 
Sądowi 
Okręgowemu 
do 
ponownego 
rozpoznania 
i 
rozstrzygnięcia 
o  kosztach 
procesu 
w 
postępowaniu zażaleniowym. 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
 
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 stycznia 2011 r. obniżył zasądzoną 
powodowi od pozwanego, wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 22 czerwca 2010 r., 
sumę zadośćuczynienia z  kwoty 22800 zł do kwoty 7800 zł, a postanowieniami 
objętymi 
punktami 
1 
i 
2 
zniósł 
wzajemnie 
koszty 
postępowania 
pierwszoinstancyjnego i odwoławczego. Na uzasadnienie rozstrzygnięcia w 
przedmiocie kosztów procesu podał, że o kosztach orzekł na podstawie art. 100 zd. 
1 k.p.c.  
 
Pozwany w zażaleniu zarzucił naruszenie art. 100 k.p.c. przez niewłaściwe 
zastosowanie 
zasady 
wzajemnego 
zniesienia 
kosztów 
zamiast 
zasady 
stosunkowego ich rozdziału, skoro przegrał w nieznacznej jedynie  części oraz art. 
328 § 2 w związku z art. 361 k.p.c. przez niewyjaśnienie motywów takiego 
rozstrzygnięcia. Domagał się zmiany zaskarżonych orzeczeń i zasądzenia od 
powoda na jego rzecz kwoty 386 zł tytułem zwrotu kosztów procesu 
w  postępowaniu 
przed 
Sądem 
pierwszej 
instancji 
oraz 
kwoty 
1148 
zł 
w postępowaniu odwoławczym. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie na postanowienie objęte punktem 1 opisanego wyroku Sądu 
Okręgowego jest niedopuszczalne, z uwagi na to, że nie zostało przewidziane art. 
394 1 § 1 pkt 2 k.p.c.  W art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c. określone zostały rodzaje orzeczeń 
sądu drugiej instancji, które mogą być przedmiotem zaskarżenia w drodze 
zażalenia. Katalog tak zaskarżalnych postanowień jest wyczerpujący, co oznacza, 
że 
zaskarżeniu 
zażaleniem do Sądu Najwyższego podlega tylko takie 
postanowienie, które zostało w powołanym przepisie wymienione.  Wprowadzenie 
z dniem 22 maja 2009 r., ustawą z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy - 
Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U Nr 69, poz. 592), w art. 3941 § 1 punktu 2 
k.p.c. związane było z realizacją zasady co najmniej dwuinstancyjnego 
postępowania sądowego także w odniesieniu do postanowień o kosztach 
postępowania apelacyjnego, wydanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji. 
Takie postanowienia nie były objęte kontrolą instancyjną. Nie ma podstaw do 
przyjęcia, że zwrot „nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji” 
mógłby być rozumiany jako obejmujący inne jeszcze postanowienia w kwestii 

 
3 
kosztów procesu, wydawane przez sąd drugiej instancji. Przyjętą w systemie 
zwykłych 
środków 
odwoławczych 
zasadę 
dwuinstancyjności 
wypełnia 
to 
uregulowanie w odniesieniu do konkretnie wskazanego rodzaju postanowień. 
Nie  daje ono uprawnienia do objęcia jego zakresem pojęciowym postanowień 
wydanych przez sąd drugiej instancji w przedmiocie kosztów procesu dotyczących 
postępowania pierwszoinstancyjnego. Powołane przez skarżącego argumenty 
natury aksjologicznej i celowościowej nie mogą doprowadzić do przyjęcia 
dopuszczalności środka zaskarżenia, którego nie przewiduje tak omawiany przepis, 
jak i art. 3941 § 2 k.p.c. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 
9 lutego 2010 r., SK 10/09, sprzeczności art. 3941  § 2 k.p.c. z art. 78 w związku 
z  art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 32 Konstytucji w zakresie, w  jakim nie dawał 
podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu 
zasądzanych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, nie doprowadziło do 
zmiany tego uregulowania i wprowadzenia przepisu przewidującego zażalenie, 
które miałby rozpoznawać Sąd Najwyższy. Nie można zatem podzielić dążenia 
skarżącego do przyjęcia dopuszczalności zażalenia, które nie zostało objęte 
ustawą. Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o przekazanie sprawy do 
rozstrzygnięcia powiększonemu składowi sędziów Sądu Najwyższego, ponieważ 
nie spełnia przesłanek przewidzianych art. 39817 § 1 k.p.c. Wbrew stanowisku 
skarżącego dokonana interpretacja art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c. przemawia za tym, że 
nie wyłoniło się w rozpoznawanej sprawie zagadnienie prawne budzące poważne 
wątpliwości. 
Z tych przyczyn zażalenie dotyczące postanowienia objętego punktem 
pierwszym opisanego wyroku Sądu Okręgowego należało odrzucić w oparciu o art. 
370 w związku z art. 373, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.  
Zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie 3 wymienionego wyroku 
Sądu Okręgowego jest uzasadnione. 
Zastosowanie przez sąd jednej z zasad orzekania o kosztach procesu, 
przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c., uzależnione jest od wyniku sprawy oraz jej 
okoliczności faktycznych. W art. 100 k.p.c. wyrażona została zasada kompensaty 
kosztów procesu, która stanowi wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik 
procesu, umożliwiając sprawiedliwe rozłożenie kosztów pomiędzy stronami w razie 

