I CZ 47/13

Sygn. akt I CZ 47/13 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 23 maja 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Antoni Górski (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
SSN Krzysztof Strzelczyk 
 
 
w sprawie z wniosku Ministra Sportu i Turystyki 
przy uczestnictwie Polskiego Związku Curlingu w W. 
o zawieszenie w czynnościach, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 maja 2013 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w W. 
z dnia 21 lutego 2013 r.,  
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
   
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w W. 
odrzucił skargę kasacyjną Ministra Sportu od postanowienia tego Sądu z dnia 9 
maja 2012 r. oddalającego apelację Ministra  od postanowienia Sądu pierwszej 
instancji oddalającego jego wniosek złożony na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 1 
ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857 ze zm., dalej: 
„ustawa o sporcie”) o zawieszenie w czynnościach władz Polskiego Związku 
Curlingu. 
   
Sąd 
Okręgowy 
wskazał, 
że 
przedmiotowa 
sprawa 
toczyła 
się 
w postępowaniu nieprocesowym przed sądem rejestrowym, wobec czego 
dopuszczalność skargi kasacyjnej reguluje art. 5191 § 3 k.p.c., zgodnie z którym 
w postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna przysługuje tylko w sprawach 
o wpis lub wykreślenie podmiotu podlegającego rejestracji, a zatem w innych 
sprawach, w których właściwy jest sąd rejestrowy skarga kasacyjna nie przysługuje, 
co dotyczy także sprawy o zawieszenie w czynnościach władz związku sportowego, 
która nie jest sprawą o wpis ani wykreślenie z rejestru tego związku.  
Skarga kasacyjna podlegała zatem odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 w zw. 
z art. 5191 § 3 k.p.c. jako niedopuszczalna. 
W zażaleniu na powyższe postanowienie Minister Sportu zarzucił naruszenie 
art. 5191 § 3 w zw. z art. 6941 k.p.c. przez przyjęcie, że rozpoznawana sprawa 
toczyła się w postępowaniu rejestrowym oraz art. 5191 § 1 k.p.c. przez 
niezastosowanie tego przepisu, mimo że sprawa ta jest sprawą z zakresu prawa 
osobowego. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
   
Rację ma skarżący stwierdzając, że choć przedmiotową sprawę rozpoznawał  
sąd rejestrowy, to jednak nie toczyła się ona w postępowaniu rejestrowym, 
w rozumieniu art. 5191 § 2 k.p.c. 
  
Z dniem 1 lipca 2000 r., a więc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 
24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy 

 
3 
o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych 
w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 
48, poz. 554), przepis art. 5191 k.p.c. otrzymał nowe brzmienie, natomiast od dnia 
1 stycznia 2001 r., gdy weszła w życie ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. 
o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 
ze zm.), w kodeksie postępowania cywilnego w części pierwszej, księdze drugiej, 
tytule II zamieszczony został nowy dział VI(1) pt. „Postępowanie rejestrowe” 
zawierający art. 6941 - 6948. W świetle tych przepisów obecnie odróżnia się 
postępowanie 
przed 
sądem 
rejestrowym 
od 
postępowania 
rejestrowego. 
Zgodnie z art. 6941 k.p.c., postępowanie rejestrowe, w rozumieniu powyższych 
przepisów, to tylko postępowanie w sprawach o wpis (wykreślenie) w Krajowym 
Rejestrze Sądowym (§ 1) i odpowiednio postępowanie o wpis (wykreślenie) 
w innych rejestrach prowadzonych przez sądy (§ 2). Nie jest natomiast 
postępowaniem rejestrowym, postępowanie prowadzone wprawdzie przed sądem 
rejestrowym ale nie dotyczące wpisu ani wykreślenia z rejestru lecz tzw. czynności 
pomocniczych i nadzorczych należących do tego sądu.  
   
Podejmowanie przez sąd rejestrowy rozmaitych czynności pomocniczo-
nadzorczych przewidują przepisy bardzo wielu ustaw, w tym między innymi art. 182 
§ 4 k.s.h., art. 185 § 1 i 2 k.s.h., art. 237 k.s.h., art. 603 § 1 k.p.c., art. 29-31 ustawy 
z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r., 
Nr 79, poz. 855 ze zm.), jak również art. 23 ust. 1 i 2 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 4 
ustawy o sporcie, zgodnie z którym sąd rejestrowy na wniosek ministra właściwego 
do spraw kultury fizycznej może w drodze postanowienia zawiesić w czynnościach 
władze polskiego związku sportowego lub rozwiązać taki związek, jeżeli jego 
działalność wykazuje rażące lub uporczywe naruszanie prawa albo postanowień 
statutu i nie ma warunków do przywrócenia działalności zgodnej z prawem 
lub statutem. 
    
