I CZ 4/07

Sygn. akt I CZ 4/07 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 21 marca 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Maria Grzelka 
SSN Tadeusz Żyznowski 
 
 
w sprawie z wniosku M. G. 
przy uczestnictwie Gminy L., K. G, Z. G. 
i Skarbu Państwa - Starosty R. 
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 21 marca 2007 r., 
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w R. 
z dnia 19 września 2006 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
W dniu 27 lutego 2006 r. wnioskodawcy doręczono odpis postanowienia 
Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 stycznia 2006 r. oddalającego wniosek 
o stwierdzenie zasiedzenia własności określonej nieruchomości. W dniu 13 marca 
2006 r. wnioskodawca – reprezentowany przez pełnomocnika będącego 
adwokatem – wniósł apelację od tego postanowienia. Od apelacji skarżący uiścił 
opłatę w wysokości 40 zł, zamieszczając w niej jednocześnie wniosek o zwolnienie 
w całości od opłaty od apelacji. Pismem z dnia 31 maja 2006 r. wnioskodawca 
cofnął wniosek o zwolnienie od tej opłaty. 
Postanowieniem z dnia 19 września 2006 r. Sąd Okręgowy w R. odrzucił 
apelację wnioskodawcy jako nieopłaconą.  
W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie art. 102 w zw. z art. 149 ustawy 
z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, 
poz. 1398 ze zm.), wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd drugiej instancji trafnie przyjął, że 
zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych 
w sprawach cywilnych.  
Podstawową zasadą prawa międzyczasowego w dziedzinie procesu 
cywilnego jest zasada bezpośredniego działania ustawy nowej. Zasada ta 
wyrażona została w art. XV § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Przepisy 
wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 297 ze zm.). 
Innymi słowy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, przy wykonywaniu czynności 
procesowych stosuje się prawo, które obowiązuje w czasie dokonywania czynności. 
Wymieniona zasada ma zatem znaczenie ogólne w zakresie prawa procesowego 
cywilnego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 
17 stycznia 2001 r. – zasadę prawną, III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53, 
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2003 r., IV CKN 310/01, niepubl.) i znajduje 
również zastosowanie w odniesieniu do przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. 

 
3 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, skoro mają one charakter przepisów 
prawa procesowego.  
Istotny wyjątek od zasady bezpośredniego działania ustawy nowej 
przewidziany został w art. 149 ust. 1 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że 
w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu 
zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach 
sądowych. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji kończy się wydaniem 
przez ten sąd orzeczenia kończącego postępowanie w tej instancji (por. 
niepublikowane uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 
124/06, z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 86/06, oraz z dnia 25 października 2006 
r., III CZP 74/06), a nie – jak uznał skarżący – z chwilą przekazania akt sądowi 
drugiej instancji. W rozpoznawanej sprawie orzeczenie takie wydane zostało przez 
Sąd Rejonowy dnia 19 stycznia 2006 r., a zatem przed wejściem w życie ustawy 
o kosztach sądowych. Jej wejście w życie nastąpiło natomiast przed rozpoczęciem 
postępowania przed sądem drugiej instancji. Postępowanie to inicjuje bowiem 
dopiero wniesienie apelacji, które – mimo że jest czynnością podejmowaną przed 
sądem pierwszej instancji – stanowi co do zasady pierwszą czynność 
postępowania apelacyjnego. Jeżeli zatem wnioskodawca wniósł apelację w czasie 
obowiązywania nowej ustawy o kosztach sądowych, to – zgodnie z zasadą 
bezpośredniego działania ustawy nowej – w rachubę wchodzą tu przepisy tej 
ustawy. Tym samym zawarty w zażaleniu zarzut naruszenia art. 149 ust. 1 nowej 
ustawy o kosztach sądowych okazał się bezzasadny.  
W myśl art. 40 w zw. z 18 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych, od apelacji w sprawie z wniosku o stwierdzenie nabycia własności 
nieruchomości przez zasiedzenie pobiera się opłatę stałą w wysokości 2.000 zł. Od 
apelacji wnioskodawcy uiszczono tymczasem opłatę sądowej w kwocie jedynie 40 
zł. Sąd Okręgowy uznał zatem trafnie, że apelacja nie została należycie opłacona. 
Niemniej jednak, zastosowanie przez ten Sąd sankcji określonej w art. 1302 § 3 
k.p.c. nie znajdowało uzasadnienia.  
W pierwszej kolejności należy uznać, że – mimo istotnej zmiany przepisów 
o kosztach sądowych – nie stracił aktualności pogląd, że obowiązek uiszczenia 