 
4 
częściowego uwzględnienia żądania lub obrony. W jej ramach sąd może orzec 
o  wzajemnym zniesieniu kosztów, stosunkowym ich rozdziale lub obciążeniu jednej 
ze stron obowiązkiem zwrotu całości kosztów. Wybór  możliwości wzajemnego 
zniesienia kosztów lub stosunkowego ich rozdziału powinien być podyktowany 
względami słuszności, których nie należy utożsamiać z dowolnością. Podjęcie 
decyzji wymaga ustalenia zakresu, w jakim każda ze stron utrzymała się 
z  dochodzonym żądaniem lub podjętą obroną, rozmiaru poniesionych przez nie 
kosztów (sumy kosztów) oraz wysokości kosztów przypadających na każdą z nich, 
stosownie do wyniku sporu. Rozważenie tych wyliczeń zezwala na ocenę, czy 
adekwatną do wyniku sporu i wysokości poniesionych kosztów jest zasada 
wzajemnego zniesienia, którą należy przyjmować za podstawę orzeczenia, jeśli 
żądanie uwzględnione zostało w około połowie, przy mniej więcej równej wysokości 
poniesionych przez strony kosztów. Na takie stosowanie tej kompensacyjnej reguły 
wskazuje ugruntowane już i podzielane w rozpoznawanej sprawie stanowisko Sądu 
Najwyższego (por. postanowienia Sądu najwyższego z dnia 28 lutego 1985 r., II CZ 
21/85, niepubl.; z dnia 10 maja 1985 r., II CZ 56/85, niepubl.; wyrok z dnia 
11  grudnia 2007 r., I PK 157/07, OSNP 2009/3-4/33).  Stosunkowy rozdział 
kosztów procesu może być uznany za usprawiedliwiony w okolicznościach 
konkretnej sprawy, jeśli różnica, zarówno w zakresie utrzymania się z żądaniem lub 
obroną, jak  i w rozmiarze poniesionych kosztów, jest istotna i zniesieniu ich 
sprzeciwiałyby się względy słuszności. Zastosowanie go wymaga również 
dokonania 
opisanych 
wyliczeń, 
spełniających 
wskazania 
określone 
w  postanowieniami Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1987 r., 
I  CZ 126/97, niepubl.; z dnia 31 stycznia 1991 r., II CZ 255/90, OSP i KA 1991/11-
12/530 i wyrokiem z dnia 21 lutego 2002 r., I PKN 932/00, OSNP 2004/4/63. 
Zaskarżone postanowienie nie zawiera żadnej argumentacji, która była założeniem 
dokonanego wyboru wzajemnego zniesienia kosztów postępowania apelacyjnego. 
Uniemożliwia to dokonanie oceny czy był on miarodajnym osądem, adekwatnie 
rozważającym względy słuszności, wynik sporu i wysokość kosztów poniesionych 
przez strony. 
 Z uwagi na powyższe względy zaskarżone postanowienie należało uchylić 
w  oparciu o art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. i sprawę przekazać 

 
5 
Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Orzeczenie o kosztach 
postępowania zażaleniowego pozostawione zostało końcowemu rozstrzygnięciu na 
podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1, art. 3941 § 3 i  art. 39821 k.p.c.