I CZ 62/09

Sygn. akt I CZ 62/09 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 6 listopada 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Jan Górowski (przewodniczący) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
 
w sprawie ze skargi E.P. 
o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa E.P. 
przeciwko Spółdzielni "Z." w likwidacji i "Z." Spółce z o.o.  
o zapłatę, zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego 
z dnia 1 kwietnia 2008 r., 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 6 listopada 2009 r., 
zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 czerwca 2008 r. Sąd Apelacyjny 
odrzucił skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym 
postanowieniem tego Sądu z dnia 4 października 2007 r., odrzucającym apelację 
powoda na podstawie art. 1302 § 3 i 4 zd. 1 k.p.c.  Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie 
występuje podstawa wznowienia z art. 4011 k.p.c., wskazana przez skarżącego, 
bowiem powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r. 
P 39/06 (Dz. U. Nr 247, poz. 1845) uznał za niezgodny z Konstytucją art. 1302 § 4 
zdanie 1 w zw. z art. 494 § 1 k.p.c. tylko w zakresie w jakim w postępowaniu 
w  sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca nieopłacone zarzuty od 
nakazu zapłaty wniesione przez przedsiębiorcę nie reprezentowanego przez 
adwokata lub radcę prawnego, bez uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej 
opłaty. Wyrok ten zatem nie dotyczy innych środków zaskarżenia i środków 
odwoławczych co sprawia, że art. 1302 § 4 zd. 2 k.p.c. nadal obowiązuje 
w  odniesieniu do apelacji wniesionej przez przedsiębiorcę nie reprezentowanego 
przez adwokata lub radcę prawnego, a więc nie istnieje podstawa do wznowienia 
postępowania przewidziana w art. 4011 k.p.c., wskazana przez powoda.   
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik powoda zarzucił 
naruszenie art. 4011 k.p.c. stwierdzając, że powołany wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego powinien być interpretowany rozszerzająco, zgodnie z treścią jego 
uzasadnienia, z którego wynika, że cała regulacja art. 1302 § 4 zd. 1 k.p.c. jest 
niezgodna z Konstytucją, a wyrok dotyczy jedynie zarzutów od nakazu zapłaty tylko 
dlatego, że Trybunał był związany granicami przedstawionego mu pytania 
prawnego. W piśmie z dnia 5 sierpnia 2008 r., stanowiącym uzupełnienie zażalenia, 
skarżący podał jako dodatkową podstawę skargi o wznowienie postępowania wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie SK 20/07, 
w  wyniku którego regulacja art. 1302 § 4 zd.1 w zw. z art. 1302 § 3 k.p.c. została 
uznana za niezgodną z konstytucją w zakresie przewidującym w postępowaniu 
gospodarczym 
odrzucenie 
przez 
sąd 
wszystkich 
nieopłaconych 
środków 
odwoławczych lub środków zaskarżenia, wniesionych przez przedsiębiorcę nie 

 
3 
reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez wezwania do 
uiszczenia należnej opłaty. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 4011 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania również 
w  wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego  
z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie 
którego zostało wydane orzeczenie. Przepis ten, nawiązujący do art. 190 ust. 4 
Konstytucji, wskazuje, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający 
niezgodność z Konstytucją jakiegoś przepisu wywołuje nie tylko skutek bezpośredni 
w postaci utraty mocy obowiązującej tego przepisu, z chwilą ogłoszenia orzeczenia 
(lub inną chwilą w nim wskazaną), lecz wywołuje też skutek pośredni, polegający 
na otwarciu przez takie orzeczenie możliwości podważenia prawomocnego 
rozstrzygnięcia sądowego przez żądanie wznowienia postępowania co do orzeczeń 
wydanych wcześniej, na podstawie przepisu uznanego później za niezgodny 
z  Konstytucją. Przepisy art. 190 ust. 4 Konstytucji i art. 4011 k.p.c. nie zawężają 
kręgu podmiotów, którym służy skarga o wznowienie tylko do stron postępowania 
w  sprawie, w której została zainicjowana kontrola Trybunału, a zatem należy 
uznać, że skarga o wznowienie służy stronom w każdej sprawie, w której przed 
wydaniem orzeczenia Trybunału zapadło rozstrzygnięcie na podstawie przepisu 
uznanego następnie przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją. Przeciwdziałaniu 
destabilizacji prawnej do jakiej mogłoby dojść w wyniku takiego uregulowania 
skutków pośrednich wyroków Trybunału Konstytucyjnego  służy przewidziane w art. 
407 § 2 k.p.c. ograniczenie krótkim, trzymiesięcznym terminem, możliwości 
wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Termin ten biegnie od dnia wejścia 
w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a jeżeli w chwili wydania 
orzeczenia Trybunału, orzeczenie stanowiące przedmiot wznowienia nie było 
jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został 
następnie 
odrzucony, 
termin 
biegnie 
od 
dnia 
doręczenia 
postanowienia 
o  odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu jawnym- od dnia 
ogłoszenia tego postanowienia. 
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy 
stwierdzić, że rację miał Sąd Apelacyjny uznając, iż w chwili wniesienia skargi 

