I CZ 34/13

Sygn. akt I CZ 34/13 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 8 maja 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Anna Owczarek (przewodniczący) 
SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) 
SSN Agnieszka Piotrowska 
 
 
w sprawie z wniosku A.Polska Spółki z o.o. w D. 
przy uczestnictwie S. Spółki z o.o. w K. 
o wpis, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 maja 2013 r., 
zażalenia uczestnika postępowania  
na postanowienie Sądu Okręgowego w R. 
z dnia 5 października 2012 r.,  
 
 
oddala zażalenie i zasądza od uczestnika postępowania na 
rzecz wnioskodawcy kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem 
kosztów postępowania zażaleniowego. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Postanowieniem z dnia 5 października 2012 r. Sąd Okręgowy w R. odrzucił 
skargę kasacyjną uczestnika postępowania S. Spółki z o.o. w K. od postanowienia 
tegoż Sądu z dnia 12 lipca 2012 r. w sprawie z wniosku A.Polska Spółki z o.o. w D. 
o wpis zmian w KRS polegających na wpisie oddziału wnioskodawcy w K. pod firmą 
A.Polska Sp. z o.o. Oddział S. w K. Odrzucenie skargi nastąpiło ze względu na 
niespełnienie przesłanki dopuszczalności skargi kasacyjnej określonej w art. 5191 § 
3 k.p.c., ponieważ oddział spółki z o.o. nie ma odrębności prawnej od spółki i nie 
ma w związku z tym samodzielnej podmiotowości rejestrowej. 
W zażaleniu uczestnika zarzucone zostało zaskarżonemu postanowieniu 
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 5191 § 3 k.p.c. przez błędne przyjęcie, 
że oddział spółki z o.o. nie jest podmiotem podlegającym rejestracji oraz, że skarga 
kasacyjna w przedmiocie wpisu do rejestru oddziału spółki z o.o. nie stanowi skargi 
kasacyjnej na postanowienie o wpis podmiotu podlegającego rejestracji, przez 
co jest niedopuszczalna. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia 
w całości i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. 
W odpowiedzi na zażalenie wnioskodawca wniósł o oddalenie zażalenia 
w całości i zasądzenie kosztów postępowania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Rozstrzygnięcie sprawy wywołanej zażaleniem zależy od określenia 
charakteru prawnego oddziału krajowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. 
Nie chodzi jednak o to, co akcentuje uczestnik w punkcie pierwszym zażalenia, 
czy  oddział spółki z o.o. jest podmiotem podlegającym rejestracji w rozumieniu 
art.   5191 § 3 k.p.c., tylko o to, czy oddział podlega rejestracji w rozumieniu 
przepisów, stanowiących o statusie oddziału przedsiębiorcy i o obowiązku 
rejestrowym wynikającym z przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. 
Przepisy te mają swoje źródło w celu, jakiemu służy rejestrowanie podmiotów 
prawa mających osobowość prawną i nawet uzależniają powstanie tej osobowości 
(osoby prawnej) od wpisu do odpowiedniego rejestru (art. 37 k.c.). Z kolei, jednostki 
organizacyjne stanowiące niepełne (ułomne) osoby prawne, zgodnie z art. 331 k.c. 
uzyskują zdolność prawną wraz z zarejestrowaniem, o którym stanowią 