Wskazane wyżej postępowanie pomocniczo- nadzorcze prowadzone przez 
sąd rejestrowy nie jest postępowaniem rejestrowym, a zatem nie dotyczy 
go przepis art. 5191 § 3 k.p.c. regulujący dopuszczalność skargi kasacyjnej 
w postępowaniu rejestrowym, a więc w postępowaniu o wpis (wykreślenie) 
w Krajowym Rejestrze Sądowym i innych rejestrach prowadzonych przez sądy. 

 
4 
    
O dopuszczalności skargi kasacyjnej w tzw. sprawach pomocniczo-
nadzorczych prowadzonych przez sąd rejestrowy decydują zatem zasady ogólne 
określone w art. 5191 k.p.c., w tym przypadku w art. 5191 § 1, a więc to, czy chodzi 
o postanowienie co do istoty kończące postępowanie w sprawie z zakresu prawa 
osobowego, rzeczowego i spadkowego, gdyż w takich sprawach toczących 
się w postępowaniu 
nieprocesowym 
przysługuje 
skarga 
kasacyjna, 
chyba 
że przepis szczególny stanowi inaczej.  
    
Ponieważ brak przepisu szczególnego, który wyłączałby skargę kasacyjną 
w rozpoznawanej sprawie o zawieszenie w czynnościach władz polskiego związku 
sportowego na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o sporcie, rozważenia 
wymaga, czy jest to sprawa z zakresu prawa osobowego, gdyż oczywiste jest, że 
nie należy ona do kategorii spraw z zakresu prawa rzeczowego ani spadkowego. 
    
Jak 
słusznie 
wskazał 
Sąd 
Najwyższy 
(porównaj 
między 
innymi 
postanowienie z dnia 25 stycznia 2001 r. III CKN 1454/00, OSNC 2001/7-8/116 
i z dnia 6 lutego 2003 r. IV CZ 3/03, niepubl.), sprawy z zakresu praw 
wymienionych w art. 5191 § 1 k.p.c. regulowane w kodeksie postępowania 
cywilnego definiować należy, dla potrzeb określenia ich przynależności do 
wymienionych w tym przepisie kategorii przedmiotowych, zgodnie ze wskazaniami 
systematyki kodeksu postępowania cywilnego. Gdy chodzi natomiast o sprawy 
toczące się w postępowaniu nieprocesowym, uregulowane poza tym kodeksem, 
właściwe do określenia ich przynależności do jednej z tych kategorii będzie 
posłużenie się ogólnymi definicjami, określającymi poszczególne działy prawa. 
Zgodnie z tym do działu prawa osobowego należy prawo, które reguluje między 
innymi kwestie zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych osób 
fizycznych i prawnych.  
    
Rozważając 
zatem, 
czy 
przysługuje 
skarga 
kasacyjna 
w 
sprawie 
prowadzonej 
w 
postępowaniu 
nieprocesowym 
przed 
sądem 
rejestrowym 
o zawieszenie w czynnościach władz polskiego związku sportowego na podstawie 
art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o sporcie trzeba ocenić, czy jest to sprawa z zakresu 
prawa osobowego, w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. 

 
5 
   
 Pośrednio, na pytanie to udzielił odpowiedzi przeczącej Sąd Najwyższy 
w postanowieniu z dnia 27 czerwca 2002 r. IV CZ 63/02 (OSNC z 2003 r., nr 10, 
poz. 138), w którym rozważając kwestię dopuszczalności skargi kasacyjnej 
w postępowaniu  pomocniczo-nadzorczym toczącym się przed sądem rejestrowym 
w sprawie o upoważnienie do zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia 
akcjonariuszy występujących z takim wnioskiem na podstawie art. 401 § 1 k.s.h. 
stwierdził, 
że 
sprawy 
z 
zakresu 
postępowania 
pomocniczo-nadzorczego 
prowadzonego przez sąd rejestrowy w stosunku do podmiotu wpisanego do 
rejestru nie należą do żadnego z rodzajów spraw, w których art. 5191 k.p.c. 
przewiduje skargę kasacyjną, a zatem w takich sprawach skarga kasacyjna jest 
niedopuszczalna. 
    
