I Cz 78/13

Sygn. akt I Cz 78/13 POSTANOWIENIE Dnia 28 lutego 2013r. Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Krzysztof Nowaczyński po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2013r. w Elblągu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. M. (1) i K. M. (2) o zwolnienie od opłat notarialnych na skutek zażalenia wnioskodawczyni K. M. (1) na postanowienie Sądu Rejonowego w Ostródzie z dnia 31 stycznia 2013r., sygn. akt I Ns 50/13 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Ostródzie do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2013r. Sąd Rejonowy w Ostródzie oddalił wniosek K. M. (1) o zwolnienie jej w całości od opłat notarialnych. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do treści art. 6 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie strona czynności notarialnej, jeżeli nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść żądanego przez notariusza wynagrodzenia, może wystąpić do sądu o zwolnienie jej w całości lub części od ponoszenia tego wynagrodzenia. Zgodnie z § 3 tego przepisu sąd, po ustaleniu, że zachodzi potrzeba dokonania czynności notarialnej, uwzględnia wniosek i wyznacza notariusza do dokonania żądanej przez stronę czynności notarialnej. Jeśli chodzi o przesłankę potrzeby dokonania czynności notarialnej, to należy ją rozumieć jako obowiązek zachowania szczególnej formy czynności prawnej, bez której to formy dokonana czynność prawna byłaby nieważna. Wobec tego Sąd zauważył, że w przedmiotowej sprawie zachodzi omawiana przesłanka, gdyż dla zawarcia umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu i sprzedaży nieruchomości ustawa wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Natomiast, zdaniem Sądu I instancji, nie można mówić o konieczności (nagłej potrzebie) sporządzenia przedmiotowej umowy, a jedynie o tym, że wnioskodawczyni chce taką umowę dobrowolnie zawrzeć. Dlatego winna ona, w granicach zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, czynić oszczędności we własnych wydatkach na potrzeby zawarcia umowy, choćby miało to mieć miejsce w dłuższym okresie czasu. Ponadto, skoro wnioskodawczynię stać na zakup nieruchomości za kwotę 32.921 zł, to jest ona w stanie odłożyć kwotę niezbędną na pokrycie wymaganych opłat notarialnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawczyni K. M. (1) domagała się, jak należało wnosić, jego zmiany przez zwolnienie w całości od ponoszenia wynagrodzenia notariusza. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na ustaleniu, że nie istnieje pilna potrzeba zawarcia umowy notarialnej ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu mieszkalnego, w sytuacji gdy Agencja Nieruchomości Rolnych zamierza zbyć lokal, w którym zamieszkuje wraz z mężem. Wnioskodawczyni przysługuje prawo jego pierwokupu, ale musi z niego skorzystać, żeby nie doszło do sprzedaży lokalu innemu nabywcy, co doprowadziłoby do utraty prawa i obowiązku opuszczenia lokalu. Nadto Agencja podjęła kroki zmierzające do sprzedaży lokalu właśnie teraz, i dlatego nie była ona w stanie odłożyć środków na wykup lokalu. Wadliwie również ustalił Sąd kwotę zakupu, gdyż wynosi ona nie 32.921 zł a nieco ponad 900 zł. Jednak i takiej kwoty wnioskodawczyni nie była w stanie odłożyć i zmuszona została do zakupu mieszkania na raty z wpisem zabezpieczenia hipotecznego, co potwierdza informacja notariusza, który naliczył od ustanowienia tego prawa opłatę notarialną. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Zażalenie wnioskodawczyni co do zasady zasługiwałoby na uwzględnienie, jednak Sąd drugiej instancji nie mógł wydać orzeczenia reformatoryjnego z powodu nierozpoznania istoty sprawy. Mianowicie, we wniosku o zwolnienie „z kosztów notarialnych” K. M. (1) wskazywała, że ona i jej mąż utrzymują się z niewielkich świadczeń emerytalnych i płacą alimenty na wnuczkę. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 17 stycznia 2012r. wezwano ją do usunięcia braków formalnych wniosku przez: wskazanie jakiej czynności notarialnej dotyczy wniosek, u którego notariusza ma zostać zawarta umowa i złożenie zaświadczenia o wysokości należnych opłat notarialnych. W zakreślonym terminie wnioskodawczyni oraz jej mąż, który podpisał pismo usuwające braki formalne wniosku, udzielili żądanych informacji. W takiej sytuacji, nawet jeśli istniały wątpliwości na etapie składania wniosku, czy K. M. (2) jest wnioskodawcą w przedmiotowej sprawie – do wyjaśnienia tego również powinien zobowiązać Przewodniczący przy pierwszym zarządzeniu – to już na etapie po usunięciu braków formalnych wniosku nie powinno budzić wątpliwości, że on również złożył wniosek o zwolnienie w całości od ponoszenia wynagrodzenia notariusza. Powinno być to tym bardziej oczywiste, że przecież nawet zwolnienie K. M. (1) od opłat notarialnych nie rozciągałoby się na K. M. (2) , od którego notariusz mogłaby domagać się ich poniesienia, gdyż oboje małżonkowie jako najemcy będą stroną notarialnej umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży (por. zaświadczenie notariusza – k. 15). Tymczasem Sąd Rejonowy orzekł jedynie o wniosku K. M. (1) , nie rozpoznając w ten sposób istoty sprawy. Nie można mówić, że zaskarżone postanowienie miało charakter „częściowy”, z uwagi na okoliczność, że wnioskodawcami byli małżonkowie, którzy złożyli wspólny wniosek o zwolnienie od opłaty notarialnej. Z przedstawionych względów orzeczono jak w postanowieniu, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd dokona oceny wniosku K. M. (1) i K. M. (2) i wyda stosowne orzeczenie na podstawie art. 6 §§ 1 i 3 ustawy Prawo o notariacie w związku ze stosownymi regulacjami prawnymi wynikającymi z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Należy przy tym pamiętać, że badanie przesłanki potrzeby dokonania czynności notarialnej powinno być ograniczone jedynie do okoliczności, czy dana czynność prawna wymaga dla swej ważności zachowania szczególnej formy, a nie, czy istnieje konieczność (nagła potrzeba) sporządzenia umowy. Zajdzie również potrzeba odniesienia się, po przeprowadzeniu ewentualnego postępowania wyjaśniającego z art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - co nie wydaje się jednak konieczne - do przedstawionych w zażaleniu okoliczności dotyczących wysokości środków niezbędnych na dokonanie „wykupu lokalu”, czy zapłaty tej należności w ratach.