 
3 
przepisy  szczególne statuujące takie podmioty, co w przypadku spółek 
handlowych  osobowych, na podstawie Kodeksu spółek handlowych wiąże się 
z  wpisem do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). 
Zdolność  rejestrowa nie jest zatem oderwana od podmiotowości prawnej jednostki 
podlegającej rejestracji tak dalece, żeby prowadziło to, jak zdaje się twierdzić 
uczestnik postępowania, do całkiem odrębnej klasyfikacji podmiotowości prawnej 
uprawniającej i najczęściej też zobowiązującej do dokonania wpisu w rejestrze 
od  podmiotowości rejestrowej, której miałby w szczególności podlegać oddział 
przedsiębiorcy i to również wtedy, gdy sam jest spółką z ograniczoną 
odpowiedzialnością, podlegającą samodzielnej rejestracji.     
Nie ulega wątpliwości, że spółka z o.o. jako osoba prawna, będąca 
najczęściej przedsiębiorcą w rozumieniu art. 2 i 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. 
o swobodzie działalności gospodarczej (dalej jako u.s.dz.g.) oraz w rozumieniu art. 
431 k.c. może wyodrębnić oddziały, zwane także filiami (zakładami) i że są to 
w miarę samodzielne organizmy gospodarcze, pozostające wszakże częściami 
przedsiębiorcy. W praktyce takie wyodrębnienie następuje ze względu na różne 
dziedziny działalności gospodarczej, jakimi zajmuje się spółka, nieraz w postaci 
kilku przedsiębiorstw jednej spółki oraz ze względu na położenie takiej 
wyodrębnionej 
jednostki 
lub 
jednostek 
organizacyjnych 
w 
różnych 
miejscowościach, czasem nawet odległych od siebie. Znalazło to odbicie 
w  określeniu oddziału przedsiębiorcy, najpierw w Prawie działalności gospodarczej 
- ustawie z dnia 19 listopada 1999 r., a następnie w art. 5 pkt 4 u.s.dz.g. 
Według  powołanego przepisu oddział stanowi wyodrębnioną i samodzielną 
organizacyjnie część działalności gospodarczej, wykonywaną przez przedsiębiorcę 
poza 
jego 
siedzibą 
lub 
głównym 
miejscem 
wykonywania 
działalności, 
co  w  poprzednich przepisach nazywano wprost zakładem głównym. Jest możliwe, 
że gdyby w u.s.dz.g. pozostawiono termin „zakład główny”, to nie byłoby 
wątpliwości, jak dalece wyodrębnienie i samodzielność organizacyjna może 
decydować o samodzielności prawnej oddziału przedsiębiorcy, co stało się 
przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie. 
Przede wszystkim sprzeciwić się należy poglądom, które utożsamiają 
utworzenie oddziału przedsiębiorcy krajowego z utworzeniem jakby nowego 

 
4 
przedsiębiorcy. Przemawiać za tym miałoby w szczególności użycie sformułowania 
w art. 436 k.c., że „Firma oddziału osoby prawnej zawiera pełną nazwę tej osoby 
oraz określenie „oddział” ze wskazaniem miejscowości, w której oddział ma 
siedzibę” oraz w art. 437 zdanie pierwsze k.c. o tym, że „Zmiana firmy wymaga 
ujawnienia w rejestrze”. Posłużenie się przez składającego zażalenie argumentami 
z powołanych przepisów jest chybione i świadczy o przyznaniu przesadnego 
znaczenia brzmieniu tych przepisów. Z ich brzmienia, w powiązaniu z art. 432 i art. 
435 k.c. wynika jedynie, że osoba prawna, która jest przedsiębiorcą i zatem ma 
firmę, tworząc oddział ma w nazwie umieścić pełną nazwę tej osoby prawnej 
i określenie „oddział”, a gdy nazwa się zmieni, to trzeba to ujawnić. Połączenie tych 
obowiązków z siedzibą oddziału (art. 436 in fine) jest zapewne przypadkowym 
pomieszaniem siedziby (miejscowości) z adresem, jako że siedzibę może mieć 
tylko podmiot prawa, a oddział osoby prawnej takim podmiotem prawa nie 
jest.  Przyznaje to sam uczestnik w uzasadnieniu zażalenia, podkreślając (s. 3), 
że  nigdy  nie kwestionował faktu, iż oddział osoby prawnej nie posiada 
podmiotowości prawnej. 
Argumentem za zdolnością rejestrową oddziału nie jest także przytaczana 
przez uczestnika możliwość udzielenia prokury oddziałowej (art. 1095 k.c.), jako 
że  jest to rodzaj prokury, ograniczonej zakresem tylko do oddziału przedsiębiorcy 
(błędnie określonego w tym przepisie mianem przedsiębiorstwa). W rejestrze 
przedsiębiorców są wpisani przedsiębiorcy i w tym samym rejestrze oznaczają oni 
także utworzone oddziały, tam też wskazana jest ustanowiona prokura oddziałowa. 
Wbrew stanowisku uczestnika za jednolitym rejestrem przemawia również art. 38 
pkt 1d ustawy o KRS, stanowiąc o tym, że w dziale pierwszym rejestru 
przedsiębiorców oznacza się utworzone przez przedsiębiorcę oddziały wraz z ich 
umiejscowieniem (siedzibą, czyli miejscowością i adresem).  
Całkiem chybione są argumenty skarżącego, odwołujące się do oddziału 
przedsiębiorcy zagranicznego i jego zdolności rejestrowej. Przedsiębiorca 
zagraniczny ma swoje ustawowe określenie w art. 5 pkt 3 u.s.dz.g., jako osoby 
zagranicznej wykonującej działalność gospodarczą za granicą oraz obywatela 
polskiego wykonującego działalność gospodarczą za granicą. Z tych względów 
przewidziane 
zostały 
dwie 
formy 
prawne 
funkcjonowania 
przedsiębiorcy 

