I CZ 84/11

Sygn. akt I CZ 84/11 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 28 października 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSN Bogumiła Ustjanicz 
 
w sprawie z wniosku Krzysztofa G. i Mirosława T. 
przy uczestnictwie Stronnictwa Demokratycznego 
o wpisanie zmian do ewidencji partii politycznych, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 28 października 2011 r., 
zażalenia wnioskodawców na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 14 kwietnia 2011 r.,  
 
 
 
oddala zażalenie; oddala wniosek uczestnika postępowania 
o     zasądzenie 
na 
jego 
rzecz 
kosztów 
postępowania 
zażaleniowego przed Sądem Najwyższym. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny, w   wyniku apelacji 
uczestnika postępowania Stronnictwa Demokratycznego, zmienił zaskarżone 
postanowienie Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił wniosek 
Krzysztofa G. i Mirosława T. o wpis zmian w składzie organów Stronnictwa 
Demokratycznego w  ewidencji partii politycznych.  
Wnioskodawcy 
złożyli 
od 
tego 
postanowienia 
skargę 
kasacyjną. 
Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny skargę tę odrzucił jako 
niedopuszczalną. W ocenie Sądu, skarga kasacyjna przysługuje jedynie od 
postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia wpisu z 
ewidencji partii politycznych. Wynika to z art. 22 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o 
partiach politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.; dalej jako 
„u.p.p.”). Jednocześnie brak jest uzasadnienia wynikającego z wykładni systemowej 
i konstytucyjnej zasady równości wobec prawa dla przyjęcia tezy, że w   odniesieniu 
do partii politycznych wolą ustawodawcy było umożliwienie zaskarżania skargą 
kasacyjną wszystkich rozstrzygnięć sądu drugiej instancji, podczas gdy w wypadku 
innych podmiotów podlegających wpisowi do rejestru ograniczył tę możliwość 
jedynie do orzeczeń o podstawowym znaczeniu dla bytu tych podmiotów – 
dotyczących ich wpisu bądź wykreślenia wpisu. 
Wnioskodawcy złożyli zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego, 
którym została odrzucona ich skarga kasacyjna. Zarzucili w nim naruszenie art. 22 
u.p.p. przez błędną zawężającą wykładnię i przyjęcie, że w sprawie ewidencji partii 
politycznej 
skarga 
kasacyjna 
przysługuje 
wyłącznie 
od 
postanowienia 
w  przedmiocie wpisu partii politycznej do ewidencji lub wykreślenia wpisu partii 
z ewidencji.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 22 u.p.p., w sprawach o wpis partii politycznej do ewidencji 
stosuje 
się 
przepisy 
Kodeksu 
postępowania 
cywilnego 
o 
postępowaniu 
nieprocesowym, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy, z tym że kasacja 
przysługuje jedynie od postanowień sadu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub 
wykreślenia wpisu z ewidencji. W ten, autonomiczny sposób, pomimo odesłania do 