 
4 
opłaty przy wniesieniu do sądu pisma jej podlegającego nie ogranicza prawa 
żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Niedopuszczalne jest zatem odrzucenie 
nieopłaconego 
środka 
zaskarżenia 
wniesionego 
przez 
profesjonalnego 
pełnomocnika, jeżeli domagał się on jednocześnie w imieniu strony zwolnienia jej 
od kosztów sądowych w zakresie obejmującym ten środek. Należy jednak 
rozważyć, czy sankcja taka może być zastosowana w sytuacji, gdy wniosek 
o zwolnienie od kosztów został następnie skutecznie cofnięty przez skarżącego.  
Hipoteza art. 1302 § 3 k.p.c. obejmuje jedynie wypadki wniesienia przez 
profesjonalnych pełnomocników nienależycie opłaconych środków zaskarżenia 
i środków odwoławczych. O nienależytym opłaceniu takiego środka mówić można 
jedynie wówczas, gdy w chwili jego wniesienia istnieje obowiązek uiszczenia opłaty, 
przy czym – co należy podkreślić – miarodajny jest tu moment wniesienia pisma 
podlegającego opłacie. Jak już wskazano, złożenie wniosku o zwolnienie od 
kosztów sądowych wyłącza obowiązek uiszczenia opłaty od pisma objętego 
wnioskiem. Nie ma natomiast podstaw do uzależnienia takiego skutku od dalszych 
losów procesowych wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Stanowiłoby to 
bowiem w istocie rozszerzenie hipotezy art. 1302 § 3 k.p.c., co jest niedopuszczalne 
ze względu na jego wyjątkowy charakter. W konsekwencji za nietrafne należy 
uznać założenie przyjęte przez Sąd drugiej instancji, że odrzuceniu na podstawie 
art. 1302 § 3 k.p.c. podlega nienależycie opłacona apelacja podlegająca opłacie 
stałej, wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika, do której dołączono wniosek 
o zwolnienie od opłaty sądowej, nawet jeżeli wniosek ten został następnie cofnięty.  
W tym miejscu określić trzeba dalszy tryb postępowania po cofnięciu 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zagadnienie to nie było jeszcze 
przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Należy jednak zauważyć, że 
podobna sytuacja procesowa występuje po oddaleniu wniosku o zwolnienie od 
kosztów sądowych. Według stanowiska utrwalonego w orzecznictwie i praktyce 
sądowej na gruncie dotychczasowych przepisów o kosztach sądowych, zgłoszenie 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, w której pismo wniesione 
przez stronę osobiście lub przez jej pełnomocnika podlega opłacie w postaci wpisu 
stałego lub stosunkowego, zobowiązuje sąd w razie odmownego załatwienia tego 
wniosku do wezwania o uiszczenie opłaty na zasadach ogólnych (zob. uchwałę 

 
5 
Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1976 r., III CZP 11/76, OSNC 1976, nr 7-8, 
poz. 162, oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r., I CKN 
1461/98, OSNC 1999, nr 11, poz. 196, i z dnia 31 maja 2006 r., IV CZ 40/06, 
niepubl.). Stanowisko to zachowało aktualność na gruncie nowych przepisów 
o kosztach sądowych. Tym samym, nadal trafne jest dotychczasowe zapatrywanie, 
że – mutatis mutandis – w razie oddalenia zgłoszonego przez pełnomocnika strony 
będącego adwokatem (radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym) wniosku 
o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie poniesienia należnej od środka 
odwoławczego lub środka zaskarżenia opłaty w wysokości stałej lub stosunkowej, 
przewodniczący wzywa pełnomocnika do opłacenia tych środków w terminie 
tygodniowym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 
r., I CZ 81/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 36). Ze względu na podobieństwo sytuacji 
występującej po oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i sytuacji 
istniejącej po cofnięciu tego wniosku, należy uznać, że również w tym ostatnim 
wypadku przewodniczący powinien wezwać pełnomocnika do opłacenia apelacji 
w terminie tygodniowym. Sąd drugiej instancji odrzucił tymczasem apelację 
wnioskodawcy bez uprzedniego wezwania do uiszczenia wymaganej opłaty. 
Naruszył tym samym art. 1302 § 3 k.p.c., co skutkuje uchyleniem zaskarżonego 
orzeczenia.  
Powyższej konkluzji nie zmienia okoliczność, że w omawianej sytuacji 
zbyteczne w ogóle było uruchamianie przez przewodniczącego w Sądzie pierwszej 
instancji postępowania naprawczego w związku ze złożonym wnioskiem 
o zwolnienie od kosztów sądowych. Z art. 102 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wynika wszak, że wniosek 
o zwolnienie od kosztów sądowych strony reprezentowanej przez adwokata lub 
radcę prawnego złożony bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2 
tegoż artykułu, podlega zwrotowi bez wzywania o usunięcie braków formalnych. 
Niemniej jednak należy przyjąć, że również w razie zastosowania sankcji zwrotu 
wniosku o zwolnienie od kosztów powstaje obowiązek przewodniczącego 
wezwania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego do 
uiszczenia należnej opłaty sądowej. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawiają 

 
6 
te 
same 
względy, 
które 
przedstawiono 
w 
rozważaniach 
związanych 
konsekwencjami cofnięcia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. 
 Z podanych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 
k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.