I CZ 49/15

Sygn. akt I CZ 49/15 POSTANOWIENIE Dnia 9 lipca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Marta Romańska w sprawie ze skargi P.D. i R. S. o wznowienie postępowania w sprawie z wniosku C. G. i R. V. przy uczestnictwie A. R. o przysposobienie małoletnich W. i W. O., zakończonej prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 15 lipca 2008 r., z udziałem C.G. i R. V. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 lipca 2015 r., zażalenia skarżących na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 29 października 2014 r., uchyla zaskarżone postanowienie. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 października 2014 r. Sąd Okręgowy w W. odrzucił skargę kasacyjną P. D. i R. S. od postanowienia tego Sądu z dnia 3 lipca 2014 r., oddalającego ich zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 7 kwietni 2014 r. Sąd Rejonowy, który prowadził postępowanie na skutek skargi P. D. i R. S. o wznowienie postępowania w sprawie o przysposobienie dwojga małoletnich dzieci, umorzył je na podstawie art. 182 § 1 zd 1 k.p.c., wobec niezłożenia w ciągu roku wniosku o jego podjęcie po zawieszeniu z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Sąd Okręgowy, rozpatrujący zażalenie na to postanowienie, uznał umorzenie postępowania za prawidłowe. Skarżący wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego, którą Sąd ten uznał za niedopuszczalną, wskazując, że w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c., skarga kasacyjna przysługuje jedynie od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie i to jedynie w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego, chyba, że skarga taka została wyłączona, natomiast w pozostałych sprawach - tylko w przypadkach wymienionych w art. 5191 § 2 i 3 k.p.c. Zdaniem Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie nie zostało wydane rozstrzygnięcie co do istoty sprawy ani też postanowienie o umorzeniu postępowania, ponieważ Sąd Okręgowy jedynie rozpoznał zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania przez Sąd pierwszej instancji.. Skarżący zażalili się na postanowienie o odrzuceniu ich skargi kasacyjnej, zarzucając, że zostało wydane z naruszeniem art. 5191 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3981 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że sprawa o przysposobienie nie jest sprawą z zakresu prawa osobowego, a postanowienie orzekające o oddaleniu zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania nie stanowi kończącego w sprawie orzeczenia w przedmiocie umorzenia postępowania. We nioskach skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy 3 do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Postępowanie wznowieniowe jest szczególnym rodzajem postępowania o charakterze nadzwyczajnym. Skarga o wznowienie postepowania łączy w sobie cechy środka zaskarżenia i cechy powództwa. Umożliwia ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem (postanowieniem co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym) w wypadku wystąpienia enumeratywnie wymienionych w ustawie podstaw wznowieniowych. Podobieństwo do powództwa podkreśla przewidziany w art. 409 k.p.c. nakaz, aby skarga spełniała wymagania pozwu, zawarte w art. 406 k.p.c. odesłanie do przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy normujące skargę o wznowienie nie zawierają odmiennych postanowień oraz oznaczony w art. 412 § 1 k.p.c. zakres rozpoznania sprawy, która rozpatrywana jest na nowo, jakkolwiek tylko w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. W wyniku rozpoznania sprawy na nowo sąd wydaje wyrok, którym oddala skargę o wznowienie, bądź uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i w razie potrzeby pozew odrzuca lub postępowanie umarza (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2011 r., III CSK 311/10, nie publ. poza bazą Lex nr 960541). W orzecznictwie akceptowany jest pogląd, że o dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawie o wznowienie postępowania decyduje przedmiot sprawy prawomocnie zakończonej, której dotyczy skarga (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2000 r., III CZ 173/99, OSNC 2000/7-8/144). Postępowanie o przysposobienie niewątpliwie jest sprawą z zakresu prawa osobowego, w której dopuszczalność wniesienia skargi wynika z postanowień art. 5191 § 1 k.p.c. Nie może też budzić wątpliwości, że orzeczenia wskazane w art. 412 § 2 k.p.c. wydane w sprawie, w której skarga kasacyjna jest dopuszczalna podlegają zaskarżeniu tą skargą. Konieczna jest jednak odpowiedź na pytanie, czy zaskarżeniu skargą kasacyjną podlega także postanowienie o umorzeniu postępowania wznowieniowego na etapie wstępnym, przed merytorycznym rozpoznaniem 4 sprawy, nie będące konsekwencją ponownego rozpatrzenia sprawy, której skarga dotyczy. Artykuł 5191 § 1 k.p.c. przewiduje dopuszczalność zaskarżenia skargą kasacyjną nie tylko wydanych przez Sąd drugiej instancji postanowień co do istoty sprawy w określonych kategoriach postepowań ale także kończących postępowanie w takich sprawach postanowień w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że - mimo odesłania w przepisach o wznowieniu postępowania do odpowiedniego stosowania w zakresie nieuregulowanym postanowień dotyczących pozwu i postępowania przed sadem pierwszej instancji (art. 409 i 406 k.p.c.) - skarga o wznowienie postępowania nie może być utożsamiona z pozwem ani z wnioskiem w postępowaniu nieprocesowym, wobec czego wydane przez sąd drugiej instancji postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie nie stanowi przewidzianego w art. 3981 § 1 ani w art. 5191 § 1 k.p.c. postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo wniosku w postępowaniu nieprocesowym, kończącego postępowanie w sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2001 r., V CKN 357/01, OSNC 2002/7-8/92 oraz z dnia 6 września 2006 r. IV CK 17/06 nie publ. poza bazą Lex nr 1084672 i cytowane tam orzecznictwo). Argumentacja oparta na odmienności wniosku (pozwu) i skargi o wznowienie postępowania nie stanowi jednak wystarczającej podstawy do przyjęcia, że również w wypadku umorzenia postępowania wywołanego wniesieniem skargi o wznowienie w sprawie, w której co do zasady skarga kasacyjna jest dopuszczalna, nie można z niej skorzystać w celu zaskarżenia postanowienia oddalającego zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania. Nie budzi wątpliwości że postanowienie takie jest postanowieniem sądu drugiej instancji i że zapadło „w przedmiocie umorzenia postępowania”, skoro sąd odwoławczy orzekał o zasadności umorzenia postępowania przez sąd pierwszej instancji. Jest to również postanowienie kończące postępowanie wznowieniowe jako całość. Pozostaje do rozważenia, czy zakończenie postępowania wznowieniowego równoznaczne jest z zakończeniem postępowania w sprawie rozumianej jako konkretne postępowanie poświęcone rozpoznaniu określonego żądania poddanego pod osąd, czy też stanowi 5 jedynie zamknięcie postępowania dodatkowego, odrębnego, uzupełniającego. Zważywszy jednak, że postępowanie wznowieniowe stanowi szczególną, nadzwyczajną drogę prawną umożliwiającą wzruszenie prawomocnego orzeczenia merytorycznego i ponowne, choć ograniczone przedmiotowo rozpoznanie takiej sprawy, przyjąć należy, ze umorzenie takiego postępowania utrwala jednocześnie istniejące prawomocne merytoryczne rozstrzygniecie w sprawie, a tym samym kończy postępowanie w tej sprawie w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. przyjąć więc należy, że dopuszczalne jest zaskarżenie postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania wywołanego skargą o wznowienie postępowania w sprawie o przysposobienie. Z tych przyczyn postanowienie Sądu Okręgowego podlegało uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.