I CZ 72/11

Sygn. akt I CZ 72/11 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 6 lipca 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa "P. B." S.A. w K. 
przeciwko Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. w W. 
i Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w R. 
o ustalenie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 lipca 2011 r., 
zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 30 listopada 2010 r.,  
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 30 listopada 2010 r. odrzucił apelację 
powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 11 maja 2010 r., uznając, że nie 
została terminowo opłacona. W uzasadnieniu wyjaśnił, że termin do uiszczenia 
opłaty należało liczyć zgodnie z regułą określoną w art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 
lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 
r. Nr 90, poz. 594, dalej powoływana jako „u.k.s.c.”), to  znaczy od dnia doręczenia 
reprezentującemu powoda adwokatowi odpisu postanowienia o częściowym (ponad 
7 000 zł) zwolnieniu powoda od opłaty od apelacji i oddaleniu w pozostałej części 
wniosku o całkowite zwolnienie od tej opłaty, złożonego przez pełnomocnika w 
apelacji. Powołany przepis wyłącza obowiązek odrębnego wzywania fachowego 
pełnomocnika do opłacenia pisma podlegającego opłacie stałej lub stosunkowej, 
obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu 
zaskarżenia w wypadku, kiedy opłata nie została uiszczona z tego powodu, że 
wnoszący pismo przed upływem terminu do jego opłacenia złożył wniosek o 
zwolnienie od kosztów sądowych, który to wniosek został następnie oddalony. 
Tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie wówczas od dnia doręczenia 
postanowienia o oddaleniu wniosku lub od dnia jego ogłoszenia. Pełnomocnikowi 
powoda doręczono postanowienie częściowo oddalające jego wniosek o zwolnienie 
od opłaty od apelacji w dniu 24 września 2010 r., wobec czego termin do uiszczenia 
apelacji upłynął 1 października 2010 r. Opłata została jednak wniesiona dopiero 20 
października 2010 r., po wezwaniu przez przewodniczącego. Wezwanie to Sąd 
Apelacyjny uznał za bezpodstawne i  pozbawione wpływu na bieg terminu.  
Powód w zażaleniu na powyższe postanowienie domagał się jego uchylenia, 
podnosząc zarzuty naruszenia art. 112 u.k.s.c. i art. 130 k.p.c. przez przyjęcie, że 
obowiązek uiszczenia opłaty bez wezwania powstaje także wówczas, kiedy 
wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został oddalony w części, a nie 
w  całości, oraz że termin do opłacenia apelacji biegnie w takim wypadku od dnia 
doręczenia postanowienia rozstrzygającego o wniosku, a nie od dnia doręczenia 
pełnomocnikowi powoda wezwania do uiszczenia opłaty. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 

 
3 
Zmiana treści art. 112 u.k.s.c. miała na celu przyspieszenie postępowania 
w  wypadku, kiedy czynności za stronę wykonuje fachowy pełnomocnik, a charakter 
tych czynności nie wymaga dodatkowych wskazówek ze strony sądu. Skoro 
pełnomocnik taki ma – wynikający z art. 1302 § 1 k.p.c. – obowiązek samodzielnego 
określenia i wniesienia opłaty stałej lub stosunkowej, obliczonej od podanej przez 
stronę wartości przedmiotu sporu, to nie ma uzasadnionych przyczyn, aby 
wystąpienie o zwolnienie od kosztów sądowych powinność tę całkowicie uchylało. 
Ponieważ jednak w oparciu o stan prawny obowiązujący przed nowelizacją art. 112 
u.k.s.c. przyjmowano, że także strony reprezentowane przez profesjonalistów, które 
nie uzyskały wnioskowanego zwolnienia od opłat sądowych, mają obowiązek 
wniesienia 
wymaganej 
opłaty 
dopiero 
na 
wezwanie 
przewodniczącego 
(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, OSNC 
2007/9/131 czy postanowienie tego Sądu z dnia 23 stycznia 2008 r., II UZ 47/07, 
OSNP 2009/9-10/129), konieczne było odrębne uregulowanie tej sytuacji 
procesowej. Zgodnie z art. 112 ust. 3 u.k.s.c. jeżeli pismo podlegające opłacie 
w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości 
przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez 
adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego i wniosek o zwolnienie 
od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został 
oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie 
postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od 
dnia jego ogłoszenia. Przy tym wyłączona została zasada uregulowana w art. 112 
ust. 2 u.k.s.c., w  myśl której jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych 
zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma został prawomocnie 
oddalony, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego pisma na 
podstawie art. 130 k.p.c. 
Wbrew stanowisku skarżącego ustawodawca nie sprecyzował w art. 112 ust. 
3 u.k.s.c., że norma w nim zawarta odnosi się wyłącznie do przypadku całkowitego 
oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Analiza założeń 
konstrukcyjnych przepisów dotyczących zwolnienia od kosztów sądowych prowadzi 
do przeciwnego wniosku. Przepisy te, zawarte w tytule IV u.k.s.c., normują 
w pierwszej kolejności kwestie związane z ustawowym zwolnieniem od kosztów 

