I CZ 78/06

Sygn. akt I CZ 78/06 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 7 listopada 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Grzegorz Misiurek 
SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego  
Z. S.A. w . 
przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Warszawie 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 7 listopada 2006 r., 
zażalenia strony powodowej  
na postanowienie Sądu Okręgowego w W. 
z dnia 21 kwietnia 2006 r.,  
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2006 r. Sąd Okręgowy w W.  odrzucił 
apelację powoda – Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Usługowego Z. S. A. od wyroku 
Sądu 
Rejonowego 
z 
dnia 
8 listopada 
2005 
r. 
Orzeczenie 
to 
zapadło 
w następujących okolicznościach. Apelacja podpisana została przez radcę 
prawnego A. T., który powołał się na pełnomocnictwo substytucyjne, udzielone mu 
w toku rozpoznawania sprawy przez Sąd pierwszej instancji przez pełnomocnika 
powoda radcę prawnego J. N. (k. 45). Dopatrując się braku apelacji polegającego 
na 
jej 
wniesieniu 
przez 
osobę 
nie 
będącą 
pełnomocnikiem 
powoda, 
gdyż pełnomocnictwo substytucyjne upoważniało nie do zastępstwa strony, ale 
pełnomocnika powoda („…udzielam substytucji…do zastępowania mnie…”), 
Przewodniczący w Sądzie Okręgowym wezwał pełnomocnika powoda do 
uzupełnienia tego braku „przez podpisanie apelacji przez pełn. powoda r. pr. J. N. 
lub złożenia pełn. substytucyjnego zgodnie z treścią pełnomocnictwa i art. 91 pkt 3 
k.p.c.” (k. 78). W terminie wyznaczonym do usunięcia braku apelacji złożone 
zostało  pełnomocnictwo substytucyjne udzielone radcy prawnemu A. T. o takiej 
samej treści jak pełnomocnictwo znajdujące się w aktach sprawy (k. 82). Sąd 
Okręgowy uznał, że brak apelacji, do uzupełnienia którego wezwany został 
pełnomocnik powoda, nie został w wyznaczonym terminie uzupełniony, wobec 
czego postanowił stosownie do art. 373 k.p.c. 
 
W zażaleniu na postanowienie wymienione na wstępie powód, działając 
przez swego pełnomocnika radcę prawnego J. N., zarzucił naruszenie art. 373 
k.p.c. i art. 21 ustawy o radcach prawnych i wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Bezpodstawnie skarżący zarzuca Sądowi Okręgowemu niekonsekwencję 
i wobec uznania przez ten Sąd, że powód był zastępowany w postępowaniu 
przed sądem pierwszej instancji przez pełnomocnika (radcę prawnego A. T.), który 
nie był należycie umocowany (art. 379 pkt 2 k.p.c.), niestwierdzenie nieważności 
postępowania, niezniesienie postępowania i nieuchylenie wyroku zaskarżonego 

 
3 
apelacją (art. 386 § 2 k.p.c.). Decyzję taką mógłby Sąd drugiej instancji podjąć tylko 
na skutek rozpoznania apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji. Wydanie 
zaskarżonego postanowienia spowodowało zaś, że do rozpoznania tego nie doszło.  
 
Niezasadny jest także zarzut naruszenia przy wydaniu zaskarżonego 
postanowienia art. 21 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.: 
Dz. U. z 2002 r. Nr  123, poz. 1059 ze zm.). Przepis ten stanowi, że radca prawny 
może udzielić dalszego pełnomocnictwa (substytucji) m.in. radcy prawnemu. Sąd 
Okręgowy nie zarzucił zaś wadliwości dalszego pełnomocnictwa udzielonego 
przez radcę prawnego J. N. radcy prawnemu A. T. dlatego, że udzielone ono 
zostało osobie, która nie może być substytutem radcy prawnego, ale dlatego, że 
pełnomocnictwo to było wadliwe, gdyż nie było pełnomocnictwem do zastępowania 
strony, 
lecz pełnomocnictwem 
do zastępowania 
osoby, 
która 
udzieliła 
pełnomocnictwa. 
 