 
4 
o  wznowienie postępowania nie istniała podstawa wznowienia z art. 4011 k.p.c.  
wskazana przez skarżącego, bowiem powołany przez niego wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r. P 39/06 nie stwierdził niezgodności 
z  Konstytucją art. 1302 § 4 zd. 1 k.p.c. w zakresie, w jakim miał on zastosowanie 
w  postanowieniu zaskarżonym skarga o wznowienie postępowania, to jest 
w   zakresie, w jakim przewidywał odrzucenie w sprawach gospodarczych, bez 
wzywania do uiszczenia opłat, nie opłaconej apelacji, wniesionej przez 
przedsiębiorcę nie reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego. Wyrok 
ten nie mógł zatem stanowić podstawy przedmiotowej skargi o wznowienie 
postępowania. 
Jednakże w toku postępowania zażaleniowego doszło do zmiany stanu 
prawnego, którą Sąd Najwyższy ma obowiązek wziąć pod uwagę przy 
rozstrzyganiu zażalenia (art. 316 § 1 w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. 
z  art. 397 § 2 k.p.c.). W dniu 26 czerwca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny wydał 
wyrok w sprawie SK 20/07 (Dz. U. Nr 122 poz.796), w którym stwierdził 
niezgodność z Konstytucją  art. 1302 § 4 zd. 1 w zw. z art. 1302 § 3 k.p.c., 
w   brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych 
w   sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), w zakresie, w jakim 
w    postępowaniu w sprawach gospodarczych przewiduje, że sąd odrzuca 
nieopłacone środki odwoławcze lub środki zaskarżenia, wniesione przez 
przedsiębiorcę nie reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez 
uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty. Wyrok ten stwierdza zatem 
niezgodność z Konstytucją przepisu, na podstawie którego Sąd Apelacyjny 
prawomocnym postanowieniem z dnia 4 października 2007 r. wydanym w sprawie 
odrzucił apelację powoda, co jest przedmiotem obecnie rozpoznawanej skargi o 
wznowienie postępowania. W piśmie stanowiącym uzupełnienie zażalenia, 
pełnomocnik powoda wskazał ten wyrok jako „dodatkową” podstawę wznowienia i 
niewątpliwie w świetle art. 4011 k.p.c. może on stanowić podstawę wznowienia 
postępowania zakończonego wskazanym wyżej postanowieniem z dnia 4 
października 2007 r. 
Rozważenia wymaga, czy skarżący mógł w taki sposób uzupełnić podstawę 
wznowienia i czy uczynił to w wymaganym terminie. Jak wskazano wyżej, zgodnie 

 
5 
z  art. 407 § 2 k.p.c., powód mógł na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego 
z dnia 26 czerwca 2008 r. wnieść skargę o wznowienie postępowania w terminie 
3  miesięcy od dnia wejścia w życie tego orzeczenia, a więc w ciągu 3 miesięcy od 
dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło w dniu 10 lipca 2008 r. 
Pismo stanowiące uzupełnienie zażalenia i wskazujące powyższy wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego, jako podstawę wznowienia wpłynęło do Sądu Apelacyjnego w 
dniu 5 sierpnia 2008 r., a więc przed upływem trzymiesięcznego terminu od dnia 
wejścia w życie wyroku Trybunału, wobec czego termin wskazany w art. 407 § 2 
k.p.c. został zachowany. Z uwagi na charakter postępowania zażaleniowego i 
zakres kognicji Sądu w tym postępowaniu należy przyjąć, że jeżeli sąd odrzucił 
skargę o  wznowienie postępowania na podstawie art. 4011 k.p.c. uznając, że 
wskazany jako podstawa wznowienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczy 
przepisu stanowiącego podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia, a w toku 
postępowania zażaleniowego zapadł i wszedł w życie wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego, który w  świetle art. 4011 k.p.c. może być podstawą takiego 
wznowienia, skarżący może skutecznie powołać się na tę podstawę dopiero w 
postępowaniu zażaleniowym, jeżeli uczyni to w terminie określonym w art. 407 § 2 
k.p.c. W przeciwnym wypadku mógłby bowiem zostać w ogóle pozbawiony 
możliwości wznowienia postępowania na podstawie tego wyroku Trybunału z uwagi 
na krótki termin wznowienia, przewidziany w tym przepisie.  
Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 w zw. 
z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.