 
3 
bezpośredniego stosowania Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu 
nieprocesowym, 
została 
uregulowana 
kwestia 
dopuszczalności 
kasacji 
w  postępowaniu sądowym z zakresu ewidencji partii politycznych. W związku 
z   treścią art. 5 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks 
postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych 
(Dz.U. z 2005 r., Nr 13, poz. 98) dotychczasowa kasacja, o której mowa w art. 22 
u.p.p., oznacza skargę kasacyjną w rozumieniu ustawy nowelizującej Kodeks 
postępowania cywilnego. Postępowanie dotyczące ewidencji partii politycznych jest 
uregulowane w samodzielny i odrębny sposób w stosunku do postępowania 
rejestrowego a zatem bezpośrednie stosowanie przepisów o postępowaniu 
nieprocesowym nie dawałoby podstawy do zastosowania do tego postępowania art. 
5191 § 3 k.p.c. regulującego zagadnienie dopuszczalności skargi kasacyjnej 
w postępowaniu rejestrowym. Dlatego nie zasługuje na uwzględnienie wyrażana 
w piśmiennictwie opinia, że gdyby regulacja zawarta w art. 22 u.p.p. miała stanowić 
powtórzenie regulacji zawartej w art. 5191 § 3 k.p.c., to postanowienie ograniczające 
dopuszczalność kasacji zawarte w art. 22 u.p.p. byłoby zbędne. 
Skarga kasacyjna w postępowaniu ewidencyjnym została ograniczona do 
dwóch kategorii postanowień sądu drugiej instancji, a mianowicie do postanowień 
w  przedmiocie wpisu partii do rejestru oraz od postanowień w przedmiocie 
wykreślenia wpisu z ewidencji. Potwierdza to przede wszystkim użycie w art. 22 
u.p.p. - dla określenia zakresu spraw, w których skarga kasacyjna jest 
dopuszczalna - ścieśniającej formuły - jedynie „od postanowień sądu drugiej 
instancji 
w 
przedmiocie 
wpisu 
lub 
wykreślenia 
wpisu 
z 
ewidencji…”. 
W  postępowaniu sądowym z zakresu ewidencji partii politycznych mogą zapaść 
także inne orzeczenia co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 12 ust.2 u.p.p., przez wpis 
rozumie się także zmianę oraz wykreślenie wpisu. Wobec tego w postępowaniu 
nieprocesowym z zakresu ewidencji partii politycznych mogą być wydane 
postanowienia co do istoty sprawy w przedmiocie: wpisu partii do ewidencji, 
w przedmiocie zmiany wpisów już dokonanych, a dotyczących partii już wpisanej do 
ewidencji, a w końcu także w przedmiocie wykreślenia wpisu partii politycznej 
z ewidencji.   

 
4 
Przez postanowienia sądu drugiej instancji „w przedmiocie wpisu lub 
wykreślenia wpisu” należy rozumieć nie tylko orzeczenia, w których sąd drugiej 
instancji bezpośrednio rozstrzygnął o wniosku o wpis lub wykreślenie wpisu 
w orzeczeniu 
zmieniającym 
postanowienie 
Sądu 
Okręgowego 
ale 
także 
postanowienia oddalające zażalenie na postanowienia sądu pierwszej instancji o 
odmowie wpisu partii politycznej do ewidencji jak i na postanowienia o wykreśleniu 
z ewidencji  wpisu partii (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 
marca 2006 r., sygn. akt III CSK 48/2006 , OSNC 2007/1/12).  
Pominięcie w art. 22 u.p.p., w zakresie regulacji dotyczącej skargi 
kasacyjnej, postanowień w przedmiocie zmian wpisów oznacza, że od tych 
postanowień, wydanych przez sąd drugiej instancji, skarga kasacyjna nie 
przysługuje. Wykładnię tę wspiera także użycie w tym samym zdaniu, 
wypełniającym treść normatywną art. 22 u.p.p., dwóch różnych określeń 
odnoszących się do ewidencji partii politycznych, z jednej strony w związku 
z  zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu 
nieprocesowym, z drugiej zaś - w związku z regulacją dopuszczalności skargi 
kasacyjnej w postępowaniu dotyczącym ewidencji partii politycznych. Według 
początkowego postanowienia tego artykułu, przepisy Kodeksu postępowania 
cywilnego o postępowaniu nieprocesowym stosuje się „w sprawach o wpis partii 
politycznej do ewidencji”, a zatem stosownie do art. 12 ust. 2 u.p.p. w sprawach 
o  wpis partii politycznej do ewidencji, zmianę wpisów już dokonanych a także 
wykreślenia wpisu. W końcowej części tego samego zdania, dla określenia zakresu 
dopuszczalności 
skargi 
kasacyjnej 
wskazane 
zostały 
już 
tylko 
niektóre 
postanowienia sądu drugiej instancji, spośród „spraw o wpis partii politycznych do 
ewidencji” od których skarga kasacyjna jest dopuszczalna. Wskazuje to na wyraźną 
wolę ustawodawcy ograniczenia skargi kasacyjnej do postanowień sądu drugiej 
instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślania wpisu z ewidencji.   
Rozwiązanie przyjęte w ustawie o partiach politycznych odpowiada 
dostępności skargi kasacyjnej w sprawach rejestrowych (art. 6941 § 1) i innych 
postępowaniach rejestrowych (art. 6941 § 2 k.p.c.). Podobny pogląd wyraził Sąd 
Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2003 r., I CZ 196/2002, (OSP 2004, 
nr 1, poz. 4). Według art. 5191 § 3 k.p.c., w postępowaniu rejestrowym skarga 