Rację ma Sąd Okręgowy wyrażając nie budzący wątpliwości pogląd, 
że udzielenie dalszego pełnomocnictwa procesowego (substytucji) jest udzieleniem 
pełnomocnictwa substytutowi przez samą stronę, a nie przez jej pełnomocnika, 
który udzielił substytucji. Na skutek udzielonej substytucji substytut staje się 
pełnomocnikiem strony, a nie pełnomocnika strony, który udzielił substytucji. 
 
Użycie w treści substytucji udzielonej przez radcę prawnego J. N. radcy 
prawnemu A. T. słów „…do zastępstwa mnie…” może wskazywać, tak jak słowa te 
dosłownie potraktował i zrozumiał Sąd Okręgowy, że substytucja obejmuje 
umocowanie radcy prawnego w niej wskazanego do zastępstwa procesowego nie 
powoda, ale radcy prawnego, który udzielił substytucji. Należy jednakże podzielić 
zdanie skarżącego, że jest to stanowisko zbyt formalistyczne, nie uwzględniające 
wszystkich okoliczności, które powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie treści 
udzielonej substytucji. Po pierwsze, trafne jest stwierdzenie skarżącego, że nadanie 
dalszemu pełnomocnictwu udzielonemu radcy prawnemu A. T. tytułu „Substytucja” 
wskazuje, że jest to dokument oznaczający w praktyce sądowej udzielenie 
dalszego pełnomocnictwa procesowego przez samą stronę, a nie przez 
dotychczasowego pełnomocnika strony (art. 91 pkt 4 k.p.c.). Po drugie, nie bez 
znaczenia jest powszechna praktyka sądów, według której w razie złożenia przez 

 
4 
adwokata lub radcę prawnego dokumentu nazwanego „substytucją”, którym 
dalszym pełnomocnikiem strony ustanowiony zostaje adwokat, radca prawny, 
aplikant adwokacki lub aplikant radcowski, nie przywiązuje się szczególnej wagi do 
konkretnych sformułowań tego dokumentu i uznaje się go za prawidłowe 
umocowanie dalszego pełnomocnika do zastępowania strony w procesie. Po 
trzecie, nie można pominąć faktu, że na podstawie udzielonej substytucji radca 
prawny A. T. reprezentował już powoda w postępowaniu przed sądem pierwszej 
instancji i sąd ten (także badając, czy apelacja powoda nie  jest dotknięta brakami – 
art. 370 k.p.c.) nie dopatrzył się wadliwości tego umocowania ani sam powód nie 
zarzucił, że radca prawny A. T. działa w procesie bez należytego umocowania. 
Wreszcie po czwarte, jeżeli Sąd Okręgowy badając dochowanie przez apelację 
wymagań formalnych, ściśle odczytał treść substytucji złożonej w sprawie, 
na podstawie której substytut już działał w procesie i uznał, że nie odpowiada ona 
dalszemu pełnomocnictwu przewidzianemu w art. 91 pkt 4 k.p.c., to w wezwaniu do 
uzupełnienia braku apelacji należało bliżej określić wymaganie, którego zdaniem 
Sądu substytucja nie spełniała, a powinna spełniać (zob. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 6 lipca 2000 r., V CKN 1144/00, niepubl.). Wezwanie 
do uzupełnienia braków apelacji skierowane do pełnomocnika powoda nie czyni 
zadość temu postulatowi. Powód nie może zatem ponosić ujemnych konsekwencji 
niewykonania tego wezwania w sposób, który odpowiadał intencji leżącej u 
podstawy jego wystosowania, ale w nim niewysłowiony. 
Uznając z przytoczonych względów zasadność zażalenia, Sąd Najwyższy 
na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39816 k.p.c. postanowił jak w sentencji. 
 
 
 
 
 
 
 
 
jc