 
4 
sądowych w całości lub w części (art. 94 – 98 u.k.s.c. oraz art. 104 ust. 1u.k.s.c.), 
a  następnie ze zwolnieniem na wniosek (art. 100 i nast. u.k.s.c.). W pierwszych 
dwóch przepisach określone zostały możliwe zakresy udzielenia zwolnienia 
(art. 100 u.k.s.c. – zwolnienie w całości od kosztów sądowych; art. 101 – zwolnienie 
w części) i wynikające z niego konsekwencje. Dalsze przepisy (art. 102 i nast. 
u.k.s.c.) regulują kwestie odnoszące się do obydwu zakresów zwolnienia na 
wniosek i obejmują wymagania stawiane osobie ubiegającej się o zwolnienie, formę 
i miejsce złożenia wniosku (art. 102, art.105 i art. 109 ust. 2 u.k.s.c.); kryteria 
uprawniające osoby prawne i jednostki organizacyjne, niebędące osobami 
prawnymi oraz przez organizacje społeczne do ubiegania się o zwolnienie (art.103 
i  art. 104 ust. 2 u.k.s.c.), szczególne reguły dotyczące zwolnienia w postępowaniu 
wieczystoksięgowym (art. 106 u.k.s.c.), ograniczenia w możliwości ponownego 
ubiegania się o zwolnienie od kosztów (art. 107 u.k.s.c.), relacje pomiędzy 
zwolnieniem od kosztów a obowiązkiem zwrotu kosztów stronie przeciwnej (art. 108 
u.k.s.c.), możliwość prowadzenia przez sąd dochodzenia w postępowaniu 
o  zwolnienie do kosztów sądowych (art. 109 ust. 1 u.k.s.c.), podstawy cofnięcia 
udzielonego zwolnienia (art. 110 u.k.s.c.) i sankcje za wyłudzenie zwolnienia 
(art. 111 u.k.s.c.). Kolejne unormowanie (wykładany art. 112 u.k.s.c.) dotyczy zasad 
postępowania po odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. Po nim ustawodawca 
zamieścił postanowienia odnoszące się zarówno do zwolnienia ustawowego jak 
i    do 
zwolnienia 
udzielanego 
na 
wniosek, 
dotyczące 
reguł 
rozliczania 
i    egzekwowania nieuiszczonych kosztów (art. 113 – 117 u.k.s.c.) i przyznał 
referendarzowi 
uprawnienie 
do 
wykonywania 
czynności 
związanych 
ze 
zwalnianiem od kosztów (art. 118 u.k.s.c.). Umieszczenie art. 112 u.k.s.c. w grupie 
przepisów ogólnie regulujących problematykę zwolnienia od kosztów na wniosek 
uprawnia do przyjęcia, że dotyczy on postępowania i obowiązków stron 
odnoszących się do każdego zakresu zwolnienia od kosztów sądowych, zarówno 
całkowitego, jak i częściowego. Nie może budzić wątpliwości, że zasada 
wynikająca z art. 112 ust. 2 u.k.s.c. odnosi się zarówno do obowiązku uiszczenia 
całości jak i części opłaty. Wobec tego także szczególna regulacja przewidziana 
w  art. 112 ust. 3 u.k.s.c. dotyczyć musi zarówno oddalenia wniosku o zwolnienie 
od kosztów w całości jak i jego częściowego oddalenia, związanego z przyznaniem 

 
5 
stronie zwolnienia od kosztów sądowych w części. Ograniczenie obowiązku 
samoobliczenia i uiszczenia opłaty bez wezwania do opłat w wysokości stałej lub 
stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub 
wartości przedmiotu zaskarżenia nie oznacza, że chodzi tylko o sytuacje, kiedy 
opłaty te po zakończeniu postępowania o zwolnienie od kosztów strona nadal ma 
wnieść w całości, lecz rozumieć go należy w ten sposób, że kiedy przedmiotem 
rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych są te typy opłat, 
oddalenie wniosku aktualizuje obowiązek uiszczenia przez pełnomocnika opłaty 
w pełnej wysokości lub tej jej części, od której strona nie została zwolniona, bowiem 
jej wniosek został oddalony częściowo. Rodzaj opłaty nie zmienia się w wyniku 
orzeczenia przez sąd o tym, że strona powinna uiścić jedynie część tej opłaty 
określoną kwotowo (jak w rozpatrywanej sprawie) lub ułamkowo, a trudność 
obliczenia wysokości należnej części opłaty nie odbiega od napotykanej przy 
konieczności obliczenia całej opłaty, a w wypadku kiedy sąd określił kwotowo sumę 
przypadającą do zapłaty - jest nawet niższa. Nie ma więc racjonalnych przesłanek 
językowych, systemowych czy celowościowych przemawiających wyłożeniem art. 
112 ust. 3 u.k.s.c. w sposób przyjęty przez skarżącego i nakładania na 
przewodniczącego obowiązku wezwania profesjonalnego pełnomocnika strony do 
uiszczenia części opłaty w wysokości stałej lub stosunkowej, obliczonej od podanej 
przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia, jeżeli oddalenie wniosku 
o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy części takiej opłaty.  
Artykuł 112 ust. 3 u.k.s.c. wyznacza termin do uiszczenia opłaty, co oznacza, 
że opłata wniesiona po tym terminie wpłacona zostaje nieterminowo. Konsekwencją 
nieopłacenia w terminie apelacji jest jej odrzucenie jako nieopłaconej. Sankcja  taka 
wynika z art. 370 k.p.c., który sąd odwoławczy stosuje na mocy upoważnienia 
przewidzianego w art. 373 k.p.c. Postanowienie o odrzuceniu apelacji było zatem 
prawidłowe, a zażalenie powoda na to postanowienie podlega oddaleniu na 
podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.