 
5 
kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie 
wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającemu rejestracji. Jest to wyraz 
zachowania spójności ochrony w zakresie dostępności skargi kasacyjnej 
podmiotów podlegających wpisowi do ewidencji partii politycznych, wpisowi 
w  Krajowym Rejestrze Sądowym, jak też osób objętych innymi postępowaniami 
rejestrowymi. Skorzystanie ze skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka 
zaskarżenia ograniczone jest jedynie do najistotniejszych orzeczeń kreujących lub 
niweczących byt prawny tych podmiotów.  
Przyjętej wykładni art. 22 u.p.p. nie sprzeciwia się przytoczony w zażaleniu 
art. 11 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który statuuje zasadę wolności 
w zakresie tworzenia i działania partii politycznych. Konstytucja Rzeczypospolitej 
Polskiej, obok sformułowanego w art. 45 prawa do sądu, dla jego wzmocnienia, 
zastrzega w art. 176, że postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne. 
W  ten sposób zostało określone prawo jednostki do zaskarżania orzeczeń, ale 
wydanych wyłącznie przez sąd pierwszej instancji. Konstytucja, jak to już 
wielokrotnie 
wyjaśniano 
w 
orzecznictwie 
Trybunału 
Konstytucyjnego, 
nie 
gwarantowała prawa do wniesienia kasacji ani do rozpoznania sprawy przez Sąd 
Najwyższy (por. np. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 sierpnia 
2001 r., Ts 58/01, OTK 2001, nr 6, poz. 207, z dnia 18 września 2001 r., Ts 71/01, 
OTK 2002, nr 7, poz. 239, z dnia 5 listopada 2001 r., Ts 95/01, OTK 2002, nr 1, 
poz. 74 lub z dnia 29 stycznia 2002 r., Ts 95/01, OTK- B 2002, nr 1, poz. 75; z dnia 
17 września 2002 r. Ts 73/02, OTK-B 2003, nr 2, poz. 92; z dnia 6 lutego 2003 r., 
Ts 128/02, OTK-B 2003, nr 3, poz. 172). Stwierdzenie to jeszcze bardziej  
uzasadnia aktualny model postępowania cywilnego, w którym skarga kasacyjna 
stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądu drugiej 
instancji. Dlatego ustawowe wyłączenie określonych spraw z zakresu postępowania 
spod 
kontroli 
kasacyjnej 
Sądu 
Najwyższego 
nie 
narusza 
standardów 
konstytucyjnych, a zwłaszcza nie ogranicza konstytucyjnych swobód w zakresie 
tworzenia i działania partii politycznych.  
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 
3941 § 1 i 3 k.p.c. oddalił zażalenie wnioskodawcy.  

 
6 
Uczestnik postępowania złożył wniosek o zasądzenie kosztów postępowania 
zażaleniowego w piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na zażalenie, które 
zostało wniesione bezskutecznie, bo po upływie dwutygodniowego terminu (art. 167 
k.p.c.) określonego w art. 372 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 oraz art. 39821 k.p.c. 
Wobec tego, że roszczenie uczestnika o zwrot kosztów wygasło (art. 109 § 1 k.p.c. 
zob. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2001, III CKN 116/01, 
nie publ.; z dnia 22 kwietnia 2010 r., II CZ 3/10, nie publ.; z dnia 8 lipca 2010 r., 
II  Cz 50/10, nie publ.) Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
db