IV CZ 98/09

Sygn. akt IV CZ 98/09 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 17 grudnia 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący) 
SSN Dariusz Zawistowski 
SSA Barbara Trębska (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z wniosku Z.K. i N.K. 
przy uczestnictwie L.T., [...], 
o stwierdzenie nabycia spadku po J.T., 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 17 grudnia 2009 r., 
zażalenia uczestniczki postępowania L.T. 
na postanowienie Sądu Okręgowego w G. 
z dnia 28 kwietnia 2009 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy w G. odrzucił 
skargę kasacyjną uczestniczki L.T. od prawomocnego postanowienia Sądu 
Okręgowego w G. z dnia 23 czerwca 2008 r., z uwagi na nieuiszczenie od niej 
opłaty sądowej. Całkowite zwolnienie uczestniczki od kosztów sądowych uzyskane 
na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w  G. z dnia 28 sierpnia 2006 r. 
dotyczyło bowiem jedynie postępowania przed sądami powszechnymi. 
W zażaleniu uczestniczka, podnosząc naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c., 
wniosła o uchylenie powyższego postanowienia. Wskazała, że ustanowienie dla 
niej pełnomocnika z urzędu dla wniesienia skargi kasacyjnej świadczyło o tym, że 
jest ona zwolniona od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 
2008 r., III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 122), której nadano moc zasady 
prawnej, zwolnienie strony od kosztów sądowych w sprawie, przyznane 
w   postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania 
kasacyjnego. W uzasadnieniu uchwały podkreślono, że po zmianach w k.p.c. 
wprowadzonych nowelizacjami z 2004 r. kasacja, która do tej pory była 
zwyczajnym środkiem zaskarżenia, została zastąpiona skargą kasacyjną, 
stanowiącą nadzwyczajny środek zaskarżenia. W efekcie postępowanie kasacyjne 
utraciło charakter postępowania w trzeciej instancji, a skarga kasacyjna wnoszona 
poza tokiem instancji stała się instrumentem kontroli zgodności z prawem 
prawomocnych orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne. Cel i przedmiot 
postępowania 
przed 
Sądem 
Najwyższym 
jest 
inny 
niż 
przed 
sądami 
powszechnymi, gdyż jako sąd szczególny nie rozstrzyga on sprawy ani nie osądza 
osób oraz zgłaszanych przez nie roszczeń, lecz wyłącznie kontroluje legalność 
zaskarżonego orzeczenia. Uzyskanie przez orzeczenie rozstrzygające istotę 
sprawy przymiotu prawomocności oznacza zakończenie sprawy poddanej pod 
osąd, przez co z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia dochodzi też do 
spełnienia się celu zwolnienia od kosztów sądowych udzielonego stronie w fazie 

 
3 
rozpoznawczej. Przeciw rozciąganiu zwolnienia od kosztów przyznanego 
w  postępowaniu rozpoznawczym przed sądem powszechnym na postępowanie 
kasacyjne przemawia także wyjątkowy charakter zwolnienia, będącego formą 
przejmowania przez Skarb Państwa obowiązku strony. Również istotny jest fakt, że 
nadzwyczajne środki prawne są z reguły wnoszone po upływie znacznego czasu 
od chwili uzyskania zwolnienia, co wielokrotnie powoduje dezaktualizację przyczyn 
usprawiedliwiających wniosek w tym przedmiocie. 
W świetle powyższej uchwały, odrzucenie przez Sąd Okręgowy na 
podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. nie opłaconej skargi kasacyjnej było prawidłowe. 
Nie jest trafne twierdzenie skarżącej, iż o zwolnieniu jej od kosztów sądowych 
w  postępowaniu kasacyjnym świadczy ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika 
z  urzędu. Wskazać należy, iż z dniem 26 czerwca 2008 r. przepis art. 117 § 1 
k.p.c. w części obejmującej zwrot „zwolniona przez sąd od kosztów sądowych 
w całości lub części", został przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 
16 czerwca 2008 r. (P 37/07) uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 
2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co oznacza, iż obecnie ubieganie się o przyznanie 
pomocy prawnej nie jest uzależnione od uzyskania przez stronę zwolnienia od 
kosztów sądowych w całości lub części. Na marginesie wskazać należy, iż 
powódce nie został przyznany pełnomocnik w postępowaniu kasacyjnym mimo, iż 
o to wnosiła (k. 1171), a jedynie nastąpiła jego zmiana. W istocie zatem w tym 
zakresie Sąd Okręgowy uznając, iż ustanowiony w postępowaniu rozpoznawczym 
pełnomocnik może dokonywać czynności także w postępowaniu kasacyjnym, 
pominął powołaną na wstępie uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 
2008 r., 
zgodnie 
z 
którą 
także 
ustanowienie 
pełnomocnika 
z 
urzędu 
w  postępowaniu przed sądami powszechnymi nie rozciąga się na postępowanie 
przed Sądem Najwyższym, jednakże okoliczność ta nie może wpływać na ocenę 
obowiązku powódki uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. 
Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 
§ 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.