 
5 
zagranicznego w Polsce, to znaczy poprzez oddział takiego przedsiębiorcy lub 
przedstawicielstwo. Tylko oddział przedsiębiorcy zagranicznego może prowadzić 
działalność gospodarczą i to tylko w zakresie przedmiotu działalności samego 
przedsiębiorcy, natomiast przedstawicielstwo działalności gospodarczej nie może 
prowadzić (art. 85 i nast. oraz art. 93 i nast. u.s.dz.g.). Z tych przyczyn oddział 
przedsiębiorcy zagranicznego w Polsce, uważany przez niektórych przedstawicieli 
doktryny za przedsiębiorcę w rozumieniu prawa polskiego, a przez innych za quasi-
przedsiębiorcę musi się zarejestrować w rejestrze przedsiębiorców KRS (art. 36 pkt 
14 ustawy o KRS). Od zarejestrowania zależy prawna możliwość rozpoczęcia przez 
oddział przedsiębiorcy zagranicznego prowadzenia działalności gospodarczej 
w  Polsce (art. 88 zdanie pierwsze u.s.dz.g.). Gdyby takiego wymagania nie było, 
oddział przedsiębiorcy zagranicznego nie miałby w ogóle żadnego prawnego 
sposobu ujawnienia w Polsce swojej działalności, a to przede wszystkim godziłoby 
w ochronę prawną jego polskich kontrahentów.  
Takiej sytuacji nie mają oddziały polskich przedsiębiorców, ujawnionych 
w KRS, stosownie do formy prawnej prowadzonej działalności, więc nie może być 
mowy 
o 
tożsamości 
sytuacji 
prawnej 
oddziału 
przedsiębiorcy 
polskiego 
i zagranicznego, a tym bardziej, jak twierdzi się w zażaleniu, nie ma żadnych 
przesłanek dyskryminowania przedsiębiorców i ich oddziałów w zależności od tego, 
czy 
są 
przedsiębiorcami 
polskimi, 
a 
więc 
rzekomo 
dyskryminowanymi, 
czy zagranicznymi. Przytoczone przez uczestnika orzecznictwo Sądu Najwyższego 
(zwłaszcza postanowienie z dnia 9 maja 2007 r., II CSK 25/07, OSNC 2008, nr 5, 
poz. 52) dotyczy sytuacji prawnej oddziału przedsiębiorcy zagranicznego 
i  nie  ma żadnego powodu, aby stanowisko w nim wyrażane było drogą analogii 
stosowane do oddziałów przedsiębiorców krajowych, albo też w ogóle dotyczy 
innych sytuacji prawnych i może łączyć się, co najwyżej tylko pośrednio 
z  zagadnieniami, których dotyczy zażalenie (s. 5 uzasadnienia zażalenia). 
W  każdym razie z powołanych względów oddział przedsiębiorcy krajowego, 
będącego osobą prawną nie posiada własnej podmiotowości rejestrowej, a wpis 
takiego oddziału do rejestru przedsiębiorców w KRS nie jest wpisem podmiotu 
podlegającego rejestracji w rozumieniu art. 5191 § 3 k.p.c. To sprawia, że od 

 
6 
prawomocnego orzeczenia w przedmiocie wpisu oddziału przedsiębiorcy krajowego 
do rejestru nie przysługuje temu oddziałowi skarga kasacyjna. 
Mając to na uwadze należało na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 
§ 3 k.p.c. oddalić zażalenie, a na podstawie art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 13 
§ 2 oraz art. 39821 k.p.c. rozstrzygnąć o kosztach postępowania zażaleniowego.