Natomiast w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2011 r. I CZ 21/11 (OSNC-ZD 
z 2012 r., nr 2 poz. 32) Sąd Najwyższy rozważając dopuszczalność skargi 
kasacyjnej w sprawie o orzeczenie zgodności działania fundacji z przepisami prawa 
i statutem oraz z celem, w jakim została ustanowiona, toczącej się w postępowaniu 
nieprocesowym na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. 
o fundacjach (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm., dalej: „ustawa 
o fundacjach”) uznał, że jest to sprawa z zakresu prawa osobowego w rozumieniu 
art. 5191 § 1 k.p.c., a zatem skarga kasacyjna w niej przysługuje. Sąd Najwyższy 
stwierdził, że za takim stanowiskiem przemawia to, iż sądowe postępowanie 
nadzorcze unormowane w art. 12 ust. 1 ustawy o fundacjach w zasadniczy sposób 
dotyka fundacji jako osoby prawnej, może bowiem doprowadzić do zawieszenia jej 
statutowych organów i wyznaczenia zarządcy przymusowego, a nawet wpłynąć na 
samą istotę bytu prawnego fundacji. 
Choć postępowanie prowadzone na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy 
o fundacjach toczy się przed sądem rejonowym  w zwykłym trybie nieprocesowym, 
jest w istocie także postępowaniem nadzorczym sądu i jego cel jest taki sam, jak 
postępowania nadzorczego prowadzonego przed sądem rejestrowym na podstawie 
art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o sporcie, a zatem rozważenia wymaga, czy stanowisko 
zajęte przez Sąd Najwyższy we wskazanym wyżej postanowieniu z dnia 
20 kwietnia 2011 r. może być odniesione odpowiednio także do rozpoznawanej 
sprawy, jak sugeruje skarżący. 

 
6 
    
Rozważając tę kwestię w kontekście wskazanych wyżej bardzo licznych 
kompetencji pomocniczo - nadzorczych sądu rejestrowego i sądu orzekającego 
w zwykłym trybie nieprocesowym, dotyczących działania osób prawnych i ich 
organów,  należy przede wszystkim przyjąć, że pojęcie sprawy z zakresu prawa 
osobowego, w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. musi być wykładane ściśle. Za taką 
sprawę może być uznana jedynie sprawa, która w swoim końcowym 
rozstrzygnięciu bezpośrednio decyduje o samym bycie (istnieniu) osoby prawnej 
lub jej zdolności do czynności prawnych. Spośród rozlicznych czynności sądu 
o charakterze pomocniczo- nadzorczym dotyczących działania osoby prawnej i jej 
organów tylko takie, które mają charakter władczy i prowadzą bezpośrednio do 
unicestwienia bytu osoby prawnej lub pozbawienia jej zdolności do czynności 
prawnych, mogą być zaliczone do spraw z zakresu prawa osobowego, 
w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. Taka wykładnia zgodna jest z celem czynności 
pomocniczo- 
nadzorczych 
sądu 
oraz 
funkcją 
skargi 
kasacyjnej, 
jako 
nadzwyczajnego środka odwoławczego, chroniącego przede wszystkim interes 
publiczny i przysługującego tylko w sprawach najwyższej wagi. Czynności 
pomocniczo-nadzorcze, które wprawdzie dotyczą działania osoby prawnej i jej 
organów, jednak mają charakter jedynie doraźny i naprawczy, służący szybkiej 
sanacji czynności organów podjętych niezgodnie z prawem, statutem czy celem 
powołania osoby prawne, jak również zmierzające do zapewnienia prawidłowości 
działania osoby prawnej w przyszłości, nie dotyczącą bezpośrednio ani ściśle  
zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych takiej osoby, a tym samym 
nie mogą być uznane za należące do zakresu prawa osobowego, w rozumieniu art. 
5191 § 1 k.p.c. W sprawach, w których je podjęto nie przysługuje zatem skarga 
kasacyjna. 
    
Taki charakter ma postanowienie sądu rejestrowego wydawane na 
podstawie art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o sporcie. Jego celem jest bowiem  
przerwanie działalności władz związku sportowego naruszających prawo lub 
postanowienia statutu i doprowadzenie do jak najszybszych wyborów nowych 
władz. Zgodnie z art. 23 ust. 2 i 3 ustawy, jeżeli sąd zawiesi w czynnościach władze 
polskiego związku sportowego, wyznacza kuratora, któremu przysługują określone 
w statucie uprawnienia zawieszonych w czynnościach władz polskiego związku 

 
7 
sportowego i który jest obowiązany do przeprowadzenia, w terminie 6 miesięcy od 
dnia wyznaczenia, wyborów nowych władz polskiego związku sportowego. 
Wydanie  przez sąd rejestrowy postanowienia, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 1 
ustawy o sporcie nie pozbawia polski związek sportowy zdolności prawnej ani 
zdolności do czynności prawnych jak również w żaden sposób jej nie ogranicza, ma 
charakter doraźnych czynności naprawczych zmierzających do szybkiego wyboru 
nowych władz związku i uzdrowienia jego działalności. Prowadzi to do wniosku, 
że sprawa o wydanie przez sąd rejestrowy postanowienia o zawieszeniu 
w czynnościach władz polskiego związku sportowego na podstawie art. 23 ust. 1 
pkt 1 ustawy o sporcie nie jest sprawą z zakresu prawa osobowego, w rozumieniu 
art. 5191 § 1 k.p.c. i nie przysługuje w niej skarga kasacyjna. 
     
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 1 
i 3 k.p.c. oddalił zażalenie.